Αρχείο για Φεβρουάριος 18th, 2011

Οι φιλόλογοι και οι λογοτέχνες που κατέκλυσαν τη Μικρή Σκηνή στον πέμπτο όροφο της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών την Τετάρτη το βράδυ γνώριζαν βεβαίως ότι η Ιστορία αποτελεί μία από τις βασικές συνιστώσες του έργου του Καβάφη. Εκείνο που προσδοκούσαν να μάθουν ερχόμενοι ήταν πώς αποκωδικοποιείται η ιδιαίτερη σχέση του ποιητή με την Ιστορία – και οι τρεις ομιλητές, οι καθηγητές Ρενάτα Λαβανίνι, Νταϊάνα Χάας και Μιχάλης Πιερής, ήταν προετοιμασμένοι να ικανοποιήσουν τις αδήλωτες προσδοκίες.

Ζωντάνεψε με γραφικές λεπτομέρειες μέσα από τις ομιλίες τους ο Καβάφης ως συστηματικός αναγνώστης της Ιστορίας, ο οποίος κουβαλούσε τόμους Ιστορίας στα ταξίδια του και έλεγχε με εξακριβωτική διάθεση τα ιστορικά λεξικά και τις εγκυκλοπαίδειες ανατρέχοντας σε πρωτογενείς πηγές. Τη φημισμένη «Ιστορία της παρακμής και πτώσεως της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας» του Εντουαρντ Γκίμπον ανέφερε, μεταξύ άλλων, η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Πατρών Νταϊάνα Χάας, την οποία ο Καβάφης μελετούσε στο πρωτότυπο και σημείωνε τις αντιρρήσεις του διασταυρώνοντας γεγονότα με την «Ιστορία του ελληνικού έθνους» του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου.

Εκεί όπου η ιστορική πληροφορία είναι ελλιπής, ο ποιητής αισθανόταν ότι μπορεί να παρέμβει αναπληρώνοντας με τη φαντασία του τα κενά της Ιστορίας, όπως ακριβώς γράφει ο ίδιος στο ποίημα «Καισαρίων»: «Στην ιστορία λίγες/ γραμμές μονάχα βρίσκονται για σένα, / κ’ έτσι πιο ελεύθερα σ’ έπλασα μες στον νου μου».

Ταυτόχρονα, σχολαστικός με την ιστορική ακρίβεια, επισημαίνει στα ποιήματά του τα γεγονότα που πρέπει να ελέγξει με τη σημείωση verified (ελεγμένο) ή to be verified (να ελεγχθεί).

Ποια ήταν, συγκεκριμένα, τα ιστορικά διαβάσματα του Καβάφη μπορούμε να το ανακαλύψουμε αν διατρέξουμε τους τόμους της βιβλιοθήκης του στο Αρχείο Καβάφη, το πληροφορούμαστε από μαρτυρίες ή από σημειώσεις του ποιητή. Ο Μιχάλης Πιερής, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, ανακοίνωσε ακόμη μία πηγή, το «Λεξικό Καβάφη», ένα «λεξικό» 560 λημμάτων, που επιμελήθηκε ο ίδιος και θα κυκλοφορήσει μέσα στο έτος από το Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού.

Όπως προκύπτει, ο Καβάφης αποδελτίωνε από τα διαβάσματά του λέξεις νέες, εξωτικές, λέξεις σε χρήσεις άγνωστες ή περίεργες, λέξεις όμορφες. Αντέγραφε ολόκληρα αποσπάσματα σε κομμάτια χαρτί, κρατούσε σημειώσεις από προφορικές κουβέντες και αποκόμματα από εφημερίδες και περιοδικά, τα οποία παράχωνε στο ερμηνευτικό λεξικό που είχε στη βιβλιοθήκη του. Από την καταγραφή και τη μελέτη τους προκύπτει ένας κατάλογος κειμένων που διάβαζε ο ποιητής με τρόπο συστηματικό. Ανάμεσα σε άλλα είναι το χρονικό της Κύπρου του Λεόντιου Μαχαιρά και του Βουστρώνιου, το «Χρονικόν του Μορέως» και διάφορες χρονογραφίες, ιστορικά δημοτικά τραγούδια και κλέφτικα, ενώ τα πολλά τεκμήρια από τον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο μαρτυρούν ότι παρακολουθούσε με ενδιαφέρον τα πολιτικά και πολεμικά δρώμενα της εποχής του.

Αν στο σημείο αυτό απορεί κανείς σε τι αποσκοπούσαν οι αποδελτιώσεις και ποια ήταν τα κριτήρια της λεξικογραφικής πρακτικής του ποιητή, όπως αναρωτήθηκε ο γλωσσολόγος και λεξικογράφος Γεώργιος Μπαμπινιώτης, ο Μιχάλης Πιερής έδωσε μια πολύ παραστατική απάντηση: «Μάζευε λέξεις όπως ένας μάστορας μαζεύει πέτρες για να φτιάξει μια ξερολιθιά, χωρίς να ξέρει πόσες και ποιες θα χρειαστεί όταν έρθει η ώρα».

Το συμπέρασμα της συνάντησης, για ακόμη μία φορά, ήταν ότι οι τρόποι προσέγγισης της προσωπικότητας και της ποίησης του Καβάφη παραμένουν ανεξάντλητοι. Γιατί; Ποιο είναι το μυστικό της οικουμενικής και αειθαλούς απήχησής του; Η Ρενάτα Λαβανίνι, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Παλέρμο και εκδότρια των «Ατελών ποιημάτων» του, πρόλαβε το ερώτημα λέγοντας στο κλείσιμο της ομιλίας της: «Η απήχηση της ποίησης του Καβάφη είναι μεγάλη γιατί λειτουργεί με τον τρόπο που λειτουργούν το μυαλό και τα συναισθήματά μας».

www.tovima.gr

Comments 0 σχόλια »

Tης Μαριαννας Τζιαντζη

Ξάφνου ένα δημοφιλές τηλεοπτικό παιχνίδι γίνεται πεδίο αναμέτρησης μεταξύ δύο ανθρώπων και ενός υπερ-υπολογιστή, του Γουότσον. Τούτο συνέβη αυτή την εβδομάδα στο «Jeopardy!» του CBS, ένα κουίζ σόου που προβάλλεται στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1964. Το γεγονός αυτό, για το οποίο γράφτηκαν και θα γραφτούν πολλά, δεν είναι απλώς μια μοναδική στιγμή στην ιστορία της τηλεόρασης, αλλά και μια ιστορική καμπή ως προς την εκλαΐκευση, τη μαζική πρόσληψη της έννοιας της τεχνητής νοημοσύνης.

Η αναμέτρηση αυτή θα αφήσει το αποτύπωμά της στην παγκόσμια λαϊκή μυθολογία, όπως συνέβη και με τον Χαλ, το ευφυές ρομπότ στην «Οδύσσεια του Διαστήματος», ή όπως συνέβη με τη σκακιστική μονομαχία του Γκάρι Κασπάροφ με τον υπολογιστή Deep Blue της ΙΒΜ.

Η εκπομπή αυτή, που προβλήθηκε σε τρεις συνέχειες (Δευτέρα έως Τετάρτη) δεν γυρίστηκε στο στούντιο του CBS, αλλά βιντεοσκοπήθηκε τον Ιανουάριο στο ερευνητικό κέντρο της ΙΒΜ, σε μια μικρή πόλη περίπου 56 χλμ. από τη Νέα Υόρκη. Σε λίγα μέτρα απόσταση από τον Γουότσον, δηλαδή τη λεπτή οθόνη που τον αντιπροσώπευε, βρισκόταν μια αίθουσα με ένα αρχιπέλαγος από υπολογιστές 13 τρισεκατομμυρίων bytes, δηλαδή το ισοδύναμο 2.800 πανίσχυρων κομπιούτερ, σύμφωνα με τους «Nιου Γιορκ Τάιμς». Η εφημερίδα επισημαίνει ότι αυτό δεν ήταν δίκιο για τους δύο ανθρώπους-παίκτες και αναρωτιέται γιατί να να μην μπορούσαν και αυτοί να ζητήσουν βοήθεια από ένα κοινό αποτελούμενο από 2.800 κορυφαίους επιστήμονες από πανεπιστήμια υψηλού επιπέδου, όπως το MIT ή το Στάνφορντ. Eπεσαν ηρωικά οι δύο πρώην πρωταθλητές του «Jeopardy!», δύο εθνικοί σπασίκλες που αφιέρωσαν τη ζωή τους για τη συσσώρευση εκείνων των γνώσεων που απαιτούνται για την επιτυχία στα κουίζ σόου. Ηττήθηκαν δύο τέλεια μελετημένα ζωντανά λυσάρια, όμως είναι αυτονόητο πως ο νικητής δεν ήταν ο Γουότσον, αλλά η συλλογική ανθρώπινη διάνοια που τον σχεδίασε και τον κατασκεύασε. Νικήτρια ήταν και η τηλεθέαση, αφού 10,5 εκατ. νοικοκυριά είδαν το δεύτερο επεισόδιο και ακόμη περισσότερα το τρίτο, το τελικό. Και τι παράξενο: στα πέρατα του κόσμου έφτασε το όνομα της ηλεκρονικής μηχανής, όμως κανείς, εκτός ΗΠΑ, δεν νοιάζεται για τα ονόματα των αντιπάλων της.

Μακάρι κάποιο ελληνικό κανάλι να πάρει τα δικαιώματα για τα τρία αυτά επεισόδια του «Jeopardy!» και να συνδυάσει την προβολή τους με συζητήσεις που μπορεί να είναι πιο συναρπαστικές από το ίδιο το τηλεπαιχνίδι.

Αυτή την εβδομάδα συνέβησαν δύο εκπληκτικά πράγματα. Πρώτο, μια ψυχαγωγική εκπομπή έφερε στο προσκήνιο ζητήματα με τεράστιο φιλοσοφικό, επιστημονικό και πολιτικό ενδιαφέρον. Δεύτερο, η ΙΒΜ, ένας επιχειρηματικός και τεχνολογικός κολοσσός, έδειξε σε όλη την υφήλιο την υπεροχή της προκαλώντας έναν αντίκτυπο πολύ πιο ισχυρό από ό,τι θα προέκυπτε, π.χ., με την παρουσίαση του Γουότσον σε ένα διεθνές πολιτικό και οικονομικό φόρουμ ή ένα επιστημονικό συνέδριο.

Καθημερινή

Comments 0 σχόλια »

Του Στάθη

Comments 0 σχόλια »

Top
 
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων