↑ Επιστροφή σε ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ – ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

ΚΟΣΜΟΣ

Έρευνα-Ανάλυση: Δεσμεύσεις για μείωση εκπομπών άνθρακα

ereyna-analysi-desmeyseis-gia-meiosi-ekpompon-anthraka-561669394

Eρευνα – Ανάλυση: καθ. Γιάννης Μανιάτης
Με τη συνεργασία των μεταπτυχιακών φοιτητών/τριών: Λυδίας Καινούργιου, Βάιου Κυρίτση, Θεόδωρου-Ραφαήλ Χατζηγεωργίου

Από το σύνολο του G20, η Ε.Ε.-27, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς, η Μεγάλη Βρετανία και η Ιαπωνία έχουν δεσμευθεί για διαρκή μείωση των εκπομπών τους ώστε το 2050 να έχουν περάσει σε ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα. Αργεντινή και Κορέα δεσμεύονται για μικρότερες μειώσεις έως το 2030 και μεγαλύτερες το διάστημα 2030-2050, ενώ αντίθετα η Κίνα θα συνεχίσει να αυξάνει τις εκπομπές της έως το 2030 και δεσμεύεται για μηδενισμό το 2060.

ereyna-analysi-desmeyseis-gia-meiosi-ekpompon-anthraka0

Οι εκτιμήσεις για την κατανάλωση

Οι πιο πρόσφατες εκτιμήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (2021) για την εξέλιξη της παγκόσμιας κατανάλωσης άνθρακα ανά περιοχή έως το 2024 δείχνουν, δυστυχώς, μια συνεχιζόμενη αύξηση της κατανάλωσης στην Κίνα, στην Ινδία και στην υπόλοιπη Ασία. Ταυτόχρονα, όπως φαίνεται και στο παραπάνω γράφημα, μείωση – σταθερότητα της κατανάλωσης άνθρακα παρατηρείται στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρωπαϊκή Ενωση των «27».

ereyna-analysi-desmeyseis-gia-meiosi-ekpompon-anthraka2

Επιστροφή στα προ πανδημίας επίπεδα

Παρά τις προσδοκίες για μείωση των εκπομπών μετά την επαναφορά θετικών ρυθμών ανάπτυξης, οι εκπομπές από ορυκτά καύσιμα έχουν επιστρέψει στα προ πανδημίας επίπεδα. Δυστυχώς και σήμερα συμβαίνει ό,τι έχει συμβεί από τη Μεγάλη Υφεση (1929) έως και σήμερα, ύστερα από πολέμους, ενεργειακές κρίσεις ή χρηματοπιστωτικές καταρρεύσεις: ραγδαία αύξηση των εκπομπών ρύπων. Επιπλέον, είναι αποκαλυπτικό το διάγραμμα για τις ετήσιες κατά κεφαλήν εκπομπές άνθρακα στο G20, με την Αυστραλία να έχει τις περισσότερες εκπομπές.

ereyna-analysi-desmeyseis-gia-meiosi-ekpompon-anthraka4

Οικονομικές απώλειες και ανισότητες

Οι παγκόσμιες οικονομικές απώλειες τις δεκαετίες 1950-1990 κυμάνθηκαν σε επίπεδα 20-100 δισ. δολ./έτος. Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, 1990-2020, έχουν εκτοξευθεί σε σχεδόν διπλάσιο ύψος, με ορισμένες χρονιές να ξεπερνούν τα 400 δισ. δολ./έτος. Αντίστοιχα, οι κοινωνικές και εθνικές ανισότητες είναι κραυγαλέες και στις δαπάνες για προστασία από την πανδημία, αφού από τις ανεπτυγμένες οικονομίες των 11.800 δολ./άτομο περνά ο πλανήτης στα 580 δολ./άτομο στις αναπτυσσόμενες οικονομίες και στα μόλις 57 δολ./άτομο στις πολύ φτωχές χώρες.

ereyna-analysi-desmeyseis-gia-meiosi-ekpompon-anthraka6

Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας

Η παγκόσμια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα τα επόμενα τέσσερα χρόνια παραμένει σταθερή, λίγο πάνω από τις 10.000 τεραβατώρες, δεδομένου ότι οι αυξήσεις σε Κίνα και Ινδία εξισορροπούνται από τις μειώσεις σε ΗΠΑ και Ε.Ε. Τα τελευταία 30 χρόνια (1990-2019) η παγκόσμια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα υπερδιπλασιάστηκε (από 11.900 σε 26.900), με τη συνολική ποσοστιαία κατανομή για άνθρακα, πετρέλαιο και φυσικό αέριο να παραμένει σταθερή στη διάρκεια της τριακονταετίας, παρά τις σημαντικές αυξήσεις σε ανανεώσιμα και υδροηλεκτρικά.

ereyna-analysi-desmeyseis-gia-meiosi-ekpompon-anthraka8

Τα εργοστάσια και ο ρόλος της Κίνας

Η τρομακτική συμμετοχή των περίπου 5.500 εργοστασίων άνθρακα στον κόσμο, τα οποία βρίσκονται σήμερα σε λειτουργία ή χτίζονται, περιλαμβάνει 3.500 εργοστάσια στην Κίνα, 1.000 στην Ινδία και τα άλλα στον υπόλοιπο κόσμο. Παράλληλα η Κίνα, έχοντας αποκτήσει την τεχνογνωσία κατασκευής φθηνών εργοστασίων άνθρακα, κάνει εξαγωγή επενδύσεων σε χώρες όπως το Βιετνάμ, η Ινδονησία, η Τουρκία, το Μπανγκλαντές κ.ά. Στη Σύνοδο COP26 για το Κλίμα που πραγματοποιήθηκε στη Γλασκώβη, η Κίνα δεσμεύθηκε για μείωση αυτής της εκτός συνόρων δραστηριότητάς της.

ereyna-analysi-desmeyseis-gia-meiosi-ekpompon-anthraka10

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Έρευνα-Ανάλυση: Η κλιματική κρίση σε αριθμούς

Σημαντικά στοιχεία από διεθνείς οργανισμούς για την κατάσταση της μεγαλύτερης πρόκλησης που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα

ereyna-analysi-i-klimatiki-krisi-se-arithmoys-561552004

Η «Καθημερινή» ξεκινάει σταθερή συνεργασία με τον κ. Γιάννη Μανιάτη, αν. καθηγητή του Πανεπιστημίου Πειραιά και διευθυντή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών «Κλιματική Κρίση και Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών». Μία φορά την εβδομάδα, θα ενημερώνουμε τους αναγνώστες μας για βασικά ζητήματα που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, την ενέργεια, την προστασία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας, την κυκλική οικονομία, τις εξελίξεις σε σύγχρονα θέματα τεχνολογιών και καινοτομιών πληροφορικής και επικοινωνιών, που σχετίζονται με την κλιματική κρίση. Στόχος μας, να πληροφορούμε τους αναγνώστες με κρίσιμα και κυρίως αξιόπιστα στοιχεία για την κατάσταση και την πορεία εξέλιξης της μεγαλύτερης πρόκλησης που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα. Η ενημέρωση θα πραγματοποιείται μέσα από επίσημα δημοσιευμένα και αξιόπιστα διαγράμματα διεθνών οργανισμών, στα οποία θα γίνεται ένας σύντομος σχολιασμός, δεδομένου ότι στόχος είναι, τα διαγράμματα από μόνα τους να είναι ερμηνεύσιμα όσο το δυνατόν πιο εύκολα.

Στην ερευνητική ομάδα του καθ. Γιάννη Μανιάτη συμμετέχουν φοιτητές/τριες του μεταπτυχιακού προγράμματός του, που δραστηριοποιούνται κυρίως σε θέματα πράσινης και έξυπνης ενέργειας, γεωπολιτικής, εξοικονόμησης ενέργειας, ευφυούς γεωργίας, έξυπνων πόλεων και μεταφορών / εφοδιαστικής αλυσίδας.

Eρευνα – Ανάλυση: καθ. Γιάννης Μανιάτης
Με τη συνεργασία των μεταπτυχιακών φοιτητών/τριών: Ιωάννας Βούλγαρη, Γεωργίας Πολυτάνου, Ανδρέα Συρεγγέλα

«Πρωταγωνιστές» τα ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα

Η παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας (2018) ήταν της τάξεως των 14.000 δισ. τόνων ισοδύναμου πετρελαίου (million tones oil equivalent – bp outlook). Από αυτήν, το 34% προέκυψε από κατανάλωση πετρελαίου, το 27% από άνθρακα, το 24% από φυσικό αέριο, το 4% από πυρηνική ενέργεια, το 7% από υδροηλεκτρικά και μόλις το 4% από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ). Συνολικά, λοιπόν, τα ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα συμμετείχαν κατά 85% στην παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας. Το ποσοστό αυτό δείχνει και τη μεγάλη παγκόσμια πρόκληση που έχουμε μπροστά μας ως ανθρωπότητα, ώστε να καταστήσουμε κλιματικά ουδέτερο τον πλανήτη έως το 2050, δηλαδή σε μόλις 30 χρόνια.

ereyna-analysi-i-klimatiki-krisi-se-arithmoys0

Παραγωγή ενέργειας

Σήμερα στην παγκόσμια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας έχουμε 10.000 Τwh από άνθρακα, 6.000 Τwh από φυσικό αέριο, λιγότερο από 1.000 Τwh από πετρέλαιο, 2.000 Τwh από πυρηνικά, 4.000 Τwh από υδροηλεκτρικά και περίπου 2.000 Τwh από φωτοβολταϊκά, αιολικά, βιομάζα, γεωθερμία κ.ά.

ereyna-analysi-i-klimatiki-krisi-se-arithmoys2

Η Αφρική σε ρόλο-κλειδί για τις ενεργειακές αγορές

Η Αφρική πρόκειται να αποτελέσει κορυφαίο συντελεστή των παγκόσμιων ενεργειακών αγορών. Το 2040 αναμένεται να ξεπεράσει τα 2,1 δισ. κατοίκους, με δεύτερη την Ινδία με 1,6 δισ. κατοίκους και τρίτη την Κίνα με 1,4 δισ. κατοίκους. Αντίστοιχα, σύμφωνα με τα μοντέλα του 2019, οι ανάγκες σε πετρέλαιο θα ξεπερνούσαν για την Ινδία τα 4,2 εκατ. βαρέλια την ημέρα και για την Αφρική τα 3,1 εκατ. βαρέλια. Οι ανάγκες σε φυσικό αέριο αναμενόταν να είναι πάνω από 350 δισ. κυβ. μέτρα (bcm) για την Κίνα, πάνω από 250 για τη Μέση Ανατολή, πάνω από 150 για την Αφρική και περίπου 130 στην Ινδία. Στην παραγωγή ηλεκτρισμού από ανανεώσιμες πηγές, η Κίνα το 2040 αναμένεται να είναι η πρωταθλήτρια με 3.000 Τwh, η Ινδία με πάνω από 2.000 Τwh, η Ε.Ε. με πάνω από 1.200 Τwh και η Αφρική με πάνω από 700 Τwh.

ereyna-analysi-i-klimatiki-krisi-se-arithmoys4

Οι εργαζόμενοι

Το ζήτημα της απασχόλησης στην κατασκευή μονάδων πράσινης ενέργειας αποτελεί σημαντικό συντελεστή στη λήψη των αποφάσεων κάθε κυβέρνησης. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία (2020), οι απασχολούμενοι της Ευρώπης στην αιολική ενέργεια είναι 1,4 εκατ. εργαζόμενοι στη Γερμανία, 0,7 εκατ. στο Ηνωμένο Βασίλειο και περίπου 0,3 εκατ. στην Ισπανία και στη Δανία.

ereyna-analysi-i-klimatiki-krisi-se-arithmoys6

Η χρήση των κρίσιμων μεταλλευμάτων

Τα κρίσιμα μεταλλεύματα (critical minerals) έχουν τον δικό τους σημαντικό ρόλο στην πράσινη μετάβαση. Ετσι, για τα μεταλλεύματα αυτά, ενώ ένα συμβατικό αυτοκίνητο χρειάζεται περίπου 30 kgr/όχημα, ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο χρειάζεται πάνω από 200 kgr/όχημα. Αντίστοιχα, οι ανάγκες σε κρίσιμα μεταλλεύματα ανά 1 ΜW είναι 15.000 kgr για τα θαλάσσια (offshore) αιολικά πάρκα, 10.000 kgr για τα χερσαία αιολικά και πάνω από 6.000 kgr για τα φωτοβολταϊκά.

ereyna-analysi-i-klimatiki-krisi-se-arithmoys8

Οι εκπομπές αερίων

Οι σημερινές εκπομπές αερίων ρύπων είναι μόνο η μία όψη του νομίσματος στο πρόβλημα της αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη. Αν και η Κίνα είναι σήμερα ο μεγαλύτερος παραγωγός διοξειδίου του άνθρακα, είναι υπεύθυνη μόνο για το 13% των συνολικών εκπομπών από την προβιομηχανική εποχή έως τη σημερινή, ενώ οι ΗΠΑ ξεπερνούν το 25% και η Ευρώπη το 22%.

ereyna-analysi-i-klimatiki-krisi-se-arithmoys10

 

Η αναχαίτιση της κλιματικής κρίσης μετά την Γλασκώβη

 

RTEmagicC Doussis 01.jpg

της Εμμανουέλας Δούση

Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης ΕΚΠΑ και κάτοχος της έδρας UNESCO για την κλιματική διπλωματία

Ο δρόμος για την Γλασκώβη δεν ήταν στρωμένος με ρόδα. Τα εθνικά σχέδια δράσης για τη μείωση των επιβλαβών εκπομπών που κατατέθηκαν στα Ηνωμένα Έθνη δεν επαρκούν για τη συγκράτηση της υπερθέρμανσης σε ανεκτά όρια. Παρά τις επίμονες εκκλήσεις του Antonio Guterres, λίγες χώρες προσήλθαν στην 26η διεθνή διάσκεψη για το κλίμα με νέες δεσμεύσεις. Έστω και αν υλοποιηθούν κατά γράμμα, η απόσταση που τις χωρίζει από τον στόχο εξακολουθεί να είναι μεγάλη.

Το αποτέλεσμα της διάσκεψης αποτυπώθηκε στο Σύμφωνο της Γλασκώβης που υιοθετήθηκε με συναίνεση 197 κρατών. Κανένας συμβιβασμός δεν είναι τέλειος. Σε κάθε περίπτωση, το κείμενο αυτό περιλαμβάνει ορισμένα θετικά βήματα.

Το πρώτο είναι η αξιοπιστία στην επιστήμη. Η συγκράτηση της μέσης θερμοκρασίας της Γης στον 1,5 βαθμό και όχι στους 2 βαθμούς που πρότασσε η Συμφωνία του Παρισιού, είναι πλέον ο κανόνας και η επίτευξή του απαιτεί άμεση λήψη δραστικών μέτρων για τη μείωση των εκπομπών αυτή τη δεκαετία. Το κείμενο καλεί τα κράτη που δεν κατέθεσαν νέα ή αναθεωρημένα σχέδια να το πράξουν μέχρι την επόμενη διάσκεψη το 2022, πολύ πριν το 2025 που είχε αρχικά προβλέψει η Συμφωνία του Παρισιού. Ευθυγραμμίζεται έτσι με την τελευταία έκθεση της IPCC που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο, η οποία προειδοποιεί για τους κινδύνους της ανεπαρκούς προετοιμασίας. Συνεπώς, η μεγαλύτερη πρόκληση για τη νέα χρονιά είναι να πεισθούν οι βραδυπορούντες να αναθεωρήσουν τα εθνικά τους σχέδια ώστε να μειωθεί το χάσμα των παγκόσμιων εκπομπών σε ένα επίπεδο συμβατό με τον στόχο.

Ένα άλλο θετικό βήμα είναι η αναφορά για πρώτη φορά στην σταδιακή απανθρακοποίηση και την κατάργηση των επιδοτήσεων στα ορυκτά καύσιμα. Επιπλέον συμπληρώθηκαν οι κανόνες εφαρμογής της Συμφωνίας του Παρισιού, ρυθμίζοντας μια σειρά από τεχνικά ζητήματα που αφορούν μεταξύ άλλων στην λειτουργία των αγορών άνθρακα.

Στην Γλασκώβη προχώρησε επίσης η συζήτηση για άλλα ζητήματα, καταλήγοντας σε ειδικές συμφωνίες, όπως για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου, του δεύτερου πιο σημαντικού αερίου μετά το διοξείδιο του άνθρακα. Μια άλλη συμφωνία που συγκέντρωσε τα φώτα της δημοσιότητας είναι η κοινή διακήρυξη ΗΠΑ-Κίνας για την ενίσχυση της κλιματικής δράσης. Παρότι οι πρακτικές συνέπειες δεν έχουν ακόμα διευκρινιστεί, είναι ένα σημαντικό πολιτικό κείμενο αν λάβουμε υπόψη τις ψυχρές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών και το γεγονός ότι και οι δύο μαζί συμβάλλουν κατά περίπου 40% στις παγκόσμιες εκπομπές.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, που έχει την τρίτη θέση στον κατάλογο των παγκόσμιων εκπομπών μετά την Κίνα και τις ΗΠΑ, πήγε στην Γλασκώβη με ένα φιλόδοξο σχέδιο, την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, την οποία άρχισε να υλοποιεί μέσα στο 2021. Έθεσε νέο στόχο μείωσης των εκπομπών κατά 55% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990 έως το 2030 και θέσπισε τον «ευρωπαϊκό κλιματικό νόμο» ο οποίος μετατρέπει τον στόχο σε νομική υποχρέωση και ρυθμίζει τα αναγκαία βήματα για τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Επιπλέον, τον Ιούλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε μια σειρά από νέες νομοθετικές προτάσεις υπό τον τίτλο ‘Fit for 55’ για την εναρμόνιση των ευρωπαϊκών πολιτικών με το νέο στόχο μείωσης των εκπομπών.

Βεβαίως από την εξαγγελία ως την υλοποίηση υπάρχει ακόμα μεγάλη απόσταση και η επιτυχία εξαρτάται από τη βούληση των κρατών μελών να ακολουθήσουν το μονοπάτι και να ξαναδούν συνολικά τα αναπτυξιακά τους σχέδια και τις ενεργειακές τους υποδομές. Τα σημεία αφετηρίας είναι διαφορετικά και το καθένα χωριστά θα πρέπει να λάβει σημαντικές αποφάσεις για το πως θα πετύχει το συλλογικό ευρωπαϊκό στόχο.

Η Ελλάδα κινείται ήδη προς τη σωστή κατεύθυνση. Η απολιγνιτοποίηση, το σχέδιο δίκαιης αναπτυξιακής μετάβασης για τις λιγνιτικές περιοχές, η καλή πορεία των ΑΠΕ, αποτελούν θετικές εξελίξεις. Το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης από την πανδημία σηματοδοτεί μια στροφή στη βιωσιμότητα, καθώς περιλαμβάνει σημαντικές επενδύσεις στην πράσινη τεχνολογία, την βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των πόλεων και γενναία ενίσχυση της πολιτικής προστασίας για τη διαχείριση κρίσεων. Βεβαίως, θα πρέπει να εξασφαλιστεί ότι οι πόροι θα διοχετευθούν προς τη σωστή κατεύθυνση.

Προσφάτως τέθηκε σε διαβούλευση ένα σχέδιο «εθνικού νόμου για το κλίμα», το οποίο επιδιώκει να οργανώσει τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα θέτοντας ενδιάμεσους στόχους και εστιάζοντας στους τομείς εκείνους που απαιτούν μεγαλύτερο συντονισμό. Παράλληλα, επιχειρεί να ρυθμίσει την προετοιμασία για την προσαρμογή στις συνέπειες της κλιματικής απορρύθμισης και την παρακολούθηση της προόδου εφαρμογής. Πρόκειται για ένα πρωτοποριακό για τα ευρωπαϊκά δεδομένα κείμενο, το οποίο όμως σιωπά ως προς το πρόγραμμα εξόρυξης υδρογονανθράκων που δεν συνάδει με τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας.

Η φετινή χρονιά ήταν γεμάτη ενδείξεις της κλιματικής κρίσης. Οι παρατεταμένοι καύσωνες, οι καταστροφικές πυρκαγιές, οι έντονες βροχοπτώσεις ήταν ένα μικρό δείγμα για το μέλλον που μας περιμένει. Πολλά από αυτά τα φαινόμενα μπορούν να αντιμετωπιστούν με σωστή πρόληψη και προετοιμασία, η οποία προϋποθέτει τη συνεργασία όχι μόνο των κυβερνητικών αρχών και της τοπικής αυτοδιοίκησης, αλλά όλων των φορέων και των πολιτών. Η αδράνεια θα μας κοστίσει πολύ περισσότερο από την πρόληψη και αυτό είναι κάτι που θα πρέπει να το λάβουμε σοβαρά υπόψη.

Κλιματική κρίση, κρίση δημοκρατίας

Μία νέα πρόταση είναι ένας οικολογικός φορολογικός συντελεστής στον πλούτο. Αυτός ο συντελεστής είναι περισσότερο δίκαιος από τους φόρους στην κατανάλωση άνθρακα, που πλήττουν ιδιαίτερα τα χαμηλά εισοδήματα και δεν μειώνουν τις εκπομπές των πιο πλούσιων.

22.12.2021, 05:40 ΤΟ ΒΗΜΑ

Ας ξεκινήσουμε με μερικά βασικά δεδομένα. Το 85% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει ήδη επηρεαστεί από τις κλιματικές αλλαγές, έχοντας βιώσει καιρικά φαινόμενα που επιδεινώθηκαν από τις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας στο περιβάλλον. Η κλιματική αλλαγή έχει ήδη επηρεάσει πάνω από το 80% της χερσαίας έκτασης του πλανήτη. Ο,τι αποφασίζεται από εδώ και πέρα αφορά στην επιβράδυνση όσων φαινομένων βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη και όχι στην επαναφορά μας στην προηγούμενη κατάσταση. Εχουμε ήδη πληγώσει τον πλανήτη ανεπανόρθωτα.

Αυτός είναι και ο λόγος που πρέπει να σκεφτεί κανείς με διαφορετικούς όρους για να αντιμετωπισθεί η κλιματική κρίση που βιώνουμε, αλλάζοντας επίπεδο στη μάχη για την προστασία του πλανήτη. Οι μέχρι σήμερα διαχωρισμοί ανάμεσα σε Βορρά και Νότο, σε πλούσιες και φτωχές χώρες, σε εισαγωγείς και εξαγωγείς ορυκτών καυσίμων, σε «πράσινες» χώρες, όπως οι Σκανδιναβικές, και στους διαφωνούντες, όπως η Σαουδική Αραβία, η Ρωσία και η Αυστραλία, είναι ξεπερασμένοι. Η προσπάθεια πλέον μεταφέρεται σε ένα καινούργιο έδαφος, το οποίο σύντομα ενδέχεται να επιδεινώσει τις συγκρούσεις και τις διαμάχες στο εσωτερικό των κρατών και ιδιαίτερα μεταξύ των διαφόρων κοινωνικών στρωμάτων. Με μια πιο «κυνική» οπτική, καταλήγουμε στη διαπίστωση ότι η διαμάχη έγκειται στο δίπολο των πολύ πλουσίων με τους… υπόλοιπους.

Σύμφωνα με τα δεδομένα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, το 1% των πλουσιότερων – με βάση εισοδηματικά κριτήρια – ανθρώπων του παγκόσμιου πληθυσμού ευθύνεται για πάνω από το 15% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, σε αντίθεση με το εισοδηματικά κατώτερο 50% του πληθυσμού, το οποίο ευθύνεται για το μόλις 5%. Κάθε δραστηριότητα αυτού του 1% περιλαμβάνει υψηλότερες εκπομπές, είτε λόγω της διαμονής τους σε μεγαλύτερα σπίτια, είτε λόγω της οδήγησης αυτοκινήτων μεγαλύτερου κυβισμού και υψηλότερων ρύπων, είτε λόγω των συχνών αεροπορικών ταξιδιών που πολλές φορές πραγματοποιούνται με ιδιωτικά αεροσκάφη. Πράγματι, οι «ελίτ των ρυπαντών», που πρόσφατα έκαναν βόλτες με διαστημόπλοια και χρησιμοποιούσαν «VIP» πτήσεις και πετρελαιοκίνητες λιμουζίνες για να «συζητήσουν» για την υπερθέρμανση του πλανήτη (στη Σύνοδο της Γλασκώβης), είναι οι κύριοι υπεύθυνοι για την κλιματική αλλαγή. Ταυτόχρονα, κάνουν το απολύτως ελάχιστο για να μειώσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και δεν κάνουν τίποτα για να μετριάσουν τις συνέπειές του.

Επί της ουσίας, κάθε τυπικό επίπεδο φορολογίας δεν πρόκειται να αποτελέσει αποτρεπτικό παράγοντα για αυτή την οικονομική ελίτ. Για παράδειγμα, το κόστος της φορολογίας σε υψηλού κυβισμού αυτοκίνητα και το κόστος των προσαυξήσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος δεν πρόκειται να αποτελέσει πρόβλημα για αυτούς. Η πλειοψηφία όμως των καταναλωτών, που έχουν ήδη επωμισθεί αρκετά κόστη όπως πράσινες εισφορές στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, περιβαλλοντικούς φόρους στις μεταφορές, επιπλέον χρεώσεις στην ανακύκλωση ηλεκτρικών συσκευών, δυσκολεύονται πολύ να τα καταφέρουν. Επιπλέον, οι δικαιούχοι των επιδοτήσεων για την αγορά ηλεκτρικών αυτοκινήτων, ηλιακών πάνελ και μονώσεων κατοικιών, που αποτελούν μέτρα παρακίνησης με στόχο τη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος, αποτελούν ένα ελάχιστο ποσοστό του πληθυσμού. Ετσι, μεγαλώνει ο κίνδυνος δημιουργίας ενός κόσμου όπου τα προνόμια των υπερ-πλουσίων – που πληρώνουν ανώδυνα – αυξάνονται ακόμη περισσότερο. Ενώ οι υπόλοιποι μένουν πίσω, αποκλεισμένοι. Η επιδίωξη πρέπει να είναι η δραστική μείωση αυτών των καταναλώσεων που σχετίζονται με πολυτελείς δραστηριότητες, οι οποίες παράγουν υψηλό ανθρακικό αποτύπωμα και μεγάλη δόση ανεπιθύμητης δημοσιότητας. Αλλωστε, η δραστική μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος του πλουσιότερου 1% (κατ’ ελάχιστο κατά 30% αυτή τη δεκαετία) είναι απαραίτητη προϋπόθεση για συγκράτηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη σε ασφαλή επίπεδα.

Πώς θα μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο; Μία νέα πρόταση είναι ένας οικολογικός φορολογικός συντελεστής στον πλούτο. Αυτός ο συντελεστής είναι περισσότερο δίκαιος από τους φόρους στην κατανάλωση άνθρακα, που πλήττουν ιδιαίτερα τα χαμηλά εισοδήματα και δεν μειώνουν τις εκπομπές των πιο πλούσιων. Ενας τέτοιος οικολογικός φόρος μπορεί να έχει πολύ μεγάλο κοινωνικό αντίκτυπο. Τα ετήσια εισοδήματα του 1% των πιο πλούσιων προσεγγίζουν τα 20 τρισεκατομμύρια δολάρια. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο ¼ του παγκόσμιου ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) ή στο συνδυασμένο ΑΕΠ 169 χωρών, συμπεριλαμβάνοντας χώρες όπως η Νορβηγία, η Σουηδία, η Ελβετία, η Αργεντινή, όλη η Μέση Ανατολή και η Αφρικανική Ηπειρος. Μάλιστα, τα εισοδήματά τους αυξήθηκαν στη διάρκεια της πανδημίας (στην Ελλάδα το πλουσιότερο 1% κατέχει πάνω από το 55% του πλούτου). Τα μισά περίπου από τα ετήσια έσοδα του 1% (κοντά στα 10 τρισεκατομμύρια) θα μπορούσαν να μετατοπίσουν όλη την ανθρωπότητα πάνω από τη γραμμή φτώχειας των 7,40 δολαρίων τη μέρα και να παράσχουν ελάχιστη υγειονομική κάλυψη στον παγκόσμιο Νότο, αυξάνοντας το προσδόκιμο ζωής κατά 10 χρόνια.

Αυτή είναι η πρόκληση μπροστά μας. Να συνδεθεί ο αγώνας προστασίας του πλανήτη με τη μάχη κατά των κοινωνικών ανισοτήτων, αντί νέων «πράσινων deals» υπερκερδοσκοπίας των λίγων και εκλεκτών. Είναι τελικά ένας αγώνας για την ίδια τη Δημοκρατία.

*Ο κ. Χάρης Δούκας είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

Κλιματικός εφιάλτης για 3 δισ. ανθρώπους – Ποιες χώρες είναι οι πιο ευάλωτες

Ζοφερές προβλέψεις των επιστημόνων για πρωτοφανείς αλλαγές την επόμενη πεντηκονταετία με άξονα την πύκνωση των ακραίων καιρικών φαινομένων

09.11.2021, 14:30  ΤΟ ΒΗΜΑ

Σχεδόν μη βιώσιμες για 3 δισεκατομμύρια ανθρώπους στη Γη μπορεί να γίνουν οι συνθήκες διαβίωσης τα επόμενα 50 χρόνια εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, όπως προκύπτει από πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύει το Proceedings of the National Academy of Sciences, την οποία εκπόνησαν κορυφαίοι επιστήμονες από τις ΗΠΑ, την Ευρώπη και την Κίνα.

Οι επιστήμονες είναι κατηγορηματικοί: οι αλλαγές που επίκεινται θα είναι πρωτοφανείς, με τη συχνότητα και την ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων να πυκνώνουν, επηρεάζοντας τα οικοσυστήματα, την ανθρώπινη υγεία, τα μέσα διαβίωσης, την επισιτιστική ασφάλεια, την παροχή νερού και την οικονομική ανάπτυξη με πολλούς τρόπους.

Αλλες μελέτες έχουν προβλέψει αλλαγές ακόμη και στην όψη του πλανήτη. Ακτογραμμές θα διαβρώνονται γρηγορότερα, μικρά νησιά στον Ειρηνικό ίσως βυθιστούν κάτω από τη θάλασσα και ο Αρκτικός Ωκεανός τα καλοκαίρια ενδέχεται να μην έχει πάγους. Το αμερικανικό περιοδικό «Time» ξεχωρίζει έξι περιοχές που θα επηρεαστούν ή επηρεάζονται ήδη άμεσα από την κλιματική κρίση.

Νιγηρία

Το Λάγος, η μεγαλύτερη πόλη της Νιγηρίας που βρίσκεται στην Υποσαχάρια Αφρική, είναι ιδιαίτερα ευάλωτο στην κλιματική αλλαγή, αρχικά λόγω της εκρηκτικής αύξησης του πληθυσμού του, που θα διπλασιαστεί τα επόμενα 15 χρόνια, από 13,5 εκατ. σε πάνω από 23,5 εκατ. Οι κάτοικοί του θα βιώνουν περισσότερες ζεστές ημέρες και ξηρασίες, που θα απειλούν τους πόρους και την οικονομία της πόλης, η οποία είναι ούτως ή άλλως πολύ ευάλωτη επειδή βρίσκεται στον Κόλπο της Γουινέας. Καθώς αυξάνεται η στάθμη της θάλασσας, είναι πιθανό να διαβρώσει τις ακτές και να μολύνει το πόσιμο νερό. Αυτό στη συνέχεια θα μπορούσε να βλάψει την τοπική γεωργία στην ύπαιθρο και την αλιευτική βιομηχανία, με δεινές συνέπειες σε μια χώρα με τεράστια φτώχεια.

ΑΪΤΗ

Η κλιματική αλλαγή μπορεί να αποτελέσει πολλαπλασιαστή απειλών, όπως στην Αϊτή. Το νησιωτικό κράτος βρίσκεται στη λεγόμενη λεκάνη του Ατλαντικού, κάτι που σημαίνει ότι είναι τρωτό στους τυφώνες. Μολονότι το καιρικό φαινόμενο δεν είναι βέβαιο πως σχετίζεται με την κλιματική αλλαγή, μελέτες δείχνουν ότι εξαιτίας της στο μέλλον οι τυφώνες θα είναι πιο έντονοι. Δεδομένου ότι η Αϊτή είναι μια πολύ φτωχή χώρα, η ανάκαμψή της από φυσικές καταστροφές και η προετοιμασία της για μελλοντικά ακραία φαινόμενα θα είναι ιδιαίτερα δύσκολη, κάτι που απέδειξαν άλλωστε ο σεισμός του 2010 και ο τυφώνας «Μάθιου» το 2016. Εκτός αυτού, ο πληθυσμός της χώρας εξαρτάται από τη γεωργία και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, όπως προειδοποιούν τα Ηνωμένα Εθνη, μπορεί να διαπεράσει τις γεωργικές εκτάσεις και τα αποθέματα πόσιμου νερού.

ΥΕΜΕΝΗ

Η Υεμένη, μια χώρα που ήδη βρίσκεται σε επισιτιστική κρίση, με αδύναμους θεσμούς και κυβερνήσεις εξαιτίας του πολέμου που ξέσπασε το 2015, επηρεάζεται ήδη σημαντικά από την κλιματική αλλαγή. Η ελονοσία μαστίζει τον πληθυσμό της, με τα ποσοστά να επιδεινώνονται από την άνοδο της θερμοκρασίας. Επίσης, η χώρα έχει μεγάλη ακτογραμμή, καθιστώντας την ευάλωτη στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας.

ΦΙΛΙΠΠΙΝΕΣ

Η ασιατική χώρα αντιμετωπίζει υψηλό κίνδυνο φυσικών καταστροφών όπως τυφώνες, τσουνάμι και πλημμύρες, με την πρωτεύουσά της, τη Μανίλα, που βρίσκεται κατά μήκος της ακτής και η οποία είναι πυκνοκατοικημένη, να είναι δύσκολο να εκκενωθεί όταν απαιτηθεί, αλλά και να ανοικοδομηθεί ύστερα από μια καταστροφή. Οι κακές υποδομές, όπως το σύστημα αποχέτευσης, ήταν η βασική αιτία για τις πλημμύρες του 2009 που βύθισαν το 80% της πόλης.

ΚΙΡΙΜΠΑΤΙ

Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας μπορεί να εξαφανίσει εντελώς από τον χάρτη τις επόμενες δεκαετίες το Κιριμπάτι. Η νησιωτική χώρα της Ωκεανίας βρίσκεται μόλις 1,8 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, σε ένα σύστημα από ατόλες και υφάλους, γεγονός που απειλεί άμεσα την ύπαρξη των κατοίκων. Αυτή η «ευαλωτότητά» της την έχει ωθήσει σε συμμαχίες με άλλες απειλούμενες κλιματικά νησιωτικές χώρες με στόχο την καταπολέμηση της κλιματικής κρίσης, σε κατασκευή θαλάσσιων τειχών, αλλά και στην αγορά 5.000 στρεμμάτων γης στα νησιά Φίτζι, σε περίπτωση που χρειαστεί οι κάτοικοί της να γίνουν «κλιματικοί μετανάστες» και να μετεγκατασταθούν.

ΣΕΝΕΓΑΛΗ

Εκτεταμένες επιπτώσεις σε πολλές εκφάνσεις της ζωής της Σενεγάλης θα έχει η κλιματική αλλαγή. Μολονότι η αφρικανική χώρα δεν συμβάλλει ιδιαίτερα στις παγκόσμιες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, είναι μια από τις κατ’ εξοχήν ευάλωτες χώρες στην αλλαγή του κλίματος. Οι επιστήμονες προβλέπουν ότι η στάθμη της θάλασσας αναμένεται να αυξηθεί ταχύτερα στη Δυτική Αφρική από τον παγκόσμιο μέσο όρο και με δεδομένο ότι το 70% του πληθυσμού της χώρας ζει σε παράκτιες περιοχές, στο μέλλον είναι πολύ πιθανό η κλιματική αλλαγή να εκτοπίσει τους κατοίκους αυτούς από τις εστίες τους.

Την ίδια ώρα, οι εκτεταμένες ξηρασίες θα έχουν αντίκτυπο στη γεωργία, αφού θα υποβαθμίσει τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις, προκαλώντας επισιτιστική ανασφάλεια και οικονομική κρίση καθότι η πλειονότητα των κατοίκων βιοπορίζεται από τη γεωργία και την αλιεία. Στο νησί Ντιονγόρ, συγκεκριμένα, οι Σενεγαλέζοι βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με την άνοδο της θάλασσας, που ξεβράζει συνεχώς σκουπίδια στις ακτές, θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία τους αλλά και την ίδια τους τη διαβίωση, μια και τα ψάρια έχουν μειωθεί αισθητά στην περιοχή.

Διαφορετικός αντίκτυπος από την άνοδο της θερμοκρασίας

Η άνοδος της θερμοκρασίας μέσα στα επόμενα 20 χρόνια θα επηρεάσει κάθε χώρα στον κόσμο και όλοι οι πληθυσμοί θα είναι ευάλωτοι σε αυτή. Αλλά ο αντίκτυπός της δεν θα γίνει αισθητός στον ίδιο βαθμό σε όλες τις περιοχές του πλανήτη. Η γεωγραφία αποτελεί καθοριστικό παράγοντα. Οσοι ζουν σε μικρά νησιωτικά κράτη ή παράκτιες ή πολικές περιοχές είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλες παράμετροι που καθιστούν κάποιες περιοχές και χώρες πιο τρωτές, αρχής γενομένης από τη χαμηλή ικανότητα προσαρμογής και τις αναποτελεσματικές κυβερνήσεις, οι οποίες δεν διαθέτουν μηχανισμούς πρόληψης και προετοιμασίας ενάντια στις περιβαλλοντικές απειλές.

Εκεί που η διαβίωση εξαρτάται από τους φυσικούς πόρους

«Πολλές αναπτυσσόμενες χώρες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες και η διαβίωσή τους εξαρτάται από τους φυσικούς πόρους» λέει στο περιοδικό «Time» η Κέλι Λέβιν, επιτελική συνεργάτρια του Παγκόσμιου Ινστιτούτου Πόρων: «Αν αυτοί οι φυσικοί πόροι επηρεαστούν από την κλιματική αλλαγή, η ικανότητα των ανθρώπων να ταΐσουν τις οικογένειές τους και να βγάλουν τα προς το ζην επηρεάζεται σημαντικά».

Πλούσιοι και φτωχοί στη Γλασκωβη

10.11.2021, 05:30 ΤΟ ΒΗΜΑ

Φαίνεται ότι το COP26, η εφετινή συνάντηση στη Γλασκώβη των κρατών για θέματα κλιματικής κρίσης, είναι η τελευταία ευκαιρία της ανθρωπότητας να αποφύγουμε τις δραματικές συνέπειες από την εξελισσόμενη αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη στο καταστροφικό ύψος των 2,7°C, όταν η οριακά ανεκτή αύξηση πρέπει να είναι ο 1,5°C. Μάλιστα, στον λεγόμενο «ανθρακικό προϋπολογισμό», για να μην ξεπεράσουμε τον 1,5°C, μας απομένει μόλις 14% επιπλέον ρύπων μέχρι το τέλος του αιώνα. Ομως, η απουσία των ηγετών της Κίνας και της Ρωσίας, δύο μεγάλων ρυπαντών που εκπέμπουν πάνω από 35% των παγκόσμιων ρύπων, καθώς και η «αναγκαστική» παρουσία των πρωθυπουργών της Αυστραλίας και της Ινδίας (η οποία δεσμεύτηκε για ουδέτερο ισοζύγιο ύστερα από 50 χρόνια, δηλαδή το 2070) έχουν μειώσει σημαντικά τις προσδοκίες για μια πετυχημένη παγκόσμια διάσκεψη. Στο ενδιάμεσο υπάρχουν κάποιες στοιχειωδώς ελπιδοφόρες συμφωνίες πολλών (όχι όλων των) κρατών για μείωση της αποψίλωσης δασών, της παραγωγής μεθανίου κ.ά.

Το βασικό ζήτημα που απασχολεί τους ηγέτες είναι ποιος τελικά θα πληρώσει την αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου των χωρών, από ένα μοντέλο που καταναλώνει τα ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα (που αποτελούν το 85% της παγκόσμιας ενεργειακής κατανάλωσης) σε ένα μοντέλο που να βασίζεται σε ανανεώσιμες πηγές και εξοικονόμηση ενέργειας, υδρογόνο και μπαταρίες. Οι διεθνείς εκτιμήσεις ανεβάζουν τις αναγκαίες επενδύσεις έως το 2050 στο ύψος των $170 τρισ., ενώ οι επενδύσεις μέχρι το 2030 από τις σημερινές τιμές του $1 τρισ./έτος πρέπει να εκτοξευτούν στα $4 τρισ./έτος. Ομως, το 2ο τρίμηνο του 2021 όλες οι κυβερνήσεις επένδυσαν μόλις $380 δισ. σε μέτρα καθαρής ενέργειας, όσο δηλαδή το 2% των συνολικών χρηματοδοτήσεων για αντιμετώπιση της COVID-19 (ύψους $16 τρισ.). Δυστυχώς, αυτό το 2% αποτελεί μόλις το 35% των αναγκαίων.

Το ζήτημα το οποίο κορυφώνει την ένταση είναι εάν οι πλούσιες χώρες θα πληρώσουν προς τις αναπτυσσόμενες το ονομαζόμενο «κλιματικό χρέος», δηλαδή το χρέος που αναλογεί σε επενδύσεις που πρέπει να κάνουν οι αναπτυσσόμενες χώρες τόσο για την προσαρμογή τους στις απώλειες βιοποικιλότητας και τις καταστροφές από φυσικά φαινόμενα όσο και το χρέος για να τροποποιήσουν το παραγωγικό τους μοντέλο. Στη διάσκεψη της Κοπεγχάγης (2009) οι πλούσιες χώρες (υπεύθυνες για πάνω από το 70% των ρύπων) δεσμεύτηκαν να χορηγούν στις αναπτυσσόμενες $100 δισ./έτος (τελικά δίνουν περίπου $80 δισ./έτος), κυρίως για μελλοντική αλλαγή του μοντέλου, όχι όμως για μέτρα προσαρμογής και θωράκισής τους από καταστροφές που ήδη υφίστανται. Χαρακτηριστικά, ο μέσος Κενυάτης εκπέμπει 0,4 τόνους/έτος, ενώ ο μέσος κάτοικος των πλούσιων χωρών 10,3 τόνους/έτος, αυτό που κάποιοι ονομάζουν «κλιματική αποικιοκρατία». Ετσι, η επιχειρηματολογία των αναπτυσσόμενων χωρών είναι αποστομωτικά απλή: «Ζούμε όλοι στην ίδια κλιματική καταιγίδα, όχι όμως στην ίδια βάρκα. Εμείς οι φτωχοί είμαστε σε σωσίβιες λέμβους, ενώ εσείς οι πλούσιοι σε κρουαζιερόπλοια. Ετσι, εμείς θα υποστούμε την τριπλή αδικία: τις χειρότερες συνέπειες θα τις υποστούν οι πιο ευάλωτοι, οι λιγότερο υπεύθυνοι για τη δημιουργία τους και αυτοί που οι ήδη αβίωτες συνθήκες τους θα γίνουν ακόμα χειρότερες».

Ο πρόεδρος Μπάιντεν τον Σεπτέμβριο, αναγνωρίζοντας τα παραπάνω, δεσμεύτηκε να διπλασιάσει την αμερικανική συνδρομή (από τα $5,7 δισ./έτος στα $11,4 δισ./έτος). Ομως, σύμφωνα με το Overseas Development Institute, η πραγματική συμβολή των ΗΠΑ με βάση τον πληθυσμό θα έπρεπε να είναι $34,7 δισ./έτος, ενώ με βάση το ΑΕΠ $45 δισ./έτος. Συνυπολογίζοντας δε τις σωρευτικές εκπομπές τους στη διάρκεια των τελευταίων 10ετιών, που φτάνουν το 25% των παγκόσμιων, η συνδρομή θα έπρεπε να είναι $50,6 δισ./έτος. Ανάλογα μεγέθη ισχύουν για τις υπόλοιπες ανεπτυγμένες χώρες.

Ηδη οι εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας μιλούν για 216 εκατ. κλιματικούς πρόσφυγες το 2050, προερχόμενους από χώρες της Λατινικής Αμερικής, της Νότιας Ασίας και της Υποσαχάριας Αφρικής, με προφανείς συνέπειες για χώρες όπως η Ελλάδα.

Ελπίζω η Γλασκώβη να αποτελέσει παγκόσμιο ιστορικό ορόσημο. Διαφορετικά…

Ο κ. Γιάννης Μανιάτης είναι καθηγητής, πρώην υπουργός Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής.

 

ΚΟΣΜΟΣ

Αντόνιο Γκουτέρες στην «Κ»: COP26, το τεστ της Γλασκώβης για το κλίμα

Είναι δύσκολο να χάσεις τα προειδοποιητικά σήματα. Οι θερμοκρασίες φτάνουν παντού σε νέα υψηλά επίπεδα. Η βιοποικιλότητα σε νέα χαμηλά. Οι ωκεανοί θερμαίνονται, οξύνονται και γεμίζουν πλαστικά απορρίμματα. Μέχρι το τέλος του αιώνα οι αυξανόμενες θερμοκρασίες θα επεκτείνουν κατά πολύ τις νεκρές ζώνες του πλανήτη μας. Το έγκυρο ιατρικό περιοδικό The Lancet περιέγραψε την κλιματική αλλαγή ως το «καθοριστικό ζήτημα για την ανθρώπινη υγεία τα επόμενα χρόνια, μία κρίση που θα χαρακτηρίζεται από εκτεταμένη πείνα, αναπνευστικές ασθένειες, φονικές καταστροφές και ξεσπάσματα επιδημιών που θα μπορούσαν να είναι ακόμη χειρότερες από την COVID-19». Παρά αυτά τα συνεχή σήματα συναγερμού, οι τελευταίες εκθέσεις του ΟΗΕ μας δίνουν νέα στοιχεία ότι οι ενέργειες των κυβερνήσεων μέχρι τώρα δεν προσθέτουν τίποτα σε αυτό που απεγνωσμένα χρειάζεται.

Οι πρόσφατες νέες ανακοινώσεις για κλιματική δράση είναι καλοδεχούμενες και κρίσιμης σημασίας, αλλά ακόμη και με αυτές, ο κόσμος μας βρίσκεται σε πορεία αύξησης της θερμοκρασίας πάνω από δύο βαθμούς Κελσίου. Αυτό απέχει παρασάγγας από τον στόχο του 1,5 βαθμού, της συμφωνίας του Παρισιού, ένας στόχος που η επιστήμη μάς λέει ότι είναι ο μόνος βιώσιμός δρόμος για τον κόσμο μας. Αυτός ο στόχος είναι απολύτως πραγματοποιήσιμος. Εάν μειώσουμε αυτήν τη δεκαετία τις παγκόσμιες εκπομπές κατά 45% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2010. Αν μπορέσουμε να έχουμε παγκοσμίως ουδέτερο ισοζύγιο μέχρι το 2050. Και αν οι παγκόσμιοι ηγέτες φτάσουν στη Γλασκώβη με τολμηρούς, φιλόδοξους και επαληθεύσιμους στόχους, με νέες συγκεκριμένες πολιτικές, για να ανατρέψουμε αυτή την καταστροφή. Ειδικά οι ηγέτες του G20 πρέπει να ανταποκριθούν. Δεν υπάρχει χρόνος για διπλωματικές αβρότητες. Εάν οι κυβερνήσεις –και ιδιαίτερα οι κυβερνήσεις του G20– δεν ορθώσουν το ανάστημά τους, αν δεν ηγηθούν της προσπάθειας, κατευθυνόμαστε προς φοβερά ανθρώπινα βάσανα.

Ειδικά οι ηγέτες του G20 πρέπει να ανταποκριθούν· Δεν υπάρχει χρόνος για διπλωματικές αβρότητες.

Ωστόσο, όλες οι χώρες πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι το παλιό αναπτυξιακό μοντέλο καύσης άνθρακα είναι η θανατική καταδίκη των οικονομιών τους και του πλανήτη μας. Χρειαζόμαστε την απανθρακοποίηση τώρα σε κάθε τομέα, σε κάθε χώρα. Πρέπει να μεταφέρουμε τις επιδοτήσεις από το ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να φορολογήσουμε τη ρύπανση, όχι τους ανθρώπους. Πρέπει να φορολογήσουμε τον άνθρακα για να χρηματοδοτήσουμε ανθεκτικές υποδομές και θέσεις εργασίες. Πρέπει επίσης να καταργήσουμε τον άνθρακα – μέχρι το 2030 για τις χώρες του ΟΟΣΑ και το 2040 σε όλες τις υπόλοιπες. Ενας αυξανόμενος αριθμός κυβερνήσεων έχει δεσμευθεί να σταματήσει τη χρηματοδότηση του άνθρακα, ενώ ο ιδιωτικός χρηματοδοτικός τομέας πρέπει επειγόντως να κάνει το ίδιο. Δίκαια οι λαοί περιμένουν από τις κυβερνήσεις τους να μπουν μπροστά. Ολοι βέβαια έχουμε την ευθύνη να προστατέψουμε το κοινό μας μέλλον. Οι επιχειρήσεις πρέπει να μειώσουν τις κλιματικές συνέπειες και να ευθυγραμμίσουν πλήρως και πειστικά τις δραστηριότητες και τις χρηματοδοτικές ροές τους σε ένα μέλλον ουδέτερου ισοζυγίου. Οχι άλλες δικαιολογίες, όχι άλλη δήθεν προστασία του περιβάλλοντος. Οι επενδυτές –δημόσιοι και ιδιωτικοί εξίσου– πρέπει να κάνουν το ίδιο. Πρέπει να ακολουθήσουν τους πρωτοπόρους, όπως η συμμαχία των ιδιοκτητών κεφαλαίων ουδέτερου ισοζυγίου και το συνταξιοδοτικό ταμείο του ΟΗΕ, που επέτυχε τους επενδυτικούς στόχους μείωσης του άνθρακα πριν από το χρονοδιάγραμμα και πάνω από τους στόχους, με μια μείωση φέτος της τάξης του 32%. Οι άνθρωποι σε κάθε κοινωνία πρέπει να κάνουν καλύτερες, πιο υπεύθυνες επιλογές γι’ αυτά που τρώνε, για το πώς ταξιδεύουν και το τι αγοράζουν. Οι νέοι –και οι ακτιβιστές του κλίματος– πρέπει να συνεχίσουν να κάνουν αυτό που κάνουν: να απαιτούν δράση από τους ηγέτες τους και να τους ζητούν ευθύνες. Χρειαζόμαστε παγκόσμια αλληλεγγύη προκειμένου να βοηθήσουμε όλες τις χώρες να κάνουν αυτή την αλλαγή. Οι αναπτυσσόμενες χώρες παλεύουν με κρίσεις χρέους και ρευστότητας. Χρειάζονται υποστήριξη. Οι δημόσιες και διεθνείς αναπτυξιακές τράπεζες πρέπει να αυξήσουν κατά πολύ τα κλιματικά τους χαρτοφυλάκια και να εντείνουν τις προσπάθειες, προκειμένου να βοηθήσουν τις χώρες να μετακινηθούν σε ουδέτερες, ανθεκτικές οικονομίες. Ο ανεπτυγμένος κόσμος πρέπει επειγόντως να πραγματοποιήσει τη δέσμευσή του για τουλάχιστον 100 δισ. δολάρια χρηματοδότησης προς τις αναπτυσσόμενες χώρες. Οι δωρητές και οι πολυμερείς αναπτυξιακές τράπεζες πρέπει να διαθέσουν τουλάχιστον το μισό της ετήσιας κλιματικής χρηματοδότησης για την προσαρμογή και την ανθεκτικότητα.

Τα Ηνωμένα Εθνη δημιουργήθηκαν πριν από 76 χρόνια για να οικοδομήσουν συναίνεση για δράσεις κατά των μεγαλύτερων απειλών που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα. Σπάνια έχουν αντιμετωπίσει μία κρίση όπως αυτή. Μια πραγματικά υπαρξιακή κρίση που, αν δεν αντιμετωπιστεί, δεν θα απειλεί μόνον εμάς, αλλά και τις μελλοντικές γενεές. Υπάρχει μόνον ένας δρόμος μπροστά. Ενα μέλλον 1,5 βαθμού είναι το μοναδικό βιώσιμο μέλλον της ανθρωπότητας. Οι ηγέτες πρέπει να προχωρήσουν αυτή τη δουλειά στη Γλασκώβη, πριν να είναι πολύ αργά.

* Ο κ. Αντόνιο Γκουτέρες είναι γενικός γραμματέας του ΟΗΕ.

ΓΡΑΦΗΜΑΤΑ

Σώστε τον πλανήτη, 26ο επεισόδιο

Στη Γλασκώβη η πολλοστή συνάντηση των ηγετών για το θέμα, τη στιγμή που οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα αυξάνονται

Ενας αριθμός κρέμεται ως δαμόκλειος σπάθη πάνω από τα κεφάλια των συνέδρων που συγκεντρώνονται από σήμερα και για δύο εβδομάδες στη Γλασκώβη, με στόχο να αρθρώσουν παγκόσμια απάντηση στην κλιματική κρίση: 413 ppm. Η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα ανεβαίνει σταθερά, σημάδι ότι οι πολιτικές που έχουν υιοθετηθεί έως τώρα είναι εντελώς αναποτελεσματικές.

Μόλις πριν από πέντε χρόνια, οπότε υπογράφηκε η συμφωνία του Παρισιού, η συγκέντρωση ήταν 403 ppm, ενώ το 1992, όταν η ανθρωπότητα κατάλαβε τον κίνδυνο της κλιματικής αλλαγής και υπεγράφη η Συνθήκη-Πλαίσιο για την Κλιματική Αλλαγή, ήταν 360 ppm.

Με αυτούς τους ρυθμούς, σε μία δεκαετία θα έχουμε χάσει το τρένο του 1,5 βαθμού, δηλαδή την ευκαιρία να σταματήσουμε την αποσταθεροποίηση του κλίματος σε επίπεδα καταστροφικά αλλά όχι κατακλυσμιαία. Το γεγονός ότι η κλιματική κρίση εξελίσσεται με σχετικά αργούς ρυθμούς, σε σχέση π.χ. με μια παγκόσμια οικονομική κρίση ή μια πανδημία, δεν σημαίνει ότι μπορεί να υποτιμηθεί, ούτε ότι μπορούν να γίνονται πλέον ανεκτές υπεκφυγές όπως αυτές που μας έφεραν έως εδώ.

Σκοπός της συνόδου της Γλασκώβης (της 26ης κατά σειρά με το ίδιο αντικείμενο…) είναι να παρακινήσει η μία χώρα την άλλη ώστε όλες, από κοινού, να δεσμευθούν ότι θα μειώσουν τους ρύπους όσο ζητάει η επιστήμη και όχι όσο θεωρούν πολιτικά συμφέρον.

Κάποιοι ηγέτες θα μεταβούν στη Γλασκώβη και κάποιοι όχι, στοιχείο που προδίδει τις ψυχρές διπλωματικές σχέσεις μεταξύ βασικών παικτών της παγκόσμιας οικονομίας, χωρίς ωστόσο να προδιαγράφει αρνητικό αποτέλεσμα. Θα μπορούσε, με άλλα λόγια, η Κίνα να δεσμευθεί, π.χ., ότι οι ρύποι της θα σταματήσουν να αυξάνονται από το 2025, αντί για το 2030, χωρίς να χρειάζεται να παρίσταται στη Γλασκώβη ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ αυτοπροσώπως (δεν υπάρχουν ενδείξεις για κάτι τέτοιο, δυστυχώς για όλους, διότι η Κίνα εκπέμπει περισσότερους ρύπους από κάθε άλλη χώρα). Αντιστρόφως, ο Αυστραλός πρωθυπουργός Σκοτ Μόρισον μπορεί να βρεθεί στη Γλασκώβη παρότι δεν έχει ανακοινώσει κάποιο πρόγραμμα μείωσης ρύπων αντίστοιχο με τις τεράστιες κατά κεφαλήν εκπομπές ρύπων της χώρας του.

Εταιρείες ορυκτών καυσίμων, οι οποίες εδώ και δεκαετίες επιχειρούν να αυτοπροβληθούν ως «μέρος της λύσης», δεν έγιναν δεκτές στις εκδηλώσεις πέριξ της συνόδου.

Το παράδειγμα των «δεσμεύσεων» που ανακοίνωσε η Αυστραλία είναι διδακτικό, αλλά πριν στραφούμε σε αυτό, μία σημείωση για το ποιοι, επιτέλους, δεν θα βρίσκονται στη σύνοδο. Εταιρείες ορυκτών καυσίμων, οι οποίες εδώ και δεκαετίες επιχειρούν να αυτοπροβληθούν ως «μέρος της λύσης», δεν έγιναν δεκτές στις διάφορες εκδηλώσεις πέριξ της συνόδου, μια καινοτομία της Γλασκώβης για την οποία πίεζαν επί χρόνια οι ακτιβιστές. Το όλο νόημα της καταπολέμησης της κλιματικής κρίσης είναι να σταματήσουν να υπάρχουν το ταχύτερο δυνατόν οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων· είναι προφανές ότι αν τους δοθεί λόγος, θα κάνουν τα πάντα για να αποτρέψουν την εξέλιξη αυτή.

Στον τομέα της υγείας υπάρχει το προηγούμενο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, ο οποίος, όταν αποφάσισε να πάρει σοβαρά τη μάχη κατά του καπνίσματος, έδωσε εντολή να περικοπούν στον μέγιστο δυνατό βαθμό οι επαφές με την καπνοβιομηχανία.

Η «περιστρεφόμενη πόρτα»

Το επόμενο βήμα είναι να παταχθεί η «περιστρεφόμενη πόρτα», που έχει οδηγήσει τουλάχιστον 70 πρώην αξιωματούχους, μεταξύ αυτών και την πρώην υπουργό Ενέργειας της Βρετανίας, Αμπερ Ραντ, σε θέσεις συμβούλων κολοσσών ορυκτών καυσίμων. Οι εταιρείες εξακολουθούν να χρησιμοποιούν την οικονομική ισχύ τους για να αποτρέψουν, με στοχευμένο λόμπινγκ και πολύπλευρη άσκηση επιρροής, την υιοθέτηση πολιτικών που θα επισπεύσουν την ενεργειακή μετάβαση.

Ενα παράδειγμα τέτοιων πολιτικών, οι οποίες δεν υλοποιούνται, είναι το εξής: Στη Βρετανία βρίσκονται σε εξέλιξη τις τελευταίες εβδομάδες διαμαρτυρίες της οργάνωσης Ιnsulate Britain («Μονώστε τη Βρετανία») με αίτημα να εκπονηθεί γιγάντιο πρόγραμμα θερμικής αναβάθμισης κτιρίων, ώστε έως το 2030 να μην υπάρχουν στη χώρα κτίρια-σουρωτήρια, εξοικονομώντας καύσιμα και καταπολεμώντας την ενεργειακή φτώχεια. Πρόκειται για ένα αίτημα καίριο από όλες τις απόψεις, αλλά η βρετανική κυβέρνηση δεν ενδιαφέρεται για ευρείες παρεμβάσεις στον τομέα αυτό, όπως δεν ενδιαφέρεται να στείλει σημάδια που πραγματικά θα αποθάρρυναν τις αεροπορικές μεταφορές, προς όφελος των σιδηροδρομικών, όπως θα ήταν π.χ. η καθιέρωση φόρου συχνών πτήσεων, αντί των καθιερωμένων μπόνους προς όσους διανύουν περισσότερα μίλια.

Η αμερικανική κυβέρνηση από την άλλη πλευρά βρίσκεται σε μεταβατική φάση, καθώς ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν αναχώρησε από τις ΗΠΑ χωρίς το Κογκρέσο να έχει ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις για το πακέτο μέτρων κλιματικής και κοινωνικής πολιτικής που είναι γνωστό ως Build Back Better.

Μια εσωτερική νίκη του Μπάιντεν στον τομέα αυτό θα ήταν σίγουρα χρήσιμη για να παρακινήσει τις διστακτικές χώρες να φανούν πιο φιλόδοξες. Ακόμη πιο σημαντικό για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης στις συνομιλίες θα ήταν εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι άλλες ανεπτυγμένες χώρες τηρούσαν τις υποσχέσεις που είχαν δώσει στο Παρίσι για χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης των χωρών που δεν έχουν τα αναγκαία μέσα.

soste-ton-planiti-26o-epeisodio0

Μετάθεση ευθυνών

Επιστρέφοντας στη «λύση» που παρουσίασε ο Αυστραλός πρωθυπουργός Σκοτ Μόρισον και η οποία συνοψίζεται στη φράση «τεχνολογία, όχι φόροι», παρατηρεί κανείς μια πίστη σε μαγικές λύσεις, που θα επαρκέσουν από μόνες τους, χωρίς να παρέμβει το κράτος. Είναι αλήθεια ότι, παρά την αδιαφορία της κεντρικής κυβέρνησης, αυτή τη στιγμή στην Αυστραλία περίπου ένα στα τέσσερα κτίρια έχει φωτοβολταϊκά συστήματα στη στέγη. Ομως οι κυβερνήσεις δεν μπορούν απλώς να πετάξουν το μπαλάκι στους πολίτες, όσο μεγάλη σημασία και αν έχουν οι δράσεις που αναλαμβάνονται και σε ατομικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης. Παραδείγματος χάρη, πώς θα διαχειριστεί η Αυστραλία το γεγονός ότι το 2025 η παραγωγή ενέργειας από τον ήλιο αναμένεται να μεγαλώσει τόσο ώστε να καλύψει πλήρως τις ενεργειακές ανάγκες των μεσημεριανών ωρών; Χωρίς κίνητρα για συστήματα αποθήκευσης και σοβαρό σχεδιασμό για την υλοποίηση της ενεργειακής μετάβασης, θα χαθούν σημαντικές ευκαιρίες. Το ίδιο συμβαίνει και για τις ατομικές δράσεις. Μετρήσεις μεταξύ πολιτών στον ανεπτυγμένο κόσμο έχουν δείξει ότι η καλύτερη δράση που μπορούν να αναλάβουν προκειμένου να προστατέψουν το κλίμα (εξοικονόμηση 2,4 τόνων διοξειδίου κατ’ άτομο ετησίως) είναι να μη χρησιμοποιούν Ι.Χ. Δεν νοείται, όμως, να περιμένουν οι τοπικές και εθνικές αρχές ότι μπορεί κάτι τέτοιο να συμβεί χωρίς να αναλάβουν τις ευθύνες (ενίσχυση συγκοινωνίας, υποδομών βιώσιμης κινητικότητας) που τους αναλογούν.

ΑΠΟΨΕΙΣ

Η ανθρωπότητα επέλεξε… λάθος

Δεν οδηγηθήκαμε εδώ που βρισκόμαστε, στον κλιματικό γόρδιο δεσμό, από ένα παιχνίδι συμπτώσεων και ανεξέλεγκτων παραμέτρων: η ανθρωπότητα είχε επιλογές και τις έκανε. Καμία ανώτερη δύναμη δεν μας πέταξε στην Ιστορία: εμείς επιδιώξαμε τους ανταγωνισμούς, τους πολέμους, τις υποδουλώσεις για κλοπή πόρων, τη βία, τους αυτοκτονικούς τρόπους ανάπτυξης, τη διαχείριση του πλανήτη ως ανταλλάξιμου και εκμεταλλεύσιμου πόρου.

Καμία ανώτερη δύναμη δεν μας πέταξε στην Ιστορία: εμείς επιδιώξαμε τη διαχείριση του πλανήτη ως χωματερής και υπερεκμεταλλεύσιμου πόρου.

Και τώρα η ανθρωπότητα ή, μάλλον, εκείνοι που βρίσκονται στην κορυφή της παγκόσμιας ιεραρχίας έχουν επιλογές και τις κάνουν: δεν επενδύουν στην καθαρή ενέργεια με τον ρυθμό που απαιτείται (τριπλάσιο) για τον μηδενισμό των εκπομπών αέριων ρύπων έως το 2050. Τα θεωρητικώς περιοριζόμενα μέχρι οριστικής εγκατάλειψης ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να καλύπτουν το 83% της πρωτογενούς ενεργειακής ζήτησης. Δεν εκπληρώνουν, αλλά κι αν εκπλήρωναν τις σημερινές δεσμεύσεις τους, θα είχαμε όχι μείωση (κατά 45%) αλλά αύξηση (κατά 16,3%) των παγκόσμιων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου έως το 2030. Δεν επιλέγουν τις γρήγορες μεταρρυθμίσεις, που θα απέτρεπαν νέες ενεργειακές κρίσεις και ενδεχόμενες λαϊκές εξεγέρσεις κατά των πολιτικών για το κλίμα. Στρέφουν τα νώτα στον χρόνο. Δεν διέθεσαν στις αναπτυσσόμενες χώρες τα υποσχεθέντα 100 δισ. δολάρια ετησίως για την προσαρμογή τους στην κλιματική αλλαγή. Μετατρέπουν σε αρχές τα μεγάλα λάθη.

Αιώνες αφότου οι αποικιακές δυνάμεις έστησαν ένα μέρος του σκηνικού για την περιβαλλοντική κρίση, αρκετές κυβερνήσεις εξακολουθούν να πιστεύουν ότι το πρόβλημα θα το λύσει η αγορά. Δεν το λύνει. Η εμπορία εκπομπών και οι φόροι άνθρακα δεν αναχαίτισαν τη γεωμετρική αύξηση των ρύπων. Ενώ τα παίγνια, η παραπληροφόρηση από τους μετέχοντες στην παγκόσμια ενεργειακή σκακιέρα, τα προσκόμματα στη μετάβαση σε ουδέτερο αποτύπωμα πολλαπλασίασαν τις επαληθεύσεις του κακού, επιτάχυναν την έλευση του κλιματικού καταπέλτη. Μυωπικές και παράλογες, άνευ ανθεκτικού νοήματος η υπερεξάντληση των πόρων και η άρνηση για μείωση της χρήσης των ορυκτών καυσίμων. Οι ασθένειες, οι λιμοί, οι πολύνεκρες καταστροφές πλήττουν έμμεσα και τους ίδιους. Ενα δισεκατομμύριο άνθρωποι εκτιμάται ότι θα εκτοπίζονται κάθε που η θερμοκρασία θα αυξάνεται κατά ένα βαθμό, ταράζοντας τα σχέδια και των «θωρακισμένων» εχόντων. Τα 5,2 τρισ. δολάρια ετησίως άγγιξε το κόστος των επιπτώσεων της χρήσης ορυκτών καυσίμων. Μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες δέχονται πύρινα βέλη για την αδράνειά τους από τους μετόχους τους, που βλέπουν τις εκπομπές να καθιστούν τις επενδύσεις τους επισφαλείς. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας ζήτησε τη διακοπή της αναζήτησης νέων κοιτασμάτων ορυκτών καυσίμων, όμως την έρευνα και εξόρυξή τους απαγόρευσαν ελάχιστες χώρες, με αμελητέα παρουσία (Ιρλανδία, Ισπανία, Μπελίζ, Δανία, Γροιλανδία, Γαλλία) σε σύγκριση με τους κολοσσούς της παραγωγής πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα – ΗΠΑ, Σαουδική Αραβία, Ρωσία, Κίνα, Καναδάς, Ιράκ, Ιράν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κατάρ, Ινδία… Τα έργα για την άντληση ορυκτών καυσίμων εξακολουθούν να χρηματοδοτούνται (με 2,7 τρισ. δολάρια την τελευταία τριετία) και οι αγορές ενέργειας να απορρυθμίζονται περαιτέρω, με την αποδιοργάνωση να μετατοπίζεται από τις χρεοκοπημένες κρατικές ενεργειακές βιομηχανίες σε ανοιχτά συστήματα όπου οι τιμές καθορίζονται από τις ευμετάβλητες αγορές. Ενα καυτό κουβάρι αντικρουόμενων δυνάμεων γιγαντώνεται και στο πηλίκον μείον, ενώ ένα τεράστιο νέφος σύγχυσης εξαπλώνεται για το ποια καθαρή τεχνολογία είναι λιγότερο επιβλαβής. Τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν τις εχθρεύονται μόνον οι ακροδεξιοί της Ευρώπης («οι ανεμογεννήτριες είναι σαν τους μετανάστες» είχε πει η Λεπέν, «όλοι συμφωνούν ότι τις χρειαζόμαστε, όμως κανείς δεν τις θέλει στην πίσω αυλή του», ενώ και το ακροδεξιό Κόμμα των Φινλανδών είχε εξαπολύσει μεγάλη εκστρατεία εναντίον τους) αλλά και μερίδες της άλλης πλευράς του πολιτικο-ιδεολογικού τόξου.

Στην επικείμενη COP26, την κρίσιμη διάσκεψη για το κλίμα στη Γλασκώβη, θα μιλήσουν πολλοί, θα δεσμευθούν λίγοι και ακόμη λιγότεροι θα πράξουν. Οι πολίτες του κόσμου ανησυχούν, δεν είναι όλοι ηττοπαθείς «ρεαλιστές», υπάκουοι στην κατάρα, ή ανήξεροι που ζουν σε ένα αιώνιο παρόν, σε έναν εξωπραγματικό κυκλικό χρόνο, όμως αδυνατούν να επαναπροσδιορίσουν έναν νέο τρόπο ζωής, παγιδευμένοι στη βολική συνήθεια. Εως ότου ξεβολευτούν από το ήδη ορατό τσουνάμι αλληλοδιάδοχων ολέθρων. Το σοκ της καταστροφής, όχι η μαλλιασμένη γλώσσα των επιστημόνων, θα ωθήσει σε γιγαντιαίες αλλαγές. Πολύ αργά.

ΑΠΟΨΕΙΣ

Προσοχή στο κενό μεταξύ λόγων και έργων για το κλίμα

Κάποτε η κλιµατική αλλαγή ήταν πηγή ανησυχίας και έγνοιας για λίγους. Πέρασαν τα χρόνια χωρίς να δοθεί η δέουσα προσοχή και πολιτική σημασία στο θέμα και κάπως έτσι η «αλλαγή» εξελίχθηκε σε «κρίση». Καθώς η κλιματική αλλαγή πλησιάζει όλο και πιο απειλητικά στο όριο της αύξησης της μέσης πλανητικής θερμοκρασίας κατά 1,5° C, «κατώφλι» που έχει χαρακτηριστεί ως το τελευταίο όριο πριν από την κλιματική κατάρρευση, το 2021 είναι χρονιά-ορόσημο για την πανανθρώπινη δράση που είναι απαραίτητη ώστε να αναστραφεί αυτή η πορεία προς το σημείο πέρα από το οποίο το χάος θα είναι η νέα κανονικότητα.

Δυστυχώς, ένα φαινόμενο που μελετούν αφοσιωμένοι κλιματικοί επιστήμονες, και για το οποίο χτυπούν καμπάνες κινδύνου μαζί με τις περιβαλλοντικές οργανώσεις επί δεκαετίες, έπρεπε να φτάσουμε να το βιώνουμε με τον πιο επώδυνο τρόπο για να μπει επιτέλους για τα καλά στην πολιτική ατζέντα.

Σήμερα, λοιπόν, ξεκινά η περίφημη 26η Παγκόσμια Διάσκεψη για το Κλίμα στη Γλασκώβη. Πέρα από το πολιτικά και θεσμικά σύνθετο της όλης αυτής διαδικασίας, τέσσερα είναι τα βασικά στοιχήματα που πρέπει να κερδηθούν στη Γλασκώβη:

• Παγκόσμια συμφωνία σε στόχο μείωσης των εκπομπών κατά 50% έως το 2030 και επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας το αργότερο έως το 2050, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος συγκράτησης της θερμοκρασίας σε 1,5° C, όπως προβλέπει η Συμφωνία του Παρισιού.

• Ενσωμάτωση αποτελεσματικών πολιτικών προστασίας της φύσης στις στρατηγικές αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης.

• Ενίσχυση της αναγκαίας πλέον προσαρμογής στην κλιματική κρίση.

• Αύξηση και ευθυγράμμιση της χρηματοδότησης με τους κλιματικούς στόχους, αποκλείοντας τη δημόσια χρηματοδότηση του ορυκτού αερίου και της πυρηνικής ενέργειας, των οποίων τα λόμπι πλέον επιδιώκουν να χαρακτηριστούν ως περιβαλλοντικά φιλικές ώστε να διεκδικήσουν κρατικές ενισχύσεις.

Πώς σχετίζονται όμως όλα αυτά με την εξαιρετικά ευάλωτη στην κλιματική κρίση Ελλάδα; Στον τομέα της κλιματικής και ενεργειακής πολιτικής, η χώρα μας αναμφίβολα έκανε ένα γενναίο βήμα με την απόφασή της να προχωρήσει στην απολιγνιτοποίηση. Δεν φτάνει όμως αυτό. Πριν από μερικούς μήνες, από το βήμα της Βουλής, ο Ελληνας πρωθυπουργός ανακοίνωσε την πρόθεση της κυβέρνησης να διαμορφώσει εθνικό κλιματικό νόμο, όπως άλλωστε ήδη έχουν κάνει 12 άλλες χώρες της Ε.Ε. Εκλεισε μάλιστα την ομιλία του με μια ευχή: «Η Ελλάδα να μην είναι ουραγός αλλά πρωταγωνιστής, με τολμηρές αποφάσεις, έξυπνες πολιτικές, κινητοποίηση δημοσίων πόρων όπου αυτό είναι αναγκαίο, ώστε αυτή τη μεγάλη υπαρξιακή κρίση να τη μετατρέψουμε σε μια μεγάλη ευκαιρία».

Για να γίνει η ευχή πράξη είναι πολύ συγκεκριμένες οι επιλογές που έχει μπροστά της η κυβέρνηση. Να δείξει τόλμη, θέτοντας ως στόχο την κλιματική ουδετερότητα έως το 2045 και τη μείωση των εκπομπών κατά 65% έως το 2030, όπως ακριβώς επιτάσσει η επιστήμη και όπως έχει ήδη αποφασίσει η Γερμανία. Σε ό,τι αφορά την παραγωγή της καθαρής ενέργειας, να μετασχηματίσει το σύστημα ηλεκτροπαραγωγής σε 100% ΑΠΕ έως το 2035. Και φυσικά, να δώσει ένα τέλος στο περιβαλλοντικά και κλιματικά καταστροφικό κεφάλαιο της εξόρυξης υδρογονανθράκων. Δεν νοείται «κλιματικός πρωταγωνιστής» να μην παίρνει θέση κατά της περαιτέρω εξάπλωσης των προγραμμάτων εξόρυξης ορυκτών καυσίμων, όπως το πετρέλαιο και το αέριο. Ο ίδιος άλλωστε ο –παραδοσιακά συντηρητικός– Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προειδοποιεί ότι η εξόρυξη νέων κοιτασμάτων πετρελαίου και ορυκτού αερίου δεν είναι συμβατή με τον κρίσιμο στόχο του 1,5° C.

Το τραύμα από τις καταστροφικές πυρκαγιές είναι ακόμα νωπό, με την κοινωνία να βιώνει τώρα το πλήγμα της ενεργειακής κρίσης, και όλα αυτά εν μέσω πανδημίας. Θα πρέπει επιτέλους να συμφωνήσουμε ότι οι πολιτικές πρόληψης είναι με διαφορά το πιο αποτελεσματικό εργαλείο που έχουμε για να αναχαιτίσουμε την κλιματική κρίση και να εξασφαλίσουμε συνθήκες ευημερίας για όλους τους πολίτες. Οι πολιτικές απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και προστασίας της φύσης έχουν μόνο οφέλη και ευκαιρίες για τη χώρα μας. Είναι η στιγμή για τολμηρές ηγεσίες που μπορούν να γεφυρώσουν το κενό φιλοδοξίας, να καλύψουν την απόσταση μεταξύ λόγων και αναγκαίων έργων και δράσης. Μακάρι η COP26 να σηματοδοτήσει τη δεκαετία της δράσης.

* Ο κ. Δημήτρης Καραβέλλας είναι γενικός διευθυντής του WWF Ελλάς.

 

 

ΚΟΣΜΟΣ

Η κλιματική κρίση επηρεάζει ήδη το 85% των ανθρώπων

Καύσωνες, καταστροφή καλλιεργειών κ.α.

Το βιώνουμε πλέον εμπειρικά, το αποδεικνύουν περίτρανα και οι μελέτες. Από κάθε άποψη η κλιματική κρίση είναι ήδη εδώ. Νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στις αρχές της εβδομάδας στο περιοδικό Nature Climate Change ανέλυσε δεδομένα από 100.000 φαινόμενα παγκοσμίως που συνδέονται με την υπερθέρμανση του πλανήτη – από πλημμύρες και κύματα καύσωνα μέχρι καταστροφές στις καλλιέργειες και απότομες αλλαγές στις θερμοκρασίες. Το συμπέρασμα είναι μια απεγνωσμένη έκκληση για άμεση δράση, καθώς περίπου το 85% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει ήδη επηρεαστεί από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, έχοντας βιώσει καιρικά φαινόμενα που επιδεινώθηκαν από τις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας στο περιβάλλον.

«Διαθέτουμε πλέον μια τεράστια βάση τεκμηρίων που αποδεικνύει περίτρανα πώς η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τις κοινωνίες μας και τα οικοσυστήματά μας», ανέφερε στην Washington Post ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Μαχ Κάλαχαν, από το Ερευνητικό Ινστιτούτο Mercator που εδρεύει στο Βερολίνο. «Η κλιματική αλλαγή είναι ορατή και αισθητή σχεδόν παντού στον κόσμο», συμπλήρωσε, τονίζοντας πως έχει ήδη επηρεάσει πάνω από το 80% της χερσαίας έκτασης του πλανήτη μας. Κύριο χαρακτηριστικό της μελέτης του Κάλαχαν και της ομάδας του ήταν η αξιοθαύμαστη έκτασή της. Οι επιστήμονες μελέτησαν εξονυχιστικά σχεδόν κάθε έρευνα που δημοσιεύθηκε από το 1951 έως το 2018 και αναφερόταν στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής – ένα επίτευγμα που έγινε δυνατό χάρη στη βοήθεια υπολογιστικών συστημάτων και των πρόσφατων αλμάτων στη μηχανική μάθηση. Η ολιστική αυτή προσέγγιση επέτρεψε στους μελετητές να προσδιορίσουν το πού επικεντρώνονται οι μέχρι σήμερα έρευνες, καθώς και τα πεδία στα οποία παραμένουν σημαντικά χάσματα στην κατανόηση των επιπτώσεων της ανθρώπινης δραστηριότητας στο κλίμα και στον πλανήτη.

Ενα πρώτο, αναμενόμενο συμπέρασμα αφορά τη μεγάλη αύξηση του αριθμού των ερευνών που καταπιάστηκαν με την κλιματική αλλαγή τα τελευταία χρόνια – αποτέλεσμα των ολοένα και πιο αισθητών επιπτώσεών της. Ο Κάλαχαν και η ομάδα του ανακάλυψαν πως από το 1951 μέχρι το 1990 είχαν δημοσιευθεί μονάχα 1.500 αντίστοιχες μελέτες, ενώ μόνο την τελευταία πενταετία δημοσιεύθηκαν πάνω από 80.000. Στην ανασκόπησή τους οι συγγραφείς της μελέτης προσδιόρισαν επίσης τις τάσεις που επικρατούν όσον αφορά τη διαθεσιμότητα συγκεκριμένων δεδομένων και τη μελέτη συγκεκριμένων οικοσυστημάτων. Συμπέραναν πως η συντριπτική πλειονότητα των μελετών επικεντρώθηκαν στην έρευνα των επιπτώσεων σε χερσαία οικοσυστήματα, καθώς και σε οικοσυστήματα γλυκού νερού, πιθανώς μια συνέπεια της άρρηκτης σύνδεσης των συστημάτων αυτών με την ανθρώπινη παραγωγική δραστηριότητα. Από την άλλη, τα λιγότερα δεδομένα που διαθέτουμε αφορούν τον αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής στα βουνά, το χιόνι και τα επίπεδα πάγου, μια έλλειψη που εξηγείται από τη μη παρουσία ανθρώπων σε αυτές τις περιοχές· προκαλεί όμως ανησυχία, καθώς στους πόλους του πλανήτη παρατηρούνται, συνήθως, οι πιο τρομακτικές συνέπειες της αλλαγής της θερμοκρασίας.

Χάσμα αποτίμησης

Ισως το σημαντικότερο συμπέρασμα από τη συνολική μελέτη των ερευνών για την κλιματική αλλαγή αφορά το «χάσμα της αποτίμησής της», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Κάλαχαν. Σημειώνει πως η ανισότητα στη χρηματοδότηση των ερευνών οδηγεί στη δυσανάλογη καταγραφή των επιπτώσεων σε πλούσιες χώρες, ενώ στα φτωχότερα κράτη η μελέτη βρίσκεται σημαντικά πίσω. Ετσι, οι χώρες υψηλού εισοδήματος, και κυρίως τα κράτη της Βόρειας Αμερικής και της Ευρώπης, έχουν διπλάσιο αριθμό αποδεικτικών στοιχείων που αποδίδουν τις αλλαγές στο κλίμα στην ανθρώπινη δραστηριότητα συγκριτικά με χώρες χαμηλού εισοδήματος. Φυσικά, αυτό δεν αντανακλά την πραγματικότητα της κλιματικής κρίσης, διότι τα φτωχότερα κράτη επηρεάζονται ακόμα περισσότερο λόγω της έλλειψης σχεδίων ετοιμότητας και καταπολέμησης των φυσικών καταστροφών, που ολοένα και πληθαίνουν σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Οι επιπτώσεις στην υγεία

Υπό το πρίσμα της υγείας προσπάθησε να αντικρίσει το υπαρξιακό ζήτημα της κλιματικής κρίσης ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, σε έκκληση που απηύθυνε προς τους ηγέτες του πλανήτη λίγες μόλις ημέρες πριν από την παγκόσμια διάσκεψη για το κλίμα COP26. «Η καύση ορυκτών καυσίμων μάς σκοτώνει και η κλιματική αλλαγή είναι η μεγαλύτερη απειλή για την υγεία που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Οργανισμός τη Δευτέρα – μια τολμηρή αναφορά δεδομένου ότι διανύουμε ακόμα την πανδημία του κορωνοϊού. Προηγουμένως, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είχε αναφέρει πως περίπου 13,7 εκατομμύρια θάνατοι ετησίως, δηλαδή το ένα τέταρτο του παγκόσμιου συνόλου, προκλήθηκαν από περιβαλλοντικές αιτίες, όπως είναι η ατμοσφαιρική ρύπανση και η έκθεση σε χημικά. Η Μαρία Νέιρα, διευθύντρια του τμήματος Περιβάλλοντος, Κλιματικής Αλλαγής και Υγείας του Οργανισμού, δήλωσε χαρακτηριστικά πως περίπου το 80% των θανάτων από ατμοσφαιρική ρύπανση ενδέχεται να αποφευχθεί μέσω της συμμόρφωσης με τις οδηγίες του ΟΗΕ.

Top
 
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων