Ιούν 04 2022

ΙΕΠ: Κριτήρια αξιολόγησης Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας Γυμνασίου

ΙΕΠ: Κριτήρια Αξιολόγησης για Γλώσσα και Λογοτεχνία Γυμνασίου



Λήψη αρχείου

Μάι 29 2022

29 Μαΐου 1453: Γιατί έπεσε η Βασιλεύουσα;

Οι παράγοντες που οδήγησαν στην παρακμή και εντέλει στην κατάρρευση τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, οι παράγοντες που κατέστησαν αναπόφευκτη την άλωση της Πόλης

Βαγγέλης Στεργιόπουλος

https://www.in.gr/2022/05/29/plus/istoriko-arxeio/29-maiou-1453-giati-epese-vasileyousa-2/

 

Ο Μ. Κωνσταντίνος προσφέρει την Κωνσταντινούπολη. (από ψηφιδωτό στην Αγία Σοφία.

Στις 29 Μαΐου 1453, ημέρα Τρίτη, η Κωνσταντινούπολη, η Βασιλεύουσα, κυριεύτηκε από τον Μωάμεθ Β’ τον Πορθητή.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι εύλογο: ποιοι ήταν οι παράγοντες που οδήγησαν στην παρακμή και εντέλει στην κατάρρευση τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, ποιοι ήταν οι παράγοντες που κατέστησαν αναπόφευκτη την άλωση της Πόλης;

Διαφωτιστικές απαντήσεις στο εν λόγω ερώτημα δίδονται από τους N. H. Baynes και H. Moss στο συλλογικό έργο με τον τίτλο Byzantium (έκδοση 1948):

Η παρακμή ήλθε με πολλούς τρόπους και για πολλούς λόγους. Κατ’ αρχάς, οι κοινωνίες, όπως και τα άτομα, γηράσκουν. Οι βυζαντινοί πλοιοκτήτες, οι έμποροι και οι βιομήχανοι, πιθανώς προσκολλημένοι παθητικά σε παλαιωμένες μεθόδους εργασίας, δεν μπόρεσαν να συναγωνιστούν τους νεότερους ιταλούς ανταγωνιστές τους. Από την άλλη πλευρά, η βυζαντινή οικονομική οργάνωση ήταν κρατική και, κατά συνέπεια, γραφειοκρατική. Οι γραφειοκρατίες καταλαμβάνονται ακόμα πιο γρήγορα από την παρακμή απ’ ό,τι οι «κοινότητες».

Από τον 11ο αιώνα η βυζαντινή διοίκηση δεν ήταν πλέον ικανή να προστατεύει τους μικροϊδιοκτήτες γης. Μπορεί κανείς επίσης να υποθέσει ότι, με την αδιάκοπη παρέμβαση των υπαλλήλων της διοικήσεως (οι οποίοι με την πάροδο του χρόνου γίνονταν ολοένα και χειρότεροι), το κράτος προξένησε περισσότερο κακό παρά καλό στο εμπόριο και στη βιομηχανία.

Από την άλλη πλευρά, η φορολογία, χαριστική (σε βαθμό διαρκώς αυξανόμενο) για τα μοναστήρια και την τάξη των ισχυρών, γινόταν εξ ανάγκης ολοένα και περισσότερο καταπιεστική για τις λαϊκές μάζες.

Εντούτοις, όλες αυτές οι αιτίες παρακμής βάρυναν λιγότερο σε σύγκριση με τις πολιτικές ατυχίες, που (με ορισμένες περιόδους ανακοπής, ιδίως στην εποχή των τριών μεγάλων Κομνηνών αυτοκρατόρων) εξακολουθούσαν να σημειώνονται στην αυτοκρατορία μετά το θάνατο του Βασιλείου Β’. Το πρώτο απ’ αυτά τα διαδοχικά δυσάρεστα γεγονότα ήταν η απώλεια των πλούσιων αγροτικών επαρχιών της Μικράς Ασίας, ως επακόλουθο της ραγδαίας προελάσεως των Σελτζούκων.

Κατά τη διάρκεια του 12ου αιώνα έγιναν οι επιδρομές των Νορμανδών, μία από τις οποίες (του έτους 1147) συνοδεύτηκε από τη μεταφορά στη Σικελία των βιομηχανιών μετάξης των Θηβών και της Κορίνθου.

Σχεδόν ταυτόχρονα ακολούθησαν οι πρώτες τρεις σταυροφορίες, οι οποίες, μεταξύ άλλων δυσάρεστων συνεπειών, επέφεραν τη μεταφορά του συριακού εμπορίου από την Κωνσταντινούπολη στην Ιταλία.

Κατά τη βασιλεία του Ισαάκιου Αγγέλου η ανασύσταση του βουλγαρικού κράτους είχε ως επακόλουθο την απώλεια εκείνων των παραδουνάβιων επαρχιών που επί μακρόν αντιστάθμιζαν την απώλεια τόσο πολλών ασιατικών εδαφών.

Η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους και ο διαμελισμός της αυτοκρατορίας επισφράγισαν τη μακρά σειρά των ατυχιών.

Η τελευταία καταστροφή ήταν από οικονομικής πλευράς θανάσιμο πλήγμα για την αυτοκρατορία. Κατά τη δυναστεία των Αγγέλων η αυτοκρατορία βρισκόταν σε πλήρη πολιτική και στρατιωτική παρακμή. Ο πλούτος της όμως δεν είχε περιοριστεί πολύ, όπως φανερώνουν οι μαρτυρίες των περιηγητών εκείνης της εποχής.

Όσο η Κωνσταντινούπολη παρέμενε άθικτη, υπήρχε πάντα η δυνατότητα ανανεώσεως, ανάλογης με την ανανέωση που παρατηρήθηκε μετά τις μεγάλες αραβικές και βουλγαρικές επιδρομές, οι οποίες έλαβαν χώρα κατά την πρώτη περίοδο των Μέσων Χρόνων. Η Κωνσταντινούπολη ήταν η καρδιά της οικονομικής ζωής του κράτους. Εδώ ήταν συγκεντρωμένο το μεγαλύτερο μέρος του κινητού πλούτου και των κύριων κλάδων της βιομηχανίας και του εμπορίου. Εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενου λαού ζούσαν εντός των τειχών της. Απ’ όλα αυτά, ύστερα από μερικές ημέρες λεηλασίας, σφαγής και πυρπολήσεως, δεν έμεινε σχεδόν τίποτα.

Συνοψίζοντας, και χωρίς να παραβλέπουμε τις εσωτερικές αιτίες που προαναφέρθηκαν, μπορούμε να πούμε ότι η οικονομική παρακμή της αυτοκρατορίας ήταν έργο κυρίως των εξωτερικών εχθρών, οι οποίοι διά πυρός και σιδήρου ερήμωσαν τις πόλεις και τη γη της, κατέστρεψαν τις βιομηχανίες της και νέκρωσαν το εμπόριό της, το οποίο από την αρχή των σταυροφοριών μερικώς είχε πλέον περιέλθει στις ίδιες τις χώρες που την κατέστρεψαν.

Όταν οι Παλαιολόγοι πέτυχαν να επανενώσουν υπό το σκήπτρο τους ένα μέρος της παλαιάς αυτοκρατορίας, βρήκαν το καθετί κατεστραμμένο. Οι συνδυασμένες προσπάθειες του εχθρού στο Βορρά, στη Δύση και στην Ανατολή (οι Τούρκοι) δεν έδωσαν περιθώριο στην οικονομική ζωή του κράτους να ανακτήσει μόνιμα ένα μέρος του παλαιού της μεγαλείου (η οικονομική ανάρρωση ήταν τοπική και εφήμερη, π.χ. στη Θεσσαλονίκη).

Ο βυζαντινός λαός κατέβαλε φοβερό τίμημα για την απώλεια της στρατιωτικής του αρετής και για το πάθος του για εμφύλιο πόλεμο. Ήταν αυτοί οι πόλεμοι που ετοίμασαν το δρόμο για τις ξένες εισβολές, όπως ο ανταγωνισμός μεταξύ του Ισαάκιου Β’ και του αδελφού του Αλεξίου Γ’.

Μάι 26 2022

Εισαγωγή Λατινικών: απαντήσεις στις ασκήσεις αντικειμενικού τύπου

 

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΣΩΣΤΟΥ – ΛΑΘΟΥΣ

 

α/α Απάντηση Σελίδα Η σωστή απάντηση
1 Λ 9 Και η ελληνική ανήκει στην Ινδοευρωπαϊκή
2 Λ 9 Του Λατίου
3 Λ 9 Στις υπόλοιπες περιπτώσεις χρησιμοποιούσαν τον όρο Ρωμαίος
4 Σ 9
5 Σ 9
6 Σ 9
7 Λ 10 Σε σατούρνιο στίχο
8 Σ 10
9 Λ 10 η  διάκριση, με ιστορικά κριτήρια (και η αυγούστεια περίοδος)
10 Σ 10
11 Σ 11
12 Σ 11
13 Λ 11 ανταγωνισμός («aemulatio»)
14 Σ 11
15 Σ 11
16 Λ 11 η ρωμαϊκή ελεγεία απέχει πάρα πολύ από την ελληνική ελεγεία
17 Λ 12 Και η θρησκεία («religio») προβάλλεται ισότιμα
18 Σ 15
19 Λ 15 στο δεύτερο, γνωστό παγκοσμίως με τον όρο «αυγούστειοι χρόνοι», παίρνει τη σκυτάλη η υψηλή ποίηση.
20 Λ 16 Στους ρητορικούς λόγους
21 Σ 16
22 Σ 17
23 Λ 17 σε καθαρά και λιτά Λατινικά
24 Σ 17
25 Σ 19
26 Λ 17 επηρεάστηκε κυρίως από τον Καλλίμαχο
27 Λ 19 Ο Οράτιος καθ’ υπαγόρευση του Αυγούστου έγραψε το έργο του Carmen saeculare (O Ύμνος της Εκατονταετίας)
28 Λ 20 Κορυφαίοι Ρωμαίοι ελεγειακοί ποιητές είναι ο Τίβουλλος, ο Προπέρτιος και ο Οβίδιος.
29 Λ 20 Έγραψε το Ab urbe condita

Ή τις Μεταμορφώσεις τις έγραψε ο Οβίδιος
30 Λ 19 Οι Επωδοί και οι Ωδές είναι σπουδαία λυρικά έργα του Ορατίου
31 Λ 19 Είναι έργο του Λουκρητίου
32 Σ 21

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗΣ

  1. ΑΠΑΝΤΗΣΗ: 1 γ, 2 α, 3 δ, 4 β, 5 ε.
  2. ΑΠΑΝΤΗΣΗ: i. Γ, ΣΤ / ii. Α, Δ, Ε
  3. ΑΠΑΝΤΗΣΗ: 1 Α, Β, Δ / 2.  Γ, Ε
  4. ΑΠΑΝΤΗΣΗ: 1 Β, Γ, Δ / 2. Α,  Ε
  5. Συγγραφέας Λογοτεχνικό έργο
    Μάρκος Τύλλιος Κικέρων δεκατέσσερις “φιλιππικοί” λόγοι
    Βάρων 600 βιβλία σχετικά με τη ρωμαϊκή και παγκόσμια ιστορία
    Ιούλιος Καίσαρ Απομνημονεύματα
    Κορνήλιος Νέπως 25 βιογραφίες διάσημων Ελλήνων και Ρωμαίων, κυρίως στρατηγών
    Σαλλούστιος Κρίσπος Η συνωμοσία του Κατιλίνα: De Catilinae coniuratione ).

     
    Βαλέριος Κάτουλλος Λυρικά επιγράμματα

     
    Λουκρήτιος Για τη φύση των πραγμάτων ( De rerum natura )

     
    Πόπλιος Βεργίλιος Μάρων  Αινειάδα  ( Aeneis )

     
    Κόιντος Οράτιος Φλάκκος Ποιητική τέχνη
    Οβίδιος Μεταμορφώσεις

     
    Τίτος Λίβιος Ab urbe condita
    Βιτρούβιος Για την αρχιτεκτονική (De architectura) 

     

     

 

 

Μάι 21 2022

Δ. Ο ΠΑΡΕΥΞΕΙΝΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΟ 19ο ΚΑΙ 20ο ΑΙΩΝΑ (σχεδιάγραμμα)

1. Οικονομική και πνευματική ανάπτυξη

Η  παραχώρηση των ειδικών προνομίων, γνωστών στην παγκόσμια ιστορία με τους νομικούς όρους «Χάτι Σερίφ» (1839) και «Χάτι Χουμαγιούν» (1856) ειχε θετικές συνέπειες:

  • Η θεωρητική ισονομία και
  • Η θρησκευτική ελευθερία
  • Η ανάπτυξη του εμπορίου και της οικονομίας
    • οδήγησαν στη δημογραφική αύξηση του ποντιακού πληθυσμού,
    • στην καλλιέργεια της ελληνικής παιδείας
    • στην ανάπτυξη της νεοελληνικής συνείδησης.
    • Επιστροφή στις παραλιακές περιοχές
    • Πήρε στα χέρια του το εμπόριο ολόκληρου του Εύξεινου Πόντου και της ενδοχώρας
    • η Τραπεζούντα ξαναβρήκε τις παλιές της δόξες.

θετικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της οικονομίας:

  • εύφορη χώρα με την πλούσια βλάστηση
  • απέραντες δασικές εκτάσεις με έλατα, πλατάνια, πεύκα και άλλα δέντρα που κάλυπταν τις περιοχές της Σινώπης, της Τρίπολης, της Κερασούντας, της Τραπεζούντας και των Σουρμένων
  • Στην Κερασούντα είχαν ιδρυθεί εργοστάσια ατμοπριόνων για την παραγωγή ξυλείας από έλατα
  • η λεπτοκαρυά εξαγόταν στο Αμβούργο, την Τεργέστη, τη Ν. Υόρκη και τη Ρωσία

οικονομική δραστηριότητα

  • Η γεωργική οικονομία
    • στηριζόταν κυρίως στο σιτάρι,
    • το καλαμπόκι,
    • το κριθάρι,
    • τα όσπρια,
    • τα πορτοκάλια,
    • τα γεώμηλα και
    • τα εξαίρετα καπνά,
    • Τα τυροκομικά προϊόντα του Πόντου
  • μεταλλεία αργύρου, χαλκού και μολύβδου στις περιφέρειες της Αργυρούπολης και της Τρίπολης.
  • βιοτεχνία στο χώρο της χρυσοχοΐας, της σιδηρουργίας, και της χαλκουργίας, καθώς επίσης και
  • η βιομηχανία της ναυπηγικής.
  • Η κυρία πλουτοπαραγωγική πηγή στα παράλια του Ευξείνου Πόντου ήταν το διαμετακομιστικό εμπόριο με κυριότερα λιμάνια την Αμισό, την Τραπεζούντα, την Κερασούντα, την Οδησσό, τη Βραΐλα, το Νοβοροσίσκι και τη Σεβαστούπολη.

Οι Νεότουρκοι με διάφορους τρόπους προσπαθούσαν να περιορίσουν το εμπόριο των χριστιανών.

Όμως:

  • Η Τραπεζούντα μέχρι το 1869 έλεγχε το 40% του εμπορίου της Περσίας και το διαμετακομιστικό εμπόριο απέφερε κέρδος περίπου 200.000.000 φράγκα το χρόνο35.
  • Οι ελληνικές επιχειρήσεις διέθεταν εμπορικά υποκαταστήματα και πρακτορεία μεταφορών στη Ρωσία, την Περσία, την Αγγλία, την Κωνσταντινούπολη, τη Μασσαλία και σε άλλες μεγάλες πόλεις της Ευρώπης.
  • Η Τραπεζούντα αποτελούσε το σταυροδρόμι της εμπορικής κίνησης μεταξύ Δύσης και Ανατολής μέχρι το 1869 που ολοκληρώθηκε η διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ,
  • Ανάλογη ήταν η οικονομική κίνηση των Ελλήνων και στις άλλες πόλεις του Πόντου:
    • από το εμπορικό λιμάνι της Αμισού εξάγονταν μεγάλες ποσότητες εξαιρετικού καπνού και άλλων εγχώριων προϊόντων,
    • ενώ το 1869 στην Αμισό από τις 214 επιχειρήσεις της πόλης οι 156 ανήκαν στους Έλληνες.

Στην Κερασοΰντα οι εφοπλιστικοί και εμπορικοί οίκοι των Κωνσταντινίδη, Κακουλίδη, Σουρμελή και Πισσάνη καταξιώθηκαν στα μεγάλα εμπορικά κέντρα του Ευξείνου Πόντου αλλά και της Ευρώπης.

Η οικονομική άνθησηà πνευματική και καλλιτεχνική αναγέννηση:

  • οικονομική ενίσχυση των θρησκευτικών, εκπαιδευτικών και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων
  • υποτροφίες σε αξιόλογους επιστήμονες για σπουδές στο εξωτερικό.

Το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας:

.jpeg

  • ιδρύθηκε το 1682
  • από τον Τραπεζούντιο δάσκαλο του Γένους Σεβαστό Κυμινήτη
  • λειτούργησε μέχρι το 1922,
  • έπαιξε σημαντικό ρόλο
    • στην πνευματική και ηθική ανάπλαση των Ελληνοποντίων και
    • στην ανάπτυξη της εθνικής τους συνείδησης.
  • Στις αρχές του 20ού αιώνα σε όλα τα χωριά υπήρχε σχολείο και εκκλησία. (697.000 Έλληνες, λειτουργούσαν 1.890 εκκλησίες, 22 μοναστήρια, 1.647 παρεκκλήσια και 1.401 σχολεία με 85.890 μαθητές).
  • Το ελληνικό τυπογραφείο, το οποίο εγκαταστάθηκε το 1880 στην Τραπεζούντα, συνέβαλε αποφασιστικά
    • στην ανάπτυξη της εθνικής συνείδησης
    • και την προετοιμασία ενός αγωνιστικού κλίματος για την αντικατάσταση του οθωμανικού καθεστώτος από ένα ελεύθερο και δημοκρατικό πολίτευμα.
  • Η αστική τάξη, η οποία ανέπτυξε πατριωτική δράση σε κάθε ευκαιρία.
    • στον ρωσο-οθωμανικό πόλεμο του 1828-1829
    • στην κρητική εξέγερση του 1866-67.

Ο 20ός αιώνας βρήκε τον ελληνισμό του Πόντου να έχει θεαματικό προβάδισμα συγκριτικά με τις άλλες εθνότητες της ευρύτερης περιοχής στον οικονομικό και τον πνευματικό τομέα.

  • η πολιτική που εφάρμοσαν οι νεοτουρκικές κυβερνήσεις απέναντι των Ελλήνων ήταν εξαιρετικά εχθρική
    • περιλάμβανε δυσμενή οικονομικά,
    • εκπαιδευτικά,
    • στρατιωτικά
    • και θρησκευτικά μέτρα,

Αποτέλεσμα: οδήγησε τους Πόντιους, κυρίως της Διασποράς, στη μεγάλη απόφαση να αγωνιστούν για τη δημιουργία μιας αυτόνομης Ποντιακής Δημοκρατίας.

 

 

2. Αγώνες για τη δημιουργία μιας αυτόνομης Ποντιακής Δημοκρατίας (1917-1922)

 

Πρωτεργάτες στους αγώνες για τη δημιουργία μιας αυτόνομης ποντιακής δημοκρατίας
Έλληνες της Διασποράς Έλληνες του ιστορικού Πόντου
Κ. Κωνσταντινίδης από τη Μασσαλία,

Β. Ιωαννίδης και Θ. Θεοφύλακτος από το Βατούμ,

I. Πασσαλίδης από το Σοχούμ,

Λ. Ιωαννίδης και Φ. Κτενίδης από το Κρασνοντάρ

 ο μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος

ο μητροπολίτης Αμάσειας Γερμανός Καραβαγγέλης

 

Η δίχρονη προεδρία του Χρύσανθου (Απρίλιος 1916 – Φεβρουάριος του 1918)

  • Συνετή πολιτική απέναντι στους μουσουλμάνους της περιοχής ] έγινε δεκτός, από τους Ρώσους αλλά και από τα άλλα κράτη ως ηγέτης
  • αληθινό διάλειμμα δημοκρατίας και αρμονικής συμβίωσης χριστιανών και μουσουλμάνων
  • ύστερα από την επικράτηση των μπολσεβίκων το 1917, ο ρωσικός στρατός εγκατέλειψε την Τραπεζούντα και η περιοχή ξαναπέρασε στην κατοχή των Νεοτούρκων.

Διωγμοί από τους Νεοτούρκους ] χιλιάδες Έλληνες του ανατολικού Πόντου και του Καρς κατέφυγαν στη Ρωσία ]ευαισθητοποίηση των ελλήνων της Ρωσίας] εκλογή Κεντρικού Συμβουλίου για τη δημιουργία ανεξάρτητου Ποντιακού Κράτους, με προσωρινή έδρα την πόλη Ροστόβ.

Οργάνωση των Ποντίων της Διασποράς

  • Δημιουργία οργανώσεων σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Ελλάδας (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Καβάλα, Βόλο), καθως επίσης και στις πόλεις του εξωτερικού.
  • Κ. Κωνσταντινίδης
    • διαδοχικά υπομνήματα προς τις συμμαχικές δυνάμεις
    • χάρτη που όριζε τα σύνορα της προτεινόμενης ποντιακής δημοκρατίας
    • καρτ-ποστάλ με τον χάρτη
    • στο Α’ Πανποντιακό Συνέδριο, (Μασσαλία, Φεβρουάριος του 1918), με τηλεγράφημα στον Α. Τρότσκι, ζήτησε επίσημα την υποστήριξη της Σοβιετικής Ένωσης

Η στάση του Ελ. Βενιζέλου

  • αρχικά σύμφωνος με τις διεκδικήσεις των Ποντίων
  • Στο συνέδριο Ειρήνης (Δεκέμβριος του 1918) λόγω πιέσεων από τις συμμαχικές δυνάμεις δεν συμπεριέλαβε τον Πόντο στο φάκελο των ελληνικών διεκδικήσεων αλλά συμφώνησε να παραχωρηθεί η περιοχή στην υπό ίδρυση Αρμενική Δημοκρατία.

Η αντίδραση των Ποντίων

  • Αισθάνθηκαν μεγάλη απογοήτευση
  • στα διάφορα συνέδρια που πραγματοποίησαν στο Μπακού, στο Κρασνοντάρ, στο Βατούμ και στη Μασσαλία, διαμαρτυρήθηκαν έντονα για τη στάση της ελληνικής κυβέρνησης
  • Πολλά ποντιακά σωματεία έστειλαν τότε τηλεγραφήματα στον Πρωθυπουργό
  • τον Απρίλιο του 1919 ο μητροπολίτης Χρύσανθος επισκέφτηκε και ενημέρωσε τον Πρωθυπουργό ] ενέκρινε την προσπάθεια του Χρυσάνθου να ενημερώσει τη Συνδιάσκεψη ] οι αντιπρόσωποι έδειξαν κατανόηση με σημαντικότερη την υπόσχεση του Αμερικανού Προέδρου ότι θα ψηφίσει υπέρ των Ποντίων.
  • Διαπραγματεύσεις του Χρυσάνθου με τους Αρμενίους και με τους μουσουλμάνους στο Ερεβάν για τη δημιουργία συνομοσπονδίας (1η προσπάθεια ποντοαρμενικής συνεργασίας). Αποτυχία λόγω αμοιβαίας καχυποψίας.

 Η  ταφόπετρα του ποντιακού ζητήματος

Η συνθήκη φιλίας και συνεργασίας που υπογράφηκε το Μάρτιο του 1921 ανάμεσα στους Μπολσεβίκους και τον Κεμάλ ] ισχυροποίησε τον Κεμάλ οικονομικά, στρατιωτικά και ηθικά ]  οι νικήτριες Δυνάμεις δέχθηκαν τις υπερβολικές απαιτήσεις του στη Συνδιάσκεψη του Λονδίνου.

2η προσπάθεια ποντοαρμενικής συνεργασίας: 10 Μαρτίου 1921 ο μητροπολίτης Αμάσειας Γερμανός πρότεινε στον υπουργό εξωτερικών Μπαλτατζή συνεργασία με τους Κούρδους και τους Αρμένιους εναντίον του κινήματος του Κεμάλ. Η κυβέρνηση Γούναρη αδράνησε.

3η προσπάθεια ποντοαρμενικής συνεργασίας στις αρχές του 1922 ] αποτυχία λόγω υποστήριξης των Μ. Δυνάμεων προς τον Κεμάλ ] αντεπίθεση ] κατάρρευση του μετώπου ] καταδίκη σε θάνατο από την κεμαλική κυβέρνηση όλων των πρωτεργατών του αγώνα.

Πόντιοι κάτοικοι της Ρωσίας

  • την περίοδο της γενοκτονίας περισσότεροι από 500.000 Πόντιοι κατοικούσαν στη Ρωσία,
  • το 1918, με τις ομαδικές μετοικεσίες των καταδιωγμένων Ποντίων, ιδιαίτερα μετά την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων, ξεπέρασαν τους 750.000
  • Σήμερα υπολογίζεται ότι στην πρώην Σοβιετική Ένωση ζουν ακόμη περισσότεροι από μισό εκατομμύριο Πόντιοι, τις πατροπαράδοτες ελληνοποντιακές τους παραδόσεις.

 

3. Η μεθοδευμένη εξόντωση (γενοκτονία) των Ελλήνων του Πόντου

 

Η μεθοδευμένη εξόντωση των Ελλήνων του Πόντου είχε τις ίδιες αναλογίες ποσοτικά και ηθικά με τη γενοκτονία των Αρμενίων την περίοδο 1916-1923. ⇒

Από τους 697.000 Πόντιους που ζούσαν το 1913 στον Πόντο, περισσότεροι από 353.000, δηλαδή ποσοστό μεγαλύτερο από το 50%, θανατώθηκαν μέχρι το 1923 από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλικούς:

  • ·        στις εξορίες
  • ·         στις φυλακές
  • ·        και στα  Τάγματα εργασίας

 
Διαφορά από την γενοκτονία των Εβραίων από τους Γερμανούς κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο: ⇒ Δεν προήλθε από φυλετικού τύπου  ρατσισμό όπως αυτόν περί αρίας φυλής των ναζί του Χίτλερ.

 
Εξυπηρετούσε μόνο τη συγκεκριμένη πρακτική πολιτική σκοπιμότητα της εκκαθάρισης της Μ. Ασίας από το ελληνικό στοιχείο. ⇒ επιδείνωση της κατάστασης με την κατάληψη της Σμύρνης από τον ελληνικό στρατό στις 15 Μαΐου 1919. ? οργανωτής των διωγμών ο ίδιος ο Κεμάλ.

 

  • 24 Ιουλίου 1923: Συνθήκη της Λωζάννης με την οποίαορίστηκε ως σύνορο μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας ο ποταμός Έβρος.
  • 30 Ιανουαρίου 1923: σύμβαση περί ανταλλαγής των πληθυσμών.
  • Η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων προσφύγων είχε ήδη εγκαταλείψει την περιοχή πριν από τη σύμβαση ’ ενώ πολλοί κατέφυγαν στις παραλιακές πόλεις για να επιβιβασθούν σε πλοία για την Ελλάδα.
  • Συνολικά, ο παρευξείνιος ελληνισμός της Μ. Ασίας:
  • εξοντώθηκε κατά την περίοδο 1914-1924
  • ή ακολούθησε το δρόμο της διασποράς προς
    • την Ευρώπη, τα
    • ην Αμερική
    • την Περσία (Ιράν), τα
    • η Σοβιετική Ένωση
    • και την Ελλάδα.

 

  • Όλες οι αποδείξεις βρίσκονται:
  • στα Αρχεία των Υπουργείων Εξωτερικών της Ευρώπης και της Αμερικής,
  • στις εκθέσεις διεθνών οργανισμών.

 

 

 

 

Μάι 21 2022

Ανεξαγόραστο χυμένο αίμα

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Προσπαθώντας να καταλάβουμε τι γίνεται στην Ουκρανία, διάβασε ο καθένας μας πολλά αυτόν τον καιρό, εκτός από τα καθημερινά δημοσιογραφικά κείμενα. Ανάμεσα σε αυτά που διάβασα ήταν και η «Λευκή φρουρά» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ (μτφρ. από τα ρωσικά Ελένη Μπακοπούλου, Ερατώ, 2017)

Ανεξαγόραστο χυμένο αίμα

Αδριάντας του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ (1891-1940) στο Κίεβο, όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε. Το μυθιστόρημά του «Η λευκή φρουρά» έχει για θέμα του τον φονικό και χαοτικό εμφύλιο πόλεμο της πολύπαθης Ουκρανίας το 1918-1919. Φωτ. SHUTTERSTOCK
05.05.2022 • 20:00  Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Προσπαθώντας να καταλάβουμε τι γίνεται στην Ουκρανία, διάβασε ο καθένας μας πολλά αυτόν τον καιρό, εκτός από τα καθημερινά δημοσιογραφικά κείμενα. Ανάμεσα σε αυτά που διάβασα ήταν και η «Λευκή φρουρά» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ (μτφρ. από τα ρωσικά Ελένη Μπακοπούλου, Ερατώ, 2017). Εκτιμώ πολύ τον Μπουλγκάκοφ ως συγγραφέα, αλλά τη «Λευκή φρουρά» δεν την είχα διαβάσει έως τώρα. Το μυθιστόρημα πρωτοεκδόθηκε στα ελληνικά μέσα στη χούντα, σε μετάφραση, μάλλον από τα γαλλικά, του Ανδρέα Φραγκιά, σε δύο τόμους (Πάπυρος/ΒΙΠΕΡ, 1971). Η μετάφραση του Φραγκιά επανεκδόθηκε δύο φορές (DeAgostini Hellas, 2000, και Πάπυρος, 2016). Σήμερα πάντως το βιβλίο είναι εξαντλημένο, δεν υπάρχει στα βιβλιοπωλεία.

Ο Μπουλγκάκοφ (1891-1940) γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Κίεβο, όπου και σπούδασε Ιατρική, επάγγελμα το οποίο άσκησε για λίγα χρόνια, μέχρι το 1919, οπότε και αφοσιώνεται αποκλειστικά στη λογοτεχνία. Η οικογένεια είχε εξοχικό σπίτι στην Μπούτσα, όπου ο συγγραφέας περνούσε τα παιδικά καλοκαίρια του – δεν τα προσπερνούμε αδιάφοροι τα τοπωνύμια αυτά σήμερα! Δεν έχει νόημα να παρουσιάσουμε εδώ αναλυτικά την εκδοτική ιστορία της «Λευκής φρουράς», αρκεί απλώς να σημειώσουμε ότι η πρώτη πλήρης έκδοσή της δεν έγινε στην πατρίδα του συγγραφέα, αλλά στο Παρίσι, από τις εκδόσεις Concorde, σε δύο τόμους (1927 ο πρώτος και 1929 ο δεύτερος). Στη Σοβιετική Ενωση, στην πλήρη μορφή της, εκδόθηκε μόλις το 1966.

Το μυθιστόρημα έχει για θέμα του τον φονικό και χαοτικό εμφύλιο πόλεμο της πολύπαθης Ουκρανίας, κατά τον δεύτερο και τον τρίτο χρόνο της Οκτωβριανής Επανάστασης: «Μεγάλο και τρομαχτικό ήταν το 1918 από τη Γέννηση του Χριστού, αλλά το 1919 ήταν ακόμα πιο τρομαχτικό» (σ. 463). Παρακολουθούμε τα άγρια εκείνα χρόνια, μέσα από τη ζωή της οικογένειας Τουρμπίν (των αδελφών Γιελένας, Νικόλκα και Αλεξέι) στην Πόλη – όπως υποδηλώνεται το Κίεβο, χωρίς ποτέ να κατονομάζεται. Κεντρική θέση στο μυθιστόρημα κατέχει το βιβλίο και το πνεύμα της «Αποκάλυψης», από την αρχή –το δεύτερο μότο του είναι στίχος της (20:12)– μέχρι το τέλος, αν και ο Αλεξέι, όταν δέχεται έναν συφιλιδικό ασθενή που τη διαβάζει με πάθος, του συνιστά να αφήσει στην άκρη το βιβλίο αυτό, γιατί μπορεί να τον αποτρελάνει (σ. 453-455). Η δράση του μυθιστορήματος εκτυλίσσεται σε διαδοχικούς αποκαλυπτικούς κύκλους. Ο πρώτος κύκλος ανήκει στον Σκοροπάντσκι και στους Γερμανούς που τον στηρίζουν. Θα φύγουν σύντομα – μαζί τους και ο αχρείος καιροσκόπος λοχαγός Τάλμπεργκ, ο σύζυγος της Γιελένας. Ο δεύτερος κύκλος αρχίζει στις 14 Δεκεμβρίου 1918, όταν μπαίνει στην Πόλη ο Πετλιούρα, ο οποίος, πριν ξεκινήσει τη δράση του, ήταν φυλακισμένος στο κελί 666. Ο στρατός αυτού του ψευδομεσσία και Αντίχριστου είναι ένα συνονθύλευμα από κάθε λογής στοιχεία, που θα σπείρουν τον τρόμο και τον πανικό στους δρόμους της Πόλης. Τελευταίο έγκλημά του ο φόνος ενός Εβραίου: «Στην είσοδο της γέφυρας απέμεινε μόνο το παγωμένο πτώμα του εβραίου με τα μαύρα, και τσαλαπατημένο σανό και κοπριά αλόγων» (σ. 465). Αυτό άφησε πίσω του ο «σωτήρας». Σωρούς πτωμάτων άφησε πίσω του ο Πετλιούρα, μέσα στους οποίους ο Νικόλκα θα ψάξει και θα βρει το πτώμα του Νάι-Τουρς για να το θάψει ανθρώπινα (σ. 433-437).

«Γιατί έγιναν όλα αυτά; Κανένας δεν θα σου πει. Θα πληρώσει άραγε κανείς για το αίμα; Οχι. Κανείς».

Το μυθιστόρημα τελειώνει την παραμονή της αρχής του τρίτου κύκλου, της εισόδου των μπολσεβίκων στην Πόλη. Είναι άραγε αυτοί αληθινοί σωτήρες, που θα κλείσουν τον κύκλο της βίας και του αίματος, και θα φέρουν επιτέλους ειρήνη και δικαιοσύνη; Το τέλος του έργου είναι εντελώς διφορούμενο και ανοιχτό, η μυθιστορηματική λογική πάντως της «Λευκής φρουράς» αλλά και το αλλόκοτο όνειρο του Βασιλίσα (σ. 467-468) μας οδηγούν να σκεφτούμε ότι μάλλον δεν εννοούσε κάτι τέτοιο ο Μπουλγκάκοφ.

Μέσα σε τούτο το κολασμένο χάος ανθρώπινης αγριότητας υπάρχει ωστόσο χώρος και για καλοσύνη και αυτοθυσία. Υπάρχει χώρος ακόμη και για το θαύμα. Θα σταθώ λίγο σε αυτό, μέρες που είναι, επειδή με ξάφνιασε η παρουσία του, η ούτως ή άλλως ασυνήθιστη στη σύγχρονη λογοτεχνία. Ο Αλεξέι Τουρμπίν, πολεμώντας εναντίον του Πετλιούρα, τραυματίζεται θανάσιμα. Στον βαρύ τραυματισμό θα προστεθεί και ο τύφος. Οι γιατροί τον έχουν αποφασίσει. Οχι όμως και η αγάπη της Γιελένας. Στις 24 Δεκεμβρίου, παραμονή Χριστουγέννων, θα ανάψει τα καντήλια, όπως έκαναν πάντα αυτή τη μέρα στο σπίτι τους, και θα προσευχηθεί γονατιστή στην εφέστια εικόνα της Παναγίας. Δεν αφήνει κανέναν να μπει στο δωμάτιο αυτό. Ο λόγος της είναι χειμαρρώδης, μπερδεμένος, άτακτος. Και ξάφνου στις τρεις το μεσημέρι «εντελώς αθόρυβα ήρθε Εκείνος, τον Οποίο, μέσω της μεσιτείας της μελαχρινής Παρθένου, είχε καλέσει η Γιελένα. Εμφανίστηκε δίπλα στο ξέσκεπο μνήμα του, αναστημένος και αγαθοεργός και ξυπόλυτος» (σ. 446). Εξακολουθεί να προσεύχεται όλο και πιο έντονα και καταλήγει: «Ολοι μας ευθυνόμαστε για την αιματοχυσία, όμως Εσύ μην μας τιμωρείς. Μην μας τιμωρείς. Νάτος, Νάτος… Νάτος…» (σ. 447). Η Γιελένα αισθάνεται με βεβαιότητα ότι η προσευχή της εισακούστηκε, ο Αλεξέι θα γίνει πράγματι καλά, ο γιατρός ταράζεται και συγκλονίζεται.

Δεν διαβάζουμε ασφαλώς τη λογοτεχνία ως σχόλιο στην επικαιρότητα. Η «Λευκή φρουρά» μάς πάει πολύ πέρα από την εμφύλια διετία του 1918-1919, πολύ πέρα από την Ουκρανία, και μας θέτει ενώπιον της παντοτινής ανθρώπινης αγριότητας, του παραλογισμού των πολέμων και του ανεξαγόραστου χυμένου αίματος. «Γιατί έγιναν όλα αυτά; Κανένας δεν θα σου πει. Θα πληρώσει άραγε κανείς για το αίμα; Οχι. Κανείς. Απλώς το χιόνι θα λιώσει και θα αναδυθεί το πράσινο ουκρανικό χορτάρι και θα σκεπάσει τη γη… θα βγουν τα πλούσια βλαστάρια… θα τρεμουλιάσει η καυτή αχλή πάνω από τις πεδιάδες και από το αίμα δεν θα μείνει κανένα ίχνος. Είναι φτηνό το αίμα στις άλικες πεδιάδες, και κανείς δεν πρόκειται να το εξαγοράσει. Κανείς» (σ. 465).

Απρ 28 2022

Παραπλανητικές ειδήσεις και πόλεμος

ΑΠΟΨΕΙΣ

17.04.2022 • 20:42 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Οι παραπλανητικές ειδήσεις (fake news) είναι ένα από τα όπλα της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, αλλά η χρήση τους ανάγεται σε πολύ παλαιότερες εποχές. Σήμερα συνδέουμε τέτοιες ειδήσεις με στρατιωτικές επιχειρήσεις, αλλά η χρήση τους ήταν πρωτίστως πολιτική. Φαίνεται ότι η πρώτη καταγραφή παραπλανητικών ειδήσεων ανάγεται στον 1ο αιώνα π.Χ., όταν ο Οκταβιανός διέβαλε τον αντίπαλό του, Μάρκο Αντώνιο. Διέδιδε ότι ο Μάρκος Αντώνιος, που ήταν σε σχέση με την Κλεοπάτρα, πρόδιδε τις ρωμαϊκές αξίες της πίστης και του σεβασμού και ότι ήταν μέθυσος. Πιο διακριτικός, ο Π. Αρετίνο προσπάθησε να επηρεάσει την εκλογή νέου Πάπα το 1522. Οντας στην υπηρεσία των Μεδίκων, έγραφε κακόβουλα στιχάκια κατά των υποψηφίων που οι Μέδικοι απέρριπταν και τα επικολλούσε σε μια στήλη στην Πιάτσα Ναβόνα της Ρώμης. Τον 18ο αιώνα ο βασιλιάς της Μεγάλης Βρετανίας και Ιρλανδίας, Γεώργιος Β΄, αντιμετώπιζε όχι μόνο περιοδικές εξεγέρσεις εναντίον του, αλλά και ψευδείς πληροφορίες του Τύπου ότι ήταν βαριά άρρωστος.

Η σύγχρονη εποχή των παραπλανητικών ειδήσεων ξεκινάει με την έκρηξη στο αμερικανικό πολεμικό πλοίο «USS Maine» και τη βύθισή του στην Αβάνα το 1898. Αμερικανοί ανταποκριτές διαδίδουν ότι οι Ισπανοί ευθύνονται για την έκρηξη. Ο πόλεμος ΗΠΑ – Ισπανίας δεν αργεί να ξεσπάσει αργότερα το ίδιο έτος. To 1917 βρετανικές εφημερίδες διαδίδουν ότι οι Γερμανοί αποσπούν λίπος από τα σώματα των πεσόντων στρατιωτών για να κατασκευάσουν σαπούνι και μαργαρίνη. Το 2003 οι New York Times τυπώνουν την είδηση που είχε διοχετεύσει η κυβέρνηση του G. W. Bush ότι το Ιράκ διαθέτει όπλα μαζικής καταστροφής (και το 2004 απολογούνται με δημοσίευμά τους για αυτό). Κατά την εισβολή στο Ιράκ το 2003, τα αμερικανικά τανκς κυλούν στους δρόμους της Βαγδάτης. Αυτό φαίνεται σε τηλεοπτικά πλάνα, τη στιγμή που ο Ιρακινός υπουργός Πληροφοριών δηλώνει ευθαρσώς σε συνέντευξη Τύπου ότι οι Αμερικανοί δεν έχουν φτάσει στην πόλη.

Πιο πρόσφατα, όμως, εξαιτίας των νέων μέσων κοινωνικής δικτύωσης, οι παραπλανητικές ειδήσεις έχουν αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη σημασία ως όπλα. Αυτό φάνηκε ιδιαίτερα στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ το 2016. Εκτός από τις εξωφρενικές ειδήσεις που διέσπειραν οπαδοί του Ντόναλντ Τραμπ κατά της Χίλαρι Κλίντον, θυμάται κανείς και το πρωτοσέλιδο ότι ο Πάπας εκφράστηκε δημόσια υπέρ του πρώτου. Αλλωστε, ρωσικές υπηρεσίες είχαν δείξει τον δρόμο. Το 2014 (έτος κατάληψης της Κριμαίας), η εγκατεστημένη στην Αγία Πετρούπολη Internet Research Agency πλημμύρισε συστηματικά το Facebook και το Twitter με παραπλανητικά αντι-δυτικά μηνύματα. Πρόσφατα, στον πόλεμο της Ουκρανίας, Ρώσος στρατηγός διέσπειρε ψευδείς λεπτομέρειες για τους αμάχους της Μαριούπολης: τέσσερις χιλιάδες από αυτούς είχαν εξοπλιστεί και πολεμούσαν σε τρεις ισχυρούς θυλάκους της πόλης. Ετσι, ο ρωσικός στρατός αναγκάστηκε να τους επιτεθεί. Η δε ρωσική τηλεόραση ισχυρίστηκε ότι οι Ουκρανοί ψεύδονται για τα θύματα του πολέμου χρησιμοποιώντας ηθοποιούς και πρόβαλε ουκρανικό βίντεο στο οποίο μακιγιέζ βάφουν με κόκκινο χρώμα πρόσωπα Ουκρανών. (Ηταν βίντεο από τα γυρίσματα ουκρανικού σίριαλ πολύ πριν από την έναρξη του πολέμου.)

Τα παραδείγματα είναι πολλά. Γιατί όμως ένα κράτος, είτε με δημοκρατικό είτε με αυταρχικό πολίτευμα, εργαλειοποιεί τις ειδήσεις στον πόλεμο; Οι λόγοι είναι προφανείς: για να συσπειρώσει το έθνος στα μετόπισθεν και να εμψυχώσει τους στρατιώτες στο μέτωπο, να δημιουργήσει ή να διατηρήσει πολεμικές συμμαχίες με άλλα κράτη και να κερδίσει διεθνή υποστήριξη. Αλλά οι αυταρχικοί ηγέτες έχουν έναν λόγο παραπάνω να χρησιμοποιούν παραπλανητικές ειδήσεις, γιατί τέτοιες ειδήσεις χρησιμεύουν για την πολιτική νομιμοποίηση του αυταρχικού καθεστώτος τους. Οι ίδιοι ξέρουν αυτό που ο Πλάτωνας πρώτος είχε διαπιστώσει, ότι δηλαδή η βία δεσμεύει μόνο τα ανθρώπινα σώματα. Ο τύραννος πρέπει επίσης να εκμαιεύσει αποδοχή από τον νου εκείνων τους οποίους κυβερνά. Διαφορετικά, η αυταρχική εξουσία δεν θα μακροημερεύσει. Στο πρόσφατο βιβλίο τους «Spin Dictators» (Princeton University Press, 2022) οι S. Guriel και D. Treisman εξηγούν ότι οι αυταρχικοί ηγέτες σήμερα πολύ σπάνια χρησιμοποιούν βία. Αρκούνται στον πλήρη έλεγχο των ΜΜΕ και τη διάδοση παραπλανητικών ειδήσεων. Ετσι, επανεκλέγονται πανηγυρικά, όπως μόλις πρόσφατα συνέβη με τους Ορμπαν και Βούτσιτς στην Ουγγαρία και τη Σερβία ταυτόχρονα (3.4.2022).

Η βία δεσμεύει μόνο τα σώματα. Ο τύραννος πρέπει να εκμαιεύσει και αποδοχή από τον νου εκείνων τους οποίους κυβερνά. Διαφορετικά, η αυταρχική εξουσία δεν θα μακροημερεύσει.

Συνοπτικά, η κατασκευή και διάδοση παραπλανητικών ειδήσεων αποτελούν πλέον σύνθετο όσο και αποτελεσματικό όπλο. Χρειαζόμαστε ένα αντίστοιχο όπλο για την αντιμετώπισή τους, αν και η αποκάλυψη της παραπλάνησης δεν θα επηρέαζε τους εγχώριους και ξένους οπαδούς του Πούτιν. Αυτοί ξεκινούν από το συμπέρασμα (π.χ., φταίει η Δύση για τον πόλεμο στην Ουκρανία) και αναγόμενοι στον συλλογισμό τους προς τα πίσω σταχυολογούν δεδομένα ευνοϊκά προς το προκατειλημμένο συμπέρασμα. Προς το παρόν διαθέτουμε μόνο την ερευνητική δημοσιογραφία και τον έλεγχο των γεγονότων (fact-checking). Η πρώτη όμως απαιτεί πόρους, χρηματικούς και οργανωτικούς, τους οποίους ένας χρηματοδότης δύσκολα θα αφιερώσει για χάρη της αλήθειας. Ο δεύτερος έχει τα όριά του, όπως δείχνουν σε πρόσφατο άρθρο τους οι Ν. Δεμερτζής, Σ. Πουλακιδάκος και Ν. Τσέκερης (Greek Politics Study Group, working paper no. 36). Ο έλεγχος αυτός καθαυτόν δεν μπορεί να πολεμήσει την προπαγάνδα, που είναι ένα ευρύτερο σύστημα επικοινωνίας και περιλαμβάνει επίσης σύμβολα, τελετές και άλλα πολιτισμικά στοιχεία. Θορυβημένη από το φαινόμενο των παραπλανητικών ειδήσεων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε το 2018 το Πρόγραμμα Δράσης κατά της Παραπληροφόρησης και το 2019 ίδρυσε το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO).

Δεν έχουν όμως θορυβηθεί αρκετά όσοι διανοούμενοι πιστεύουν ότι το κύριο διακύβευμα δεν είναι τόσο η αλήθεια, όσο η επικράτηση ενός αφηγήματος έναντι των υπόλοιπων αφηγημάτων. Οπότε, η διαμάχη αφηγημάτων μετατρέπεται σε θέαμα και ενδιαφέρει κυρίως ως τέτοιο. Προφανώς έχει λησμονηθεί ένα από τα βασικά μαθήματα του T. Snyder («Απέναντι στην τυραννία: 20 μαθήματα από τον 20ό αιώνα», εκδ. Παπαδόπουλος, 2017): αν τίποτε δεν είναι αληθινό, τότε όλα είναι θέαμα και σε αυτή την περίπτωση δεν υπάρχει έδαφος για την κριτική κατά της εξουσίας.

* Ο κ. Δημήτρης Α. Σωτηρόπουλος είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ. Το κείμενο αυτό προέρχεται από ομιλία του στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών.

Απρ 28 2022

Υπάρχει ευρωπαϊκός πολιτισμός;

ΑΠΟΨΕΙΣ

24.04.2022 • 20:58 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Το αποτέλεσμα των γαλλικών εκλογών αφορά το μέλλον της Ευρώπης. Η Γαλλία είναι η μία από τις δύο ηγέτιδες δυνάμεις της Ευρωπαϊκής Eνωσης και η πενταετία Μακρόν απέδειξε ότι έχει και τη φιλοδοξία, αλλά και τις προοπτικές, να εγκαταλείψει το χλωμό παρελθόν της στη σκιά της Γερμανίας που σημάδεψε την πρόσφατη Ιστορία της. Μετά την αποχώρηση του Μιτεράν και του Κολ από την ενεργό πολιτική, την ευρωπαϊκή πολιτική την ανέλαβε μια γενιά που δεν είχε ζήσει τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεν είχε την εμπειρία των ερειπίων που αποτέλεσαν έναν από τους βασικούς πυλώνες της συγκρότησής της. Η κατάρρευση των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού τής δημιούργησε την ψευδαίσθηση ότι η κοινοβουλευτική δημοκρατία, ο δεύτερος πυλώνας της συγκρότησής της, ήταν το fatum της Ιστορίας της. Η Ευρωπαϊκή Ενωση, στο καθεστώς της παγκοσμιοποίησης, ήταν ένα πάμπλουτο λούνα παρκ ειρήνης και δημοκρατίας. Οι πόλεμοι και οι κρίσεις ήταν για τους άλλους. Η αμφισβήτησή της αφορούσε μόνον περιθωριακές δυνάμεις που νοσταλγούσαν τα ερείπια, όπως κάποτε τα αγάπησαν οι μεγάλοι ρομαντικοί.

Η ζωή στην Ευρώπη, σε σχέση με τη ζωή στον υπόλοιπο κόσμο, ήταν ιστορική πολυτέλεια. Αυτή την πολυτέλεια που ζήλευαν οι Ρώσοι μετά την κατάρρευση του σοβιετικού καθεστώτος. Την ίδια πολυτέλεια που επιθυμούσαν οι εξαθλιωμένοι πληθυσμοί της Μέσης Ανατολής, του Αφγανιστάν, του Μπανγκλαντές, του Πακιστάν και της υποσαχάριας Αφρικής. Η Ευρώπη με τη ναρκισσιστική της αυτοπεποίθηση είχε κλείσει τις εθνοτικές και θρησκευτικές διαφορές στα βιβλία της Ιστορίας. Η ήττα του σερβικού εθνικισμού την επιβεβαίωσε. Η αισιοδοξία της την έκανε να πιστέψει πως και όλος ο υπόλοιπος κόσμος αργά ή γρήγορα θα γινόταν σαν κι αυτήν. Ο διαφωτισμός απέκτησε ιδεολογικά χαρακτηριστικά με τελεολογική προοπτική.

Είναι πρώτη φορά που η σύγκρουση στη Γαλλία γίνεται γύρω από την Ευρώπη. Οι παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις της Δεξιάς και της Αριστεράς, όσες διαφορές κι αν είχαν, ποτέ δεν αμφισβήτησαν τον ρόλο της Γαλλίας στην Ευρώπη. Το 2017 η Λεπέν και η γαλλοκεντρική πολιτική της ηττήθηκαν με πάταγο. Σήμερα διεκδικεί την προεδρία με αξιώσεις που θα της επιτρέψουν, ακόμη κι αν τη χάσει, να ενδυναμώσει την παρουσία της στις κοινοβουλευτικές εκλογές του Ιουνίου.

Θα μου πείτε, πριν από τη Λεπέν, στην Αγγλία ο Φάρατζ και ο Τζόνσον κατάφεραν να επιτύχουν το Brexit. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία απέδειξε πως η Μεγάλη Βρετανία μπορεί να μην είναι μέλος της Ενωσης, όμως παραμένει απολύτως εναρμονισμένη με την υπόλοιπη Ευρώπη απέναντι στον καινούργιο πόλεμο με τον ολοκληρωτισμό. Δεν είναι η περίπτωση της Λεπέν και του Ζεμούρ στη Γαλλία. Και οι δύο, με το διόλου αμελητέο εκλογικό ποσοστό τους, αν τους είχε δοθεί η δυνατότητα, όπως όλα δείχνουν θα είχαν αφήσει την Ουκρανία στο έλεος του Πούτιν. Η στάση της Αγγλίας στον πόλεμο της Ουκρανίας αποδεικνύει ότι η Ευρώπη δεν περιορίζεται στην περίφημη γραφειοκρατία των Βρυξελλών. Είναι μια ήπειρος με κοινό πολιτισμό. Και η Αγγλία είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο αυτού του πολιτισμού. Εξ ου και το παράδοξο. Η ευρωπαϊκή κοινή είναι τα αγγλικά, η γλώσσα μιας χώρας που έχει αποκοπεί διοικητικά από την Ενωση. Διοικητικά αλλά όχι πολιτισμικά.

Λέμε ότι η Ευρώπη μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία δεν θα είναι ίδια με την Ευρώπη πριν από την εισβολή του Πούτιν. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσει να αμελεί την άμυνά της ή την εξωτερική πολιτική της. Σημαίνει όμως και κάτι ακόμη που μέχρι στιγμής δεν μοιάζει να το συνειδητοποιεί. Κι αυτό το «κάτι» είναι η πολιτισμική της ταυτότητα. Γιατί ο Ελληνας νησιώτης μοιράζεται τον ίδιο πολιτισμό με τον Γερμανό επιχειρηματία. Κι ας ζουν διαφορετικά, κι ας τρώνε διαφορετικά, κι ας μη βλέπουν την Ευρώπη με τον ίδιο τρόπο. Ομως και οι δύο βλέπουν την Ευρώπη.

Πολιτισμικά η σημερινή Ευρώπη είναι ένα σύμπλεγμα ενοχών και μαζοχιστικής αυτοκατάκρισης στο όνομα της πολιτικής ορθότητας. Σαν να φοβάται το παρελθόν της και τις αξίες του. Αν πραγματικά θέλουμε η Ευρώπη να ανακτήσει τον χαμένο δυναμισμό της στον νέο πόλεμο ανάμεσα στη δημοκρατία και στον ολοκληρωτισμό, οφείλουμε να ξεκινήσουμε από την πολιτισμική της αναγέννηση.

Απρ 28 2022

1922 – Τα αναπάντητα ερωτήματα της καταστροφής: Ήταν λάθος η ελληνική προέλαση προς την Άγκυρα;

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Στις αρχές Ιουλίου του 1921, ο ελληνικός στρατός είχε καταλάβει το Αφιόν Καραχισάρ, την Κιουτάχεια και το Εσκί Σεχίρ, έχοντας παράλληλα αποκρούσει την αντεπίθεση των δυνάμεων του Ισμέτ Ινονού, που ωστόσο δεν είχαν συντριβεί οριστικά

1922 – Τα αναπάντητα ερωτήματα της καταστροφής: Ήταν λάθος η ελληνική προέλαση προς την Άγκυρα;

Σιδηροδρομικός συρμός μεταφέρει στρατιωτικά τμήματα διαμέσου της Αλμυράς Ερήμου τον Αύγουστο του 1921 Φωτ. Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα.
ΣΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΗΝΑΚΑΚΗΣ
27.04.2022 • 07:55 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Στις αρχές Ιουλίου του 1921, ο ελληνικός στρατός είχε καταλάβει το Αφιόν Καραχισάρ, την Κιουτάχεια και το Εσκί Σεχίρ, έχοντας παράλληλα αποκρούσει την αντεπίθεση των δυνάμεων του Ισμέτ Ινονού, που ωστόσο δεν είχαν συντριβεί οριστικά.

Μία ημέρα μετά την απόσυρση του τουρκικού στρατού ανατολικά του Σαγγαρίου, στις 13 Ιουλίου, ο διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας, αρχιστράτηγος Αν. Παπούλας συγκαλεί στην Κιουτάχεια πολεμικό συμβούλιο, στο οποίο συμμετείχαν οι συνταγματάρχες Κων. Πάλλης, Πτολ. Σαρηγιάννης και Γ. Σπυρίδωνος, επιτελείς της Στρατιάς. Βασικό θέμα του συμβουλίου ήταν αν οι ελληνικές δυνάμεις έπρεπε να κινηθούν προς τα ανατολικά και ιδιαίτερα προς την Aγκυρα ή όχι. Επρόκειτο για μια πορεία που κυμαινόταν μεταξύ 265 και 300 και πλέον χιλιομέτρων, αναλόγως της διαδρομής. Οι γνώμες που εκφράστηκαν δεν ήταν ταυτόσημες και κάποιες από αυτές αναδείκνυαν τα προβλήματα που θα ανέκυπταν στον ανεφοδιασμό και από την πορεία στην Αλμυρά Eρημο.

Δύο ημέρες αργότερα (15 Ιουλίου) πραγματοποιείται στην Κιουτάχεια νέο πολεμικό συμβούλιο. Σε αυτό συμμετείχαν ο βασιλιάς Κωνσταντίνος, ο πρίγκιπας Νικόλαος, ο πρωθυπουργός Δημ. Γούναρης και ο υπουργός Στρατιωτικών Νικ. Θεοτόκης, και από την πλευρά της στρατιωτικής ηγεσίας οι Παπούλας, Πάλλης, Βίκτ. Δούσμανης και Ξεν. Στρατηγός. Τα ερωτήματα για τη σκοπιμότητα και το εφικτό ή μη του εγχειρήματος παρέμεναν, το συμβούλιο όμως αποφάσισε ομόφωνα τη συνέχιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων προς Ανατολάς, με στόχο την Aγκυρα και την οριστική συντριβή του εχθρού.

Ωστόσο, η ομοφωνία κάθε άλλο παρά πραγματική ήταν. Η στρατιωτική ηγεσία είχε αρκετές επιφυλάξεις –ορισμένοι μάλιστα τις εξέφρασαν και κατά τη διάρκεια της επιχείρησης–, δεν επέμεινε όμως. «Στη σύσκεψη αυτή η στρατιωτική και η πολιτική ηγεσία προσήλθαν με αποκλίνουσες προδιαθέσεις και στόχους. Η στρατιωτική πλευρά ήταν μάλλον απρόθυμη για τη συνέχιση της προέλασης, αλλά δεν αναλάμβανε την ευθύνη να εκφέρει την άποψη αυτή ευθέως» (Σωτ. Ριζάς, «Το τέλος της Μεγάλης Ιδέας», Καστανιώτης, 2015, σ. 266-7).

Η προέλαση προς την Aγκυρα ξεκίνησε την 1η Αυγούστου, στο τέλος όμως του μήνα, και έχοντας μεσολαβήσει η Μάχη του Σαγγαρίου, ο Παπούλας αναγκάστηκε να δώσει εντολή υποχώρησης και οχύρωσης δυτικά του Σαγγαρίου. Η διαταγή υποχώρησης εκδόθηκε στις 10.00 της 29ης Αυγούστου και η Στρατιά διέβη και πάλι τον Σαγγάριο δύο ημέρες αργότερα. Εύλογα λοιπόν, έπειτα από αυτή την εξέλιξη, αναδείχθηκε σε ένα από τα βασικά ερωτήματα της Μικρασιατικής Εκστρατείας το αν έπρεπε να πραγματοποιηθούν οι επιχειρήσεις προς την Αγκυρα. Αλλωστε, το ερώτημα αυτό υπήρχε και πριν ξεκινήσουν αλλά και ενόσω εξελίσσονταν.

Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΔΩ:

Απρ 28 2022

Η ύψιστη ανατροπή

ΑΠΟΨΕΙΣ

24.04.2022 • 20:55Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Εκεί στον ομφαλό της Γης, τους Δελφούς, το 361 π.Χ. οι ιερείς του Απόλλωνα είχαν ανακοινώσει στον απεσταλμένο του αυτοκράτορα Ιουλιανού τη ληξιαρχική πράξη θανάτου του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

«Είπατε τω βασιλεί, χαμαί πέσε δαίδαλος αυλά, ουκέτι Φοίβος έχει καλύβην, ου μάντιδα δάφνην, ουδέ παγάν λαλέουσα. Απέσβετο και λάλον ύδωρ», έχουμε διδαχθεί ότι ανέφερε ο χρησμός της μάντιδος Πυθίας.

Κάποιοι υποστηρίζουν πως ο χρησμός δεν ήταν παρά τέχνασμα μεταγενέστερο Βυζαντινών λογίων. Ενδεχομένως έχουν δίκαιο. Αλλά και εάν ακόμη πρόκειται περί αυτού, η ακρίβεια και η δραματικότητα της εκφοράς του είναι αναμφίβολα αξεπέραστη.

Ούτως ή άλλως μία νέα αντίληψη περί ζωής και προορισμού του ανθρώπου είχε αρχίσει να κυριαρχεί μετά τη διδασκαλία, τη Σταύρωση και την Ανάσταση του Θεανθρώπου. Ηταν η ύψιστη ανατροπή.

Αξιο μνείας ασφαλώς ότι η νέα πανανθρώπινη θρησκεία, που στην κυριολεξία σάρωσε τις δοξασίες του αρχαίου κόσμου, πέρασε στην Ευρώπη από τον ενδιάμεσο χώρο που συνδέει την Ανατολή με τη Δύση. Από το έδαφος δηλαδή της σημερινής Ελλάδος, με όχημα επικοινωνίας τη γλώσσα την ελληνική.

Η ιστορία έχει εν ολίγοις ως εξής: Το έτος 50 μ.Χ. ο Παύλος και ο Σίλας, ορμώμενοι από τους Φιλίππους, όπου ετελέσθη η πρώτη βάπτιση στον χριστιανισμό μιας εύπορης εμπόρου πορφύρας της Λυδίας, και έπειτα από μια κοπιαστικότατη πορεία έξι ημερών, έφθασαν στη Θεσσαλονίκη.

Στη σημερινή συγκυρία, όπως και πάλι είχε γράψει ο Παύλος, κυρίαρχο είναι το αίσθημα ότι «έξωθεν μάχαι, έσωθεν φόβοι», αφού η Ορθοδοξία και εκκλησιαστικώς σπαράσσεται.

Σύμπτωση ασφαλώς, αλλά ίσως όχι μόνον, ότι η πρώτη επιστολή που έγραψε ο Παύλος –στην ελληνική, όπως και όσες ακολούθησαν– εστάλη προς τους Θεσσαλονικείς.

Σε μια εποχή που τα τρία συνοπτικά ευαγγέλια και το Κατά Ιωάννην δεν είχαν καν οριστικώς διαμορφωθεί και ούτε φυσικά κυκλοφορήσει, οι επιστολές του Παύλου προς τις διάφορες Εκκλησίες ήταν τα μόνα κείμενα, γραμμένα στην ελληνική κοινή, που αναφέρονταν στο κήρυγμα του Ιησού και ταυτοχρόνως διαμόρφωναν και τη δογματική της νέας θρησκείας.

Στην Α΄ Επιστολή προς Θεσσαλονικείς ο Παύλος αναφέρεται στη σημασία της Αναστάσεως και της Δευτέρας Παρουσίας. Περίφημο είναι το χωρίο της όπου ο Παύλος γράφει: «Ει γαρ πιστεύομεν ότι Ιησούς απέθανεν και ανέστη, ούτω και ο Θεός τους κοιμηθέντας διά του Ιησού άξει συν αυτώ».

Πέρασαν κάποιοι αιώνες πριν κάποιοι εμβριθέστατοι περί τα ελληνικά Πατέρες της Εκκλησίας αξιοποιήσουν την αρχαιοελληνική σοφία και τη διαλεκτική της μέθοδο για να διερευνήσουν το μήνυμα της νέας θρησκείας.

Την εποχή του Παύλου, η Σταύρωση του Ιησού και η Ανάστασή Του ήταν για μεν τους Ιουδαίους «παράδοξον» και για τους εθνικούς σοφούς «μωρία», όπως ο ίδιος διαπίστωσε λίγο αργότερα, όταν απηύθυνε το κήρυγμα της Αναστάσεως στους σοφούς των Αθηνών.

Αυτά συνέβαιναν τότε. Στη σημερινή συγκυρία, όπως και πάλι είχε γράψει ο Παύλος, κυρίαρχο είναι το αίσθημα ότι «έξωθεν μάχαι, έσωθεν φόβοι», αφού η Ορθοδοξία και εκκλησιαστικώς σπαράσσεται. Καλή Ανάσταση, λοιπόν, σε όλους, όπως και εάν την εννοεί κανείς.

Απρ 28 2022

Θανάτω θάνατον…

“Ως προς εμέ θάνατος δεν υπάρχει” Νίκος Εγγονόπουλος
Δεν υπάρχει διαθέσιμη περιγραφή για τη φωτογραφία.
Τέχνη θα πει να κρύβουμε την οντολογική μας άγνοια, την υπαρξιακή μας ένδεια με αισθητικό τρόπο. Ένα παράδειγμα: “Χριστός Ανέστακας μωρέ παιδιά”! Μ’ αυτή την μεγεθυντική, λεκτική υπερβολή, τη λέξη “Ανέστακας” – όπως λέμε “μεθύστακας” – ο Κρητικός παπάς του Καζαντζάκη σαλπίζει θριαμβικά το χαρμόσυνο γεγονός. Δεν του φτάνει το παραδοσιακό “Χριστός Ανέστη”. Το βρίσκει πολύ τυπικό. Θέλει κάτι καινούργιο, αχρησιμοποίητο, εκρηκτικό. Κι έτσι με το “Ανέστακας” ανασταίνει τη γλώσσα την ίδια μέσα από μια ιδιοκατασκευή έμφορτη συμπαραδηλώσεων. Επειδή η γλώσσα ανήκει μεν σε όλους αλλά και στον καθένα χωριστά. Κι επειδή οι κανόνες της μπορούν να διαφοροποιηθούν ή να αρθούν από όλους μας αλλά και από τον καθένα χωριστά. Έτσι ώστε η “μεταφυσική” μιας αμετάβλητης γλώσσας να εγκαταβιοί μόνο στα μυαλά των επαγγελματιών – γλωσσοαμυντόρων ενώ η “φυσική” της να σαλεύει λυγερή αλλάζοντας συνεχώς στο στήθος κάθε ποιητή.
Κι εγώ όσο το σκέφτομαι, ο θάνατος, ως ένα σύμπτωμα της ύπαρξης κι αυτός, δεν έχει καμία, μα καμία σημασία. Ο θάνατος είναι κι αυτός μια λέξη. Αφού, ούτως ή άλλως, θρασομανάει η ζωή ακάθεκτη, ακατανίκητη, ακατασίγαστη από πάντα και από παντού… Πριν από όλα. Άχρονη, ακέραιη, ακατάτμητη. Ένα σύμπαν, μύρια σύμπαντα που στροβιλίζονται αναπαράγοντας διαρκώς τον εαυτό τους σε μιαν αποθέωση της αιώνιας ζωής – ενέργειας που πάντα υπήρχε και πάντα θα υπάρχει. Σαν την αγάπη. Την αγάπη που μηδενίζει την θνητότητα ή τη μιζέρια των εγωπαθών σχέσεων καταργώντας με το φως της τον αδιέξοδο ναρκισσισμό των εμπλεκομένων. (Μήπως, τελικά, θάνατος είναι η αδυναμία ν’ αγαπήσεις);
Σε τρόπον ώστε ο θάνατος να καταντάει ένα ασήμαντο επεισόδιο, ένα συμβεβηκός της ζωής. Αναπόσπαστο κομμάτι και μια ακόμη εκδοχή της. Ευτυχισμένοι λοιπόν όσοι υπήρξαμε, όσοι ζήσαμε, όσοι ζούμε, όσοι θα ζήσουμε στη καρδιά αυτής της θαυμαστής, πυρακτωμένης ενέργειας, στον μεγάκοσμο και τον μικρόκοσμο της. Έτσι ώστε ο προσωπικός, ο ασήμαντος χρόνος κι ο βίος μας ο πεπερασμένος να τήκονται χαρμόσυνα σαν τον μολυβένιο στρατιώτη μέσα στη συμπαντική φωτιά κι ο θάνατος μας να μην έχει καμία σημασία….
Όθεν προσδοκώ ανάστασιν σώματος αφού είναι τα σώματα που σώζουν τις ψυχές. Το σώμα, το κάθε ανθρώπινο σώμα, το κορμί καλύτερα, πιο γήινη, υλική λέξη, είναι ένας κόσμος που συχνά δεν μας φτάνει μια ολόκληρη ζωή για να εξερευνήσουμε. Το σώμα, κάθε σώμα, είναι ένα ταξίδι, μια περιπέτεια, ένα άλλοθι, μια αφορμή, η κρυμμένη πλευρά του φεγγαριού, η σύγκρουση, η απογείωση, η φυγή, εκείνο το καράβι που θα πάρουμε για να φτάσουμε σε όση αθανασία δικαιούμαστε ή αντέχουμε. Το λύτρο που καταθέτουμε σταθερά για κάθε λεπτό ευτυχίας. Το ιλαρό πένθος μέσα στον ευώδη κήπο του Παραδείσου.
Δεν υπάρχει διαθέσιμη περιγραφή για τη φωτογραφία.
Το κορμί…δηλαδή η ψυχή μας. Κυριευμένο από εκείνη τη μοναξιά που καταργείται αποκλειστικά με την μοναξιά του άλλου. Την αγαπημένη επιδερμίδα, το πιο πολύτιμο ρούχο που ντύνει διάφανα την όποια πληγή της ψυχής. Ο έρωτας για το σώμα που είναι πυρετός χωρίς νόσο και έκπαγλη τρέλα που ωστόσο λάμπει από υγεία. Ο έρωτας, άλλη μορφή αθανασίας αυτός. …”Θε να νηστεύω το φιλί ώσπου να με φιλήσεις” τραγουδάει το Άσμα Ασμάτων κι εγώ σκέφτομαι πως χαϊδεύοντας εξημερώνεται η αφή.
Ας τελειώνουμε λοιπόν με την μικροαστική – μικρονοϊκή θλίψη για την “αδικία” του θανάτου αφού κι ο ίδιος είναι απλά ένα επεισόδιο ζωής. Αυτό ας είναι η εκδίκηση μας. Κι ας κάνουμε τη θλίψη χαρμολύπη όχι γι’ αυτό που φεύγει αλλά γι’ αυτό που έρχεται. Επειδή ακόμα και με τον θάνατο (μας) κάτι καινούργιο, κάτι τρομαχτικά διαφορετικό επισυμβαίνει. Καταθέτοντας
– ευτυχισμένοι τελικά για ό τι ζήσαμε – την προσωπική μας ζωή στην πυρκαγιά της αιώνιας ζωής που κατακαίει χωρίς όμως να καίγεται από την απαρχή των αιώνων. Για την ζωή που επιμένει να υπάρχει ακόμη κι όταν φαίνεται να τελειώνει! Για θανάτους ( και Ιδιαίτερα ατομικούς, δηλαδή περιπτωσιακούς) να μιλούμε τώρα;
Έστω κι αν ο Μαξ Βέμπερ υποστήριζε πως δεν ζούμε για να ευτυχήσουμε αλλά για να πεθάνουμε, ο θάνατος μας μπορεί να είναι ένα είδος ανάστασης. Αφού τον περιμένει με αγαλλίαση, τον θάνατο μας, “η άμετρη γύρω φύση”. Όθεν δεν τρέφω φόβο για τον θάνατο αλλά μάλλον περιέργεια. Μη βρίσκοντας τίποτα μακάβριο σ’ αυτόν. Κι ελπίζοντας πως στο τέλος θα με εκπλήξει.
Η ζωή, όταν καθίσταται αβίωτη, είναι ο πραγματικός θάνατος. Και για να μιλήσουμε με τον τρόπο του Μπέκετ, ο θάνατος, σπλαχνικός, δεν καταδέχεται να υποσχεθεί άλλη ζωή από την ιδιόρρυθμη δική του. Όπως κι η σιωπή σιχαίνεται την αφωνία, κατά βάθος, του λόγου. Αφού, εν τέλει, όλοι ζούμε αθάνατοι μέσα στον θάνατο μας. Το μόνο μας “απόκτημα” που θα υπάρχει για πάντα… Και κάτι τελευταίο: Ο θάνατος είναι η τελευταία απόδειξη – ευκαιρία για αγάπη. Ας προσθέσουμε λοιπόν έναν ακόμη μακαρισμό στους ήδη υπάρχοντες: Μακάριοι όσοι πεθαίνουν αγαπώμενοι!
ΥΓ 1. “Το είδος μας έχει ξεπηδήσει μέσα στην τελευταία απειροελάχιστη διάρκεια της τεράστιας ιστορίας αυτού του σύμπαντος και απ’ ό,τι φαίνεται θα έχει ένα ακόμα μεγαλύτερο σε διάρκεια μέλλον, το οποίο μπορεί να μας περιλαμβάνει, ή και όχι. Ποιά θα μπορούσε να είναι η σημασία μας σε αυτά τα πλαίσια; Η προσπάθεια να βρούμε τη θέση μας, να ανακαλύψουμε τη σχετικότητά μας, μπορεί να μοιάζει με ένα μνημειώδες αστείο…”
( Caleb Scharf “Η Κληρονομιά του Κοπέρνικου”, εκδ. Ροπή, μτφ. Γρ. Πανουτσόπουλος – Θεμ.Τσαλίκιας)
ΥΓ 2. Και κάτι που αφορά στα καθ’ ημάς. Τί είναι πιο δύσκολο, να απομυθοποιήσεις την παράδοση καθιστώντας την φολκλόρ και τρώγοντας λ.χ κρέας κατά την περιφορά του Επιταφίου ή να επαναφορτίσεις την, αποδυναμωμένη, πνευματικότητα της; Η Μεγάλη Πέμπτη, η Μεγάλη Παρασκευή είναι ημέρες πένθους αλλά και χαρμολύπης. Διαθέτουν μοναδική, πνευματική διάσταση. Είναι αντιαισθητική οποιαδήποτε άλλη προσέγγιση. Ομοίως είναι ανόητο να χαρίζουμε την ποίηση των ημερών αυτών αποκλειστικά στο ιερατείο και τους θρησκόληπτους. Δηλαδή τους επαγγελματίες του υπερβατικού. Διαπράξαμε την ίδια ηλιθιότητα εγκαταλείποντας την πολιτική αποκλειστικά στους πολιτικούς. Σε επαγγελματίες αριστερούς ή δεξιούς αδιάφορο. Σε τεχνοκράτες και τραπεζίτες.
Η εξορθολογισμένη, εκ του πονηρού, ομοιομορφία της παγκοσμιοποίησης αποτελεί τον καρκίνο του πλανήτη. Σήμερα υφιστάμεθα με την πανδημία κάποια από τα συνεπακόλουθα αυτής της ισοπέδωσης. Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να δούμε ολόκληρο το κάδρο αποφεύγοντας την μονοδιάστατη ερμηνεία των συστημικών της πληροφορίας. Αυτή εδώ η φιλόξενη γωνιά των “Νέων Εποχών” ξεχωρίζει για τον νηφάλιο πλουραλισμό της. Επειδή η ανάσταση, όπως κι αν την αντιλαμβάνεται ο καθένας, είναι μία δυνατότητα ανοιχτή… Λοιπόν καλό, ελληνικό Πάσχα!
Όροι χρήσης blogs.sch.gr | Δήλωση προσβασιμότητας
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Accessibility by WAH