κλικ στην εικόνα

Ο Ακάθιστος Ύμνος

 

 

«Ο Ακάθιστος Ύμνος», ρωσική εικόνα του 14ου αιώνα.

Στο κέντρο εικονίζεται η Παναγία, ενώ καθεμιά από τις μικρές περιφερειακές εικόνες αφορά τη διήγηση ενός από τους 24 «οίκους» του Ακάθιστου Ύμνου

 

 

Ακάθιστος ύμνος ονομάζεται γενικά κάθε ορθόδοξος χριστιανικός ύμνος ο οποίος ψάλλεται από τους χριστιανούς πιστούς σε όρθια στάση. Έχει επικρατήσει όμως να λέγεται έτσι ένας ύμνος («Κοντάκιο») της Ορθόδοξης Εκκλησίας προς τιμήν της Θεοτόκου, ο οποίος ψάλλεται στους ναούς τις πέντε πρώτες Παρασκευές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, τις πρώτες τέσσερις τμηματικά, και την πέμπτη ολόκληρος. Είναι ένας ύμνος που αποτελείται από προοίμιο και 24 οίκους (στροφές) σε ελληνική αλφαβητική ακροστιχίδα, από το Α ως το Ω (κάθε «οίκος» ξεκινά με το αντίστοιχο κατά σειρά ελληνικό γράμμα).

 

Ο Ακάθιστος ύμνος θεωρείται ως ένα αριστούργημα της βυζαντινής υμνογραφίας.

Η ιστορία του

Το έτος 626, και ενώ ο Αυτοκράτορας Ηράκλειος ηγείτο εκστρατείας του βυζαντινού στρατού κατά των Περσών, η Κωνσταντινούπολη πολιορκήθηκε αιφνιδίως από τους Αβάρους. Γνωρίζοντας την απουσία του στρατού, οι Άβαροι απέρριψαν κάθε πρόταση εκεχειρίας και την 6η Αυγούστου κατέλαβαν την Παναγία των Βλαχερνών. Σε συνεργασία με τους Πέρσες, τη νύχτα της 7ης προς 8η Αυγούστου, ετοιμάζονταν για την τελική επίθεση, ενώ ο Πατριάρχης Σέργιος περιέτρεχε τα τείχη της Πόλης με την εικόνα της Παναγίας της Βλαχερνίτισσας και ενεθάρρυνε το λαό στην αντίσταση. Τη νύχτα εκείνη, φοβερός ανεμοστρόβιλος, που αποδόθηκε σε θεϊκή αρωγή, δημιούργησε τρικυμία και κατέστρεψε τον εχθρικό στόλο, ενώ αντεπίθεση των αμυνόμενων προξένησε τεράστιες απώλειες στους Αβάρους και τους Πέρσες, οι οποίοι αναγκάστηκαν να λύσουν την πολιορκία και να αποχωρήσουν άπρακτοι.

Την 8η Αυγούστου, η Πόλη είχε σωθεί από τη μεγαλύτερη ως τότε απειλή της ιστορίας της. Ο λαός, θέλοντας να πανηγυρίσει τη σωτηρία του, την οποία απέδιδε σε συνδρομή της Θεοτόκου, συγκεντρώθηκε στο Ναό της Παναγίας των Βλαχερνών. Τότε, κατά την παράδοση, όρθιο το πλήθος έψαλε τον από τότε λεγόμενο «Ακάθιστο Ύμνο» στην Παναγία, αποδίδοντας τα «νικητήρια» και την ευγνωμοσύνη του «τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ».

«Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ τὰ νικητήρια, ὡς λυτρωθεῖσα τῶν δεινῶν εὐχαριστήρια, ἀναγράφω σοι ἡ Πόλις σου Θεοτόκε. Ἀλλ’ ὡς ἔχουσα τὸ κράτος ἀπροσμάχητον, ἐκ παντοίων με κινδύνων ἐλευθέρωσον, ἵνα κράζω σοι· Χαῖρε, Νύμφη ἀνύμφευτε».

 

 

Ενώ είναι αδιαμφισβήτητο ότι ο ύμνος ψαλλόταν ως ευχαριστήρια ωδή προς την υπέρμαχο στρατηγό του Βυζαντινού κράτους, εντούτοις το πρόβλημα της σύνθεσης του Κοντακίου του Ακάθιστου Ύμνου παραμένει μέχρι και σήμερα ένα από τα σημαντικότερα και δυσκολότερα φιλολογικά προβλήματα, καθώς οι μελετητές όχι μόνο δεν έχουν ακόμη καταλήξει στο ποιος, πότε και γιατί συνέθεσε τον ύμνο αυτό, αλλά οι γνώμες τους εμφανίζουν και μεγάλες αποκλίσεις.

Το ποιος και το πότε βεβαίως είναι αλληλένδετα, αλλά σε όλη τη χειρόγραφη παράδοση ο ύμνος φέρεται ως ανώνυμος, ενώ ο Συναξαριστής που τον συνδέει με τα γεγονότα του Αυγούστου του 626 δεν αναφέρει ούτε το χρόνο της σύνθεσής του, ούτε τον μελωδό του. 

Η παράδοση όμως αποδίδει τον Ακάθιστο ύμνο στον μεγάλο βυζαντινό υμνογράφο του 6ου αιώνα, Ρωμανό τον Μελωδό.

 

 

 Κανόνας=σύνολο τροπαρίων πού κατανέμονται σέ ἐννέα ὠδές. 

Ἀναλυτικά τό περιεχόμενό του:
Στό ἀρχικό προοίμιο ὁ ἄγγελος φέρνει τό οὐράνιο μήνυμα.

Ἀκολουθοῦν οἱ οἶκοι.

Στήν Α´ Στάση (οἶκοι Α-Ζ) ὁ ὑμνογράφος ἐξιστορεῖ καί ἀνυμνεῖ τά γεγονότα τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου καί κλείνει μέ τόν οἶκο ὅπου ὁ δίκαιος Ἰωσήφ δοξάζει τόν Θεό γιά τό Μέγα Μυστήριο μέ τό «Ἀλληλούια».

Στή Β´ Στάση (Η-Μ) ἐξιστοροῦνται καί ὑμνοῦνται τά γεγονότα ἀπό τῆς Γεννήσεως τοῦ Κυρίου ἕως τήν Ὑπαπαντή καί κλείνει μέ τό «Ἀλληλούια» τοῦ δικαίου Συμεών τοῦ Θεοδόχου πού εἶδε τόν Σωτήρα τοῦ κόσμου.

Στήν Γ´ Στάση (Ν-Σ) ἀναφέρεται ὁ ὑμνογράφος στήν ἀλλαγή πού ἔφερε στόν κόσμο ὁ ἐνανθρωπήσας Κύριος μέ τή διδασκαλία Του (πνευματική ἀναδημιουργία) καί κλείνει μέ τό
«Ἀλληλούια» τῆς κάθε ψυχῆς πρός Αὐτόν πού ἔσωσε τόν κόσμο.

Στήν Δ´ Στάση (Τ-Ω) ἡ Θεοτόκος ὑμνεῖται ὡς προστάτης τῶν Πιστῶν.

Γι᾿ αὐτό καί κλείνουμε αὐτούς τούς χαιρετισμούς μέ τό «Ἀλληλούια» ὅλων τῶν πιστῶν, πού ἀνακράζουν:

«Ὦ Πανύμνητε Μῆτερ, ἡ τεκοῦσα τῶν πάντων Ἁγίων Ἁγιώτατον Λόγον…» (τρίς), δέξου τήν προσφορά μας καί λύτρωσέ μας ἀπό κάθε συμφορά καί ἀπό τή μέλλουσα κόλαση.