από την/ον ·Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Νάτση Φωτεινή – Ομηρικά έπη: τα αρχαιότερα λογοτεχνικά έργα της Ευρώπης

Η αποθέωση του Ομήρου (Ζαν Ωγκύστ Ντομινίκ Ενγκρ, 1827). Στα πόδια του η Ιλιάδα και η Οδύσσεια. (πηγή: Βικιπαίδεια)

 

Πότε και πού γεννήθηκε η ελληνική και η ευρωπαϊκή λογοτεχνία

Η ελληνική αλλά και η ευρωπαϊκή λογοτεχνία γεννήθηκε τον 8ο αιώνα π.Χ. στα παράλια της Μικράς Ασίας, στην περιοχή που ονομάστηκε Ιωνία. Εκείνη την εποχή αναπτύχθηκε έντονα ο ελληνικός πολιτισμός και δημιουργήθηκαν τα πρώτα μεγάλα λογοτεχνικά έργα, τα οποία αποτέλεσαν τη βάση για ολόκληρη τη μετέπειτα ευρωπαϊκή γραμματεία.

Η γέννηση της λογοτεχνίας συνδέεται άμεσα με την επική ποίηση και ιδιαίτερα με τα έργα που αποδίδονται στον Όμηρο. Τα έργα αυτά μεταδίδονταν αρχικά προφορικά, από στόμα σε στόμα, και μόνο αργότερα καταγράφηκαν σε γραπτή μορφή. Η επίδρασή τους ήταν τεράστια, καθώς επηρέασαν όχι μόνο τη λογοτεχνία, αλλά και την τέχνη, τη φιλοσοφία και τη σκέψη των λαών της Ευρώπης.

Συνεχίστε την ανάγνωση

από την/ον ·Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Νικολαΐδου Σταυρούλα, Η Δημοκρατία και η Ρητορική στην Αρχαία Ελλάδα

Η Πνύκα είναι η θέση όπου συγκαλούνταν η Εκκλησία του δήμου, δηλαδή η συνέλευση των Αθηναίων, στην Αρχαία Αθήνα. (πηγή: Βικιπαίδεια)

 

Η δημοκρατία αποτελεί το σπουδαιότερο επίτευγμα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και τη βάση πάνω στην οποία στηρίζεται ο σύγχρονος δυτικός κόσμος. Για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, η εξουσία έπαψε να είναι προνόμιο ενός βασιλιά ή μιας κλειστής ομάδας ευγενών και πέρασε στα χέρια των πολλών. Όμως, η δημοκρατία δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς τη ρητορική, την τέχνη του λόγου. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε πώς αυτά τα δύο γεννήθηκαν μαζί και πώς επηρέασαν την ιστορία

Συνεχίστε την ανάγνωση

από την/ον ·Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Καραγιαννόπουλος Γιώργος, Γέλιο και σάτιρα στην Αρχαία Αθήνα: η Κωμωδία και ο κόσμος του Αριστοφάνη

Σκηνή από παράσταση κωμωδίας. Στη μέση ο υποκριτής, ο οποίος πλαισιώνεται απο δύο χορευτές ή υποκριτές (οι δύο χορευτές είναι ντυμένοι πουλιά). Πηγή: maxmag.gr

 

Οι απαρχές της κωμωδίας

Η κωμωδία, όπως μας λέει ο Αριστοτέλης, ξεκίνησε από τα «φαλλικά». Αυτά ήταν τραγούδια που έλεγαν παρέες γλεντζέδων στις γιορτές που γίνονταν στα χωριά για τον θεό Διόνυσο. Οι άνθρωποι αυτοί κυκλοφορούσαν κρατώντας ομοιώματα του φαλλού και φορούσαν αστείες στολές, συχνά σαν ζώα. Στις γιορτές αυτές έβριζαν ελεύθερα, πείραζαν ο ένας τον άλλον με τολμηρά λόγια και έπαιζαν πρόχειρες αστείες σκηνές. Όλα αυτά τα στοιχεία τα βρίσκουμε αργότερα και στις κανονικές κωμωδίες.

Αν και δεν έχουμε πολλές λεπτομέρειες για το πώς αυτά τα παλιά έθιμα εξελίχθηκαν στη σπουδαία λογοτεχνική κωμωδία που γνωρίζουμε από την Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ., υπάρχουν αναφορές για διάφορα λαϊκά θεάματα σε άλλες περιοχές. Για παράδειγμα, στη Σπάρτη υπήρχαν οι Δεικηλιστές που υποδύονταν απατεώνες γιατρούς και κλέφτες, ενώ στα Μέγαρα ήταν δημοφιλείς οι χοντροκομμένες φάρσες με πρωταγωνιστές αστείους μάγειρες. Επίσης, στην Κάτω Ιταλία οι Φλύακες, που φορούσαν στολές με παραγεμισμένες κοιλιές, διακωμωδούσαν τους παραδοσιακούς μύθους. Αυτές οι τοπικές παραδόσεις βοήθησαν να διαμορφωθεί το είδος της κωμωδίας όπως το ξέρουμε σήμερα.Συνεχίστε την ανάγνωση

από την/ον ·Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Μιχαηλίδου Ανδρονίκη, Ο δωρικός και ο ιωνικός ρυθμός: από την αρχαιότητα έως σήμερα
parthenonas

Ο Παρθενώνας σε προοπτική αναπαράσταση του 1948 από τον Αναστάσιο Ορλάνδο
ΥΣΜΑ (πηγή: Εφημερίδα των Συντακτών)

 

 

Κατά την Αρχαϊκή Εποχή (750 – 450 π.Χ.) εμφανίστηκαν στην αρχιτεκτονική για τη δόμηση και τη στήριξη των μεγάλων μνημείων δύο τύποι ρυθμών, οι οποίοι στην συνέχεια επικράτησαν στον Ελλαδικό χώρο: ο ιωνικός και ο δωρικός αρχιτεκτονικός ρυθμός.

 

Δωρικός ρυθμός

Ο δωρικός ρυθμός εμφανίστηκε στο δεύτερο μισό του 7ου αιώνα π.Χ. στην Πελοπόννησο, πιο συγκεκριμένα στο Άργος, και στην συνέχεια διαδόθηκε και στη Μ. Ασία. Είναι πιθανόν να προέρχεται από τη Μυκηναϊκή αρχιτεκτονική. Οι πρώτοι δωρικοί ναοί πιθανότατα κατασκευάστηκαν στη βόρεια Πελοπόννησο -σύμφωνα με τους ερευνητές- στα τέλη του 8ου αιώνα π.Χ. ή στις αρχές του 7ου αιώνα π.Χ. Συνεχίστε την ανάγνωση

από την/ον ·Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Κοντόπουλος Αβραάμ, Οι Ολυμπιακοί Αγώνες τότε και τώρα

Ανάγλυφο με σκηνή αθλοπαιδιάς (χόκεϊ) στη βάση αγάλματος κούρου. 500-490 π.Χ. Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 3477. ΥΠ.ΠΟ./ΤΑΠ. Σπαθάρη, Έ., Το Ολυμπιακό πνεύμα, εκδόσεις ΑΔΑΜ, Αθήνα 1992, σ. 188. ©ΥΠ.ΠΟ. (πηγή: ΙΜΕ)

 

Πολλοί θεωρούν τους Ολυμπιακούς Αγώνες απλώς μια παγκόσμια αθλητική διοργάνωση. Ωστόσο, αποτελούν διαχρονικό σύμβολο ανθρώπινης προσπάθειας, συνεργασίας και ειρήνης. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, οι Ολυμπιακοί προσφέρουν την ευκαιρία σε ανθρώπους διαφορετικών λαών να συναντηθούν και να συμφιλιωθούν, γι΄ αυτό η συνάθροιση αυτή λειτουργούσε ως γιορτή ενότητας και εκεχειρίας. Αξιοσημείωτο είναι πως οι αξίες αυτές παραμένουν ζωντανές και στους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Οι πρώτοι καταγεγραμμένοι Ολυμπιακοί Αγώνες πραγματοποιήθηκαν 776 π.Χ. στην Αρχαία Ολυμπία, στην Πελοπόννησο. Ο πρώτος νικητής ήταν ο Κόρης ο Ηλείος, στο αγώνισμα δρόμου, το λεγόμενο «στάδιον», το οποίο ήταν περίπου 192 μέτρα. Αργότερα, η αφετηρία των αγώνων αποτέλεσε την αρχή ενός νέου χρονολογικού συστήματος. Πιο συγκεκριμένα, οι Έλληνες άρχισαν να μετρούν τον χρόνο σε Ολυμπιάδες δηλαδή σε 4ετείς κύκλους.Συνεχίστε την ανάγνωση

από την/ον ·Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ιστορία Α΄ λυκείου (6) – Κλασική εποχή

Ο Παρθενώνας από τα βορειοδυτικά. [πηγή: Ψηφίδες για την Ελληνική Γλώσσα]

 

Κλασική εποχή (480-323 π.Χ.)

 

Βασικά σημεία

 

1. Μετά τους Περσικούς πολέμους (σ. 98)

(α) ποιο αποτέλεσμα είχε στη νοοτροπία των αρχαίων Ελλήνων η έκβαση των Περσικών πολέμων;

– αναπτύχθηκε αυτοπεποίθηση, η αίσθηση της αυτάρκειας αλλά και της υπεροχής απέναντι στους «βαρβάρους».

(β) ποιες ήταν οι σημαντικότερες ελληνικές πόλεις και ποια η σχέση μεταξύ τους;

– η Αθήνα και η Σπάρτη· γύρω τους συνασπίστηκαν οι περισσότερες ελληνικές πόλεις-κράτη. Επειδή Αθήνα και Σπάρτη είχαν αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα, ο ελληνικός κόσμος χωρίστηκε σε δύο μεγάλους συνασπισμούς, που βρίσκονταν σε μόνιμη σχεδόν αντιπαλότητα. Η σημαντικότερη σύγκρουση των δύο πόλεων και των συμμάχων τους ήταν ο Πελοποννησιακός πόλεμος, που κράτησε από το 431 ως το 404 π.Χ.

Συνεχίστε την ανάγνωση

από την/ον ·Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ιστορία Α΄ λυκείου (5) – Αρχαϊκή εποχή

Διακόσμηση κεραμικού με το αλφάβητο (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα)

 

Αρχαϊκή εποχή (750-480 π.Χ.)

 

Βασικά σημεία

 

1. Κύρια χαρακτηριστικά

  • απαρχές της οικονομικής, πολιτικής και πολιτιστικής εξέλιξης του ελληνικού κόσμου.
  • σχηματισμός πόλεων-κρατών
  • Β΄ ελληνικός αποικισμός
  • εμφάνιση της φιλοσοφικής σκέψης
  • Περσικοί πόλεμοι

 

2. Η γένεση της πόλης-κράτους (σ. 84-85)

– ποια τα συστατικά στοιχεία της πόλης-κράτους;

i. το άστυ (η πόλις): η πυκνοκατοικημένη περιοχή, όπου ήταν και η έδρα της κυβέρνησης.

ii. η ύπαιθρος χώρα: η ευρύτερη περιοχή γύρω από το άστυ, όπου υπήρχε η καλλιεργήσιμη γη, τα βοσκοτόπια και τα χωριά.

iii. οι πολίτες (όσοι συμμετείχαν στα κοινά) και το πολίτευμα (ο τρόπος άσκησης της εξουσίας, ο τρόπος διακυβέρνησης).

iv. οι βασικές επιδιώξεις: ελευθερία, αυτονομία και αυτάρκεια.

Συνεχίστε την ανάγνωση

από την/ον ·Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Τα fake news στην αρχαία Ρώμη

Όπως θέλει ο θρύλος, που αποτυπώθηκε και στην κλασσική ταινία Quo Vadis (1951) με τον Πίτερ Ουστίνοφ στον πρωταγωνιστικό ρόλο, ο Νέρων για να διασκεδάσει έβαλε φωτιά στην αρχαία Ρώμη και εκστασιασμένος με το θέαμα από τις φλόγες που καταβρόχθιζαν τα κτίρια της Αιώνιας Πόλης έπαιζε τη λύρα του. Όμως εκείνο το μακρινό 64 π.Χ. ο Νέρωνας, όπως αναδεικνύουν οι πηγές δεν βρισκόταν καν στη Ρώμη, αλλά στο Άντιουμ, ενώ και η αρχαιολογική σκαπάνη έχει αποδείξει πως και η πυρκαγιά προκλήθηκε από τυχαία αιτία.

Συνεχίστε την ανάγνωση

από την/ον ·Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Δύο συνεντεύξεις της Έντιθ Χολ για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό

πηγή της εικόνας: ιστοσελίδα της εφημερίδας Η Καθημερινή

 

Έντιθ Χολ: Οι κλασικοί άλλαξαν τις ζωές μας

Συνέντευξη: Ξένια Τούρκη

 

Μπορούμε να βρούμε απαντήσεις για το ποιοι είμαστε και για το πώς μπορούμε να ζήσουμε καλύτερα, μέσα από τη μελέτη των κλασικών, υποστηρίζει η ακαδημαϊκός και συγγραφέας, σίγουρη πως ο Αριστοτέλης δίνει μαθήματα ζωής.

 

Γιατί πιστεύετε πως οι κλασικοί είναι τόσο σημαντικοί;

Υπάρχουν έξι μεγάλες αλλαγές στην ανθρώπινη ιστορία. Η γνωσιακή επανάσταση όπου ο άνθρωπος βγήκε από την περίπου ζωική κατάσταση, η αγροτική επανάσταση όπου έκτισε μόνιμους οικισμούς. Η τρίτη αλλαγή ήταν η επανάσταση της γνώσης, οπόταν και αναπτύχθηκε ο τόσο εκλεπτυσμένος ελληνικός και ρωμαϊκός πολιτισμός. Ακολούθησε η επανάσταση της τυπογραφίας, η βιομηχανική και τέλος η επανάσταση της τεχνολογίας. Από όλες αυτές τις επαναστάσεις, αυτή που διαμόρφωσε περισσότερο την ανθρωπότητα ήταν η επανάσταση της γνώσης. Ό,τι διδασκόμαστε σήμερα στα σχολεία μας -η φιλοσοφία, το θέατρο, οι εμπειρικές επιστήμες, η δημοκρατία, η λογοτεχνία- αναπτύχθηκε τότε. Οι κλασικοί άλλαξαν τις ζωές μας.

Συνεχίστε την ανάγνωση

από την/ον ·Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Συγκλονιστική αποκάλυψη: Στο φως αρχαίο κείμενο Έλληνα γιατρού

Ο Γαληνός (περίπου 130-200) από την Πέργαμο της Μικράς Ασίας
υπήρξε ένας από τους γνωστότερους γιατρούς της αρχαιότητας
[πορτρέτο του 18ου αιώνα από τον Georg Paul Busch]

Ένα ιατροφαρμακευτικό κείμενο του διάσημου Έλληνα γιατρού της αρχαιότητας Γαληνού αποκάλυψαν ερευνητές στις ΗΠΑ σε ένα παλίμψηστο χειρόγραφο, κρυμμένο κάτω από ένα επιφανειακό κείμενο με ψαλμούς και άρχισαν να το διαβάζουν. Είναι η πρώτη φορά μετά από 1.000 περίπου χρόνια, αφότου σκεπάστηκε το αρχαίο χειρόγραφο, που διαβάζεται και πάλι.

Πρόκειται για το έργο του Γαληνού «Για τα μείγματα και τις δυνάμεις των απλών φαρμάκων», το οποίο μεταφράσθηκε τον 6ο αιώνα μ.Χ. στα συριακά, μια γλώσσα που αποτέλεσε τη γέφυρα ανάμεσα στα ελληνικά και στα αραβικά, βοηθώντας σημαντικά στη διάδοση των γνώσεων του Γαληνού στον ισλαμικό κόσμο.

Η συριακή αυτή μετάφραση είναι η πιο πλήρης εκδοχή του έργου που έχει φθάσει ως τις μέρες μας, αλλά είχε καλυφθεί τον 11ο αιώνα από χριστιανικούς ψαλμούς, μια συνήθης πρακτική κατά τον Μεσαίωνα. Αυτά τα κείμενα σε παπύρους ή περγαμηνές που έχουν επικαλυφθεί από άλλα κείμενα, λέγονται παλίμψηστα.

Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Στάνφορντ της Καλιφόρνια, με επικεφαλής τον Ούβε Μπέργκμαν, χρησιμοποίησαν την ακτινοβολία του συγχρότρου SSRL (Stanford Synchrotron Radiation Lightsource) του Εθνικού Επιταχυντή SLAC του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ για να μελετήσουν το παλίμψηστο. Όπως ανακοίνωσαν, έχουν ήδη καταφέρει να αποκαλύψουν το μεγαλύτερο μέρος του κρυμμένου ιατρικού κειμένου.

Συνεχίστε την ανάγνωση