Ενα εύλογο αλλά δυστυχώς αναπάντητο ερώτημα αφορά το γιατί σε μια εποχή κάθε άλλο παρά σεξοφοβική, όπως η σημερινή, οι πρώτες σεξουαλικές εμπειρίες των εφήβων εξακολουθούν να γεννούν μεγάλη αμηχανία και ανασφάλεια όχι μόνο στους ίδιους τους πρωτάρηδες -κάτι απολύτως φυσιολογικό και αναμενόμενο-, αλλά και στους πολύ πιο έμπειρους και ερωτικά απελευθερωμένους γονείς τους.
Γιατί άραγε ακόμη και οι πιο «άνετοι» και «προοδευτικοί» γονείς αποδέχονται με εξαιρετική δυσκολία, και ενίοτε βιώνουν ως «καταστροφή», τις πρώτες σεξουαλικές αναζητήσεις των παιδιών τους;
Σήμερα, ένας ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός γονιών δεν έχει την παραμικρή δυσκολία ή αμηχανία στο να μιλά «ανοιχτά» για το σεξ με τα παιδιά του όσο είναι πολύ μικρά (κάτι που σπανιότατα συνέβαινε πριν από μερικά χρόνια). Τα πράγματα βέβαια αλλάζουν άρδην όταν το παιδί αρχίζει να μεγαλώνει και μπαίνει στην εφηβεία. Οσο το παιδί ήταν μικρό, το σεξ αποτελούσε γι’ αυτό μια «αθώα» διανοητική περιέργεια. Αντίθετα, με την είσοδο στην εφηβεία, η ψυχοσωματική εμπλοκή του είναι πολύ πιο άμεση: για κάθε έφηβο το σεξ αποτελεί κάτι ιδιαίτερα σημαντικό, κυριολεκτικά το… «καυτό» ζήτημα.
Ταυτόχρονα, όμως, ο/η έφηβος/-η δεν διαθέτει ακόμη τις βιωματικές εμπειρίες και τα απαραίτητα «νοητικά εργαλεία» για να κατανοήσει και, κυρίως, για να αποδεχτεί τις συγκλονιστικές αλλαγές που συντελούνται στο σώμα και τις διαθέσεις του. Και ακριβώς εδώ υπεισέρχεται η προβληματική στάση των γονιών του: είτε πρόκειται για την ενδεχόμενη αμηχανία είτε, ακόμη χειρότερα, για την προσποιητή αδιαφορία, που συχνά επιδεικνύουν με πρόσχημα τον υποκριτικό σεβασμό της ιδιωτικής ζωής των παιδιών τους.
Η αμηχανία τους αυτή επιτείνεται και από τη συστηματική πλέον άρνηση των εφήβων να συζητήσουν ή έστω να ακούσουν τις πληροφορίες που ενδεχομένως θα επιθυμούσαν να τους μεταφέρουν οι γονείς τους για την πρωτόγνωρη κατάσταση που αντιμετωπίζουν. Πράγματι, οι έφηβοι -κατά κανόνα- μετά τις πρώτες σεξουαλικές τους εμπειρίες εκλαμβάνουν ως ανεπίτρεπτη παρέμβαση κάθε προσπάθεια διαλόγου ή επικοινωνίας με τους γονείς τους γύρω από τις νέες και υπερβολικά μυθοποιημένες ερωτικές τους εμπειρίες. Παραδόξως, το σεξ αποτελεί πια ένα θέμα ταμπού, τόσο για τους αμήχανους και υπερβολικά ανήσυχους γονείς όσο και για τους ολοένα και περισσότερο κλεισμένους στον εαυτό τους εφήβους.
Τα αγόρια μάλιστα αποδέχονται να μιλήσουν γι’ αυτά τα «πολύ προσωπικά» θέματα μόνο με την κοπέλα τους ή με τους πολύ στενούς τους φίλους (αν βέβαια έχουν!).
Παραπληροφορημένοι και άπειροι
Πολλοί γονείς, έχοντας λησμονήσει προ πολλού τις δικές τους εφηβικές τραυματικές εμπειρίες, καλλιεργούν την καθησυχαστική αυταπάτη ότι τα σημερινά παιδιά, μεγαλωμένα μέσα στον καταιγισμό ερωτικών πληροφοριών και εικόνων από το Διαδίκτυο ή την TV, γνωρίζουν σχεδόν τα πάντα ή, έστω, όσα πρέπει να ξέρει ένα παιδί γύρω από το σεξ.
Στην πραγματικότητα βέβαια συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο: η τηλεόραση προβάλλει απλώς παθητικά σκηνές σεξ, χωρίς καθόλου να εξηγεί ή να πληροφορεί για τη σωματική εμπειρία ή το ψυχολογικό περιεχόμενο αυτού που βλέπουμε· δηλαδή, τι ακριβώς είναι και τι σημαίνει αυτό που διαδραματίζεται στην οθόνη.
Οσο για τις πορνογραφικές ιστοσελίδες, αυτές όχι μόνο δεν παρέχουν καμία χρήσιμη πληροφορία, αλλά, επιπλέον, προβάλλουν μια εντελώς απρόσωπη, διαστρεβλωτική και παραπλανητική εικόνα για το τι είναι και το πώς συντελείται η ερωτική πράξη σε φυσιολογικές συνθήκες. Και αν αυτό ισχύει για τους ενήλικους θεατές, φανταστείτε πόσο ζημιογόνος ή καταστροφική μπορεί να αποδειχτεί η συχνή κατανάλωση πορνογραφικού υλικού από έναν άπειρο ερωτικά έφηβο.
Σε αυτό το κοινωνικό-πολιτισμικό πλαίσιο τα περιθώρια επιρροής ή έστω διάλογου των γονιών με τα παιδιά για το καυτό ζήτημα του σεξ είναι απελπιστικά στενά· αλλά σε καμιά περίπτωση ανύπαρκτα.
Δεν μπορούσε να το φανταστεί ούτε ο ίδιος. Οταν ξεκίνησε το μπλογκ με τίτλο «1000awesomethings» (1.000 φοβερά πράγματα), δεν του περνούσε από το μυαλό ότι καθημερινές απολαύσεις όπως η ζεστή μυρωδιά του αρτοπωλείου, η κρέμα στον καφέ και τα βρεγμένα από τη βροχή μαλλιά θα συγκινούσαν δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.
Πριν από δύο χρόνια, ο Νιλ Πασρίτσα, ένας 30χρονος που τότε ζούσε στη Βοστόνη των ΗΠΑ, διένυε μια από τις πιο δύσκολες φάσεις της ζωής του. Ο καλύτερός του φίλος είχε αυτοκτονήσει και ο γάμος του όδευε προς ένα άδοξο τέλος. Ενα βράδυ, την άνοιξη του 2008, βουτηγμένος στη θλίψη και νιώθοντας πολύ μόνος, έκατσε μπροστά στον υπολογιστή του αναζητώντας διέξοδο από την δυσάρεστη πραγματικότητα.
Η ανταπόκριση Ετσι ξεκίνησε το μπλογκ του, σχολιάζοντας χιουμοριστικά κάτι τόσο συνηθισμένο όσο το… μπρόκολο και συνέχισε γράφοντας κάθε μέρα για κάτι «φοβερό», κάτι μικρό που μας κάνει να χαμογελάμε και να αισθανθούμε καλύτερα: το περπάτημα στο γρασίδι χωρίς παπούτσια, το χιόνι, το παλιό τζιν που μπορούμε ακόμη να φορέσουμε, η στιγμή στις διακοπές που ξεχνάμε τι μέρα είναι…
Η ανταπόκριση υπήρξε εντυπωσιακή. Το μπλογκ έχει πλέον πάνω από 17,8 εκατομμύρια επισκέψεις, έχει βραβευθεί, έχει γίνει βιβλίο και τραγούδι, ενώ ο ιδρυτής του αποδεικνύεται περιζήτητος ομιλητής και φιλοξενούμενος πολλών γνωστών μέσων, από το «CNN», το «BBC» και το «CBS» μέχρι τους «Times» και την «Guardian».
Οπως λέει και ο ίδιος στο «Εθνος της Κυριακής», η επιτυχία του μπλογκ τον εξέπληξε: «Δεν το περίμενα σε καμία περίπτωση. Δεν πλήρωσα για υπηρεσίες μάρκετινγκ, αλλά όσο περνούσε ο καιρός, φίλοι έστελναν την ιστοσελίδα σε άλλους φίλους και τώρα λαμβάνω κάθε μέρα περίπου 40 ή 50 emails και γράμματα από όλο τον κόσμο. Εφηβοι με τάσεις αυτοκτονίας μου λένε ότι το μπλογκ τούς κάνει να χαμογελούν, ασθενείς από νοσοκομεία μου λένε ότι τους θυμίζει αυτά που είναι σημαντικά και κυρίως υπάρχουν εκείνοι που απλώς επικοινωνούν για να μου πουν τι θεωρούν οι ίδιοι φοβερό (awesome)».
Το μπλογκ «1000awesomethings» αποτέλεσε αφορμή για να εκδοθεί αυτή την άνοιξη το βιβλίο με τον τίτλο «The book of awesome», που κυκλοφορεί σε ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία, Κορέα, Νέα Ζηλανδία, Βρετανία, Γερμανία και Ολλανδία. Το δεύτερο βιβλίο βασισμένο στο μπλογκ αναμένεται να κυκλοφορήσει την άνοιξη του 2011.
«Καταγράφω τα θετικά της ζωής» Ο ιδρυτής του 1000awesome?things εξηγεί στο «Εθνος της Κυριακής»την παγκόσμια απήχηση του μπλογκ: «Είμαστε περιτριγυρισμένοι από φοβερά πράγματα. Πρόκειται για απλές, μικρές, εμπειρίες που προσφέρονται εύκολα, δωρεάν και που όλοι λατρεύουμε. Υποθέτω ότι αυτές οι μικρές στιγμές κάνουν τη μεγάλη διαφορά στις ζορισμένες και παραγεμισμένες ζωές μας. Εγώ απλώς τις καταγράφω», μας λέει ο Νιλ Πασρίτσα. Ενα μεγάλο κομμάτι της επιτυχίας βέβαια οφείλεται στον ζωντανό τρόπο γραφής αλλά και στις έξυπνες φωτογραφίες τις οποίες επιλέγει για να «ντύσει» τα κείμενά του. Κάποια από αυτά θα μπορούσαν να λειτουργήσουν λυτρωτικά για? ομοιοπαθούντες.
«Ολοι μας θα φάμε χαστούκια. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον, αλλά ξέρουμε ένα πράγμα: δεν πρόκειται να πάνε όλα όπως τα σχεδιάσαμε», γράφει σε ένα σημείο ο Νιλ και αλλού συμβουλεύει: «Οταν τα άσχημα νέα σού πιέζουν τους πνεύμονες και το βάρος του κόσμου σε σπρώχνει προς τον βυθό, να προσπαθείς πάντα να αναπνέεις επικεντρώνοντας στα θετικά… Η ζωή είναι πολύ μικρή για να κολυμπάς συνέχεια στα βαθιά και έτσι, όταν πληγώνεσαι, να θυμάσαι να κοιτάς στο τέλος του τούνελ και να αφήνεις τα φώτα να σε οδηγούν παρακάτω».
Ο ΝΙΛ ΜΙΛΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΙΛ «Μ’ αρέσει η κρύα πλευρά του μαξιλαριού»
«Ζω στο Τορόντο του Καναδά. Είμαι ένας βαρετός τύπος 30 ετών που δουλεύει σε ένα γραφείο στα προάστια, τρώει παγωμένο σουβλάκι για βραδινό και χρειάζεται να πηγαίνει πιο συχνά στο γυμναστήριο. Είμαι ένας συνηθισμένος τύπος που του αρέσει η μυρωδιά της βενζίνης, η κρύα πλευρά του μαξιλαριού και το να ξυπνώ και να συνειδητοποιώ ότι είναι Κυριακή».
Ο Νιλ άρχισε να καταγράφει τα φοβερά πράγματα της καθημερινότητας, ξεκινώντας από το νούμερο 1.000 και μετρώντας αντίστροφα. Σήμερα βρίσκεται στο νούμερο 448. Μερικά από τα «φοβερά πράγματα» που έχουν φιγουράρει στο μπλογκ του www.1000awesomethings.com είναι τα παρακάτω:
όταν ένας συνάδελφος εξελίσσεται σε πραγματικό φίλο
όταν ανοίγεις ένα βιβλίο ακριβώς στην σελίδα που έψαχνες
όταν οι ηθοποιοί σε μια ταινία επισκέπτονται κάποιο μέρος που ξέρεις
το να μην κάνεις τίποτα όλη μέρα
το να τραγουδάς στο αυτοκίνητο, επιστρέφοντας από μια συναυλία
το να διαλέγεις τη σειρά που κινείται πιο γρήγορα στο σουπερμάρκετ
το να βλέπεις κάποιον να γελά στον ύπνο του
οι συγνώμες δίχως λόγια
Είμαι ένας βαρετός τύπος, 30 ετών, που δουλεύει σε ένα γραφείο στα προάστια και τρώει παγωμένο σουβλάκι
Το «The Book of Awesome», κυκλοφορεί σε ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία, Κορέα, Νέα Ζηλανδία, Βρετανία, Γερμανία και Ολλανδία. Την άνοιξη του 2011 ο Νιλ Παστρίτσα αναμένεται να κυκλοφορήσει και δεύτερο βιβλίο βασισμένο στο μπλογκ.
«Είμαστε καταναλωτές που δεν σκέφτονται. Είναι σημάδι του καιρού μας. Δείτε για παράδειγμα τι γίνεται με τη λογοτεχνία. Την αντιμετωπίζουμε ως είδος προς κατανάλωση. Δεν είναι χάπι όμως. Δεν είναι βιταμίνη που θα μας λύσει τα προβλήματα. Εχει διαδραστικό χαρακτήρα», λέει στα «ΝΕΑ» ο εκ των κορυφαίων μελετητών του Ομήρου και της αρχαϊκής ελληνικής ποίησης, καθηγητής Κλασικών Σπουδών και Συγκριτικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, Γκρέγκορι Ναζ, που έχει υποστηρίξει πως τα ομηρικά έπη υπέστησαν δυναμικές αλλαγές μέσω της προφορικής παράδοσης. Και μόνο ο τίτλος του είναι αρκετός για να σε κάνει νιώσεις δέος. Πόσω μάλλον αν γνωρίζεις πως ο Γκρέγκορι Ναζ, που γεννήθηκε στην Ουγγαρία και σπούδασε στα πανεπιστήμια της Ιντιάνας και του Χάρβαρντ Γλωσσολογία- πριν «ερωτευτεί» όπως λέει ο ίδιος την αρχαία ελληνική λογοτεχνία- είναι από τους πρωτοπόρους στη διάδοση της γνώσης με ψηφιακά μέσα. Ο πρωτοστάτης για την ψηφιακή διάσωση του αρχαιότερου και καλύτερα διατηρημένου πλήρους κειμένου της “Ιλιάδας”, του χειρογράφου Venetus Α της συλλογής του Βησσαρίωνα, το οποίο και έχει αναρτήσει στο Διαδίκτυο ώστε να είναι προσβάσιμο σε όλους. Κι όμως. Ο άνθρωπος που εμπνεύστηκε το ψηφιακό λίκνο το οποίο επιτρέπει τη διάσωση ακόμη και των πιο ευαίσθητων χειρογράφων και αναγνωρίζεται ως ένας από τους σημαντικότερους πνευματικούς ανθρώπους της εποχής μας, δεν έχει ίχνος από το ύφος που θα περίμενες να αντικρύσεις. «Ξέρω πως θα θέλατε να ακούσετε μια δήλωση του τύπου “διαβάστε Ομηρο για να λύσετε τα προβλήματά σας”. Εχω όμως να σας πω το εξής: η λύση των προβλημάτων είναι ενσωματωμένη στην ποίηση και την προφορική παράδοση. Και κρούω τον κώδωνα του κινδύνου προς όλους όσοι είναι παθητικοί καταναλωτές. Αν μας ρωτήσει κάποιος πώς βαθμολογούμε την “Οδύσσεια” στην κλίμακα ένα έως δέκα και βάλουμε πέντε, δεν σημαίνει πως αξίζει πέντε η “Οδύσσεια”, διότι δεν βαθμολογούμε μόνο εμείς το κείμενο. Μας αξιολογεί κι εκείνο. Και ίσως το πέντε να είναι ο βαθμός που μας αξίζει. Κι εδώ βρίσκεται και είναι η ομορφιά του ελληνικού πολιτισμού: στη διαδραστικότητα, τη ζωντάνια, τη συνέχεια στη γλώσσα. Είναι μια πρόκληση που μας προκαλεί διαρκώς να γίνουμε καλύτεροι», συνεχίζει ο διευθυντής του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Χάρβαρντ, το οποίο σε συνεργασία με το Εργαστήριο Μελέτης Μύθου και Θρησκείας στην Ελληνική και Ρωμαϊκή Αρχαιότητα του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών διοργάνωσαν συνέδριο με θέμα τον Επικό Κύκλο. Β ρισκόμαστε στο επίκεντρο μιας παγκόσμιας οικονομικής κρίσης; Πιστεύετε ότι είναι και πολιτιστική; Πρέπει να καταλάβουμε πως δεν υπάρχει μόνο καλή ή κακή περίοδος στην Ιστορία. Αν πάμε πίσω στον 5ο αι. π.Χ. δεν θα βρούμε μόνο θετικά, αλλά και αρνητικά μαθήματα. Αν, για παράδειγμα, σκεφτούμε πως κάποιος ήθελε να σκοτώσει τον Αλκιβιάδη και δεν το έκανε, συνειδητοποιούμε αυτομάτως ότι βρίσκονται μπροστά μας εκατοντάδες χαμένες ευκαιρίες που θα άλλαζαν την Ιστορία. Πρέπει να καταλάβουμε ότι ο πολιτισμός είναι κάτι δυναμικό και διόλου στατικό.
Η ιστορία επηρεάζει τον πολιτισμό. Ο ελληνικός πολιτισμός ωστόσο είναι τόσο ανθεκτικός και αυτό με κάνει αισιόδοξο τόσο για την επιβίωση των Ελλήνων όσο και του πολιτισμού τους. Αλλά για να καταλάβετε τι εννοώ ακριβώς, θα σας δώσω ένα παράδειγμα.
Συμμετείχα τον Μάιο σε ένα διεθνές συνέδριο για τον Ομηρο στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Το Σάββατο το βράδυ, μεσούσης της κρίσης, είδα τον κόσμο έξω να γλεντάει, να γελάει, να τρώει, να πίνει, να χορεύει… Εμοιαζε με καρναβάλι. Και τότε άκουσα κάποιον από την παρέα να λέει: «Η Ελλάδα έχει μεγάλο πρόβλημα, αλλά όχι κι οι Ελληνες!».
Η εικόνα αυτή λοιπόν δείχνει πως ο ελληνικός πολιτισμός μπορεί να επιβιώσει στην οικονομική κρίση.
Οι κλασικές σπουδές μπορούν να μας δώσουν λύσεις; Θέλω να είμαι ειλικρινής. Αν και αφιέρωσα όλη μου τη ζωή στον ελληνικό πολιτισμό θαυμάζοντας την ομορφιά και την ευφυΐα του με τις συνέχειες και τις ασυνέχειές του, θεωρώ πολύ σημαντικό οι Ελληνες- ιδιαιτέρως της Διασποράς- να μην τον χρησιμοποιούν ως μέσο για να δικαιολογήσουν τη σημερινή τους ταυτότητα.
Οι Ελληνες που ζουν στην Ευρώπη κάνουν περισσότερη ενδοσκόπηση και αυτοκριτική. Εκείνοι που ζουν όμως στις Ηνωμένες Πολιτείες ανησυχούν για το πώς θα διατηρήσουν ζωντανές τις παραδόσεις τους για τρεις και τέσσερις γενεές. Και διψούν περισσότερο από οπουδήποτε αλλού για να ανυψώσουν τον ελληνικό πολιτισμό ώστε να στηρίξουν τη σημερινή τους ταυτότητα.
Εκεί είναι και η μεγαλύτερη εμπλοκή μου, ως δασκάλου. Μελετώ τον ελληνικό πολιτισμό με τις συνέχειες και τις ασυνέχειές του. Οι περισσότεροι έχουν στο μυαλό τους παγιωμένες, στατικές απόψεις. Μιλούν, για παράδειγμα, για το θαύμα της αθηναϊκής δημοκρατίας στα τέλη του 5ου αι. π.Χ. Αν τους ρωτήσεις για το θαύμα της Αίγινας στις αρχές του 5ου αι π.Χ., δεν θέλουν να ακούσουν. Αναζητούν τα γνωστά τους μοντέλα και τα επαναλαμβάνουν. Το πρόβλημα έγκειται στο ότι λείπει η δυναμική. Ως δάσκαλος λοιπόν αποστολή μου είναι να δείξω πως οι λύσεις δεν βρίσκονται μέσα από μη εύκαμπτες προσεγγίσεις, άλλα μέσα από την εξερεύνηση και την ποικιλία.
Γιατί η αρχαία ελληνική λογοτεχνία εξακολουθεί να είναι επίκαιρη;
Δεν είναι επίκαιρη απλώς, είναι μέρος της καθημερινότητάς μας. Θα σας δώσω δύο παραδείγματα. Αν κάποιος σήμερα λιποθυμήσει, του λέμε «τι έπαθες;». Και πριν από 4.000 χρόνια χρησιμοποιούσαν την ίδια έκφραση με την ίδια σύνταξη για την ίδια περίσταση. Δείτε τι συμβαίνει στην «Ιλιάδα». Ο Εκτορας αποχαιρετά την Ανδρομάχη και τον γιο του. Το παιδί φοβάται την εντυπωσιακή περικεφαλαία τού πατέρα του και βάζει τα κλάματα. Ο Εκτορας βγάζει την περικεφαλαία και παίρνει αγκαλιά το παιδί, ενώ το ζευγάρι χωρίζει με χαμόγελο στα χείλη και δάκρυα στα μάτια. Οι αρχαιολόγοι απέδειξαν πως η παραγωγή της περικεφαλαίας που φορούσε ο Εκτορας σταμάτησε το 1600 π.Χ. Το συναίσθημα όμως ανάμεσα στο ζευγάρι, όπως και ανάμεσα στον πατέρα και το παιδί που περιγράφει ο Ομηρος είναι ακριβώς το ίδιο. Οι ανθρώπινες στιγμές δεν έχουν αλλάξει.
Ποιος ήταν τελικά ο Ομηρος; Είμαι οπαδός της θεωρίας της εξέλιξης, ένας δαρβινιστής της λογοτεχνίας. Ως εκ τούτου θεωρώ πως ο Ομηρος είναι ένας ήρωας της λογοτεχνίας που εκφράζει τη ζωή καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο. Κι αυτό επετεύχθη χάρη στην προφορική παράδοση αρχικά. Τα έπη άλλαζαν δε γενιά με γενιά. Στα κλασικά χρόνια για παράδειγμα, λειτούργησαν υπέρ της προπαγάνδας της αθηναϊκής ηγεμονίας.
Κινδυνεύουν οι κλασικές σπουδές;
Αυτό το ακούω από τότε που ήμουν νέος. Πάντα υπάρχουν Κασσάνδρες. Είναι μια άποψη που έχει να κάνει με το γεγονός ότι η εκπαιδευτική πολιτική παγκοσμίως βρίσκεται σε διαρκή πτώση. Είναι ένα θέμα που δεν έχει να κάνει με την ελληνική παιδεία και τον ελληνικό πολιτισμό, αλλά με τον πολιτισμό εν γένει. Είμαι αισιόδοξος ότι αν και θα υπάρχουν σκαμπανεβάσματα, τα πράγματα θα πάνε καλά.
Αισθάνεστε μόνος ως φιλέλληνας;
Οχι. Και δεν βλέπω την Ελλάδα ως το κακό παιδί της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Υπάρχει άγνοια. Δεν ξέρουν τους Ελληνες και τα ελαττώματά τους. Εγώ τα γνωρίζω καλύτερα κι από εκείνους. Δεν θυμώνω. Χαμογελάω όταν βλέπω τι γίνεται.
Πριν λίγο στην ηλεκτρονική μου θυρίδα έφθασε το δυσοίωνο μήνυμα:
“Στο πλαίσιο της συγχρηματοδοτούμενης Πράξης «Πρόγραμμα πιλοτικής εισαγωγής ηλεκτρονικών υπολογιστών και συναφούς εξοπλισμού σε δημοτικά σχολεία για μία ψηφιακά υποστηριζόμενη διδασκαλία», τα ολοήμερα δημοτικά σχολεία με ενιαίο αναμορφωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, έχουν τη δυνατότητα να προμηθευτούν δέκα φορητούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές (laptops), ένα ερμάριο για την αποθήκευσή τους και εγκατάσταση τοπικού δικτύου σε αίθουσες διδασκαλίας τους”.
Τι σπατάλη για ένα τόσο προχειρογραμμένο πρόγραμμα σπουδών… Αν μιλάμε για γονατογραφήματα. Ενδεικτικά:
Στις τάξεις Δ» και Ε» του Δημοτικού τα παιδιά οφείλουν να ασκούνται ένα δεκάλεπτο (10 λεπτά) σε κάθε διδακτική ώρα …..στο “Τυφλό σύστημα”.
Στην Ε» τάξη οι μαθητές “Εξερευνούν την επίδραση που έχει η αλλαγή των μεταβλητών του μήκους και του πλάτους στο εμβαδόν των γεωμετρικών σχημάτων”.
Ουάου!
Η απορία μου παραμένει. Τι τη θέλαμε την επιμόρφωση Β΄επιπέδου στους δασκάλους αφού τώρα στέλνεται το ιππικό της πληροφορικής για να διδάξει τυφλό σύστημα και τις μεταβλητές μήκους-πλάτους;
Από ότι φαίνεται οι σύμβουλοι της υπουργού φρόντισαν πάνω από όλα να βολέψουν τους φοιτητές των σχολών τους.Μη μείνουν τα παιδιά στην ανεργία έχουμε και κρίση… Γι’ αυτό υποθήκευσαν το μέλλον μιας γενιάς. Και η υπουργός μας που σχεδιάζει πάντα με ορίζοντα υπουργικής θητείας θέλει να ακούγεται δυνατά ο εκσυγχρονισμός.
Συγχαρητήρια για άλλη μία φορά. Μόνο μη μας παριστάνετε τους πρωτοπόρους στην εισαγωγή των ΤΠΕ. Ειδικά πάντως αυτή η διοίκηση του ΥΠΔΒΜΘ έχει μία τάση ευφάνταστης ονοματοδοσίας. Για να κρύψει το γεγονός ότι ο βασιλιάς είναι γυμνός, μα εντελώς…
Ανοιξε το παιδί σας κάποιο βιβλίο φέτος το καλοκαίρι; Παρότι οι ενήλικοι συχνά αρπάζουν την ευκαιρία να διαβάσουν κάποια βιβλία που δεν πρόλαβαν τον χειμώνα, στη διάρκεια των διακοπών, πολλά παιδιά και έφηβοι, ιδιαίτερα εκείνα που προέρχονται από οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα, διαβάζουν ελάχιστα βιβλία το καλοκαίρι.
Ομως το τίμημα που πληρώνουν είναι μεγάλο. Πολλές έρευνες έχουν αποδείξει μια «θερινή διολίσθηση» στην ικανότητα ανάγνωσης μόλις κλείσουν τα σχολεία για τις θερινές διακοπές. Σύμφωνα με την Εθνική Ενωση Εκπαίδευσης, κάθε καλοκαίρι τα παιδιά των φτωχών οικογενειών χάνουν ικανότητες γραφής και ανάγνωσης που αντιστοιχούν σε δύο μήνες σχολείου. Και η απώλεια αυτή συσσωρεύεται κάθε χρόνο.
Τώρα, νέες έρευνες προσφέρουν μία εντυπωσιακά απλή και προσιτή λύση στο πρόβλημα. Μια μελέτη, η οποία διήρκεσε τρία χρόνια και την πραγματοποίησαν ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τενεσί στο Νόξβιλ, δείχνει ότι αρκεί και μόνο να δίνεται στα παιδιά από οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα η ευκαιρία στη διάρκεια των καλοκαιρινών φεστιβάλ βιβλίου να επιλέγουν τα βιβλία που τους ενδιαφέρει, ώστε να αντιστραφεί η τάση αυτή.
Οι ειδικοί, με τη χρηματοδότηση του αμερικανικού υπουργείου Παιδείας, παρακολούθησαν και κατέγραψαν τις συνήθειες ανάγνωσης περισσότερων από 1.300 παιδιών στη Φλόριντα που προέρχονται από 17 σχολεία περιοχών όπου ζουν οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα. Τα περισσότερα παιδιά ήταν τόσο φτωχά ώστε το σχολείο τούς παρείχε δωρεάν γεύματα. Οι επιστήμονες ήθελαν να μελετήσουν εάν η χορήγηση βιβλίων στα μικρά παιδιά στη διάρκεια του καλοκαιριού θα επηρέαζε την απόδοσή τους στο σχολείο με το πέρασμα των χρόνων. Στην αρχή της έρευνας, 852 τυχαία επιλεγμένοι μαθητές της Α΄ και της Β΄ Δημοτικού πήγαν σε ένα φεστιβάλ βιβλίου και τους επετράπη να εξετάσουν περισσότερους από 600 τίτλους. Τους προσφέρθηκε μια μεγάλη ποικιλία βιβλίων: από εκείνα που αναφέρονται στη ζωή διασήμων, όπως η Μπρίτνι Σπίαρς, έως σοβαρά λογοτεχνικά βιβλία.
Η σύγκριση. Οι μαθητές διάλεξαν 12 βιβλία. Επελέγησαν και 478 παιδιά στα οποία δεν δόθηκαν βιβλία αλλά άλλες δραστηριότητες. Αυτό συνεχίστηκε για τρία καλοκαίρια μέχρις ότου τα παιδιά έφθασαν στην Δ΄ και Ε΄ Τάξη. Τότε οι ερευνητές συνέκριναν πόσο καλά τα κατάφερναν στη γραφή και την ανάγνωση. Τα παιδιά που περνούσαν τα καλοκαίρια διαβάζοντας τα κατάφερναν πολύ καλύτερα. Ακόμη και εάν είχαν επιλέξει να διαβάσουν βιβλία για τη ζωή της Μπρίτνι Σπίαρς ή τα βιβλία της Χάνα Μοντάνα. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι εάν τα σχολεία ξόδευαν 50 δολάρια για να δίνουν σε κάθε παιδί βιβλία να διαβάζει το καλοκαίρι, αυτό θα οδηγούσε σε μια σημαντική συνολική βελτίωση του μαθησιακού τους επιπέδου.
Πάντως έχουμε καλή «επίδοση» στα… παράπονα για αγορά προϊόντων που δεν ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές και βρισκόμασε στην 5η θέση στην Ευρώπη των 27 χωρών-μελών. Είμαστε επίσης επιρρεπείς στα ανεπιθύμητα μηνύματα, στα οποία συχνά ενδίδουμε, ενώ δεν φαίνεται να δίνουμε σημασία στα «ψιλά γράμματα» που αφορούν τα προσωπικά δεδομένα. Μόλις το 20% κάνει χρήση του e-banking, όταν το αντίστοιχο ποσοστό σε επίπεδο Ε.Ε. είναι 32%. Μόλις ένας τους 100 Ελληνες χρησιμοποιούν το συγκεκριμένο μέσο για να πουλήσουν κάποιο αγαθό που κατέχουν, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι 10%.
Είναι μερικά στοιχεία της ηλεκτρονικής συμπεριφοράς μας για το 2009 όπως καταγράφονται από τη Eurostat, ενώ η επεξεργασία για τα ελληνικά δεδομένα έγινε από το Παρατηρητήριο για την Κοινωνία της Πληροφορίας.
Μέσα στο 2009 το 52% των Ευρωπαίων και μόλις το 33% των Ελλήνων καταναλωτών χρησιμοποίησαν τουλάχιστον μία φορά το Διαδίκτυο για αγορές προϊόντων. Σε επίπεδο Ε.Ε. καταγράφεται αύξηση κατά 5% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, που συνδυάζεται σε μείωση των συναλλαγών οι οποίες γίνονταν μέσω ταχυδρομείου ή τηλεφώνου.
Δυναµική επιστροφή του «Μικρού Πρίγκιπα», που εκσυγχρονίζεται απευθυνόµενος στα παιδιά του 21ου αιώνα µέσω τρισδιάστατου φιλµ, βιντεογκέιµ και τηλεοπτικής σειράς
Ο «Μικρός Πρίγκιπας», το διάσηµο βιβλίο του Αντουάν ντε Σεντ Εξιπερί, από το 1943 που πρωτοκυκλοφόρησε στη Γαλλία, πούλησε ανά τον κόσµο περίπου 80 εκατοµµύρια αντίτυπα και δεν έπαψε ποτέ να επηρεάζει τον εκδοτικό και όχι µόνο περίγυρο. Ακόµη και σήµερα στην Ελλάδα είναι σταθερά τα τελευταία χρόνια πρώτο σε πωλήσεις βιβλίο για παιδιά παρ όλο που ο συγγραφέας του απευθυνόταν σε ενηλίκους κι έχει εµπνεύσει ήρωες παιχνιδοµηχανών ένα παιχνίδι του Σούπερ Μάριο είναι βασισµένο στην ιστορία του , ακόµη κι ένα επεισόδιο του «Lost». Ο Μικρός Πρίγκιπας χρησιµοποιήθηκε και ως εικονικός πρεσβευτής µιας αντικαπνιστικής εκστρατείας, ενώ η Τoshiba τον χρησιµοποίησε διαφηµιστικά ως σύµβολο της προστασίας του περιβάλλοντος. Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια έχουν γραφτεί και τρία σίκουελ, καθώς το συγκινητικό τέλος του βιβλίου, κατά το οποίο ο ξανθός ήρωας αφήνεται στο δάγκωµα του φιδιού που τον στέλνει πίσω στον µικροσκοπικό αστεροειδή του, τον Β612, κάθε άλλο παρά κλείνει οριστικά την ιστορία. Ολα αυτά κατέστησαν µονόδροµο την επιστροφή του Μικρού Πρίγκιπα στη Γη. Με την πρωτοβουλία και τη στήριξη των διαχειριστών των πνευµατικών δικαιωµάτων του Σεντ Εξιπερί, το come back του δηµοφιλούς ήρωα είναι εκθαµβωτικό: θα γυριστεί η πρωτότυπη ιστορία, όπως την έγραψε ο Σεντ Εξιπερί σε ταινία 3D. Ταυτόχρονα ετοιµάζεται µια τηλεοπτική σειρά 52 επεισοδίων µε νέες περιπέτειες του ιδιόρρυθµου, φιλοπερίεργου πρωταγωνιστή, καθώς κι ένα βιντεοπαιχνίδι. Ο δε εκδοτικός οίκος Γκαλιµάρ ετοιµάζει εκατό νέους τίτλους που συνδέονται µε τον Μικρό Πρίγκιπα. Το πώς θα προσαρµοστεί ο κλασικός αυτός ήρωας στις απαιτήσεις του 21ου αιώνα αποτέλεσε πηγή προβληµατισµού και άγχους για τους πρωταγωνιστές του εγχειρήµατος.
Τελικά αποφασίστηκε να ξαναρχίσει τις επισκέψεις σε γειτονικούς πλανήτες, αυτή τη φορά όµως µε πιο συµβατικό τρόπο: «Η εκκίνηση γίνεται πάλι από τον αστεροειδή Β612 και ο Μικρός Πρίγκιπας θα έρθει πάλι αντιµέτωπος µε το φίδι, το οποίο όµως τώρα έχει αποφασίσει να καταστρέψει όλους τους πλανήτες του Γαλαξία», εξηγεί ο σκηνοθέτης της τηλεοπτικής σειράς Πιερ – Αλέν Σαρτιέ. «Ο Μικρός Πρίγκιπας θα βοηθήσει για τη σωτηρία των πλανητών που επισκέπτεται δεν θα το κάνει µόνος του, αλλά θα βοηθήσει στο να λυθούν τα προβλήµατα», λέει ο σκηνοθέτης στην εφηµερίδα «Οbserver», χωρίς όµως να αποκαλύπτει ακόµα λεπτοµέρειες.
«Θέλαµε να φτιάξουµε έναν Μικρό Πρίγκιπα για τα παιδιά του 21ου αιώνα µέσα από τα νέα µέσα», προσθέτει ο διαχειριστής των πνευµατικών δικαιωµάτων του συγγραφέα Ολιβιέ ντ Αγκέ, ο οποίος παραδέχθηκε όµως ότι όλοι αισθάνθηκαν δέος για το εγχείρηµα. Αυτό που φαίνεται να αποφα σίστηκε είναι η χρήση θεµάτων οικείων στο σηµερινό νεανικό ακροατήριο, ανάµεσα στα οποία η προστασία του πλανήτη και η µάχη για τη διατήρηση της ζωής.
Ο Αντουάν ντε Σεντ Εξιπερί δεν έγινε ποτέ κοινωνός της τεράστιας επιτυχίας του βιβλίου του. Χάθηκε µόλις έναν χρόνο µετά την κυκλοφορία του, το 1944, σε αναγνωριστική πτήση στη Μεσόγειο για λογαριασµό των ελεύθερων γαλλικών δυνάµεων. Πριν συγγράψει (και εικονογραφήσει) την ιστορία που του έδωσε µια θέση στην αιωνιότητα, ο γάλλος συγγραφέας ήταν γνωστός για βιβλία του µε θέµα την αεροπλοΐα σε ένα περιέγραφε πώς διασώθηκε έπειτα από πτώση µε αεροπλάνο στη λιβυκή έρηµο.
To Nagasaki Archive είναι ένα project που σχεδιάστηκε για να μη λησμονήσουμε ποτέ τις ιστορίες των επιζώντων του βομβαρδισμού της 9ης Αυγούστου στο Ναγκασάκι. Η εφαρμογή τοποθετεί τις εικόνες και τις ιστορίες των θυμάτων πάνω στο χάρτη του Google Earth map.
Η ιδέα αυτή μπορεί να έχει εφαρμογή και σε projects τοπικής ιστορίας.
Από φίλους που έζησαν χρόνια στο εξωτερικό μαθαίνω ότι ακόμα και σε χώρες συγγενικές όσον αφορά στο μεσογειακό ταμπεραμέντο, τα αισθήματα και οι καθημερινές συμπεριφορές των γηγενών απέναντι στους συμπατριώτες τους κινούνται σε φυσιολογικά επίπεδα. Σε γενικές γραμμές, αλλού το κράτος δεν επιτρέπει σε κάποιους να δρούν σαν να είναι εκ γενετής υπέρτεροι των υπολοίπων, οι άτυποι δείκτες και οι άγραφοι νόμοι προνομιακής μεταχείρισης πολιτών διαφέρουν πολύ από τους δικούς μας. Η δική μας διχοστασία και επιθετικότητα απέναντι στον πλησίον έχει βαθιές ρίζες. Μετά τέσσερις αιώνες υποδούλωσης στους Οθωμανούς –ο όρος σκλαβιά αδικεί πολλούς προγόνους μας που ζούσαν σαν μπέηδες– τα κυρίαρχα γεγονότα που συνέθεσαν τη νεοελληνική πραγματικότητα ήταν συνεχείς και άγριες εσωτερικές αντιπαλότητες, πόλεμοι, εμφύλιος, δικτατορίες, κοινωνικοί διχασμοί.
Δύσκολα θα βρείς άλλο κράτος που από τη σύστασή του κουβαλά τόσο βαρίδια και ένα λαό που με τη λογική του ανήκει στη Δύση ενώ η ψυχή του τέρπεται από ανατολίτικη νοοτροπία και οι συνήθειές του προς τα εκεί γέρνουν. Μπαξίσι, ρουσφέτι, χαράτσι, κεμπάπ, ιμάμ, «χίλιες και μία νύχτες» και πάει λέγοντας… Με απαξιωτικό πρόσημο τη λέξη «Ελληναράδες», μια νεοσυσταθείσα κάστα ευγενών του ευρύτερου πνεύματος και των δυσνόητων στη μάζα τεχνών χάραξε μια νοητή γραμμή. Στη μία πλευρά βρίσκονται οι ίδιοι, που κακιά μοίρα το ’φερε να γεννηθούν σε αυτό τον τόπο, αυτοί οι τόσο προικισμένοι και αψεγάδιαστοι. Στην αντίπερα όχθη είναι το βασίλειο των «κάφρων», δηλαδή εκείνων που αμαυρώνουν την εικόνα της χώρας μας και δεν την αφήνουν να υψωθεί σε επίπεδα ιδανικής πολιτείας.
Στους «Ελληναράδες» απαντώνται, ωστόσο, πλούσιοι και φτωχοί, μορφωμένοι και άξεστοι, δουλευταράδες και τεμπέληδες, προνομιούχοι και μη. Τα χαρακτηριστικά του «Ελληνάρα» είναι παραδοσιακά: πετάει τα σκουπίδια όπου βρει, οδηγεί σαν υποψήφιος δολοφόνος, ουρλιάζει σε δημόσιο χώρο, οι δικές του απολαύσεις και τα συμφέροντά του είναι πάνω από όλα κι όλους. Ο άκρατος εγωτισμός είναι ο συνδετικός κρίκος αυτών των ανόμοιων ανθρώπων, που αλληλοκαταγγέλλονται ως «Ελληναράδες», αλλά όλοι με τη σειρά τους συμφωνούν με την κάστα των «υπεράνω» στο εξής: για τα όποια χάλια, πάντα φταίνε κάποιοι άλλοι.
Μπορείτε να δείτε την εκπομπή “Πρωινό Mega” από το κανάλι της Υπουργού. Αλήθεια γιατί τέτοια χάλια ανάλυση οθόνης στο vimeo; Θαυμάσαμε λιβανιστήρι από τους φίλα προσκείμενους δημοσιογράφους. Φυσικά μια και μιλάμε για θέματα παιδείας δεν θεωρήθηκε δεοντολογικό να προσκληθεί κι ένας εκπρόσωπος των εκπαιδευτικών να πει τη γνώμη του για τα τόσα θαυμαστά…
Η υπουργός μας στη συνέχεια κυκλοφόρησε δελτίο τύπου με τις δηλώσεις της στην πρωινή εκπομπή. Μεταξύ άλλων δήλωσε: “Είναι ντροπή για τη χώρα στο τέλος της χρονιάς το παιδί – επειδή έχει δικαίωμα 150 απουσιών, το οποίο θα αλλάξουμε από φέτος- να προσκομίζει ψεύτικες βεβαιώσεις. Να πηγαίνει ο γονιός το πλαστό πιστοποιητικό που έχει δώσει ο γιατρός και να το δέχεται ο δάσκαλος. Δηλαδή στα 18 του να ξέρει ένα παιδί ότι μπορεί να πάρει πλαστά χαρτιά από το δημόσιο σύστημα υγείας. Είναι αδιανόητο. Θα κατέβει πολύ το όριο των απουσιών και θα υπάρχει και τεκμηρίωση σοβαρή.”
Αυτά τα πυροτεχνήματα να έλειπαν. Την περασμένη σχολική χρονιά 2009 – 10 με το πρόσχημα της γρίπης δόθηκε πράσινο φως να περάσουν όλοι με μία εγκύκλιο γραμμένη στο πόδι. Φέτος που αποφοίτησαν τα δικά μας παιδιά, ερχόμαστε να σφίξουμε τα λουριά; Ελεος. Αν θέλαμε να είμαστε σοβαροί δεν θα υπήρχαν οι αδικαιολόγητες απουσίες. Τι θα πει αδικαιολόγητες απουσίες; νομιμοποιούμε τις κοπάνες; Κανονικά θα έπρεπε να υπάρχουν μόνο δικαιολογημένες από τον κηδεμόνα και από γιατρό. Ολα τα άλλα δημιουργούν παραθυράκια για το “ρόδα, τσάντα και κοπάνα”…
Οσο για τα κενά των σχολείων κοντός ψαλμός… Γιατί διαπιστώνουμε ότι οι αποσπάσεις συνεχίζονται από την πίσω πόρτα πάντα…
Την ακριβή γεωγραφική θέση μπορούν να εντοπίσουν οι χάκερ, χρησιμοποιώντας ένα εργαλείο ηλεκτρονικών επιθέσεων. Σε επίδειξη ηλεκτρονικής εισβολής που έκανε ένας χάκερ, κατά τη διάρκεια συνεδρίου στις ΗΠΑ, απέδειξε ότι μπορεί να εντοπίσει το σημείο στο οποίο βρίσκεται ένας χρήστης, μαθαίνοντας ακόμη και τη διεύθυνσή του.
Μια επίσκεψη σε μια ιστοσελίδα η οποία έχει παγιδευτεί, μπορεί να οδηγήσει άμεσα τους ηλεκτρονικούς εισβολείς στο σπίτι ενός ατόμου.
Ο χάκερ Σάμι Κάμκαρ απέδειξε ότι οι νέου τύπου επιθέσεις εκμεταλλεύονται τις ελλείψεις προστασίας που παρουσιάζουν πολλά routers (δρομολογητές), με αποτέλεσμα οι εισβολείς να εντοπίζουν τον αριθμό ταυτοποίησης του χρήστη. Στη συνέχεια, χρησιμοποιούν αυτό τον αριθμό και εντοπίζουν την ακριβή τοποθεσία του.
Κάνοντας μια «επίδειξη» της ηλεκτρονικής εισβολής, ο κ. Κάμκαρ εντόπισε τη θέση ενός τυχαίου router με ακρίβεια εννέα μέτρων.
Πώς γίνεται η επίθεση
Οι περισσότεροι χρήστες μπαίνουν στο Διαδίκτυο μέσω ενός router. Θεωρητικά, μόνο ο υπολογιστής που είναι άμεσα συνδεδεμένος με το router μπορεί να εντοπίσει τις πληροφορίες ταυτότητας.
Ωστόσο, ο κ. Κάμκαρ απέδειξε ότι αυτό δεν ισχύει, ανακαλύπτοντας ένα τρόπο να παγιδέψει μια ιστοσελίδα μέσω ενός browser. Με τη μέθοδο αυτή, το αίτημα για τη συλλογή των πληροφοριών ταυτότητας του χρήστη φαίνεται ότι προέρχεται από τον υπολογιστή από τον οποίο έγινε η πρόσβαση στη συγκεκριμένη ιστοσελίδα.
Στη συνέχεια, ο κ. Κάμκαρ συνδύασε τις πληροφορίες ταυτότητας, γνωστές ως διεύθυνση MAC, χρησιμοποιώντας ένα πρόγραμμα γεωγραφικού εντοπισμού στον browser Firefox. Το πρόγραμμα αποκτά πρόσβαση στη βάση δεδομένων της Google που έχει δημιουργηθεί από τα στοιχεία που έχουν συλλέξει τα αυτοκίνητα της υπηρεσίας Street View.
Αυτή η βάση δεδομένων συνδέει τις διευθύνσεις MAC των routers με ένα πρόγραμμα GPS, με αποτέλεσμα να εντοπίζεται η ακριβής τοποθεσία του χρήστη.
«Η ιδιωτικότητα πέθανε. Λυπάμαι…»
Κατά τη διάρκεια της επίδειξης, ο κ. Κάμκαρ έδειξε πόσο εύκολο είναι για ένα χάκερ να εντοπίσει τη θέση κάποιου με ακρίβεια ελάχιστων μέτρων. «Η ιδιωτικότητα πέθανε. Λυπάμαι», δήλωσε ο χάκερ μετά το τέλος της επίδειξης.
Ο Μίκο Χαϊπόνεν, ερευνητής της εταιρείας ασφάλειας F Secure, παρακολούθησε την παρουσίαση, την οποία χαρακτήρισε «εξόχως ενδιαφέρουσα». «Η σκέψη ότι κάποιος, κάπου στο Διαδίκτυο, μπορεί να βρει πού είμαστε είναι αρκετά τρομακτική», δήλωσε, επιβεβαιώνοντας ότι «σενάρια τέτοιων επιθέσεων μπορεί να υλοποιηθούν εναντίον απλών χρηστών».
«Το γεγονός ότι βάσεις δεδομένων, όπως το StreetView ή το Skyhook, μπορεί να χρησιμοποιηθούν για να γίνουν τέτοιες επιθέσεις, υπογραμμίζει την υπευθυνότητα που πρέπει να δείξουν οι εταιρείες που συλλέγουν τέτοια δεδομένα», τόνισε ο κ. Χαϊπόνεν.
Oι γονείς-οδηγοί που επιτρέπουν στα παιδιά τους να βλέπουν συνεχώς ταινίες σε ή να παίζουν για ώρα βιντεοπαιχνίδια στο πίσω κάθισμα του αυτοκινήτου μπορεί να αποφεύγουν την πασίγνωστη ενοχλητική ερώτηση «πότε φτάνουμε;», αλλά βάζουν φρένο στη γλωσσική ανάπτυξη των βλασταριών τους.
«Τα παιδιά αναπτύσσονται όταν έρχονται σε στενή επαφή με τους ενηλίκους.Τα πολύωρα ταξίδιαμε το αυτοκίνητο αποτελούν εξαιρετική ευκαιρία να διπλασιάσουντο λεξιλόγιότους. Οταν κολλούνστην κίνηση,οι γονείςθα έπρεπενα συζητούνή να παίζουν προφορικάπαιχνίδιαμε τα παιδιά τους, αντί να κάθονται αμίλητοι, ενώ εκείνα παραμένουν“καρφωμένα” στις οθόνεςπου διαθέτουν για τους επιβάτεςπίσω πολλά σύγχρονα αυτοκίνητα»προειδοποιεί η Τζιν Γκρος, σύμβουλος του βρετανικού υπουργείου Παιδείας σε θέματα παιδιών με προβλήματα γλώσσας και επικοινωνίας.
«Θυμάμαι πως όταν τα παιδιά μου ήταν μικρά, όσο ήμασταν στο αυτοκίνητο παίζαμε προσπαθώνταςνα εντοπίσουμε συγκεκριμένααντικείμενα από το παράθυρο. Σήμερα όμως, με τα παιχνίδια τύπουΝιντέντο, αυξάνονται τα παιδιάμε προβλήματα ομιλίας και επικοινωνίας τα οποία έχουν εύπορουςγονείς, και έτσι η μειωμένηγλωσσική ανάπτυξη δεν περιορίζεταιμόνο στα παιδιά φτωχότερωνοικογενειών, τα οποία συνήθως λαμβάνουν λιγότερα γλωσσικά ερεθίσματα» επισημαίνει η κυρία Γκρος.
«Μεταξύ των γονέων υπάρχει η ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι η ομιλία των παιδιών έρχεται από μόνη της, αλλά στην πραγματικότηταδεν πρόκειται για αυτόματη διαδικασία.Είναι σημαντικό να μιλάμεστα νήπια ακόμη και αν δεν είναι ακόμη σε θέση να απαντήσουν.Τα παιδιά μαθαίνουν τις περισσότερεςκαινούργιες λέξεις από τους γονείς και τους οικογενειακούςφίλους, ενώ εκείνα που διαθέτουνπλουσιότερο λεξιλόγιο μαθαίνουννα διαβάζουν γρηγορότερα»προσθέτει η βρετανίδα ψυχολόγος, τονίζοντας ότι ο χρόνος που περνούν οι οικογένειες στο αυτοκίνητο δεν πρέπει να είναι «νεκρός» ακόμη και αν αυτό απαιτεί μεγαλύτερη προσπάθεια από τους γονείς. Φυσικά, τα παιχνίδια στο αυτοκίνητο χρειάζονται προσοχή, καθώς η οδήγηση είναι από τα πιο επικίνδυνα πράγματα που μπορεί να κάνει κανείς σε καθημερινή βάση. «Είμαι σίγουρη ότι προτεραιότητα κάθε γονέα είναι η ασφάλεια των παιδιών του και η πλήρης συγκέντρωσήτου στις ανάγκες του δρόμου»απαντά η κυρία Γκρος σε όσους πιστεύουν ότι η ενασχόληση των γονιών με τα παιδιά τους μέσα στο αυτοκίνητο αυξάνει τις πιθανότητες ατυχήματος.
Το πρόβλημα είναι ευρύτερο. Οπως έχει αποδείξει ο καθηγητής Παιδιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον κ. Δημήτρης Χριστάκης , η τηλεόραση γενικά βλάπτει τη γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών ηλικίας από δύο μέχρι τεσσάρων ετών. Σύμφωνα με την έρευνα του καθηγητή Χριστάκη για κάθε ώρα που βλέπουν τηλεόραση τα παιδιά ακούνε 770 λέξεις λιγότερες σε σχέση με όσες θα άκουγαν από έναν γονιό ή έναν κηδεμόνα. Το μυαλό των νηπίων απορροφά τις λέξεις σαν σφουγγάρι και έχει απόλυτη ανάγκη από πραγματική αλληλεπίδραση και όχι από παθητική παρουσία για να αποτυπώσει λέξεις και συντακτικές δομές.
Αν ως άλλος Γκούσταβ φον Ασεμπαχ αράξεις σε μια πολυσύχναστη παραλία κάποιου νησιού κι αρχίσεις να παρατηρείς γύρω σου, μπορείς να γράψεις μια γλαφυρή ηθογραφία της ελληνικής κοινωνίας. Ισως οι χαρακτήρες δεν είναι τόσο κομψοί όσο οι ήρωες στη νουβέλα του Τόμας Μαν, «Θάνατος στη Βενετία», που περιφέρονται νωχελικά στην παραλία του Γκραν Οτέλ ντε Μπεν. Μπορεί η σκηνογραφία (πλαστική καρέκλα, εμπριμέ ομπρέλα) να διαφέρει από αυτήν στην ομώνυμη ταινία του Λουκίνο Βισκόντι. Ομως, η απρόσμενη τρυφερότητα και το πάθος που αναβλύζουν σε συνθήκες απόλυτης παρακμής και κοινωνικής αποσάθρωσης είναι ο συνεκτικός δεσμός της Κιτροπλατείας στον Αγιο Νικόλαο Κρήτης με τη λογοτεχνική-κινηματογραφική παραλία του Λίντο.
Ζευγάρια ερωτοτροπούν στην άμμο και σχεδιάζουν μελλοντικά ταξίδια. Aνομολόγητα ειδύλλια μοιάζουν έτοιμα να εκραγούν κάτω από τον εκτυφλωτικό ήλιο. Δύσκολοι κι εύκολοι έρωτες του καλοκαιριού, που ίσως διαρκέσουν ώς τον χειμώνα. Μαμάδες κυνηγούν τα άτακτα τέκνα τους. Πιτσιρίκια χώνονται σε παχουλές αγκαλιές-καταφύγια για να σωθούν από κάθε εξωτερικό εχθρό.
Φιλίες εδραιώνονται γύρω από αναμμένες φωτιές τα βράδια. Κιθάρες και σέβεντις μνήμες ξαναζωντανεύουν εν έτει 2010. Ροκ μουσικές γεφυρώνουν χάσματα γενεών. Αγγλοι μέθυσοι και Ρώσοι νεόπλουτοι γίνονται φιλαράκια με τσαμπουκάδες Κρητικούς κάτω από την ιαματική επήρεια της τσικουδιάς.
Αδέρφια τσακώνονται, αλλά με την ελαφρότητα που επιτρέπουν οι δεσμοί αίματος: έπειτα από πέντε λεπτά είναι πάλι συσπειρωμένα σαν μαφιόζικη συμμορία. Η έφηβη εγγονή κοροϊδεύει τον παππού της, ρίχνοντάς του περιπαικτικές σφαλιάρες στο μάγουλο. Ενας μεσήλικας γιος κανακεύει την υπέργηρη μητέρα του. Κάνει παρέα με τις φίλες της τα απογεύματα, στις βεγγέρες με τα «Καλουτάκια», όπως τις αποκαλεί κοροϊδευτικά, ρωτά για την οστεοπόρωση της καθεμιάς και δείχνει αληθινό ενδιαφέρον για τον καταρράκτη και τις επιμέρους «περιπέτειές» τους.
Το κάδρο -εφιάλτης κάθε εστέτ- κρύβει συναρπαστικές ανθρώπινες ιστορίες. Οι κρίσεις, οικονομικές, κοινωνικές και άλλες, αντιμετωπίζονται με χιούμορ. Η οικογένεια-κοινωνικό κράτος επιστρατεύεται εκ νέου. Οι φιλίες επιβιώνουν μέσα από αντιξοότητες, ο έρως όλα τα νικά.
Παιδιά μεταναστών σκίζουν στις πανελλαδικές εξετάσεις. Εκπαιδευτικοί σε απομακρυσμένα σχολεία αγωνίζονται να δώσουν ερεθίσματα και να εμπνεύσουν τους μαθητές τους. Οι μπαμπάδες απαρνιούνται macho λογικές του παρελθόντος και βοηθούν στο μεγάλωμα των παιδιών. Φέρνουν και οι γυναίκες χρήματα στο σπίτι. Πολιτικοί δουλεύουν και νοιάζονται για τον τόπο τους. Πολίτες δραστηριοποιούνται. Δεν αρκούνται στο «κράξιμο» και την επιθεωρησιακή απαξίωση της πολιτικής.
Μακριά από την τηλεόραση που «κατασκευάζει» εγκληματίες και τρομοκράτες, ουρές στα βενζινάδικα και έλλειψη τροφίμων στα ράφια, κακόγουστα σχήματα (πατέρας-αφέντης, γυναίκα-κότα) υπάρχει μια γλυκιά καθημερινότητα, ένα τρυφερό πλέγμα ανθρώπινων σχέσεων. Μια ελληνική κοινωνία που πάλλεται και υπόσχεται.
Από τη μια πλευρά είναι οι κατασκευαστικέςεταιρείες που δρουν σαν συμμορίες. Από την άλλη χιλιάδες πολίτες, θύματατων αναγκαστικών εξώσεων, που χάνουν τα σπίτια τους με τη βία. Η έκρηξη της οικιστικής ανάπτυξης στην Κίνα έχει τα χαρακτηριστικά ενός πολέμου. Με τους αδύνατους να έχουν στο πλευρό τους σχεδόν μόνο έναν μπλόγκερ.
Στις αρχές της περασμένης εβδομάδας εκατοντάδες άνθρωποι, αγρότες στην πλειονότητά τους, βγήκαν στους δρόμους της πόλης Σουζχού ζητώντας αποζημιώσεις για τα σπίτια και τη γη που τους είχαν δοθεί πολλά χρόνια πριν και τώρα υποχρεώνονταν να τα επιστρέψουν στο όνομα της ανάπτυξης. Στο αίτημά τους οι δυνάμεις της τάξης απάντησαν με βία: «Είμαστε απλοί άνθρωποι που διεκδικούν τα δικαιώματά τους. Αλλά η κυβέρνηση μας συλλαμβάνει και μας χτυπάει», έλεγε ένας κάτοικος. Οι διαδηλώσεις σταμάτησαν όταν το κινεζικό καθεστώς έστειλε δυνάμεις στην περιοχή, έδρα πολλών ξένων εργοστασίων, για να ενισχύσουν την τοπική Αστυνομία. Η διαμαρτυρία, πάντως, έφερε αποτέλεσμα: οι κατεδαφίσεις σταμάτησαν και δυο τοπικοί αξιωματούχοι παύθηκαν από τα καθήκοντά τους με την υποψία της διαφθοράς.
Αυτού του είδους οι μάχες είναι όλο και πιο συχνές το τελευταίο διάστημα στην Κίνα, καθώς ολόκληρες συνοικίες με παλιά σπίτια κατεδαφίζονται για να δώσουν τη θέση τους σε εργοστάσια, συγκροτήματα γραφείων, γήπεδα γκολφ και ό,τι άλλο απαιτεί η σύγχρονη οικιστική ανάπτυξη. Σε κάποιες περιπτώσεις, οι άνθρωποι που χάνουν από τη μια στιγμή στην άλλη τα σπίτια τους δεν αρκούνται σε διαδηλώσεις. Πριν από μερικούς μήνες ένας βιοτέχνης ανέβηκε στην ταράτσα του σπιτιού του, άναψε ένα σπίρτο και τυλίχθηκε στις φλόγες, με τους αστυνομικούς να κοιτάζουν από κάτω. Στο ίδιο απονενοημένο διάβημα προχώρησε κι ένας αγρότης την ώρα που οι μπουλντόζες γκρέμιζαν το σπίτι του.
Τα θύματα αυτής της ταχύτατης ανάπτυξης δεν έχουν παρά να υπολογίζουν σε έναν άνθρωπο που κάνει ό,τι μπορεί για να τους υπερασπιστεί. Ο Τανγκ Τζισούν, ένας 35χρονος διοπτροφόρος που εργάζεται σε ινστιτούτο Βιολογίας στα περίχωρα του Πεκίνου, δημιούργησε στο Διαδίκτυο ένα μπλογκ στο οποίο δημοσιεύει περιστατικά αναγκαστικών εξώσεων και παρέχει συμβουλές στις οικογένειες που ζητούν αποζημιώσεις. Ο Τζισούν αυτοπροσδιορίζεται στην επαγγελματική του κάρτα ως «η οργή του απλού ανθρώπου» και περιγράφει τον εαυτό του ως τον «διαχειριστή ενός ειδικού μπλογκ» και ως «ηγέτη μιας ομάδας που συζητά για ζητήματα τα οποία απασχολούν τους πιο απλούς ανθρώπους». Μιλώντας στους «Τimes» δηλώνει ότι το φόρουμ συζητήσεων που διατηρούσε στο Διαδίκτυο έκλεισε από τις κινεζικές αρχές. «Με αφήνουν ακόμη να έχω το μπλογκ μου», προσθέτει.
Με δεδομένο ότι το κομμουνιστικό καθεστώς απαγορεύει τη δημιουργία οποιασδήποτε οργάνωσης που θα αμφισβητούσε την εξουσία του, το μπλογκ του 35χρονου βιολόγου μοιάζει να είναι μια εντελώς ασυνήθιστη περίπτωση. Γιος αγρότη, ο Τζισούν αποδίδει την επιβίωσή του στη σύνεση. Αρχισε να γράφει για τις αναγκαστικές εξώσεις το 2007, όταν οι κατασκευαστικές εταιρείες επιχείρησαν να κατεδαφίσουν ολόκληρο το χωριό του, το οποίο στέκεται εμπόδιο στην επέκταση της πρωτεύουσας της Κίνας. Από τις 800 οικογένειες έμειναν στην περιοχή μόλις 32. Ο ίδιος και οι εναπομείναντες κάτοικοι δήλωσαν ότι δεν πρόκειται να μετακινηθούν χωρίς να αποζημιωθούν. Πριν από δύο χρόνια του προσφέρθηκε μια αποζημίωση ύψους 11.000 γιουάν (1.250 ευρώ) ανά τετραγωνικό μέτρο. Οι κατασκευαστές δεν ξανακούστηκαν από τότε. Εμφανίστηκαν μόνο τον περασμένο Μάρτιο, με ένα φυλλάδιο που έλεγε ότι τα σπίτια στο χωριό ήταν αυθαίρετα και ότι οι ένοικοί τους έπρεπε να φύγουν.
«Ηθικώς παράνομη» χαρακτήρισε ο υπουργός Αμυνας των ΗΠΑ τη δημοσίευση των 92.000 απόρρητων εγγράφων του Πενταγώνου από την οργάνωση Wikileaks, έγγραφα που δείχνουν ότι ο ίδιος και οι στρατιωτικοί του τα έκαναν θάλασσα στο Αφγανιστάν. Προφανώς, το να σκοτώνεις επτάχρονα παιδάκια είναι «ηθικώς νόμιμο» και το να αποκρύπτεις αυτές τις δολοφονίες από τους φορολογούμενους πολίτες είναι «ηθικώς επιβεβλημένο».
Η δημοσιοποίηση του «Ημερολογίου του Αφγανικού Πολέμου» ξεσήκωσε τη γνωστή υποκριτική θύελλα εκείνων που λειτουργούν με το δόγμα «σκοτώνουμε και λογαριασμό δεν δίνουμε». «Υποσκάπτεται», λένε «η επιτυχία της εκστρατείας», (λες και εννιά χρόνια τώρα μετά που μας απέκρυπταν την αλήθεια είδαμε τρομακτικές επιτυχίες) ή «κινδυνεύουν οι ζωές των στρατευμένων» (λες και οι ζωές των άλλων, των –ανεξαρτήτως ηλικίας– μαυριδερών δεν μετράνε). Είναι η ίδια ακριβώς επιχειρηματολογία που η κυβέρνηση του Ρίτσαρντ Νίξον χρησιμοποίησε για να σταματήσει τη δημοσίευση των εγγράφων του Πενταγώνου για τον πόλεμο του Βιετνάμ. Η μόνη διαφορά με τη σημερινή διαρροή είναι το μέσο δημοσίευσης. Τα νέα έγγραφα του Πενταγώνου δημοσιεύονται στο Διαδίκτυο, κάτι που προκάλεσε τη ζήλια πολλών εφημερίδων και υιοθέτησαν την επιχειρηματολογία των γραφειοκρατών του Πενταγώνου.
Τα 92.000 έγγραφα που δημοσιοποίησε η Wikileaks δείχνουν ένα άλλο πρόσωπο του πολέμου από εκείνο που οι δημόσιες σχέσεις του Πενταγώνου προσπαθούσαν να περάσουν, πολλές φορές με αρκετή επιτυχία. Δείχνουν φόνους αμάχων (οι οποίοι κατόπιν βαφτίστηκαν «μαχητές του εχθρού»), θύματα από φίλια πυρά, βασανιστήρια κρατουμένων, ειδικές (και ανεξέλεγκτες) μονάδες θανάτου που σχηματίστηκαν για να φονεύσουν ηγετικά στελέχη των Ταλιμπάν κ.λπ. Κυρίως, όμως, δείχνει ότι ο πόλεμος στο Αφγανιστάν χάνεται. Η περιγραφή μιας μάχης σε κάποιο χωριό, στην οποία αμούστακοι αντάρτες πολεμούν τις νατοϊκές δυνάμεις, ενώ οι μητέρες τούς προμηθεύουν με πολεμοφόδια, δείχνει ότι η άφρονη (και μυστική) τακτική των δυτικών δυνάμεων εναντιώνει τον πληθυσμό στην επέμβαση. Και με τον πληθυσμό εξαγριωμένο εναντίον των νατοϊκών δυνάμεων, οι Ταλιμπάν σίγουρα θα κερδίσουν τον πόλεμο.
Η επανάσταση των Wikileaks είναι μια μεγάλη συνεισφορά στις δυτικές δημοκρατίες. Οχι μόνο γιατί εξασφαλίζει ότι οι πολίτες μαθαίνουν τα πεπραγμένα των μισθοφόρων τους που πολεμούν τους τρομοκράτες. Κυρίως, γιατί η δημοσιοποίηση δημιουργεί μια αχτίδα αισιοδοξίας για την έκβαση του αναγκαίου αυτού πολέμου. Ισως, υπό τον φόβο των μελλοντικών διαρροών, οι στρατοκράτες να σκεφθούν δύο φορές τις ενέργειες που χαρίζουν τον πληθυσμό στους Ταλιμπάν. Ισως το ΝΑΤΟ να ξαναδεί πώς και γιατί τα έκανε θάλασσα στο Αφγανιστάν. Και τότε, ίσως, η Δύση να ξανακερδίσει την καρδιά και το μυαλό των Αφγανών και κατ’ επέκταση τον πόλεμο.
Ενα «μαμούνι» δημιουργικότητας, το οποίο δεν έπαψε ποτέ να συνομιλεί με το κίνημα του υπερρεαλισμού, ιδιαιτέρως στη μεγάλη του ωριμότητα.
Τι είναι το βιβλίο του, οι «Υψικαμινίζουσες νεοπλασίες» του, παρά ένας φόρος τιμής στον εισηγητή του κινήματος στην ελληνική λογοτεχνική γεωγραφία, τον Ανδρέα Εμπειρίκο. «Εξομολογούμαι πως η παρέμβασή μου, μακριά από το να κλέψει την παράσταση (άπαγε), είναι μία κίνηση, απάντηση ή ανταπόκριση στην προτροπή του ποιητή μας “πάρε τη λέξι μου· δώσε μου το χέρι σου”, μ’ ένα χέρι που βάλθηκε να “μιλήσει” στα κλαδιά της δικιάς του diction και με τους τρόπους του, a la maniere de Εμπειρίκος».
Το εμπειρίκειο κλαδί του Εκτορα Κακναβάτου συγκεντρώνεται σ’ έναν δεμένο τόμο, όπου περιέχεται η ποιητική παραγωγή του μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’80. Είναι μια εστετίστικη έκδοση, με σεβασμό στην κλασική τυπογραφία, από την «Αγρα» του Σταύρου Πετσόπουλου: «Ποιήματα 1943 – 1987». Σ’ αυτήν περιλαμβάνονται οι συλλογές: «Fuga» (1943), «Διασπορά» (1961), «Η κλίμακα του λίθου» (1977), «Τετραψήφιο» (1971), «Τετραψήφιο με την έβδομη χορδή» (1972), «Διήγηση» (1974), «Οδός Λαιστρυγόνων» (1978), «Τα μαχαίρια της Κίρκης» (1981), «Ανάστιξη του θρύλου για τα νεφρά της πολιτείας» (1981), «In Perpetuum» (1983), «Κιβώτιο Ταχυτήτων» (1987).
Ο ποιητής Εκτωρ Κακναβάτος (ψευδώνυμο του Γιώργου Κοντογιώργη) διανύει αισίως την ένατη δεκαετία της ζωής του, δημιουργώντας πρωτότυπο και πρωτογενές έργο, χωρίς, λόγω ηλικίας, να έχει κουραστεί.«Πριν απ’ ό,τι άλλο, ο ποιητικός λόγος ρευματοδοτεί πυρήνες συναισθημάτων που είναι φορείς δόνησης της ψυχονοητικής μας στρωμάτωσης. Της οποίας ο χάρτης είναι τόσο ατομικός, τόσο ιδιωτικός, όσο είναι τέτοια τα δακτυλικά μας αποτυπώματα», περιέγραφε τον ρόλο της ποίησης, όταν χρειάστηκε να μιλήσει δημόσια για τον Ανδρέα Εμπειρίκο.
Το προβάδισμα στο διάβασμα ενός ποιήματος έχει, κατά τον Εκτορα Κακναβάτο, ο μόνος και μοναχικός «προσευχόμενος» αναγνώστης μπροστά στις εικόνες της ποίησης, χωρίς την ανάγκη των μεσολαβητών: «Στο ιδιωτικό διάβασμα του ποιήματος (πέρα δηλαδή από το κλίμα που εγκαθιστούν οι επιστημονικές αναλύσεις φιλολόγων, γλωσσολόγων και των ελεύθερων τυφεκιοφόρων του κριτικού λόγου, φθεγγομένου κηνσοριστί από πόστα απυρόβλητα) ίσως να βοηθούσε ένα υποτυπώδες μοντέλο, που αποπειράται να παραστήσει στον αναγνώστη τη φυσιολογία του ερεθίσματος, έτσι που η επικαρπία από αυτόν τον λόγο να μην του προσφέρεται σαν είδος σε συσκευασίες άλλων χειρών, αλλά να είναι συγκομιδή από προσωπικό του τρύγο».
Τα «σταφύλια» του ποιητή παρέμειναν «ζουμερά» και την τελευταία εικοσαετία, στην οποία ακούγεται έντονη στην ποίησή του η μουσική της φυσικής και των μαθηματικών. Εδώ, ο «παγερός» λυρισμός του Πολ Βαλερί και η «αποστασιοποιημένη» γλώσσα του Τσέχου ποιητή και μικροβιολόγου Μίροσλαβ Χόλουμπ στέκονται συμπαραστάτες του σ’ ένα ταξίδι προς το χάος, εκεί όπου οι λέξεις ξεπερνούν το νόημά τους υπέρ του ήχου τους. Καθόλου μακριά από το credo του «ότι η γλωσσική επιφάνεια του ποιητικού γεγονότος είναι ένα πλέγμα από κυψέλες εκπομπής ηχοσημάτων».
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Ενα εύλογο αλλά δυστυχώς αναπάντητο ερώτημα αφορά το γιατί σε μια εποχή κάθε άλλο παρά σεξοφοβική, όπως η σημερινή, οι πρώτες σεξουαλικές εμπειρίες των εφήβων εξακολουθούν να γεννούν μεγάλη αμηχανία και ανασφάλεια όχι μόνο στους ίδιους τους πρωτάρηδες -κάτι απολύτως φυσιολογικό και αναμενόμενο-, αλλά και στους πολύ πιο έμπειρους και ερωτικά απελευθερωμένους γονείς τους.
Άρθρα (RSS)