Δείτε ένα σύντομο βίντεο για τα στερεότυπα σχετικά με τα ανδρικά και γυναικεία επαγγέλματα

 

Ρατσισμός 

Ορισμός: η αντίληψη εκείνων που πιστεύουν ότι η δική τους φυλή είναι ανώτερη από τις άλλες που η φύση τις έχει καταδικάσει σε κληρονομική κατωτερότητα• (πρβ. φυλετικές διακρίσεις): […] || Kοινωνικός ρατσισμός (για ανάλογη αντίληψη και συμπεριφορά σε βάρος κοινωνικών ομάδων που μειονεκτούν ή διαφέρουν). H λέξη προέρχεται από την ιταλική λέξη razz(ismo) (< ιταλ. razza

[πηγή: Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής]

 

Μορφές 

Φυλετικός ρατσισμός

– εθνικισμός (η αντίληψη ότι το έθνος στο οποίο ανήκει κάποιος είναι ανώτερο από τα υπόλοιπα· οι υπόλοιποι λαοί οφείλουν την εξέλιξη του πολιτισμού στο έθνος αυτό· η άνιση μεταχείριση μειονοτήτων ή άλλων εθνικών ομάδων: τσιγγάνων κλπ.).

– η αντιμετώπιση των έγχρωμων (η αντίληψη ότι όσοι ανήκουν στη μαύρη φυλή είναι κατώτεροι άνθρωποι).

– η στάση απέναντι στους μετανάστες (εκμετάλλευση των ανθρώπων που αναζητούν καλύτερη ποιότητα ζωής σε άλλη χώρα).

– ο αντισημιτισμός (η πίστη πως οι Εβραίοι εκμεταλλεύονται οικονομικά τον κόσμο).

 

Κοινωνικός ρατσισμός

– διακρίσεις σε βάρος περιθωριακών κοινωνικών ομάδων (ναρκομανών, αποφυλακισμένων, φορέων – ασθενών με ΑΙDS κ.λπ.), 

– καχυποψία απέναντι σε αλλόδοξους (θρησκευτικός ρατσισμός),

– ο διαχωρισμός των επαγγελμάτων σε ανώτερα και υποδεέστερα, 

– η στάση απέναντι στα άτομα με ειδικές ανάγκες,

– η υποτίμηση της γυναίκας, κυρίως στις υπανάπτυκτες χώρες.  

 

Αίτια 

 

Πολιτικά

– οι πολεμικές αναμετρήσεις, 

– οι εδαφικές διεκδικήσεις ή/και η υποδούλωση, η καταπίεση και η εκμετάλλευση κάποιου λαού από κάποιον άλλο, 

– η παραβίαση των δικαιωμάτων των εθνικών μειονοτήτων δημιουργεί κλίμα ρατσισμού και μίσους.

 

Κοινωνικά

– ο θρησκευτικός φανατισμός, 

– η εκπαίδευση, η άγνοια ή η ελλιπής ενημέρωση για τους άλλους λαούς, 

– η ανεργία, 

– ο υψηλός αριθμός μεταναστών σε κάποιο κράτος δημιουργεί αισθήματα ανασφάλειας, υποθετικής απειλής από τους ξένους 

κλπ. 

 

Ψυχολογικά 

– η δυσκολία να αποδεχθεί ή να εξοικειωθεί κανείς με το  διαφορετικό,

– η δυσκολία να αμφισβητήσει κάποιος τους θεσμούς της κοινωνίας στην οποία ανήκει

 κλπ.

 

Τρόποι αντιμετώπισης

(α) πλατιά και βαθιά εθνική μόρφωση,

(β)  συστηματική επαφή με την ιστορία και τον πολιτισμό των άλλων λαών, 

(γ) αναμόρφωση των σχολικών αναλυτικών προγραμμάτων με έμφαση στο μάθημα της ιστορίας (π.χ. στην Ελλάδα, συστηματικότερη μελέτη των βαλκανικών λαών: ίσως με κοινά βιβλία ιστορίας, λογοτεχνίας κλπ.),

(δ) γνωριμία των άλλων χωρών μέσα από σχολικές εκδρομές, προβολές, ανταλλαγές μαθητών κλπ.,

(ε) πρωτοβουλίες των κρατών για συνεργασίες σε πολιτικό, οικονομικό, πολιτιστικό κλπ. επίπεδο (π.χ. οργάνωση συνεδρίων, κοινών εκθέσεων έργων τέχνης),

(στ) συνειδητοποίηση ότι οι λαοί έχουν πολύ περισσότερα κοινά στοιχεία από διαφορές

κλπ.

 

 

Πώς μπορούν οι φορείς να βοηθήσουν τα άτομα με ειδικές ανάγκες (ΑΜΕΑ);

– Διευκολύνοντας τη μετακίνησή τους στην πόλη: διαμορφώνοντας τα πεζοδρόμια, ώστε να μπορούν εύκολα να ανεβαίνουν τα καροτσάκια· κατασκευάζοντας ειδικές ράμπες στα σχολεία, στις δημόσιες υπηρεσίες, στα άλλα κτήρια και στα καταστήματα, στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς (λεωφορεία, τρένα, μετρό κλπ.).

– Υποστηρίζοντας με χρηματοδοτήσεις, προσωπικό και εξοπλισμό ιδρύματα που παρακολουθούν την κατάσταση της υγείας ΑΜΕΑ ή φροντίζουν τέτοια άτομα.

– Ιδρύοντας ειδικά σχολεία για την επαγγελματική κατάρτιση των ατόμων αυτών: ειδίκευση σε αντικείμενο που αρέσει ή ταιριάζει στο κάθε ΑΜΕΑ.

– Ιδρύοντας κέντρα απασχόλησης για την αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου: αθλητικά, πολιτιστικά (ζωγραφική, μουσική, λογοτεχνία κλπ.).

– Προσφέροντας κατάλληλες θέσεις εργασίας σε υπηρεσίες, οργανισμούς, εταιρείες, όπως π.χ. στα τηλεφωνικά κέντρα, στους χώρους υποδοχής και ενημέρωσης, στην εξυπηρέτηση πολιτών ή πελατών, σε θέσεις που απαιτούν αποκλειστικά χρήση υπολογιστή κλπ.

– Αξιοποιώντας χρηματοδοτήσεις από ευρωπαϊκά προγράμματα για τη βοήθεια νέων επαγγελματιών (δες την αφίσα στη σ.60 του βιβλίου σου).

 

 

Περίληψη 

Παρακάτω αναφέρονται τα βήματα που ακολουθούμε, για να γράψουμε μια επιτυχημένη περίληψη:

– Μελετούμε προσεκτικά το κείμενο.

– Για κάθε παράγραφο δίνουμε ένα πλαγιότιτλο που περιέχει τη βασική ιδέα της παραγράφου. Αν οι παράγραφοι είναι μεγάλες, μπορούμε να δώσουμε περισσότερους πλαγιότιτλους, για να καλύψουμε τις βασικές ιδέες.

– Ξεκινούμε την περίληψη αναφέροντας το θέμα του κειμένου (μπορούμε να προσθέσουμε το όνομα του συντάκτη και το είδος του κειμένου π.χ. άρθρο, δοκίμιο, ομιλία κλπ.) και στη συνέχεια γράφουμε τους πλαγιοτίτλους προσαρμόζοντάς τους στο ύφος της περίληψής μας.

– Συνδέουμε τις περιόδους τής περίληψης με κατάλληλη λέξη ή φράση που εξασφαλίζει τη συνοχή του κειμένου (διαρθρωτική λέξη ή φράση), π.χ.: αρχικά, στη συνέχεια, έπειτα, πρώτον, δεύτερον, παράλληλα, ταυτόχρονα, τέλος, καταλήγοντας, κλείνοντας το κείμενο κλπ.

– Χρησιμοποιούμε ύφος τυπικό και πληροφοριακό. Αποφεύγουμε να σχολιάζουμε τις απόψεις του συντάκτη και να χρησιμοποιούμε αυτούσιες φράσεις του πρωτότυπου κειμένου.

Εφαρμογή στο κείμενο 3 του σχολικού βιβλίου (σ.48): Διακρίσεις σε βάρος των γυναικών

 

Πλαγιότιτλοι Περίληψη
§ 1 Οι νέες γυναίκες που αναζητούν εργασία είναι πιθανό να βιώσουν αρνητικές εμπειρίες.

§ 2 Σύμφωνα με μία προκατάληψη οι γυναίκες μπορούν να ασκήσουν κάποια επαγγέλματα, αλλά δεν μπορούν να αναλάβουν διευθυντικές θέσεις.

§ 3 Οι προκαταλήψεις σε βάρος των μαύρων υποχωρούν, ενώ σε βάρος των γυναικών είναι ακόμη αποδεκτές.

§ 4 Παρόλο που οι γυναίκες είναι περισσότερες από τους άνδρες στις ΗΠΑ, ελάχιστες κατέχουν υψηλές θέσεις σε εταιρείες, οργανώσεις, στην κυβέρνηση ή στα δικαστήρια.

Η Σίρλει Τσίζχολμ στο λόγο της αναφέρεται στις διακρίσεις σε βάρος των γυναικώνΑρχικά, λέει πως μια νέα γυναίκα είναι πιθανό να βιώσει αρνητικές εμπειρίες κατά την αναζήτηση εργασίας, γιατί σύμφωνα με μία προκατάληψη στις γυναίκες ταιριάζουν κάποια επαγγέλματα, αλλά δεν μπορούν να αναλάβουν διευθυντικές θέσεις. Θεωρεί ότι οι προκαταλήψεις σε βάρος των μαύρων υποχωρούν, ενώ σε βάρος των γυναικών είναι ακόμη αποδεκτές και, κλείνοντας το λόγο της, επισημαίνει πως, παρόλο που οι γυναίκες είναι περισσότερες από τους άνδρες στις ΗΠΑ, ελάχιστες κατέχουν υψηλές θέσεις σε εταιρείες, οργανώσεις, στην κυβέρνηση ή στα δικαστήρια.

 

 ❦

Ανάγλυφο τοπογραφικό σχέδιο της Αθήνας και των τειχών της κατά τους κλασικούς χρόνους
(πηγή: ιστοσελίδα Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών)

 

Η πόλη-κράτος και η εξέλιξη του πολιτεύματος

 

Βασικά σημεία της ενότητας: 

 

1. Συστατικά στοιχεία της πόλης-κράτους: 

 – στόχος της η καλή ζωή των πολιτών (Αριστοτέλης)

– κέντρο το ἄστυ, με τα σπίτια και τα καταστήματα, που χτιζόταν γύρω από την Ακρόπολη.

– ναοί και δημόσια κτίρια χτίζονταν στην Ακρόπολη.

– κάποιες πόλεις είχαν τείχη.

– γεωργοί και κτηνοτρόφοι κατοικούσαν και εργάζονταν στο ύπαιθρο της πόλης-κράτους.

 

Τοπογραφικό διάγραμμα της Αθήνας του 5ου αι. π.Χ. Τείχη και πύλες (πηγή: ιστοσελίδα Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών)

 

2. Από τον οπλίτη στον πολίτη:

– οι πολίτες έχουν τις δραστηριότητές τους, αισθάνονται ελεύθερα μέλη μιας κοινότητας και συμμετέχουν στη διακυβέρνηση.

– όλοι οι πολίτες υπερασπίζονται την πόλη τους συγκροτώντας την οπλιτική φάλαγγα.

– η συμμετοχή αυτή έκανε τους πολίτες να σκέφτονται ότι όλοι είναι ίσοι, αφού όλοι συμμετέχουν στην προστασία της πατρίδας τους.

 

3. Σειρά εξέλιξης πολιτευμάτων: 

(α) τι ονομάζουμε πολίτευμα;

Πρόκειται για το σύστημα διακυβέρνησης, για τον τρόπο με τον οποίο κυβερνιέται ένα κράτος.

(β) συνοπτικό διάγραμμα των πολιτευμάτων και τα κύρια χαρακτηριστικά τους:

– αριστοκρατικό: εξουσιάζουν λίγοι ευγενείς (άριστοι) μεγαλογαιοκτήμονες.

– ολιγαρχικό: κυβερνούν λίγοι που πλούτισαν από το εμπόριο και έδιωξαν τους αριστοκράτες. 

– τυραννικό καθεστώς: κάποιοι φιλόδοξοι με την υποστήριξη του λαού ανατρέπουν τους ολιγαρχικούς και κυβερνούν μόνοι τους (τυραννίδα).

 

 

Παρακολουθήστε ένα απόσπασμα ενημερωτικής εκπομπής της κρατικής τηλεόρασης, όπου ο δημοσιογράφος και η καλεσμένη του κ. Μαρία Κακριδή, καθηγήτρια κοινωνιογλωσσολογίας, συζητούν για τα greeklish

 

Στο επόμενο βίντεο οι παραγωγοί του Ράδιο Αρβύλα σχολιάζουν μια δημοσιογραφική έρευνα για τη γλώσσα των νέων:

Θέματα για συζήτηση και παραγωγή λόγου

1. Με ποιους τρόπους μπορούμε να καλλιεργήσουμε τη μητρική μας γλώσσα;

  • Διαβάζοντας τακτικά διάφορα κείμενα που σχετίζονται με θέματα που μας ενδιαφέρουν και πλουτίζοντας έτσι το λεξιλόγιο και την έκφρασή μας. Τα κείμενα αυτά μπορούμε να τα βρούμε στις εφημερίδες και στα διάφορα άλλα έντυπα που κυκλοφορούν. Προσέχουμε να επιλέγουμε σοβαρά έντυπα, που φροντίζουν την ποιότητα των κειμένων τα οποία δημοσιεύουν.
  • Έχοντας οπωσδήποτε ένα καλό λεξικό, έντυπο ή ηλεκτρονικό, το οποίο πρέπει να συμβουλευόμαστε συχνά.
  • Μελετώντας κείμενα γραμμένα από καλούς χειριστές της γλώσσας, π.χ. δοκιμιογράφους, δημοσιογράφους κλπ.
  • Αφιερώνοντας χρόνο στην ανάγνωση λογοτεχνικών έργων. Οι καταξιωμένοι λογοτέχνες είναι καλοί χρήστες της γλώσσας και θα μας βοηθήσουν πολύ να βελτιώσουμε την έκφρασή μας.
  • Γράφοντας όσο περισσότερο μπορούμε, ακόμη κι αν κάνουμε λάθη ορθογραφικά και εκφραστικά· με την άσκηση θα ξεπεράσουμε γρήγορα αυτά τα προβλήματα.

 

2. Γλωσσομάθεια

Ορισμός: Γλωσσομάθεια είναι η επαρκής γνώση μιας ή περισσότερων ξένων γλωσσών.

 

Γιατί είναι απαραίτητη η γλωσσομάθεια στην εποχή μας;

  • Είναι απαραίτητη στην αγορά εργασίας. Θεωρείται προσόν του εργαζόμενου ή κάποιου που αναζητά εργασία στην πατρίδα του ή στο εξωτερικό.
  • Δίνει τη δυνατότητα σε κάποιον να μελετήσει ξενόγλωσσα βιβλία (επιστημονικά συγγράμματα, εφημερίδες, περιοδικά και λογοτεχνικά έργα) και να διαβάζει κείμενα δημοσιευμένα σε ξενόγλωσσες ιστοσελίδες. Έτσι, γνωρίζει και τη νοοτροπία των ξένων λαών και κερδίζει περισσότερες εμπειρίες στη ζωή του.
  • Μπορεί κανείς να σπουδάσει ή να συνεχίσει τις σπουδές του σε πανεπιστήμια του εξωτερικού.
  • Είναι αναγκαία η γνώση γλωσσών σε όσους εξαιτίας της δουλειάς τους ή του τόπου κατοικίας τους έρχονται σε επαφή με ξένους: κατοίκους ή εργαζόμενους σε τουριστικά μέρη, στελέχη επιχειρήσεων ή οργανισμών, δημοσιογράφους, πολιτικούς, διπλωμάτες, κλπ.
  • Δίνει τη δυνατότητα στους ανθρώπους να χρησιμοποιούν αποτελεσματικότερα συσκευές υψηλής τεχνολογίας (π.χ. υπολογιστές).
  • Αποκτά κανείς την άνεση να ταξιδεύει, να γνωρίζει άλλες χώρες και να προσαρμόζεται πιο εύκολα στο νέο περιβάλλον χωρίς να αισθάνεται ξένος και περιθωριοποιημένος.
  • Δίνει τη δυνατότητα σε κάποιον να παρακολουθεί δορυφορικά προγράμματα και έτσι να ψυχαγωγείται, αλλά και να γνωρίζει την ιστορία και τον πολιτισμό των άλλων λαών.

 

3. Με ποιους τρόπους μπορούμε να υποστηρίξουμε την εκμάθηση ξένων γλωσσών στο σχολείο;

  • Οργανώνοντας τη διδασκαλία ξένων γλωσσών στη δημόσια εκπαίδευση, με στόχο τη συμμετοχή σε εξετάσεις για την απόκτηση τίτλου επάρκειας στην ξένη γλώσσα.
  • Ενθαρρύνοντας τους μαθητές να διαβάζουν εύκολα και ενδιαφέροντα ξενόγλωσσα κείμενα (ενημερωτικά, λογοτεχνικά κλπ.) στα πλαίσια σχολικών εργασιών. Έτσι, οι μαθητές γνωρίζουν την πνευματική ζωή των άλλων λαών και αποκτούν περισσότερες γνώσεις και εμπειρίες, δηλαδή πλατύτερη μόρφωση.
  • Με την ενημέρωση και την προβολή της χρησιμότητας της γλωσσομάθειας. Βέβαια, η ελληνική οικογένεια είναι ενημερωμένη, γι’ αυτό τα περισσότερα παιδιά μαθαίνουν τουλάχιστο μία ξένη γλώσσα στα μαθητικά τους χρόνια.
  • Με τα προγράμματα ανταλλαγών, επισκέψεων και εκπαιδευτικής συνεργασίας μεταξύ σχολείων διαφορετικών χωρών.

 

Κείμενα για περαιτέρω ενημέρωση και συζήτηση

 

Mαριάννα Tζιαντζή, Σταυροφορία κατά των γκρίκλις από το Ράδιο Αρβύλα

Εκστρατεία για την αποφυγή των γκρίκλις (greeklish) στα γραπτά μηνύματα και στην ηλεκτρονική αλληλογραφία κήρυξε πρόσφατα η εκπομπή Ράδιο Αρβύλα (ΑΝΤ1). Μια ολόκληρη γενιά, διαπιστώνουν οι Ρ.Α., έχει μάθει καθημερινά να πληκτρολογεί ασταμάτητα γκρίκλις κι έχει σχεδόν ξεχάσει να γράφει ελληνικά. Οι παρουσιαστές προτρέπουν τους νέους να γυρίσουν το πληκτρολόγιο του κινητού ή του υπολογιστή τους στα ελληνικά… και αν κάνουν κάποια ορθογραφικά λάθη, δεν πειράζει, με τον καιρό θα μάθουν. Όπως αναφέρθηκε στον ΑΝΤ1, πολλοί νεαροί τηλεθεατές επικοινώνησαν με την εκπομπή και δήλωσαν ότι εγκατέλειψαν το λατινικό αλφάβητο και τώρα πια πληκτρολογούν μόνο στα ελληνικά. Αν και η ευαισθησία, η έγνοια για τη γραφή δεν είναι μονοπώλιο κανενός, είναι κωμικοτραγικό ένα ιδιωτικό κανάλι που, όπως όλα τα αδελφάκια του, δεν έχει ούτε μία εκπομπή για το βιβλίο, να υπερασπίζεται τον γραπτό ελληνικό λόγο, τον οποίο μπορεί να καταργήσει η πρακτική των γκρίκλις.

Είναι η πρώτη φορά στα χρονικά της ελληνικής τηλεόρασης, που μια σατιρική εκπομπή ξεκινά μια εκστρατεία για τη γραφή –και όχι για τη γλώσσα, αν και οι Ράδιο Αρβύλα χαρακτηρίζουν τα γκρίκλις καταστροφική συνήθεια για την ελληνική γλώσσα. Αν οι μαθητές άκουγαν την ίδια συμβουλή από τους καθηγητές τους στο γυμνάσιο ή στο λύκειο, μάλλον δεν θα έδιναν καμία σημασία. Όμως, στα μάτια των παιδιών και των εφήβων, ο τηλεοπτικός δάσκαλος έχει μεγαλύτερο κύρος από ό,τι ο πραγματικός. Η πρωτοβουλία αυτή του Ράδιο Αρβύλα» παρουσιάζει ενδιαφέρον όχι μόνο για το αποτέλεσμα που ενδεχομένως θα φέρει, αλλά για την απήχησή της, που ήδη έχει εκδηλωθεί. Γύρω στις 90.000 είναι οι προβολές του σχετικού βίντεο στο ΥοuTube, ενώ πάρα πολλά είναι τα σχόλια σε αρκετά ιστολόγια. Αναρωτιέται κανείς ποια είναι η γνώμη των καθηγητών που ανακαλύπτουν γκρίκλις και συντμήσεις ακόμα και στις εκθέσεις των μαθητών…

Καλά έκαναν οι Ράδιο Αρβύλα κι έθιξαν το θέμα. Ούτε εκπαιδευτικοί ούτε γλωσσολόγοι είναι οι άνθρωποι και, επομένως, δεν μπορούσαν παρά να το θίξουν με όρους τηλεοπτικούς. Όμως, ενώ μιλούν για τη γλώσσα που κινδυνεύει, στο φόντο, στον ψηφιακό τοίχο της εκπομπής, είναι γραμμένες με μεγάλα κεφαλαία γράμματα οι αγγλικές λέξεις Politics, Freedom, Ecology, Please Baby κ.ά. Ακόμη και αν γυρίσει κανείς το πληκτρολόγιό του στα ελληνικά, τα γκρίκλις θα μπουν από την πίσω πόρτα αφού στην τηλεόραση –και όχι μόνο–, τα φτωχά, τα εύπεπτα, τα εργαλειακά αγγλικά συνδυάζονται με τα (συνήθως) φτωχά και νυσταλέα ελληνικά.

(δάσκαλε που δίδασκες!. Πόση απήχηση μπορεί να έχει η -κατά τα άλλα ορθή κι επαινετέα- έκκληση και πόσο φταίει η νέα γενιά για το φαινόμενο, όταν από το σύνολο σχεδόν των νεανικών εκπομπών και των περιοδικών η νεολαία βομβαρδίζεται από μοντέρνους και λαμπερούς -αγγλικούς κυρίως- όρους;)

Γιάννης Χάρης, Θάνατος από αντιπάθεια

Κάπου στο Μεξικό πεθαίνει μια γλώσσα, πεθαίνει άλλη μια γλώσσα. Γιατί πεθαίνουν κι οι γλώσσες. Όχι όταν αλλάζουν, ας το πούμε με την ευκαιρία, ούτε όταν έρχονται σε επαφή με άλλες και δανείζονται απ’ αυτές, γιατί τότε ίσα ίσα εμπλουτίζονται και εξελίσσονται, όπως μας δείχνει η Ιστορία. Αλλά όταν εξαναγκάζονται οι ομιλητές τους να τις εγκαταλείψουν (μειονοτικές κ.ά. γλώσσες) ή και όταν τις εγκαταλείπουν οι ίδιοι καμιά φορά, για λόγους προσαρμογής και ενσωμάτωσης (οι Αρβανίτες λ.χ.). Άλλος λόγος, ο πιο συχνός και αναπόφευκτος, ο βιολογικός θάνατος όλων των ομιλητών τους, όπως συνέβη και συμβαίνει με πλήθος φυλές, της Αφρικής π.χ. και της Λατινικής Αμερικής.

Όταν πεθαίνει λοιπόν και ο τελευταίος ομιλητής μιας γλώσσας, πεθαίνει μαζί του κι η γλώσσα. Για την ακρίβεια, όταν πεθάνει ο προτελευταίος ομιλητής, λέει ο γλωσσολόγος Ντέιβιντ Κρύσταλ, γιατί δεν έχει πια με ποιον να μιλήσει ο τελευταίος που θα μείνει.

Αυτήν τη στιγμή στο Μεξικό ζει και ο προτελευταίος ομιλητής, ζουν δηλαδή δύο ομιλητές μιας γλώσσας, που τη λένε Αγιαπανέκο. Ένας γλωσσολόγος-ανθρωπολόγος ετοιμάζει λεξικό της, οι δύο τελευταίοι ομιλητές, 69 χρονών ο ένας, 75 ο άλλος, μένουν στο ίδιο χωριό, κι όμως η Αγιαπανέκο θεωρείται ήδη νεκρή. Γιατί οι δύο τελευταίοι ομιλητές δεν μιλιούνται μεταξύ τους, δεν συμπαθιούνται, λέει, δεν συμπαθιόντουσαν ίσως ποτέ.

Απολύτως ανθρώπινο να μη μιλιούνται δυο άνθρωποι• έτσι κι αλλιώς θα πέθαινε η γλώσσα• κι όμως, σου ’ρχεται να πεις: θάνατος γλώσσας από αντιπάθεια!

πηγή: http://yannisharis.blogspot.gr/ (1/6/13)

Γ. Μπαμπινιώτης, Η εναλλακτική πρόταση για τη σωτηρία των γλωσσών

Ο Άγγλος γλωσσολόγος David Crystal, συγγραφέας (μεταξύ πολλών άλλων) τού English as a global language» (Cambridge 1997), μιλώντας στην εφημερίδα Guardian είπε: Ίσως μια μέρα η Αγγλική να είναι η μόνη γλώσσα που θα έχει μείνει να μάθει κανείς. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, θα είναι η μεγαλύτερη πνευματική καταστροφή που γνώρισε ποτέ ο πλανήτης μας. Ο Crystal αναφερόμενος στον θάνατο των γλωσσών (D. Crystal: Language Death, Cambridge 2000) είπε την επίμαχη φράση για να δείξει ότι η κυριαρχία και επικράτηση στην επικοινωνία των ανθρώπων μίας και μόνο γλώσσας, οποιασδήποτε, αποτελεί πολιτισμική, ιστορική, αξιακή, πνευματική καταστροφή, προϋποθέτοντας τον θάνατο όλων των άλλων γλωσσών.

 

Ανησυχητικά στοιχεία

Είναι από καιρό γνωστό στους ειδικούς (γλωσσολόγους, ανθρωπολόγους, περιβαλλοντολόγους, ιστορικούς, μελετητές τού πολιτισμού κ.ά.) ότι από τις 140.000 περίπου γλώσσες που υπολογίζεται (Μ. Krauss: The world’s language in crisis, 1998) ότι μιλήθηκαν στον κόσμο σήμερα σώζονται εν χρήσει περίπου 6.000. Απ΄ αυτές 3.000 γλώσσες βρίσκονται καθ΄ οδόν προς εξαφάνιση (με ρυθμό μία περίπου γλώσσα κάθε εβδομάδα!), έτσι που στο τέλος τού 21ου αιώνα υπολογίζεται ότι θα έχουν μείνει συγκριτικά ασφαλείς μόνο περί τις 600 γλώσσες. Τα στοιχεία είναι ανησυχητικά και οι προβλέψεις αληθινά δυσοίωνες. Τι μπορεί να γίνει; Τι μπορεί να σώσει τις απειλούμενες, κινδυνεύουσες με εξαφάνιση γλώσσες και τι μπορεί να βοηθήσει έναν άλλο μεγάλο αριθμό γλωσσών, συρρικνούμενων ή υποχωρουσών ή αποδυναμούμενων ή και κακοποιούμενων, που και στην περίπτωσή τους υποσκάπτεται έμμεσα και μακροπρόθεσμα η ίδια η επιβίωσή τους; Το θέμα συζητήθηκε στις θαυμάσιες εκδηλώσεις τού Μεγάρου συν» (Megaron plus) στην εναρκτήρια εκδήλωση-συζήτηση μεταξύ τού πρώτου ονόματος σήμερα στη γαλλική γλωσσολογία, τού καθηγητή Claude Hagege, και τού γράφοντος τις γραμμές αυτές. Θα αναφερθώ εφεξής στις προσωπικές μου απόψεις για το θέμα.

 

Οι προϋποθέσεις σωτηρίας

Ας μπούμε, λοιπόν, κατευθείαν στην καρδιά τού θέματος: Έχουν μέλλον οι γλώσσες μας; Απαντώ: Ναι, υπό προϋποθέσεις. α) Με την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει οργανωμένη-συντονισμένη ευαισθητοποίηση των πολιτών σε όσο γίνεται περισσότερες χώρες και ότι θα συνοδευθεί από έμπρακτη υποστήριξη, θεσμικού-υποχρεωτικού τύπου, η υιοθέτηση και προώθηση τής γλωσσικής πολυμορφίας, τής εκμάθησης και τής χρήσης περισσοτέρων γλωσσών πέρα από τη μητρική. β) Ότι θα υπάρξει αγώνας να συνειδητοποιηθεί το πρόβλημα τής εξαφάνισης, ο θάνατος των γλωσσών» που επέρχεται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. γ) Ότι θα υπάρξει έμπρακτη καλλιέργεια τής γλωσσικής πολυμορφίας (τής πολυγλωσσίας) στην Εκπαίδευση και στην Επικοινωνία. Να μπορεί να μαθαίνει ο μαθητής στο σχολείο περισσότερες γλώσσες με δική του επιλογή (έστω και μικρότερες, λιγότερο γνωστές γλώσσες, π.χ. την Πορτογαλική, ή και μεγαλύτερες, την Ισπανική, τη Γαλλική, τη Γερμανική). Να καθιερωθεί δε η δυνατότητα χρήσης περισσοτέρων γλωσσών σε μορφές επικοινωνίας όπως τα όργανα τής E.E., τα Συνέδρια, οι ομιλίες κ.λπ., με τη διευκόλυνση τής διερμηνείας/μετάφρασης. δ) Να δοθεί έμφαση στην κατάρτιση και αξιοποίηση διερμηνέων και μεταφραστών σε ποικίλες γλώσσες. Γιατί η μετάφραση είναι η άμυνα των ολιγότερο ομιλουμένων γλωσσών απέναντι στην κυριαρχία τής μίας γλώσσας, αλλά συγχρόνως και πηγή εμπλουτισμού κάθε γλώσσας με νέες λέξεις. ε) Να εξασφαλισθεί η καλύτερη δυνατή γνώση και χρήση τής μητρικής γλώσσας, γιατί αυτό θα βοηθήσει να παραμείνει κανείς αμετακίνητος στη γλώσσα του με αίσθημα ασφαλείας και αυτοεκτίμησης. Και μη ξεχνάμε: το κάστρο μιας γλώσσας πέφτει από μέσα. Αλώνεται εσωτερικά, με την παραμέληση, αποδυνάμωση και υποχώρηση τής γνώσης τής μητρικής γλώσσας. Όσο καλύτερα έχουμε κατακτήσει τη μητρική μας γλώσσα, τόσο μεγαλύτερες είναι οι αντοχές μας στην επίδραση και κυριαρχία μιας άλλης γλώσσας. Οι δε μικρές γλώσσες, όπως η δική μας, χρειάζονται μεγάλες αντοχές.

 

Αγώνας για ενημέρωση

Το αν έχουν μέλλον ή όχι οι γλώσσες μας, με τη γενική έννοια που δώσαμε πιο πάνω, εξαρτάται από την εγρήγορση ή τον εφησυχασμό τον δικό μας, αν είμαστε δηλαδή διατεθειμένοι ή όχι να αναλάβουμε έναν αγώνα ενημέρωσης τής Κοινής Γνώμης και να πείσουμε για την ανάγκη να διαφυλαχθούν οι γλώσσες που κινδυνεύουν. Σημείο εκκίνησης πρέπει να είναι πάντα η ουσία και οι πραγματικές διαστάσεις τής γλώσσας, κάθε ανθρώπινης γλώσσας. H ουσία, λοιπόν, είναι ότι η γλώσσα είναι ο τρόπος που βλέπει, οργανώνει, ταξινομεί και εκφράζει τον κόσμο μας κάθε λαός. Άρα, η γλώσσα δεν είναι ένα απλό εργαλείο (εργαλειακή αντίληψη), αλλά ένα σημαντικό οντολογικό γεγονός: γεγονός ιστορικό, πολιτισμικό, αξιακό, οικολογικό, είναι όρος ταυτότητας (εθνικής και ατομικής) και ποιότητας σκέψεως. Ο γλωσσικός μονισμός μιας εργαλειακής αντίληψης υποβαθμίζει τραγικά τη σημασία τής γλώσσας.

Στην κινητοποίηση για εξασφάλιση ενός μέλλοντος στις γλώσσες πρέπει να ορθώνεται ένα αδιαπραγμάτευτο όχι στον γλωσσικό ηγεμονισμό, στην παγκοσμιοποίηση μιας οποιασδήποτε γλώσσας ως κοινού μέσου επικοινωνίας, όπως πάει να συμβεί με την Αγγλική. H εναλλακτική – σωτήρια για τις γλώσσες – πρόταση είναι η εδραίωση στη συνείδηση όλων τής γλωσσικής πολυμορφίας, τής εκμάθησης και χρήσης περισσοτέρων γλωσσών. Όσοι αντιλαμβάνονται τη γλωσσική πολυμορφία όχι ως ευλογία αλλά αρνητικά σαν Βαβέλ (που στην Εβραϊκή σημαίνει σύγχυση γλωσσών), στον βωμό τού πρακτικισμού και τής εργαλειακής αντίληψης τής γλώσσας αποκηρύσσουν τον πλούτο και το ιστορικό – πολιτισμικό – αξιακό γεγονός τής διαφορετικότητας στη γλώσσα, υιοθετώντας την αρχή ενός γλωσσικού επεκτατισμού και παραγνωρίζοντας την άμεση οικολογική διάσταση τής γλώσσας στο τρίπτυχο: γλώσσα – πολιτισμός – περιβάλλον.

Ο γλωσσικός επεκτατισμός οφείλεται σε μια στρεβλωτική για τα πνευματικά-αξιακά γεγονότα αντίληψη περί ομοιογενοποίησης τής γλώσσας, που οδηγεί στη στυγνή προσπάθεια αφομοίωσης τής ασθενούς από την ισχυρότερη γλώσσα και σε μια ύβριν προς την καθιερωμένη φυσική ποικιλία των γλωσσών. H αντίληψη αυτή στοιχεί προς μια αγοραία σύλληψη τής γλώσσας, που θεωρεί κυρίαρχο παράγοντα την αγορά των γλωσσών (ποια πουλάει περισσότερο), χωρίς να αντιλαμβάνεται σε ποια ιστορική – αξιακή παραβίαση και σε ποια ισοπέδωση οδηγεί αυτή η άποψη. Γενικά σ΄ έναν τέτοιο αγώνα αυτό που πρέπει να συνειδητοποιηθεί είναι να μη γίνουμε συνένοχοι στη γλωσσοκτονία που πάει να επιβληθεί είτε μέσω τής μονοκρατορίας μίας γλώσσας, είτε με την ανοχή – και συν-ενοχή μας – όταν στέκουμε απαθείς παρατηρητές στην καταπάτηση των γλωσσικών δικαιωμάτων μικρότερων ομάδων, που έτσι σύρονται αναπόδραστα στη μονογλωσσία τής κυρίαρχης γλώσσας (επίσημης – κοινής – γλώσσας εμπορικών συναλλαγών – γλώσσας κύρους κ.τ.ό.). Τέτοια φαινόμενα πρέπει να αποτραπούν και τη θέση τής αθέλητης έστω γλωσσοκτονίας πρέπει να πάρουν η καταγραφή, μελέτη, περιγραφή και διάσωση των απειλουμένων γλωσσών ή των ασθενέστερων ή των συρρικνουμένων κ.λπ., γενικά των καταπιεζομένων γλωσσών.

 

Χιλιάδες οι απειλούμενες

Ίσως σκεφθεί κανείς ότι το όλο ζήτημα είναι απλώς θεωρητικό πρόβλημα των διανοουμένων, των γλωσσολόγων και των οιονεί οικολόγων τής γλώσσας, ωστόσο εύκολα θα αντιληφθεί ότι είναι πρόβλημα που – στις διάφορες εκφάνσεις του – μάς αφορά όλους. Γιατί δεν είναι μόνο οι εξαφανισθείσες γλώσσες (Χεττιτική, Αρχ. Αιγυπτιακή, ινδιάνικες Αμερικής, αυστραλιανές, αφρικάνικες κ.λπ.) ούτε μόνο οι χαρακτηριζόμενες ως νεκρές (Αρχ. Ελληνική και Λατινική) που επιβιώνουν μέσα από τη συνέχειά τους (N. Ελληνική, Ιταλική) ή τις εξελιγμένες μορφές (Γαλλική, Ρουμανική, Ισπανική, Πορτογαλική κ.ά. από τη Λατινική). Είναι κυρίως μερικές χιλιάδες απειλούμενες γλώσσες σ’ όλον τον κόσμο λόγω μείωσης των ομιλητών και γλώσσες συνεχώς συρρικνούμενες από τον περιορισμό έως την αποθάρρυνση από τη χρήση τους (όπως είναι τα δικά μας Τσιγγάνικα, Βλάχικα, Αρβανίτικα ή τα Πομάκικα).

Με την κυριαρχία τής Αγγλικής στην E.E., ολιγότερο ομιλούμενες γλώσσες, όπως η Ελληνική, Δανική, Φινλανδική, Νορβηγική, Πορτογαλική κ.ά., πέρασαν στις υποχωρούσες επικοινωνιακά γλώσσες, ενώ και περισσότερο ομιλούμενες γλώσσες (Γερμανική, Γαλλική, Ιταλική, Ισπανική) έναντι τής κυριαρχίας τής Αγγλικής είναι στην πράξη γλώσσες επικοινωνιακά αποδυναμούμενες. Τέλος, σταδιακό, έστω και μακροπρόθεσμο, κίνδυνο διατρέχουν οι κακοποιούμενες γλώσσες, γλώσσες δηλαδή που οι φυσικοί ομιλητές τους εμφανίζουν έντονο λειτουργικό αναλφαβητισμό (δεν μπορούν να καταλάβουν εύκολα ένα απαιτητικό κείμενο, δεν μπορούν να γράψουν, να αναγνώσουν κείμενα κ.λπ.) και που η χρήση τους στην επικοινωνία είναι αισθητά υποβαθμισμένη (σε λεξιλογικό και συντακτικό επίπεδο), εμφανίζοντας αδικαιολόγητα υψηλό αριθμό δανείων από την Αγγλική. Τέτοια γλώσσα είναι, μεταξύ άλλων, η Ελληνική.

Επομένως, υπό διάφορες μορφές και σε διαφορετική έκταση, προβλήματα εξαφάνισης ή συρρίκνωσης, υποχώρησης, αποδυνάμωσης και κακοποίησης εμφανίζουν σχεδόν όλες οι φυσικές γλώσσες. Και ναι μεν ισχύει η αρχή ότι μια γλώσσα εκλείπει κυρίως όταν εξαφανισθούν πλήρως οι φυσικοί ομιλητές της αλλά και η διαδικασία τής απώλειας (ολικής, μερικής, διαφόρων τύπων και μορφών και έκτασης) πλήττει σήμερα όλες τις γλώσσες, πράγμα που επιβάλλει μια σταυροφορία και έναν αγώνα για την επιβίωσή τους.

 

Πρωτοβουλίες από την E.E.

H Ενωμένη Ευρώπη, πιο μαζεμένος και πιο ενιαίος παγκόσμιος οργανισμός συνένωσης και συνεργασίας λαών, μπορεί να αποτελέσει από τη φύση της ένα πιλοτικό αλλά ουσιαστικό παράδειγμα υιοθέτησης τής αρχής τής γλωσσικής πολυμορφίας. Ο σεβασμός τής χρήσης και των 20 γλωσσών τής E.E. (και η δυνατότητα εκμάθησης μιας ή περισσότερων απ’ αυτές στα σχολεία τής E.E.), γλώσσες που όλες τους διαθέτουν – περισσότερο ή λιγότερο – μια ιστορική παρουσία και μια πολιτισμική διάσταση, θα αποτελούσε το καλύτερο, λειτουργικά επεξεργασμένο και ελέγξιμο, παράδειγμα διατήρησης και ανάπτυξης τής γλωσσικής πολυμορφίας. H οικονομικίστικη αντίληψη για το υπερβολικό κόστος διερμηνείας και μετάφρασης όλων των γλωσσών τής E.E. αποτελεί οικονομική αποτίμηση τής ιστορίας, τού πολιτισμού, τού αξιακού χαρακτήρα κάθε μεμονωμένης γλώσσας και de facto αμφισβήτηση τής αρχής τής ισότητας που διέπει θεσμικά τα κράτη-μέλη τής E.E. Διότι αν αφαιρέσεις ή υποβαθμίσεις τη γλώσσα αυτού ή εκείνου τού λαού, αφαιρείς την ταυτότητά του, παρεμβαίνεις στη σκέψη του, αγνοείς τον πολιτισμό του, ξεχνάς την ιστορία του, υποτιμάς την αξία του και τον βλέπεις ως «οικονομικό μέγεθος» με βάση τη λογική τής αγοράς που είναι άλλη λογική από τον πολιτισμό, τον ανθρωπισμό και το πνεύμα γενικότερα.

Ο γλωσσικός ηγεμονισμός (σήμερα τής Αγγλικής, αύριο ίσως κάποιας άλλης) οδηγεί σε μια χρησιμοθηρική-πρακτικίστικη αντίληψη τής ζωής, τής κοινωνίας, τής επικοινωνίας και τής ίδιας τής υπόστασης των λαών, για να εξοικονομηθούν ορισμένα ποσά από Ευρώ, που συχνά κατασπαταλώνται σε πολλές άλλες άνευ σημασίας διευθετήσεις. H μετάφραση και η διερμηνεία διευκολύνουν τη συνάντηση ατόμων και λαών, ενώ συγχρόνως διαφυλάσσουν τη γλωσσική και εθνική αξιοπρέπεια των λαών τής Ενωμένης Ευρώπης. H γλωσσική πολυμορφία αποτελεί ευλογία για τον πολιτισμό μας• δεν είναι επικοινωνιακή δυσπλασία που χρειάζεται να καταπολεμηθεί!

Ο κ. Γεώργιος Μπαμπινιώτης είναι καθηγητής Γλωσσολογίας,

πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

πηγή: Το ΒΗΜΑ, 22/01/2006

 

 

 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 

Οδηγίες διδασκαλίας

Αναλυτικές οδηγίες για τη διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στο γυμνάσιο περιλαμβάνονται στο ηλεκτρονικό έγγραφο (σελ. 25) του Υπουργείου Παιδείας. Παρακάτω θα διαβάσετε τα κυριότερα σημεία:

Διδακτικό υλικό

Για τη διδασκαλία του μαθήματος χρησιμοποιούνται: 

• Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Γυμνασίου, Βιβλίο Μαθητή. 

• Τετράδιο Εργασιών Γ΄ Γυμνασίου. 

• Κείμενα από έγκριτες πηγές, έντυπες ή / και ηλεκτρονικές, καθώς και κατάλληλο εκπαιδευτικό υλικό για την ανάπτυξη γνωστικών και γλωσσικών δεξιοτήτων εκ μέρους των μαθητών/τριών (βλ. ενδεικτικοί διαδικτυακοί πόροι για διδακτική αξιοποίηση). 

• Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου των Σ. Χατζησαββίδη – Α. Χατζησαββίδου. 

• Ερμηνευτικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής, Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου των Μ. Γαβριηλίδου, Π. Λαμπροπούλου, Κ. Αγγελάκου.

 

 

Στην Γ΄ Γυμνασίου οι μαθητές/τριες καλούνται να χρησιμοποιήσουν με δεξιότητα το γραπτό και τον προφορικό λόγο με τρόπο αποτελεσματικό και τέτοιον που να ανταποκρίνεται στις σημερινές και στις μελλοντικές τους ανάγκες ως πολίτες». Για τον σκοπό αυτό καλούνται να επιτελέσουν και σε επίπεδο κατανόησης και σε επίπεδο παραγωγής λόγου πολύ πιο σύνθετες δραστηριότητες με τις οποίες θα κατακτήσουν έναν περισσότερο επεξεργασμένο λόγο, που χαρακτηρίζεται για το επίσημο και αντικειμενικό ύφος. 

Πιο συγκεκριμένα: 

  • Οι μαθητές/τριες καλούνται να συντάξουν ερευνητικές εργασίες: να ερευνήσουν, να αναζητήσουν πληροφορίες και να κατανοήσουν το τι λένε οι άλλοι» για τα υπό συζήτηση θέματα και στη συνέχεια, με βάση τη δική τους εμπειρία και τα δικά τους βιώματα, να συνειδητοποιήσουν τις δικές τους στάσεις και να αποφασίσουν τι θα αλλάξουν ή τι θα ενισχύσουν σε αυτές. 
  • Οι μαθητές/τριες καλούνται να κατανοήσουν κειμενικά είδη τα οποία αφορούν σε κυρίαρχες κοινωνικές – επικοινωνιακές πρακτικές που ακολουθούνται στον δημόσιο χώρο της πολιτικής, της δημοσιογραφίας και της επιστήμης. Πολλά από τα κείμενα των ενοτήτων είναι γραμμένα από έγκυρους δημοσιογράφους, επιστήμονες και διανοητές, με πλούσιο λεξιλόγιο, μακροπερίοδο λόγο και ευρεία χρήση του υποτακτικού λόγου. 
  • Οι μαθητές/τριες καλούνται να εξοικειωθούν με την παρατακτική και υποτακτική σύνδεση προτάσεων και τα είδη των προτάσεων, προκειμένου κατανοούν και να παράγουν προφορικό και γραπτό λόγο, υφολογικά κατάλληλο για επικοινωνιακές περιστάσεις στον δημόσιο χώρο. 
  • Οι μαθητές/τριες καλούνται να εξοικειωθούν με την πολυσημία, την κυριολεξία και τη μεταφορά, τη μετωνυμία, τις συνώνυμες, αντίθετες, ομώνυμες, παρώνυμες, υπώνυμες λέξεις. 

Περιεχόμενο της γλωσσικής διδασκαλίας στη Γ΄ Γυμνάσιου 

Το περιεχόμενο του σχολικού εγχειριδίου της Γ΄ Γυμνασίου από μια στοχοκεντρική οπτική αποτυπώνεται αδρομερώς στον παρακάτω πίνακα:

Θεματικοί άξονες: Ελλάδα, Ευρώπη, Ρατσισμός, κοινωνικά στερεότυπα και προκαταλήψεις. Ειρήνη – Πόλεμος, Ενεργοί πολίτες, Τέχνη, Προβληματισμοί για το μέλλον. 

Γένη Λόγου: Περιγραφή, Αφήγηση, Επιχειρηματολογία. 

Δεξιότητες: Κατανόηση προφορικού λόγου, Κατανόηση γραπτού λόγου, Παραγωγή προφορικού λόγου, Παραγωγή γραπτού λόγου, Περίληψη κειμένου. Ερευνητική εργασία. 

Γραμματικά – συντακτικά φαινόμενα: Παρατακτική και Υποτακτική σύνδεση προτάσεων, Δευτερεύουσες ονοματικές και επιρρηματικές προτάσεις, Ευθύς και πλάγιος λόγος, Σχήματα λόγου, Σημεία στίξης.

Τρόπος εξέτασης

Προεδρικό Διάταγμα 126/2016

Άρθρο 16

Ανακεφαλαιωτική εξέταση στο μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας

Οι δύο κλάδοι της Νέας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας (Γλωσσική Διδασκαλία και Νεοελληνική Λογοτεχνία) εξετάζονται την ίδια μέρα και η συνολική διάρκεια της εξέτασης είναι τρεις ώρες. Τα θέματα δίνονται και οι απαντήσεις αναπτύσσονται σε ξεχωριστό φύλλο για καθέναν από τους δύο κλάδους και αποδίδεται διακριτός βαθμός για καθέναν από αυτούς.

Ειδικότερα:

Στον κλάδο της Γλωσσικής Διδασκαλίας

Οι μαθητές/τριες εξετάζονται σε κείμενο γραπτό που διανέμεται φωτοτυπημένο, προερχόμενο από πηγές έντυπες ή ηλεκτρονικές και το οποίο είναι δυνατόν να συνοδεύεται από εικόνα, γράφημα κ.τ.λ. Το κείμενο θα πρέπει να είναι παρεμφερές και όχι να ταυτίζεται με κάποιο από αυτά που διδάχθηκαν στη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, να ανταποκρίνεται στην αντιληπτική ικανότητα των μαθητών/τριών της συγκεκριμένης τάξης και να σχετίζεται με τις θεματικές ενότητες τις οποίες πραγματεύτηκαν οι μαθητές/τριες στη διάρκεια του σχολικού έτους. Το κείμενο πρέπει να συνοδεύεται από σύντομο εισαγωγικό σημείωμα όπου δηλώνονται ο συντάκτης του, η χρονολογία και το μέσο δημοσίευσης του και όποια άλλη πληροφορία για τη συγκυρία δημοσίευσης και το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο δημιουργίας του κρίνεται αναγκαία από τον/την εκπαιδευτικό. Οι μαθητές/τριες καλούνται να απαντήσουν σε τρία (03) θέματα. 

1. Το πρώτο θέμα αναφέρεται στην κατανόηση του κειμένου και του επικοινωνιακού πλαισίου στο οποίο εντάσσεται. Με αυτό το θέμα ελέγχεται η ικανότητα των μαθητών/τριών είτε να εντοπίζουν και να παρουσιάζουν τις πληροφορίες που περιέχονται στο κείμενο, είτε να επισημαίνουν το επικοινωνιακό πλαίσιο του (τον πομπό, τον/τους δέκτη/ες, το μέσο επικοινωνίας, τον σκοπό για τον οποίο γράφτηκε) είτε να αναγνωρίζουν το βασικό μήνυμα του και να το συσχετίζουν με τις περιστάσεις επικοινωνίας είτε να σχολιάζουν χωρία του είτε να εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο συνομιλεί το κείμενο με το σκίτσο, τη φωτογραφία κ.τ.λ. που το συνοδεύει.

Το συγκεκριμένο θέμα βαθμολογείται με έξι (06) μονάδες.

2. Το δεύτερο θέμα αναφέρεται σε ζητήματα δομής και γλώσσας του κειμένου και με αυτό το θέμα ελέγχεται η ικανότητα των μαθητών/τριών

α) είτε να αναγνωρίζουν τη δομή ολόκληρου του κειμένου ή τη δομή και τον τρόπο ανάπτυξης μιας παραγράφου είτε να αποδίδουν με πλαγιότιτλους ή με τη μορφή διαγράμματος τη νοηματική αλληλουχία του κειμένου είτε να εντοπίζουν τις διαρθρωτικές λέξεις/φράσεις που βοηθούν στη συνοχή του κειμένου είτε να διακρίνουν στο κείμενο σημεία όπου υπάρχει περιγραφή, αφήγηση, επιχειρηματολογία ή/και

β) είτε να εξηγούν τη συνεισφορά της γραμματικοσυντακτικής δομής κάποιου χωρίου στο νόημα του (π.χ. η χρήση της παθητικής σύνταξης αντί της ενεργητικής) είτε να αναγνωρίζουν τη λειτουργία των μορφοσυντακτικών δομών (π.χ. η επιλογή να χρησιμοποιηθεί ιστορικός ενεστώτας αντί του αορίστου κ.ά.) είτε να μετασχηματίζουν, λαμβάνοντας υπόψη τις περιστάσεις επικοινωνίας, λέξεις ή φράσεις ή απόσπασμα του κειμένου ως προς την μορφολογία ή ως προς τη σύνταξη ή ως προς τη σημασιολογία/το λεξιλόγιο ή ως προς τα σημεία στίξης ή ως προς το ύφος του κειμένου. 

Το συγκεκριμένο θέμα βαθμολογείται με τέσσερις (04) μονάδες. 

3. Το τρίτο θέμα αναφέρεται στην παραγωγή γραπτού λόγου. Ζητείται από τους/τις μαθητές/τριες να συντάξουν ένα κείμενο που να ανταποκρίνεται στη γλωσσική τους εμπειρία, το είδος του οποίου καθορίζεται με σαφήνεια, ενταγμένο σε επικοινωνιακό πλαίσιο, με το οποίο κρίνουν ή σχολιάζουν σημεία του κειμένου που τους έχει δοθεί ή αναπτύσσουν προσωπικές απόψεις, παίρνοντας αφορμή από το κείμενο. Με το κείμενο αυτό ελέγχονται τα εξής: 

α) ο βαθμός προσαρμογής στις παραμέτρους της επικοινωνίας (πομπός, μήνυμα, δέκτης, ύφος) 

β) ο βαθμός μορφολογικής επάρκειας (ορθογραφία, στίξη, ορθές γραμματικές και συντακτικές δομές)

γ) ο βαθμός δομικής επάρκειας

δ) ο βαθμός νοηματικής επάρκειας (κατά πόσον διαθέτει το κείμενο τις απαραίτητες πληροφορίες, κατάλληλη επιχειρηματολογία κ.τ.λ.)

ε) ο βαθμός τήρησης των χαρακτηριστικών του κειμενικού είδους στο οποίο ανήκει.

Η έκταση του κειμένου που καλούνται να παραγάγουν μπορεί να κινείται μεταξύ διακοσίων (200) και τριακοσίων (300) λέξεων, ανάλογα με την τάξη των μαθητών/τριών. 

Το συγκεκριμένο θέμα βαθμολογείται με δέκα (10) μονάδες.

 

 

Αρχαίες αποικίες στη Μεσόγειο. Με κόκκινο οι ελληνικές αποικίες και με κίτρινο οι φοινικικές (πηγή: Βικιπαίδεια)

 

Αποικιακή εξάπλωση

Βασικά σημεία της ενότητας: 

1. Αίτια Β΄ Ελληνικού αποικισμού:

(α) οικονομικοί λόγοι: ήθελαν καλλιεργήσιμη γη και σιδηρομετάλλευμα.

(β) πολιτικοί λόγοι: κάποιοι ήθελαν να φύγουν από τον τόπο τους, επειδή επικρατούσαν εκεί οι πολιτικοί τους αντίπαλοι.

 

2. Ποιους παράγοντες λάμβαναν υπόψη τους πριν επιλέξουν τόπο εγκατάστασης;

– ο τόπος που επέλεγαν για να ιδρύσουν μια νέα πόλη έπρεπε να έχει κατάλληλο λιμάνι και πλούσια ενδοχώρα.

– η περιοχή έπρεπε να έχει φυσική οχύρωση, για να κάνει δυσκολότερες τις επιδρομές των ντόπιων.

Οι ελληνικές αποικίες του Εύξεινου Πόντου (πηγή: Βικιπαίδεια)

 

3. Να σημειώσεις μερικές συνέπειες αποικισμού:

– ο Εύξεινος Πόντος και οι ακτές της Μεσογείου γέμισαν με ελληνικές αποικίες. Ιδίως η Κάτω Ιταλία, λόγω των πολλών ελληνικών εγκαταστάσεων πήρε το όνομα «Μεγάλη Ελλάδα».

 – οι πνευματικοί ορίζοντες των Ελλήνων διευρύνθηκαν, αφού γνώρισαν καλύτερα πολλούς άλλους λαούς.

– δημιουργήθηκαν καινούργια επαγγέλματα, επειδή υπήρχαν μέταλλα σε επάρκεια.

– αναπτύχθηκε η αγγειοπλαστική.

– αυξήθηκαν οι αγορές και επεκτάθηκε το εμπόριο. Με το εμπόριο ασχολούνται τώρα και οι κάπηλοι, δηλαδή οι μικρέμποροι.

 

Οι αρχαίες ελληνικές διάλεκτοι ως αποτέλεσμα του Α΄ αποικισμού
[πηγή: Βικιπαίδεια]

Μεταβατικοί χρόνοι

 Ο πρώτος ελληνικός αποικισμός

Κινήθηκαν από… Εγκαταστάθηκαν … Σημαντικότερες πόλεις

στη Μ. Ασία

Θεσσαλοί Πίνδο Θεσσαλία
Αιολείς Θεσσαλία Τένεδο, Λέσβο και Β

παράλια της Μ. Ασίας

Κύμη, Φώκαια
Ίωνες Αττική, ΒΑ Πελοπόννησο και Εύβοια Κυκλάδες, Χίο, Σάμο και κεντρικά παράλια της Μ. Ασίας (Ιωνία) Έφεσος, Μίλητος
Δωριείς Πίνδο ⇒ Πελοπόννησο Νότιες Κυκλάδες, Κω, Ρόδο και νότια παράλια της Μ. Ασίας Αλικαρνασσός, Κνίδος

 

Το φοινικικό αλφάβητο (1η στήλη) και τα σχήματα των ελληνικών γραμμάτων σε μερικά αρχαία ελληνικά αλφάβητα.
[πηγή: Ψηφίδες για την Ελληνική Γλώσσα]

Η πολιτισμική αναγέννηση

Βασικά σημεία

1. Η δημιουργία ελληνικού αλφαβήτου

(α) σε ποιο αλφάβητο βασίζεται το ελληνικό αλφάβητο;

Το αρχαίο ελληνικό αλφάβητο, πρώτα δείγματα του οποίου εμφανίζονται στο δεύτερο μισό του 8ου π.Χ. αιώνα (δες παρακάτω στην εικόνα την επιγραφή της οινοχόης του Διπύλου), προήλθε από το φοινικικό αλφάβητο.

 

Η οινοχόη του Διπύλου φέρει την αρχαιότερη ελληνική επιγραφή σε αλφαβητική γραφή
(περίπου 740 π.Χ., Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο)

 

(β) ποιες αλλαγές έκαναν οι Έλληνες και ποια τα αποτελέσματα των αλλαγών αυτών;

– άλλαξαν μορφή σε κάποια γράμματα.

– χρησιμοποίησαν κάποια γράμματα για να αποδώσουν φωνήεντα. Το φοινικικό αλφάβητο απέδιδε μόνο σύμφωνα.

 

Αττικός τεφροδόχος αμφορέας 860-840 π.Χ.
(Αθήνα, Αρχαιολογικό Μουσείο Κεραμεικού)

 

2. Γεωμετρική τέχνη

(α) χρονικά όρια. Πού οφείλεται το όνομά της;

– από τον 11ο ως τον 8ο π.Χ. αιώνα.

– πήρε το όνομά της από τα γεωμετρικά σχέδια (κύκλους, ημικύκλια, γραμμές, σπείρες, μαιάνδρους) με τα οποία οι καλλιτέχνες διακοσμούσαν τα αγγεία.

 

(β) ποια είναι τα αγαπημένα θέματα των καλλιτεχνών της γεωμετρικής εποχής;

Μορφές ανθρώπων και ζώων καθώς και παραστάσεις που σχετίζονται με τον θάνατο.

 

Τα προϊόντα αγγειοπλαστικής αποτελούσαν σημαντικό μέρος των παραγόμενων προϊόντων στην Αθήνα κατά την Κλασική περίοδο.
Στην εικόνα: οξυπύθμενοι αμφορείς για τη μεταφορά κρασιού και λαδιού.
Αθήνα, Αρχαία Αγορά, Στοά του Αττάλου. ΥΠΠΟ/ΤΑΠ.
American School of Classical Studies at Athens: Agora Excavations.
© ΥΠΠΟ

 

Ενότητα 3η  Επαγγέλματα των αρχαίων Αθηναίων

Αρχαίο κείμενο Μετάφραση
Ἀθηναῖοι, ὡς καὶ οἱ κατοικοῦντες ἑτέρας πόλεις, Οι Αθηναίοι, όπως και αυτοί που κατοικούν στις άλλες πόλεις,
ἐπιτηδεύουσι πολλὰ ἐν τῷ βίῳ, ασκούν πολλά επαγγέλματα στη ζωή τους,
ἵνα πορίζωνται τὰ ἀναγκαῖα: για να εξασφαλίζουν τα αναγκαία:
Ναυσικύδης ναύκληρος ὢν ἐσπούδαζε περὶ τὴν τροφὴν τοῦ σώματος Ο Ναυσικύδης που ήταν πλοιοκτήτης, μεριμνούσε για τη συντήρηση
ἑαυτῷ καὶ τοῖς οἰκείοις, του εαυτού του και των δικών του
τοῦτ’ αὐτὸ δ’ ἐποίουν και το ίδιο ακριβώς έκαναν
Ξένων ὁ ἔμπορος καὶ Ξενοκλῆς ὁ κάπηλος. ο Ξένων ο έμπορος και ο Ξενοκλής ο μικροπωλητής.
Πολύζηλος ἔτρεφε ἑαυτὸν καὶ οἰκέτας

ἀπὸ ἀλφιτοποιίας,

Ο Πολύζηλος συντηρούσε τον εαυτό του και τους οικιακούς του δούλους με την παρασκευή κριθάλευρου,
ἔτι δὲ ἐλειτούργει πολλάκις τῇ πόλει. και ακόμα μερικές φορές προσέφερε δημόσια υπηρεσία στην πόλη με δικά του χρήματα.
Γλαύκων ὁ Χολαργεὺς ἐγεώργει καὶ βοῦς ἔτρεφε, Ο Γλαύκων από το Χολαργό ήταν γεωργός και έτρεφε βόδια,
Δημέας δὲ διετρέφετο ἀπὸ χλαμυδουργίας, ο Δημέας ζούσε από την τέχνη της κατασκευής χλαμύδων,
Μεγαρέων δ’ οἱ πλεῖστοι ἀπὸ ἐξωμιδοποιίας. και οι περισσότεροι από τους Μεγαρείς από την τέχνη της κατασκευής εξωμίδων.
Οὐκ ὀλίγοι τῶν πολιτῶν ἐξεμάνθανον τέχνην τινὰ, Αρκετοί από τους πολίτες μάθαιναν καλά κάποια τέχνη,
οἷον τὴν τῶν λιθοξόων, κεραμέων, τεκτόνων, σκυτοτόμων, όπως την τέχνη του μαρμαρά, του κεραμέα, του μαραγκού, του τσαγκάρη,
καὶ ἐξειργάζοντο πλεῖστα ἐπιτήδεια τῷ βίῳ. και εξασφάλιζαν πάρα πολλά αναγκαία αγαθά για τη ζωή τους.

  Ξενοφῶν, Ἀπομνημονεύματα 2.7.6 (ελεύθερη διασκευή)

 

Σχόλια:

Οι λειτουργίες ήταν δαπάνες των εύπορων Αθηναίων προς όφελος του αθηναϊκού δημοσίου. Για παράδειγμα, κάποιοι πολίτες κάλυπταν τα έξοδα μιας πρεσβείας ή της διοργάνωσης γεύματος για τα μέλη μιας φυλής ή της συντήρησης ενός πολεμικού πλοίου. Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για τις λειτουργίες στην αρχαία Αθήνα σε αυτήν την ιστοσελίδα.

Εξωτερική όψη της κύλικας του Δούριδος: ένα σχολείο της Αθήνας του 5ου π.Χ. αι. [πηγή: κατάλογος Αρχαιολογίας & Τέχνης, Perseus Digital Library, Photograph by Maria Daniels, courtesy of the Staatliche Museen zu Berlin, Preuίischer Kulturbesitz: Antikensammlun, February – March 1992]

 

Ενότητα 2η Η εκπαίδευση των παιδιών στην αρχαία Αθήνα

Αρχαίο κείμενο Μετάφραση
Ἐν Ἀθήναις διδάσκουσι καὶ νουθετοῦσι Στην Αθήνα διδάσκουν και συμβουλεύουν
τοὺς παῖδας μετ’ ἐπιμελείας. τα παιδιά με φροντίδα.
Πρῶτον μὲν καὶ τροφὸς καὶ μήτηρ Πρώτα απ’ όλους και η παραμάνα και η μητέρα
καὶ παιδαγωγὸς καὶ αὐτὸς ὁ πατὴρ ἐπιμελοῦνται, και ο παιδαγωγός και ο ίδιος ο πατέρας φροντίζουν
ὅπως βέλτιστος γενήσεται ὁ παῖς, πώς θα γίνει το παιδί ακόμα καλύτερο
διδάσκοντες ὅτι τὸ μὲν δίκαιόν, τὸ δὲ ἄδικον διδάσκοντας ότι το ένα είναι δίκαιο, το άλλο άδικο,
καὶ τόδε μὲν καλόν, τόδε δὲ αἰσχρόν ἐστι. αυτό ωραίο, το άλλο άσχημο.
Εἶτα δέ, ἐπειδὰν οἱ παῖδες εἰς ἡλικίαν ἔλθωσιν, Έπειτα, τα παιδιά όταν φτάσουν στην κατάλληλη ηλικία
οἱ γονεῖς εἰς (οἴκους) διδασκάλων πέμπουσιν οι γονείς τα στέλνουν στα σπίτια των δασκάλων,
ἔνθα οἱ μὲν γραμματισταὶ ἐπιμελοῦνται όπου οι δάσκαλοι της γραφής και της ανάγνωσης φροντίζουν
ὅπως γράμματα μάθωσιν καὶ τὰ γεγραμμένα ἐννοῶσι, να μάθουν γράμματα και να καταλαβαίνουν όσα είναι γραμμένα,
οἱ δὲ κιθαρισταὶ τῷ κιθαρίζειν ενώ οι κιθαριστές με το να παίζουν λύρα
ἡμερωτέρους αὐτοὺς ποιεῖν πειρῶνται προσπαθούν να τα κάνουν πιο ήμερα
καὶ οἰκειοῦσι τὰς τῶν παίδων ψυχὰς και εξοικειώνουν την ψυχή τους
πρὸς τὸν ῥυθμὸν καὶ τὴν ἁρμονίαν. στον ρυθμό και την αρμονία.
Ἔτι οἱ παῖδες φοιτῶσιν Επιπλέον, τα παιδιά συχνάζουν
ἐν γυμνασίοις καὶ παλαίστραις, στα γυμναστήρια και στις παλαίστρες,
ἔνθα οἱ παιδοτρίβαι όπου οι δάσκαλοι της γυμναστικής
βελτίω τὰ σώματα αὐτῶν ποιοῦσι, κάνουν τα σώματά τους πιο δυνατά,
ἵνα μὴ ἀναγκάζωνται ἀποδειλιᾶν για να μην αναγκάζονται να δειλιάζουν
διὰ τὴν τῶν σωμάτων πονηρίαν. εξαιτίας της κακής σωματικής κατάστασης.

   Πλάτων, Πρωταγόρας 325c-326c (ελεύθερη διασκευή) 

❦ 

Η κοιτίδα και οι μετακινήσεις των Σλάβων στην Ευρώπη από τον 5ο μέχρι τον 10ο αιώνα (πηγή: Βικιπαίδεια)

Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο 

 

Α. Πότε περίπου εντοπίζονται στον περίγυρο του Βυζαντίου οι Σλάβοι και Άβαροι;

Οι Σλάβοι, ένας νομαδικός λαός, εγκαθίστανται βορείως του Δούναβη στις αρχές του 6ου αιώνα. Εκατό περίπου χρόνια μετά βρίσκονται υπό την επιρροή των Αβάρων. Οι Άβαροι είχαν ιδρύσει ισχυρή αυτοκρατορία στην κεντρική Ευρώπη περί τα τέλη του 6ου αιώνα.

Σε αυτόν τον διαδραστικό χάρτη θα βρείτε περισσότερα στοιχεία για τις εγκαταστάσεις των Σλάβων στα Βαλκάνια και τις σχέσεις τους με το Βυζάντιο.

 

Β. Ποια η σχέση τους με το Βυζάντιο;

Οι δύο λαοί ενεργούν επιδρομές στα εδάφη του Βυζαντίου. Καταφέρνουν να πολιορκήσουν αρκετές φορές και τη Θεσσαλονίκη, αλλά χωρίς να την καταλάβουν.

 

Γ. Τι ήταν οι σκλαβηνίες;

Οι σκλαβηνίες ήταν αυτόνομες περιοχές όπου κατοικούσαν Σλάβοι, διάσπαρτες μέσα στην επικράτεια του Βυζαντινού Κράτους. Οι περιοχές αυτές δεν ελέγχονταν από την Βυζαντινή διοίκηση.

 

Δ. Πώς χειρίστηκε ο Βυζαντινό Κράτος το σλαβικό ζήτημα;

Οι επιδρομές των Σλάβων και η δημιουργία σκλαβηνιών δημιούργησε αρχικά πολλά προβλήματα στο Βυζαντινό Κράτος. Επειδή η Κωνσταντινούπολη δεν μπορούσε να εκδιώξει τους Σλάβους από τα εδάφη της, επιχείρησε και κατάφερε να τους αφομοιώσει (9ος και 10ος αιώνας), αφού τους υπέταξε στρατιωτικά και τους εκχριστιάνισε.  

 


 

Η ίδρυση του πρώτου βουλγαρικού κράτους (πηγή Βικιπαίδεια)

 

Οι Βούλγαροι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο

 

Α. Πότε εμφανίστηκαν οι Βούλγαροι στον περίγυρο του Βυζαντίου; 

Οι Βούλγαροι εμφανίστηκαν στην περιοχή των εκβολών του Δούναβη στα τέλη του 7ου αι.

 

Β. Ποια γεγονότα οδήγησαν στην ίδρυση του Βουλγαρικού Κράτους; 

  • Το 680 οι Βούλγαροι νίκησαν τα στρατεύματα του Κωνσταντίνου Δ΄ σε μάχη νοτίως του Δούναβη.
  • Ο αυτοκράτορας υπέγραψε συνθήκη ειρήνης και συμφώνησε να τους πληρώνει ετήσιο φόρο.

Γ. Ποια εδάφη περιλάμβανε το νέο κράτος και ποια η εθνολογική του σύνθεση; 

Εδάφη: το πρώτο βουλγαρικό κράτος ιδρύθηκε στην περιοχή μεταξύ του Δούναβη και του όρους Αίμου.

Εθνολογική σύσταση: οι ισχυροί Βούλγαροι αναμίχθηκαν σταδιακά με τους σλαβικούς πληθυσμούς που βρήκαν εγκατεστημένους στην περιοχή.

 

Δ. Σχέσεις Βουλγάρων και Βυζαντίου:

Οι συγκρούσεις Βουλγάρων και Βυζαντινών ήταν πολλές, υπήρχαν όμως και εμπορικές συναλλαγές. Το 864 οι Βούλγαροι εκχριστιανίστηκαν και μπήκαν κάτω από την επιρροή του Βυζαντίου. 

 

 ❦

 

 

Γιώργος Θεοτοκάς, Ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου 1940

 

Το απόσπασμα έχει την αξία του περισσότερο ως αυθεντική μαρτυρία και λιγότερο ως λογοτεχνικό κείμενο, χωρίς ωστόσο να στερείται αισθητικών αρετών. άλλωστε, το ημερολογιακό είδος, εκτός από την ιστορική αξία που έχει, χαρακτηρίζεται από αμεσότητα και ζωντάνια. Η ανάγλυφη παρουσίαση των διαφορετικών αντιδράσεων του πλήθους (αγωνία, πόνος, συγκίνηση, πανικός, ψυχραιμία), τα κλιμακούμενα συναισθήματα του αφηγητή (έξαψη, απάθεια, ενθουσιασμός, υπερηφάνεια κ.λπ.), οι συχνές αναφορές στον ωραίο καιρό και τις περιοχές της Αθήνας, δημιουργούν ένα ζωντανό σκηνικό μέσα στο οποίο ξεδιπλώνεται μια σημαντική σελίδα της νεότερης ιστορίας μας.

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, βιβλίο εκπαιδευτικού, σελ. 61

 

Βασικά σημεία

1. Οι διαφορετικές αντιδράσεις των ανθρώπων

(α) ο αφηγητής: τον ξυπνούν οι καμπάνες και οι σειρήνες που σημαίνουν την κήρυξη του πολέμου. Φαίνεται ευχαριστημένος που η Ελλάδα θα πάρει μέρος και νιώθει έξαψη. Στο λεωφορείο δείχνει να ξεχνιέται, αλλά μόλις βλέπει στρατιώτες συγκινείται. Μπλέκεται με τον κόσμο στους δρόμους, περήφανος που οι συμπολίτες του είναι πειθαρχημένοι.

(β) η γριά προσφυγίνα: την έχει καταλάβει ο πανικός και η απόγνωση, γιατί έχει ζήσει τον πόλεμο και τα αποτελέσματά του στην καταστροφή της Σμύρνης τον Σεπτέμβρη του 1922. Προφανώς, φοβάται μήπως ξαναζήσει τα ίδια.

(γ) οι επιβάτες του λεωφορείου: παρόλο που θέμα της κουβέντας τους είναι φυσικά ο πόλεμος, ο αφηγητής τους βρίσκει ήρεμους και εύθυμους. Κάποιες γυναίκες όμως βάζουν τα κλάματα, όταν αντικρίζουν κάποιους στρατιώτες.

(δ) οι στρατιώτες: είναι χαρούμενοι και κάνουν σαν παιδιά.

(ε) ο κόσμος στους δρόμους: κυκλοφορεί, φαίνεται εύθυμος, αλλά όχι φοβισμένος. Σε λίγο θα κυριαρχήσει ο ενθουσιασμός. Κάποιοι νέοι που διαδηλώνουν καταστρέφουν τα γραφεία μιας ιταλικής αεροπορικής εταιρείας.

… οι άνθρωποι ανάλογα με τα βιώματα και τον χαρακτήρα τους αντιδρούν διαφορετικά στο άκουσμα του πολέμου. Η γυναίκα, π.χ., που έζησε τη Μικρασιατική καταστροφή, πανικοβάλλεται, η μάνα αγωνιά για τα παιδιά της, οι νεαροί και άπειροι από πόλεμο στρατιώτες διασκεδάζουν και ο αφηγητής περνά από διάφορες συναισθηματικές φάσεις.

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, βιβλίο εκπαιδευτικού, σελ. 61

2. Πόλεμος και καθημερινή ζωή

Η κήρυξη του πολέμου βγάζει τους Αθηναίους στους δρόμους. Ο καιρός είναι εξαιρετικός και η ατμόσφαιρα παθιασμένη, με σημαίες, μουσικές και πανηγυρισμούς, που θυμίζουν τους εορτασμούς των εθνικών επετείων.

 

3. Η εθνική ομοψυχία

Ο αφηγητής μέσα στη γιορτινή ατμόσφαιρα νιώθει ότι οι συμπολίτες του, αντιμέτωποι με το συγκλονιστικό γεγονός του πολέμου, έχουν ξεχάσει τις διαφορές τους. Τώρα ξυπνά το φιλότιμο, η διάθεση να ενισχύσει ο καθένας την δοκιμαζόμενη πατρίδα. Αισθάνονται ενωμένοι αυτές τις στιγμές: η ομοψυχία κυριαρχεί.

 

 

Παράλληλο κείμενο

Άγγελος Τερζάκης, Έξω ξημέρωνε η 28η Οκτωβρίου…

Ένας άνεμος καινούργιος, ανυποψίαστος, άρχιζε να φυσάει πάνω στην Αθήνα. Ήταν η ώρα 6 όταν οι σειρήνες της αντιαεροπορικής άμυνας ξύπνησαν την πολιτεία. Ο ουρανός ήταν πεντακάθαρος, λεύκαζε ο όρθρος, μύριζε δροσιά. Στους δρόμους, τους έρημους ακόμα, κρότησαν μερικά παραθυρόφυλλα, κάποιες μπαλκονόπορτες. Οι άνθρωποι ξυπνούσαν ξαφνιασμένοι, ρωτούσαν τους πρώτους διαβάτες. Ένα βουητό ανέβαινε λίγο-λίγο από γύρω, από μακρυά, τα πρώτα ομαδικά βήματα πάφλασαν στην άσφαλτο. Μάτια υψώνοντας στον ουρανό, έψαχναν. Όμως σ’ όλη αυτή την κίνηση που άρχιζε και πύκνωνε σε μικρές συντροφιές, σε ομάδες που ξεκινούσαν για τα κέντρα, δεν ξεχώριζες ταραχή ή αγωνία. Μια διάθεση ευφορίας, κέφι ανάλαφρο, αλλόκοτο, ξεσήκωνε τις ψυχές, πρωινό αγέρι που κολπώνει το πανί. Στα μάτια των ανθρώπων που αντικρύζονταν, έφεγγε ένα χαρούμενο ξάφνιασμα, σάμπως όλος αυτός ο κόσμος, ο ίσαμε χτές βουτηγμένος στην καθημερινότητα και στη βιοπάλη, να μάθαινε ξαφνικά πώς έχει μέσα του κρυμμένα νιάτα.

Άγγελος Τερζάκης, Ελληνική εποποιία 1940-41, Αθήνα 1964, σελ. 39-40.