ΚΛΑΣΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ
1. ΠΕΡΣΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ
κλικ στην εικόνα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15: Το περσικό κράτος και οι Έλληνες της Μ. Ασίας
Το περσικό κράτος ήταν τεράστιο• απλωνόταν στην Ασία και την Αφρική. Αρχηγός του κράτους ήταν ο μεγάλος βασιλιάς, που τον σέβονταν όλοι. Το κράτος ήταν χωρισμένο σε μεγάλες περιφέρειες, τις σατραπείες, τις οποίες διοικούσαν οι σατράπες.
Oι ελληνικές πόλεις της Μ. Ασίας δεν είχαν κάνει δικό τους κράτος. Διαιρεμένες όπως ήταν έχασαν την ελευθερία τους και, προπάντων, δεν μπορούσαν να εμπορευτούν ελεύθερα με άλλες πόλεις του Εύξεινου πόντου. Όταν μάλιστα οι Πέρσες έκαναν εκστρατεία στη Θράκη, ανάγκασαν τους Έλληνες της Μ. Ασίας να στείλουν και δικό τους στρατό.
Η κατάσταση για τους Έλληνες γινόταν όλο και πιο άσχημη. Αποφάσισαν τότε να εξεγερθούν και να διώξουν τους Πέρσες. Επειδή όμως μόνοι τους δεν μπορούσαν να τους αντιμετωπίσουν, ζήτησαν βοήθεια από την Ελλάδα. Δυστυχώς γι’ αυτούς μόνο οι Αθηναίοι και οι Ερετριείς έστειλαν λίγα πλοία.
Oι επαναστάτες έδιωξαν τις περσικές φρουρές και έφτασαν ως τις Σάρδεις. Oι δυνάμεις τους όμως δεν ήταν αρκετές και αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν. Λίγο αργότερα νικήθηκε και ο στόλος τους κοντά στο νησάκι Λάδη (494 π.Χ.).
Η επανάσταση τέλειωσε και οι Έλληνες των μικρασιατικών παραλίων γνώρισαν βαρύτερο ζυγό. Η Μίλητος, που είχε πάρει πάνω της μεγάλο μέρος του αγώνα εναντίον των Περσών, λεηλατήθηκε και καταστράφηκε από τα θεμέλια.
Η καταστροφή της Μιλήτου προκάλεσε μεγάλη λύπη στην Ελλάδα, πιο πολύ όμως στην Αθήνα. Oι Αθηναίοι που ήταν Ίωνες το πήραν βαριά. Στο θέατρο της Αθήνας παίχτηκε ένα έργο για την καταστροφή της Μιλήτου πολύ συγκινητικό, που έκανε όλους τους θεατές να κλάψουν.
Βλέπουμε…
Ερωτήσεις που θα σε βοηθήσουν να καταλάβεις καλύτερα το μάθημα
- Για ποιους λόγους οι Έλληνες της Μ. Ασίας επαναστάτησαν;
- Γιατί νομίζεις ότι οι Πέρσες κατέστρεψαν τη Μίλητο; Τι ήθελαν να αποδείξουν μ’ αυτή τους την ενέργεια;
- Πού βρισκόταν το περσικό κράτος και πώς ήταν οργανωμένο;
- Σε ποια κατάσταση ήταν οι ελληνικές πόλεις της Μ. Ασίας εκείνη την εποχή; Πού έκαναν οι Πέρσες εκστρατεία; Γιατί; Τι ανάγκασαν τις ελληνικές πόλεις της Μ. Ασίας να κάνουν;
- Πώς ξεκίνησε η ιωνική επανάσταση; Ποιοι τους βοήθησαν; Αρχικά τι πέτυχαν οι Έλληνες; Πώς εξελίχθηκαν τα γεγονότα; Ποιες συνέπειες είχε η αποτυχία της ιωνικής επανάστασης για τους Έλληνες της Μ. Ασίας;
- Πώς επηρέασε αυτή η ήττα τους υπόλοιπους Έλληνες και ιδιαίτερα τους Αθηναίους;
Τετράδιο εργασιών
κλικ στην εικόνα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16: O περσικός κίνδυνος
Την εποχή αυτή οι Πέρσες προσπαθούσαν να μεγαλώσουν ακόμη πιο πολύ το κράτος τους. Ήρθαν σε σύγκρουση με τους Έλληνες. Βρήκαν μάλιστα ως αφορμή τη βοήθεια που είχαν στείλει οι Αθηναίοι και οι Ερετριείς στους Έλληνες της Μ. Ασίας.
Για το σκοπό αυτό προετοίμασαν μεγάλη εκστρατεία. Στρατός και στόλος ετοιμάστηκαν γρήγορα και με αρχηγό το Μαρδόνιο κινήθηκαν κατά της Ελλάδας (492 π.Χ.). O στρατός πέρασε τον Ελλήσποντο και έφτασε στη Μακεδονία. O στόλος έπλεε στο Αιγαίο έχοντας την ίδια κατεύθυνση. Η Μακεδονία υποτάχθηκε στους Πέρσες, αλλά ο στόλος τους έπαθε μεγάλη καταστροφή σε θαλασσοταραχή που ξέσπασε κοντά στα παράλια του Άθω. Μετά το γεγονός αυτό ο Μαρδόνιος αναγκάστηκε να γυρίσει στην Περσία.
O βασιλιάς των Περσών, ο Δαρείος, αποφάσισε να συνεχίσει τον πόλεμο. Πιο πολύ όμως ήθελε να τιμωρήσει τους Αθηναίους και τους Ερετριείς.
Το 490 π.Χ. ο στόλος των Περσών με αρχηγούς το Δάτη και τον Αρταφέρνη πλέοντας στο Αιγαίο πέλαγος έφτασε στην Ερέτρια και την κατέστρεψε. Στη συνέχεια κατευθύνθηκε στα παράλια του Μαραθώνα, όπου αγκυροβόλησε. Oι Αθηναίοι ανησύχησαν πολύ. Έκαναν σύσκεψη, και αποφάσισαν να αμυνθούν στο Μαραθώνα. Δεν ήθελαν να αφήσουν τους Πέρσες να πλησιάσουν στην Αθήνα.
Δέκα χιλιάδες Αθηναίοι και χίλιοι Πλαταιείς παρατάχτηκαν με αρχηγό το Μιλτιάδη απέναντι από τους Πέρσες. O Μιλτιάδης εφάρμοσε ένα σπουδαίο σχέδιο. Παρέταξε το στρατό του σε κατηφορικό έδαφος σε μικρή απόσταση από τον περσικό, έχοντας ενισχύσει περισσότερο τα πλάγια της παράταξης. Στο κέντρο έβαλε λιγότερους στρατιώτες.
Το σχέδιο του Μιλτιάδη
Oι Αθηναίοι δεν είχαν τόξα. Έπρεπε λοιπόν να τρέξουν για να γλιτώσουν από τα βέλη. Όταν δόθηκε η διαταγή για επίθεση, όρμησαν προς τους Πέρσες, οι οποίοι στην αρχή τους πέρασαν για τρελούς. Η σύγκρουση έγινε σώμα με σώμα και σ’ αυτό οι Αθηναίοι ήταν καλύτεροι. Τα δύο άκρα της ελληνικής παράταξης κατάφεραν να νικήσουν γρήγορα και άρχισαν να κυκλώνουν το περσικό κέντρο. Oι Πέρσες υποχώρησαν, έτρεξαν προς τα πλοία και βιάστηκαν να φύγουν. Oι Αθηναίοι πέτυχαν λαμπρή νίκη. Ένας στρατιώτης τρέχοντας μετέφερε τη χαρούμενη είδηση στην Αθήνα.
Κλικ στην εικόνα
Βλέπουμε…
Ερωτήσεις που θα σε βοηθήσουν να καταλάβεις καλύτερα το μάθημα
α) Γιατί οι Πέρσες ήρθαν σε σύγκρουση με τους Έλληνες; Ποια ήταν η αιτία και ποια η αφορμή;
β) Τι συνέβη στην α΄εκστρατεία του Μαρδονίου;
γ) Γιατί ο Δαρείος ήθελε να συνεχίσει τον πόλεμο εναντίον των Ελλήνων;
δ) Ποιοι ήταν οι αρχηγοί του περσικού στόλου στη β΄ εκστρατεία το 490 π.Χ. και ποια πόλη κατέστρεψαν;
ε) Ποιο ήταν το σχέδιο του Μιλτιάδη για τη μάχη στον Μαραθώνα;
στ) Τι συνέβη κατά τη διάρκεια της μάχης;
ζ) Πώς έμαθαν οι Αθηναίοι την είδηση της νίκης;
Τετράδιο εργασιών
κλικ στην εικόνα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17: Η μάχη των Θερμοπυλών
O νέος βασιλιάς της Περσίας, o Ξέρξης, άρχισε να ετοιμάζει καινούρια εκστρατεία εναντίον της Ελλάδας. Oι Έλληνες έκαναν σύσκεψη στον Ισθμό της Κορίνθου και αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες ενωμένοι. Αρχηγοί θα ήταν οι Σπαρτιάτες. Η μεγάλη στρατιά των Περσών ξεκίνησε την άνοιξη του 480 π.Χ. σκορπίζοντας το φόβο σε όλα τα μέρη από όπου περνούσε. Ποτέ ξανά οι άνθρωποι δεν είχαν δει τόσο πολύ στρατό. Oι Πέρσες, αφού πέρασαν τον Ελλήσποντο, κινήθηκαν προς την Ελλάδα.
O ελληνικός στρατός με αρχηγό το βασιλιά της Σπάρτης Λεωνίδα κατευθύνθηκε προς τις Θερμοπύλες. Στο στενό αυτό πέρασμα 7.000 Έλληνες παρατάχθηκαν, για να εμποδίσουν τους Πέρσες. O Ξέρξης, όταν έφτασε στις Θερμοπύλες, ζήτησε από τους Έλληνες να παραδώσουν τα όπλα. Η απάντηση του Λεωνίδα ήταν: «Μολών λαβέ» (έλα να τα πάρεις). Κι η μάχη άρχισε.
Oι Πέρσες δεν μπορούσαν στο στενό να πολεμήσουν πολλοί μαζί. Όσοι προσπαθούσαν να περάσουν έπεφταν νεκροί. Από τη δύσκολη αυτή θέση τούς έβγαλε ο Εφιάλτης. Ντόπιος, καθώς ήταν, ήξερε την περιοχή καλά. Oδήγησε τους Πέρσες από το άλλο μέρος του βουνού και τους έφερε πίσω από τους Έλληνες. O Λεωνίδας κατάλαβε ότι θα κυκλωθεί ο στρατός του. Είπε τότε σ’ όσους ήθελαν να φύγουν. Έμειναν 700 Θεσπιείς και 300 Σπαρτιάτες. Oι Έλληνες αναγκάστηκαν να δώσουν τη μάχη σε δύο μέτωπα. Και σκοτώθηκαν όλοι. O θάνατός τους όμως έμεινε στην ιστορία ως απόδειξη μεγάλης φιλοπατρίας.
Ο απόηχος της μάχης
Η κατάληξη της μάχης στις Θερμοπύλες ήδη από την αρχαιότητα αντιμετωπίστηκε λιγότερο ως ήττα και περισσότερο σαν νίκη. Η θυσία του Λεωνίδα και των 300 ανδρών του παρέμεινε χαραγμένη στη μνήμη ως η πιο χαρακτηριστική έκφραση της σπαρτιατικής ανδρείας, του στρατιωτικού καθήκοντος και της θυσίας για την ελευθερία. Η μικρή εκείνη δύναμη κατόρθωσε να διαφυλάξει την υποχώρηση των υπόλοιπων συμμάχων, ενώ παράλληλα καθυστέρησε σημαντικά την πορεία του Ξέρξη, προξένησε απώλειες στο στράτευμά του και τόνωσε το ηθικό των Ελλήνων, αποδεικνύοντας ότι υπήρχε έστω μια ελληνική δύναμη που μπορούσε να αντισταθεί στον πανίσχυρο βασιλιά. (πηγή: https://army.gr/istoriko-gegonos/i-machi-ton-thermopylon-480-p-ch/)
O ποιητής Σιμωνίδης τιμώντας τη θυσία τους έγραψε το παρακάτω επίγραμμα: «Διαβάτη, πες στους Λακεδαιμονίους ότι εδώ είμαστε θαμμένοι, πιστοί στις εντολές τους».
O ελληνικός στόλος φύλαγε το Αρτεμίσιο, στην Εύβοια, για να μην περάσουν οι Πέρσες νοτιότερα. Εκεί έγιναν κάποιες μικρές συγκρούσεις. Όταν όμως έφτασε η είδηση ότι οι Πέρσες πέρασαν τις Θερμοπύλες, έπλευσε προς τη Σαλαμίνα.
Βλέπουμε…
Ερωτήσεις που θα σε βοηθήσουν να καταλάβεις καλύτερα το μάθημα
α) Γιατί νομίζεις ότι οι Έλληνες δέχτηκαν να αναλάβουν οι Σπαρτιάτες την αρχηγία του ελληνικού στρατού;
β) Γιατί οι Έλληνες αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες στις Θερμοπύλες;
γ) Τι συνέβη στη διάρκεια της μάχης;
δ) Γιατί νομίζεις ότι ο Εφιάλτης πρόδωσε τους Έλληνες;
ε) Γιατί νομίζεις ότι οι Σπαρτιάτες έμειναν να πολεμήσουν, ενώ ήξεραν ότι θα πεθάνουν;
στ) Γιατί νομίζεις ότι έμειναν και οι Θεσπιείς; Είχαν τους ίδιους λόγους με τους Σπαρτιάτες;
ζ) Φαντάσου ότι είσαι ένας από τους Έλληνες πολεμιστές που φεύγουν από τις Θερμοπύλες μετά τη διαταγή του Λεωνίδα. Πώς αισθάνεσαι που αφήνεις πίσω τους Σπαρτιάτες και τους Θεσπιείς;
Τετράδιο εργασιών
κλικ στην εικόνα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18: Η ναυμαχία της Σαλαμίνας
O Ξέρξης, έχοντας χάσει πολλούς στρατιώτες, πέρασε το στενό των Θερμοπυλών και συνέχισε το δρόμο προς την Αθήνα. Η πόλη όμως ήταν άδεια. Oι κάτοικοί της την είχαν εγκαταλείψει. Τα γυναικόπαιδα και οι ηλικιωμένοι είχαν μεταφερθεί για μεγαλύτερη ασφάλεια στα γύρω νησιά, ενώ οι άντρες είχαν μπει στα καράβια έτοιμοι για νέα σύγκρουση.
Στο μεταξύ οι Πελοποννήσιοι ύψωσαν τείχος στον Ισθμό, για να εμποδίσουν τους Πέρσες να μπουν στην Πελοπόννησο. Εκεί διαφώνησαν οι αρχηγοί του στόλου. O Σπαρτιάτης Ευρυβιάδης πίστευε πως ήταν καλύτερο ο ελληνικός στόλος να εμποδίσει τους Πέρσες να κάνουν απόβαση στην Πελοπόννησο. Αντίθετα ο Αθηναίος Θεμιστοκλής υποστήριζε ότι η απόκρουση του περσικού στόλου πρέπει να γίνει στο στενό της Σαλαμίνας.
Στο μικρό αυτό χώρο οι Πέρσες δε θα μπορούσαν να παρατάξουν όλο το στόλο τους. Τα ελληνικά, εξάλλου, πλοία (τριήρεις), θα μπορούσαν να κινηθούν πιο εύκολα. Έτσι και έγινε. Oι Σπαρτιάτες υποχώρησαν και δέχτηκαν τη γνώμη του Θεμιστοκλή.
Oι αρχηγοί των Περσών, μόλις είδαν τον ελληνικό στόλο να συγκεντρώνεται στη Σαλαμίνα, έδωσαν εντολή να κυκλωθεί. O βασιλιάς Ξέρξης, βέβαιος για τη νίκη, ανέβηκε σε μια πλαγιά του βουνού Αιγάλεω για να παρακολουθήσει τη ναυμαχία (480 π.Χ.).
Μόλις δόθηκε το σύνθημα της επίθεσης, τα ελληνικά πλοία έπλευσαν με δύναμη προς τα περσικά.
«Ω, παίδες Ελλήνων, ίτε Ελευθερούτε πατρίδ’ ελευθερούτε δε παίδας, γυναίκας, θεών τε πατρώων έδη, θήκας τε προγόνων, νύν υπέρ παντών αγών»….
Εμπρός, των Ελλήνων γενναία παιδιά! να ελευθερώσετε πατρίδα, τέκνα, γυναίκες και των πατρικών θεών σας, να ελευθερώσετε τα ιερά και των προγόνων, τους τάφους· τώρα υπεράνω όλων ο αγώνας»
Τα πρώτα περσικά πλοία δεν άντεξαν την επίθεση και υποχώρησαν. Το ίδιο έκαμαν και τα άλλα, καθώς δεν μπορούσαν να κινηθούν εύκολα στο στενό. Η ναυμαχία κράτησε ως τ’ απόγευμα. Oι Πέρσες έφυγαν, ενώ η γύρω θάλασσα είχε γεμίσει από συντρίμμια.
Oι Έλληνες έδωσαν τη μάχη σε χώρο που ήξεραν και πολεμώντας γενναία νίκησαν. Αγωνίστηκαν ενωμένοι και κατάφεραν να σώσουν την πατρίδα τους.
Βλέπουμε…
Ερωτήσεις που θα σε βοηθήσουν να καταλάβεις καλύτερα το μάθημα
- Τι έκαναν οι Πελοποννήσιοι για να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες;
- Γιατί Θεμιστοκλής ήθελε να συγκρουστούν οι δυο στόλοι στο στενό της Σαλαμίνας;
- Από πού παρακολουθούσε τη ναυμαχία ο βασιλιάς Ξέρξης;
- Πώς νομίζεις ότι αισθάνονταν οι Έλληνες μετά τη νίκη τους;
Τετράδιο εργασιών
κλικ στην εικόνα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19: Η μάχη των Πλαταιών και η ναυμαχία της Μυκάλης
O Ξέρξης, μετά την ήττα στη Σαλαμίνα, αναχώρησε βιαστικά για την πατρίδα του. Δεν εγκατέλειψε όμως το σχέδιό του να υποδουλώσει την Ελλάδα. Για το λόγο αυτό άφησε πίσω το γαμπρό του Μαρδόνιο με αρκετές χιλιάδες στρατό. O Μαρδόνιος, επειδή ερχόταν ο χειμώνας, έφυγε από την Αττική και πήγε στη Θεσσαλία. Εκεί ήταν πιο εύκολο να βρει τροφή για το στρατό και το ιππικό του. Στο διάστημα αυτό ετοίμαζε τα σχέδιά του. Έστειλε μάλιστα αγγελιαφόρους στην Αθήνα και ζήτησε συμμαχία. Oι Αθηναίοι όμως δε δέχτηκαν τις προτάσεις του.
Μόλις άρχιζε το καλοκαίρι (479 π. Χ.), ο Μαρδόνιος ξεκίνησε για την Αθήνα, αλλά και τούτη τη φορά η πόλη ήταν άδεια.
Oι κάτοικοί της την είχαν εγκαταλείψει αναζητώντας άλλο μέρος με περισσότερη ασφάλεια. Στο μεταξύ, πελοποννησιακός στρατός με αρχηγό τον Παυσανία έφτασε στην Αττική. O Μαρδόνιος, μόλις έμαθε τον ερχομό των Πελοποννησίων, κινήθηκε προς τις Πλαταιές, όπου και στρατοπέδευσε. Αποφάσισε να δώσει τη μάχη σε μια περιοχή κοντά στον Ασωπό ποταμό. Διάλεξε ειδικά ένα πεδινό μέρος, για να μπορεί να χρησιμοποιήσει άνετα το ιππικό του.
Oι Πέρσες επιτέθηκαν πρώτοι με όλες τους τις δυνάμεις. Συνάντησαν όμως την αντίσταση των ενωμένων Ελλήνων και αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν. Ένας Σπαρτιάτης μάλιστα σκότωσε το Μαρδόνιο. Πολλοί για να σωθούν έτρεξαν σ’ ένα ξύλινο στρατόπεδο που είχε στηθεί εκεί κοντά. Αλλά κι εκεί δεν ένιωθαν ασφαλείς και αποφάσισαν να πάρουν το δρόμο του γυρισμού, αφήνοντας πίσω τους πολλούς νεκρούς.
Μετά τη μάχη οι Έλληνες μοίρασαν μεταξύ τους τα λάφυρα και πρόσφεραν θυσίες στους θεούς. Την ίδια μέρα, που έγινε η μάχη στις Πλαταιές, νικήθηκε και ο περσικός στόλος στη Μυκάλη.
Με τις νίκες αυτές πέρασε οριστικά ο περσικός κίνδυνος. Oι ελληνικές πόλεις της Μ. Ασίας κέρδισαν την ελευθερία τους. Oι Έλληνες, περήφανοι για το κατόρθωμά τους, επέστρεψαν στην ειρηνική ζωή, προόδευσαν οικονομικά και δημιούργησαν σπουδαία καλλιτεχνικά έργα.
Βλέπουμε…
Ερωτήσεις που θα σε βοηθήσουν να καταλάβεις καλύτερα το μάθημα
- Τι έκανε ο Ξέρξης μετά την ήττα στη Σαλαμίνα;
- Γιατί ο Μαρδόνιος πήγε στη Θεσσαλία; Τι έκανε όσο ήταν εκεί;
- Πότε ξεκίνησε ο Μαρδόνιος για την Αθήνα και πώς ήταν η πόλη όταν έφτασε;
- Ποιοι πήγαν να βοηθήσουν τους Αθηναίους ;
- Πού αποφάσισε να πολεμήσει ο Μαρδόνιος και γιατί επέλεξε τη συγκεκριμένη περιοχή;
- Πώς εξελίχτηκε και πώς τελείωσε η μάχη στις Πλαταιές;
- Τι έκαναν οι Έλληνες μετά τη μάχη;
- Πώς συνεχίστηκε η ζωή των Ελλήνων μετά το τέλος των περσικών πολέμων;
- Φαντάζεσαι τι θα είχε συμβεί, αν οι Έλληνες δεν είχαν νικήσει τους Πέρσες;
- Ποιοι ήταν, κατά τη γνώμη σου, οι λόγοι που έκαναν τους Έλληνες να νιώθουν περήφανοι;
Τετράδιο εργασιών