Ο εφιάλτης της Περσεφόνης
Νίκος Γκάτσος
«Τα παράλογα»
(Κύκλος τραγουδιών σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι)
Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα
κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο
τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα
και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο.
Εκεί που σμίγανε τα χέρια τους οι μύστες
ευλαβικά πριν μπουν στο θυσιαστήριο
τώρα πετάνε τ’ αποτσίγαρα οι τουρίστες
και το καινούργιο παν να δουν διϋλιστήριο.
Εκεί που η θάλασσα γινόταν ευλογία
κι είταν ευχή του κάμπου τα βελάσματα
τώρα καμιόνια κουβαλάν στα ναυπηγεία
άδεια κορμιά σιδερικά παιδιά κι ελάσματα.
Κοιμήσου Περσεφόνη
στην αγκαλιά της γης
στου κόσμου το μπαλκόνι
ποτέ μην ξαναβγείς.
ΘΕΜΑ Γ
Ποιο σύγχρονο παγκόσμιο πρόβλημα προβάλλει το ποίημα και ποια συναισθηματική επίδραση ασκεί στον αναγνώστη;
Ο εφιάλτης της Περσεφόνης
Το γενικότερο πρόβλημα της εποχής μας που απασχολεί το ποιητικό υποκείμενο είναι η καταστροφή του περιβάλλοντος, που συντελείται τις τελευταίες δεκαετίες και καθημερινά γίνεται οξύτερο. Ο ποιητής προβάλλει τα συναισθήματά του (οργή, αγωνία, θλίψη, αποστροφή) με αντιθέσεις και εικόνες. Κάθε μία από τις 3 πρώτες στροφές οργανώνεται με βάση την αντιπαράθεση εντελώς αντιθετικών εικόνων. Στην α’ στροφή η μαγεία της φύσης αντιπαρατίθεται στα τσιμέντα, τη συναλλαγή και τον θάνατο των πουλιών. Στη β’ στροφή η ανάμνηση της ευλαβικής στάσης κατά της ιεροπραξίες των ελευσίνιων μυστηρίων απέναντι στην αδιαφορία και στην τουριστική και βιομηχανική υποβάθμιση του τοπίου. Στην γ’ στροφή η ομορφιά της θάλασσας και του κάμπου απέναντι στην ασχήμια των εργοστασίων και την ανθρώπινη αλλοτρίωση και μαζοποίηση. Οι αντιθέσεις αυτές γίνονται πιο παραστατικές με την επανάληψη της λέξης εκεί που εισάγει την όμορφη εικόνα και τη λέξη τώρα που δείχνει την καταστροφή που συντελείται σήμερα. Στην τελευταία στροφή γίνεται αμεσότερη αναφορά στο μυθολογικό παρελθόν του συγκεκριμένου τοπίου (Ελευσίνα) με την προσφώνηση και προτροπή προς την Περσεφόνη που ως κόρη της θεάς Δήμητρας, όταν εμφανίζεται στη γη (άνοιξη – καλοκαίρι) οδηγεί στην ανθοφορία και στη γονιμότητα της, να παραμείνει στον κάτω κόσμο (ίσως η λέξη αγκαλιά να θέλει να πει ότι ακόμα και ο κάτω κόσμος είναι πιο φιλόξενος από τη γη έτσι όπως αυτή έχει καταντήσει σήμερα) και ποτέ να μην επανέλθει σε αυτήν, αφού όλες οι πράξεις του σύγχρονου ανθρώπου οδηγούν στην καταστροφή της. Αυτή η επίκληση κλιμακώνει τα συναισθήματα θλίψης και απελπισίας που συγκλονίζουν το ποιητικό υποκείμενο. Συμπερασματικά, το ποίημα αυτό επιδρά πολύ έντονα στο συναίσθημα του αναγνώστη και μας οδηγεί σε έντονο προβληματισμό, αγωνία αλλά και διάθεση για ενεργοποίηση, ώστε να αγωνιστούμε για τη σωτηρία του πλανήτη μας.
