ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ – ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ

 

 

 

H έννοια της φυλής στερείται βιολογικού νοήματος

11.07.2020, 07:50  ΤΟ ΒΗΜΑ

Αυτή ήταν η κατακλείδα στα πρακτικά των εργασιών του ενδέκατου Συνεδρίου για τη Μελέτη των Προβλημάτων των Νέγρων το οποίο έλαβε χώρα στην Ατλάντα των ΗΠΑ στις 26 Μαΐου 1906. Τα πρακτικά διασώθηκαν από τον κοινωνιολόγο, ιστορικό και συγγραφέα Ουίλιαμ Ντιμπουά (William E. D. Du Bois, 1868-1963). Πρωτεργάτης στον αγώνα για την αναγνώριση των δικαιωμάτων των αφρικανικής προέλευσης Αμερικανών (African American), ο Ντιμπουά είχε σημειώσει σε ένα από τα βιβλία του ότι «το πρόβλημα του 20ού αιώνα είναι το πρόβλημα της γραμμής χρώματος», εννοώντας τη νοητή μεν αλλά απολύτως υπαρκτή διαχωριστική γραμμή μεταξύ λευκών και εγχρώμων στις ΗΠΑ. Τα πρόσφατα γεγονότα στη Μινεάπολη και η ανάπυξη του κινήματος Black Lives Matter καταδεικνύουν βεβαίως ότι το πρόβλημα υφίσταται και στον 21ο αιώνα!

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: όπως προκύπτει από το παραπάνω απόσπασμα, τόσο ο Ντιμπουά  όσο και οι σύγχρονοί του επιστήμονες φαίνεται να αποδέχονται την ύπαρξη διαφορετικών ανθρώπινων φυλών, σύμφωνα με την επικρατούσα τότε άποψη. Βεβαίως, υποστηρίζοντας ότι οι παρατηρούμενες διαφορές (στο προσδόκιμο επιβίωσης και άλλες φυσιολογικές παραμέτρους) οφείλονται στις συνθήκες διαβίωσης και όχι σε ενδογενή βιολογικά χαρακτηριστικά, στην ουσία αναιρούν την αξία του διαχωρισμού του ανθρώπινου είδους σε φυλές.

Είναι γεγονός ότι η έννοια της φυλής έχει ταλανίσει τη Βιολογία για περισσότερο από έναν αιώνα. Χαρακτηριστική του μεγέθους των προβλημάτων που έχει επιφέρει η χρήση του όρου «φυλή» είναι η στάση του κορυφαίου εξελικτικού βιολόγου Θεοδοσίου Ντομπζάνσκι (Theodosius Dobzhansky, 1900-1975), ο οποίος, ενώ αρχικά σημείωνε ότι «το πρόβλημα με τη φυλή δεν είναι η επιστημονική χρήση του όρου, αλλά η μη επιστημονική κατάχρησή του», προς το τέλος της ζωής του δήλωσε ότι «η μελέτη της ανθρώπινης ποικιλομορφίας έχει κατακλυστεί από σύγχυση και παρεξηγήσεις».

Ηταν ακριβώς η ανάγκη να μελετηθεί η ανθρώπινη ποικιλομορφία, της οποίας ίσως το εντονότερο χαρακτηριστικό είναι το χρώμα του δέρματος, που οδήγησε στην τεχνητή κατάταξη των ανθρώπων σε φυλές. Καθόλου περίεργο δε το γεγονός ότι οι φυλές εμφάνιζαν συγκεκριμένη γεωγραφική κατανομή, καθώς το χρώμα του δέρματος, όπως και άλλα λιγότερο εμφανή χαρακτηριστικά, σχετίζεται άμεσα με προσαρμογές στο περιβάλλον (το λευκό δέρμα στον Βορρά επιτρέπει καλύτερη αξιοποίηση της λιγοστής ηλιακής ακτινοβολίας για την παραγωγή βιταμίνης D, το σκούρο χρώμα νοτιότερα προστατεύει από την έντονη ηλιακή ακτινοβολία). Ωστόσο, η κατάχρηση του όρου για την εφαρμογή ρατσιστικών πολιτικών επιλογών (οι οποίες δεν περιορίζονται ούτε χρονικά, ούτε γεωγραφικά στη ναζιστική Γερμανία) αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πληγές στη συλλογική συνείδηση της παγκόσμιας βιολογικής κοινότητας.

Πώς προέκυψε όμως η ανάγκη να μελετηθεί η ανθρώπινη ποικιλομορφία; Το τρέχον και μείζον παγκόσμιο πρόβλημα της πανδημίας του SARS-CoV-2 είναι ένα αποκαλυπτικό παράδειγμα: σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης οι γυναίκες πλήττονται ηπιότερα από τον ιό (τόσο σε αριθμό μολύνσεων όσο και στην ένταση των συμπτωμάτων και εν τέλει στον αριθμό των θανάτων) σε σχέση με τους άνδρες. Παρά το γεγονός ότι οι επιστήμονες δεν έχουν εντοπίσει επακριβώς τους λόγους της γυναικείας ανθεκτικότητας στον ιό, είναι σαφές ότι αυτή οφείλεται στις γενετικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων. Η μελέτη της ανθρώπινης ποικιλομορφίας (η οποία εν προκειμένω αποτυπώνεται στις διαφορές μεταξύ των δύο φύλων) δίνει σημαντικές πληροφορίες για την ευπάθεια συγκεκριμένων πληθυσμιακών ομάδων σε ασθένειες.

Ποια είναι όμως η γενετική βάση αυτής της ποικιλομορφίας; Σημείο καμπής στην κατανόηση της ανθρώπινης ποικιλομορφίας υπήρξε η αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου γονιδιώματος στις αρχές του αιώνα που διανύουμε και η μεταμόρφωση της Βιολογίας σε μια επιστήμη μεγάλων δεδομένων. Η μελέτη των γονιδιωμάτων κατέδειξε ότι όλοι οι άνθρωποι είμαστε γενετικά όμοιοι σε ποσοστό 99,9% και πως η διαφορετικότητα του καθενός οφείλεται στο 0,01%. Χάρη σε αυτό το 0,01%, δηλαδή, ξεχωρίζουμε τον Γιώργο από τον Γιάννη όταν τους βλέπουμε, αλλά και εξαιτίας αυτού του 0,01% ο Γιάννης θα πάθει Πάρκινσον εκεί γύρω στα 50, κάτι που δεν θα συμβεί στον Γιώργο.

Περιττό να επισημάνουμε ότι στη χρονική περίοδο κατά την οποία η ιατρική υπόσχεται εξατομίκευση θεραπειών, το να μπορούμε να ξεχωρίσουμε με τη βοήθεια της γενετικής τις θεραπευτικές ανάγκες του Γιώργου από τις ανάγκες του Γιάννη είναι μείζονος σημασίας.

Με άλλα λόγια, ενώ είναι συνετό να μελετούμε την ανθρώπινη ποικιλομορφία, είναι ξεκάθαρο ότι η έννοια της φυλής στερείται πραγματικού βιολογικού νοήματος. Οχι μόνο επειδή πολλές φορές έχει διαπιστωθεί ότι οι γενετικές διαφορές μεταξύ δύο ατόμων της ίδιας «φυλής» μπορούν να είναι πολύ μεγαλύτερες σε σχέση με τις γενετικές διαφορές μεταξύ ατόμων διαφορετικών «φυλών», αλλά και για έναν ακόμη λόγο: όσο περισσότερα γονιδιώματα μελετούμε, τόσο περισσότερο φανερό γίνεται ότι το ανθρώπινο DNA είναι ένα ψηφιδωτό στο οποίο αντανακλάται η ανθρώπινη ιστορία, μια ιστορία μεταναστεύσεων, συνευρέσεων και επιμειξιών.

 ΤΑΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ

Αντιρατσισμός α λα ελληνικά

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 21.06.2020 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Ας το πάρουμε επιτέλους απόφαση. Οι αρχαίοι ημών πρόγονοι δεν ήσαν τόσο αθώοι όσο θέλουν να μας τους παρουσιάσουν. Η δουλοκτησία έδινε κι έπαιρνε, διατηρούσαν αποικίες, η δε περίφημη αθηναϊκή συμμαχία ενώ δημιουργήθηκε για να αντιμετωπίσει τους Πέρσες, μετασχηματίστηκε σε Αρχή της Αθήνας απέναντι στις υπόλοιπες πόλεις. Ο Αριστοτέλης ισχυρίζεται ότι υπάρχουν άνθρωποι που γεννιούνται δούλοι, τους δε Αιθίοπες τους έλεγαν έτσι επειδή ήσαν μαύροι – αιθίωψ εκ του αίθων, καμένος, άρα μελανόχρους. Αυτό βέβαια δεν εμποδίζει τον Ομηρο να μας λέει στην αρχή της «Οδύσσειας» ότι ενώ οι υπόλοιποι θεοί συνεδριάζουν στον Ολυμπο, ο Ποσειδών βρίσκεται στην Αιθιοπία επειδή εκεί τον σέβονται και περνάει καλά. Οσο για τις αποικίες τους δεν είχαν καμία σχέση με αυτές της σύγχρονης εποχής. Ησαν πόλεις που τις ίδρυαν από την αρχή, σε κάποια από τις έρημες ακτές της Μεσογείου ή του Εύξεινου. Οι δε δούλοι δεν είχαν φυλετικά χαρακτηριστικά. Ησαν ηττημένοι των πολέμων οι οποίοι μπορούσαν και να πουληθούν ή να αγορασθούν. Δεν υπήρχε διάκριση βάσει του χρώματος. Η διάκριση στην οποία στηρίζεται και ο Αριστοτέλης είναι ανάμεσα στον «ελεύθερο» και τον «δούλο». Για να την καταλάβουμε δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τη σημασία της λέξης ελευθερία.

Το καθεστώς του πολιτικώς ορθού που απομονώνει τις λέξεις από τη σημασία τους, κοινώς από τη σχέση τους με την πραγματικότητα του κόσμου τους, τις διαφορές αυτές τις αντιμετωπίζει ως ασήμαντες λεπτομέρειες. Αν έχεις δούλους είσαι ρατσιστής, αν έχεις αποικίες αποικιοκράτης. Η αρχαία Ελλάδα δεν περνάει τις εξετάσεις της πολιτικής ορθότητας. Ανήκει στο ημίφως της ανθρώπινης ιστορίας μαζί με το «Οσα παίρνει ο άνεμος» και το ρύζι Μπάρμπα-Μπεν. Το φωτεινό παρόν δεν μπορεί να ανεχθεί τέτοιες σκιές. Ως εκ τούτου ο κληρονόμος της, ο Δυτικός Πολιτισμός, προσπαθεί να την απομακρύνει όσο γίνεται από τον ορίζοντα της παιδείας του. Είναι ακατάλληλοι για την οικοδόμηση της πολυπολιτισμικής κοινωνίας που γεννήθηκε μετά το τέλος της αποικιοκρατίας. Θυμίζουν μια Δύση αλαζονική που έπασχε από σύμπλεγμα ανωτερότητας. Μια Δύση που δεν έχει καιρό, ούτε και διάθεση να αναρωτηθεί μήπως τα δικαιώματα που έχει κατακτήσει δημιουργήθηκαν μέσα από αλλεπάλληλες υπερβάσεις των ορίων που εκείνοι είχαν θέσει.

Ενδεχομένως, δε, αν δεν υπήρχαν τα όρια δεν θα ήσαν δυνατές και οι υπερβάσεις.

Κι αν αυτά ισχύουν για τους αρχαίους ημών προγόνους τι ισχύει για μας τους νέους Ελληνες; Εμείς ούτε αποικίες διατηρούσαμε, ούτε δούλους είχαμε για να δουλεύουν στις βαμβακοκαλλιέργειες. Δεν λέω ότι είμαστε καλύτεροι άνθρωποι από τους Αγγλους, τους Γάλλους ή τους Ισπανούς. Η σύγχρονη Ιστορία μας, μας στέρησε την ευκαιρία. Αναγέννηση δεν ζήσαμε, οπότε δεν μας αφορά ο Κολόμβος – εξαιρούνται οι διαδηλωτές στην αμερικανική πρεσβεία. Οσο για τον Διαφωτισμό εμείς τον ζήσαμε ως υπόδουλοι των Οθωμανών. Και γι’ αυτό δεν δημιουργήσαμε Διαφωτισμό. Εισαγάγαμε τον Διαφωτισμό που είχε παραχθεί αλλού και προσπαθήσαμε να τον μεταφράσουμε στα καθ’ ημάς με τα γνωστά ολέθρια αποτελέσματα. Χωρίς αποικίες και χωρίς έγχρωμους να δουλεύουν στα χωράφια μας ούτε τον πραγματικό ρατσισμό έχουμε ζήσει. Με αποτέλεσμα να εισάγουμε τον αντιρατσισμό με τον ίδιο τρόπο που εισάγουμε γερμανικά αυτοκίνητα, ως εύσημο πολιτιστικής ανόδου. Κοινώς ως νεόπλουτοι που επιδεικνύουν τον πλούτο τους. Θα μου πείτε ούτε τον φασισμό ζήσαμε όπως τον έζησαν οι Ιταλοί ή οι Γερμανοί, όμως ο τόπος είναι γεμάτος αντιφασίστες που ψάχνουν φασίστες για να τους πολεμήσουν.

Ο αντιρατσισμός είναι η ατμομηχανή μιας ολόκληρης αντίληψης που αναδεικνύει τη «διαφορά» σε αυταξία. Είναι το στήριγμα της πολιτικής ορθότητας. Επειδή, δε, η πολιτική ορθότητα δεν διακρίνει σύνορα –φιλοδοξεί να γίνει η οικουμενική θρησκεία στον άθεο κόσμο μας– οι εγχώριοι πιστοί της ψάχνουν εναγωνίως να βρουν τους δικούς μας «μαύρους» για να αισθανθούν αντιρατσιστές. Μετά την απάνθρωπη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ κάποιοι συνέκριναν την περίπτωσή του με τον άτυχο Ζακ Κωστόπουλο. Οι περισσότεροι όμως έχουν ανακηρύξει σε δικούς μας «μαύρους» τους μετανάστες που έφτασαν στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια. Με τη συνδρομή της ευρωπαϊκής πολιτικής ορθότητας έχουν ενοχοποιήσει οποιαδήποτε αντίδραση της ελληνικής κοινωνίας στα προβλήματα που προκαλεί η συνύπαρξη. Ρατσιστής χρίζεται ο κάτοικος της Μυτιλήνης, της Χίου, της Μαλακάσας ή της πλατείας Βικτωρίας που εμποδίζει τους ταλαίπωρους να στήσουν τον καταυλισμό τους γύρω απ’ το άγαλμα του Θησέα με την Ιπποδάμεια. Και συγκρίνει τον επιδοτούμενο μετανάστη με τον μπαρμπα-Θωμά.

Εισαγόμενα αγαθά, ο αντιρατσισμός και η πολιτική ορθότητα, χωρίς πραγματικές ρίζες στην ελληνική κοινωνία λειτουργούν περισσότερο ως μέσα κοινωνικής προβολής. Και το πιθανότερο είναι να έχουν την τύχη που είχαν τον 19ο αιώνα οι δικοί μας διαφωτιστές – χωρίς τη σκέψη του Κοραή και τον ηρωισμό του Ρήγα εννοείται. Θα μείνουν κενό γράμμα αντάξιο της τυπολατρίας που ταιριάζει στην υποκρισία μας.

ΜΑΡΙΑ ΚΑΤΣΟΥΝΑΚΗ

Οσα παίρνει ο ανορθολογισμός

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 14.06.2020  Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ

Θα μπορούσε το θέμα να θεωρείται λήξαν. Η ταινία κατέβηκε και ξανανέβηκε στην πλατφόρμα του HBO με διαφορά ωρών, αλλά το διάστημα της απόσυρσης δεν πρέπει να παραγραφεί ως περιστατικό μικρής σημασίας μέσα σε ένα ορυμαγδό γεγονότων. Το «Οσα παίρνει ο άνεμος», τo οσκαρικό έπος του 1939 του Βίκτορ Φλέμινγκ, βασισμένο στο ομότιτλο βιβλίο της Μάργκαρετ Μίτσελ, με την Βίβιεν Λι και τον Κλαρκ Γκέιμπλ, έχει πολλές φορές χαρακτηριστεί ότι παρουσιάζει μία «ρομαντική» εικόνα της διαφυλετικής έντασης του Νότου, «η οποία εξιδανικεύει την εγκληματική στάση του Στρατού των Νοτίων, αλλά και την κοινωνία των λευκών ιδιοκτητών, απέναντι στη μαύρη κοινότητα και τους σκλάβους». Η Σκάρλετ Ο’ Χάρα και ο Ρετ Μπάτλερ δεν είναι απλώς θρυλικοί κινηματογραφικοί ήρωες. Εχουν εγκατασταθεί στο υποσυνείδητο ως μέλη μιας ευρύτερης οικογένειας μέσα στην οποία ο καθένας μας βρίσκει αναφορές, αναμνήσεις, εφηβικές φαντασιώσεις, κρυφές διεκδικήσεις, ανώδυνες καταφυγές. Η ταινία «Οσα παίρνει ο άνεμος», 3,5 ώρες μιας αδιαμφισβήτητης κινηματογραφικής μυθολογίας, έπεσε θύμα ενός αδιαμφισβήτητου πολιτικού ανορθολογισμού. Τα σαγόνια της πολιτικής ορθότητας αλέθουν πλέον τα πάντα: ανθρώπους, έργα τέχνης, αντιλήψεις, οτιδήποτε γίνεται στόχος σε μια διαρκώς επικαιροποιημένη ηθική.

Εκπρόσωπος του HBO Max δήλωσε ότι το «Οσα παίρνει ο άνεμος» αποτελεί «ένα προϊόν της εποχής του, το οποίο παρουσιάζει ορισμένες εθνοτικές και φυλετικές προκαταλήψεις, οι οποίες, δυστυχώς, τότε αποτελούσαν κοινό τόπο στην αμερικανική κοινωνία». «Κρίναμε ότι το να αφήσουμε διαθέσιμο αυτό τον τίτλο χωρίς κάποια επεξήγηση και χωρίς κάποια καταγγελία αυτών των απεικονίσεων, θα ήταν ανεύθυνο», πρόσθεσε ο εκπρόσωπος.

Μοιραίο στις μεγάλες εξεγέρσεις το δίκαιο αίτημα και ο παραλογισμός να προχωρούν σε εναλλασσόμενους ρόλους. Ο κόσμος είναι στους δρόμους των ΗΠΑ (και πολλών ευρωπαϊκών πόλεων) για να στηρίξει τον αγώνα κατά του ρατσισμού, το #BlackLivesMatter κίνημα, έχει ισχύ και δύναμη μεταμορφωτική. Ομως είναι διαφορετικό γεγονός να επισημάνεις, για παράδειγμα, ότι η Χάτι Μακ Ντάνιελ, που ερμηνεύει την υπηρέτρια της κακομαθημένης Σκάρλετ Ο’ Χάρα, ήταν η πρώτη Αφροαμερικανή ηθοποιός που κέρδισε Οσκαρ Β΄ Γυναικείου Ρόλου, αλλά δεν της επετράπη να καθίσει με τους συμπρωταγωνιστές της στην τελετή απονομής, κι άλλο να θέλεις να εξαφανίσεις ένα μέρος της κινηματογραφικής ιστορίας.

Πριν από τρία χρόνια ένα διαδικτυακό αίτημα που συγκέντρωσε χιλιάδες υπογραφές ζητούσε από το Μητροπολιτικό Μουσείο της Ν. Υόρκης να αφαιρέσει τον πίνακα του Μπαλτίς «Η Τερέζα ονειρεύεται» (ένα ανήλικο κορίτσι γερμένο προς τα πίσω, με το εσώρουχό της να φαίνεται από την ανέμελα προκλητική στάση του σώματός της).

Θύμα ο πίνακας και, αναδρομικά, ο ζωγράφος (1908-2001), ως… προέκταση του κινήματος #MeToo που ξεκίνησε τολμηρά και γενναία, σπάζοντας το απόστημα της σεξουαλικής παρενόχλησης, για να καταλήξει σε πογκρόμ. Ο Γούντι Αλεν βρήκε τις πόρτες κλειστές όταν θέλησε να εκδώσει την αυτοβιογραφία του στην Αμερική (τελικά βγήκε από τον μικρό εκδοτικό οίκο Arcade).

Ελάχιστα παραδείγματα μιας μάστιγας που ονομάζεται «πολιτική ορθότητα» και σαρώνει στο πέρασμά της οτιδήποτε εξέχει από τον χάρακα του ορθού σε αντιδιαστολή με το λάθος. Ομως, εδώ ακριβώς, αρχίζει τη μεθοδική δουλειά του ένας άλλος φονταμενταλισμός, που με πρόσχημα το «σωστό» καταστρέφει ζωές, προβάλλοντας την ιστορία και τις ιστορίες μέσα από τον παραμορφωτικό καθρέφτη της εκ των υστέρων ανάγνωσης. Αυτή η βία, σκοτεινή και ευνουχιστική, είναι εξαιρετικά επικίνδυνη. Βασίζεται στην αμφιβολία που υπάρχει πίσω από κάθε αφήγηση, πρόσωπο, ταινία, έργο τέχνης, και είναι πολύ εύκολο να πολλαπλασιαστεί και να μεγεθυνθεί σε αυτούς τους καιρούς, όπου η κάθε ερμηνεία μπορεί να αποκτήσει την ισχύ του θέσφατου.

Οι χαμένες κοινωνικές ισορροπίες είναι εύκολο να δημιουργήσουν πλαστές συλλογικότητες, που επιτίθενται αδιακρίτως σε οτιδήποτε ενοχλεί, ανάλογα με την παθογένεια, ή ιδιοτέλεια, του καθενός. Από τον Μπαλτίς έως τον Γούντι Αλεν αλλά και από ένα απάνθρωπο γεγονός ρατσιστικής βίας μπορεί να εξακοντιστεί  στην Τάρα, την οικογενειακή φυτεία βαμβακιού, στον αμερικανικό νότο, όπου ζει η Σκάρλετ Ο’ Χάρα το 1861. Ο πυρετός του ανορθολογισμού έχει όλα τα χαρακτηριστικά της πανδημίας.

ΕΛΕΑΝΝΑ ΒΛΑΣΤΟΥ*

Black lives matter

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 14.06.2020 ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Στα τέλη της δεκαετίας του ’80 παραλάβαμε από την Αμερική την έκφραση «λευκά προνόμια», μια φράση που ακόμα προκαλεί θυμό, αναστάτωση και άρνηση στους λευκούς για διαφορετικούς λόγους. Οι λευκοί προνομιούχοι ακούν τη λέξη προνόμιο και την εκλαμβάνουν ως κατηγορία, και οι μη προνομιούχοι λευκοί θα ήθελαν να ανήκουν στην πρώτη κατηγορία για να την εκλάβουν ως κατηγορία. Το να είσαι λευκός όμως σε καθιστά αυτομάτως στους προνομιούχους του πλανήτη και ενίοτε, η πρόκληση  είναι αναγκαία για να αναλογιζόμαστε εμείς οι ευνοημένοι τα κληρονομημένα αδούλευτα πλεονεκτήματά μας. Για όσους δεν έχουν πειστεί, ας σκεφθούν πώς θα ήταν η καθημερινότητά όχι μόνο αν αφαιρούσαμε αυτά που θεωρούν δεδομένα, αλλά τα δεδομένα να μεροληπτούν. Πώς μοιάζει η ζωή όταν το χρώμα μετράει εναντίον σου; Μη θυμώνετε, η αναστάτωση και ο θυμός δεν μπορούν να βλάψουν, το να σε αγνοούν είναι χειρότερο.

Επειδή η γλώσσα έχει σημασία, οι λευκοί σπαταλήσαμε τις επόμενες δεκαετίες μέσα στην αχρωματοψία και τη λεκτική αμηχανία. Μεσολάβησαν οι περίφημες διαφημίσεις της Benetton με τη λεζάντα «ενωμένα χρώματα» που τις βρήκαμε ρηξικέλευθες και κάναμε χρήση των λέξεων «εξωτικός», «έγχρωμος» και κατά διαστήματα χρησιμοποιήσαμε τον όρο «non white», τον ρατσιστικότερο που υπάρχει γιατί αποκλείει ό,τι παρεκκλίνει από την πλειονότητα. Ο αντίλογος είναι ότι και οι μαύροι έχουν προκαταλήψεις και δεν έχουν αχρωματοψία. Ολοι έχουν προκαταλήψεις, αλλά αυτές μόνες τους δεν είναι ικανές να κάνουν κακό. Χρειάζεται ένα επιπλέον συστατικό για να βλάψει η προκατάληψη: η δύναμη. Βλάπτει όποιος έχει την ισχύ να επηρεάσει, όσοι βρίσκονται στις καίριες θέσεις των αποφάσεων, και η εξουσία είναι λευκή.

Οταν διάβασα το Black lives matter το επεξεργάστηκα για μέρες, με ξένισε. Ολες οι ζωές δεν μετρούν; Προφανώς, αλλά τώρα για πρώτη φορά δεν είναι πρωταγωνιστές οι λευκοί. Οι ζωές των μαύρων μετρούν γιατί δεν έχουν μετρήσει αρκετά. Είναι η πρώτη φορά που ένα κίνημα, ένα σύνθημα, μια φράση βάζει τη λέξη μαύρο στο προσκήνιο και το βρίσκω πραγματικά καινοτόμο και δόκιμο.

Μετά ήρθαν οι διακηρύξεις, οι διαδηλωτές κρατούν πανό με τη λέξη αντιρατσιστής. Μια σωστή λέξη για ένα σημείο εκκίνησης. Εναρκτήριο λάκτισμα με το «απόδειξε ότι δεν είσαι ρατσιστής». Δεν είναι δεδομένο. Κατόπιν ξηλώθηκαν προτομές και αγάλματα. Ο Λεοπόλδος B΄ στις Βρυξέλλες, ο Εντουαρντ Κόλστον στο Μπρίστολ και ο Σεσίλ Ρόουντς χαροπαλεύει στην Οξφόρδη: ψυχοπαθείς ιμπεριαλιστές, δουλέμποροι, ρατσιστές. Χρησιμότερο θα ήταν να παραμείνουν στη θέση τους με μια τέτοια ταμπέλα από κάτω. Ποσώς με ενδιαφέρουν τα παραπάνω πρόσωπα και κατανοώ την οργή, αλλά, αυτοί είναι η Ιστορία και  μαθαίνουμε και από την άσχημη πλευρά της Ιστορίας. To ξήλωμα δεν βοηθάει στην καθημερινότητα όσων υποφέρουν. Επειδή έχω τις εμμονές μου επιτρέψτε μου να εστιάσω στην πολυπολιτισμική Αγγλία, καθώς δεν μπορώ να παραβλέψω το οξύμωρο. H ελίτ της ελίτ στην Οξφόρδη απαιτεί να κατεβεί το άγαλμα του πανεπιστημίου, ενώ αδιαφορεί για τα νούμερα όσων φοιτούν εκεί. Πέρυσι το πανεπιστήμιο πανηγύριζε το γεγονός της πρώτης μαζικής έλευσης μαύρων και εθνοτικών μειονοτήτων φοιτητών. Πόσων; Σαράντα! Σκανδαλώδες.

Για την ιστορία, οι Αγγλοι κατήργησαν τον θεσμό της δουλείας το 1830. Καθώς οι Αγγλοι είναι έμποροι, πονηροί και υποκριτές, είχαν όλα τα προνόμια χωρίς να βλέπουν αίμα. Εστελναν τους σκλάβους επί 270 χρόνια να δουλεύουν στις αποικίες τους στις Δυτικές Ινδίες. Τον Ιούνιο του 1948 το πλοίο με το όνομα «Empire Windrush» δένει στο Εσεξ και αποβιβάζει 492 επιβάτες. Είναι οι  απόγονοι των δούλων. Εχουν προσκληθεί στην κατεστραμμένη από τον πόλεμο χώρα για να δουλέψουν ως φθηνό εργατικό δυναμικό στις συγκοινωνίες, στα εργοστάσια και στα νοσοκομεία. Θα ακολουθήσουν πολλά τέτοια πλοία  που κάνουν το δρομολόγιο Καραϊβική-Αγγλία. Είναι η γενιά του Windrush και είναι Βρετανοί. Ποτέ δεν αντιμετωπίστηκαν όπως τους άξιζε.

Το 2020 οι ανεκτικοί Αγγλοι πίστεψαν ότι κυνηγώντας και απαγορεύοντας τον κάζουαλ ρατσισμό, το θέμα των φυλετικών και ταξικών διαχωρισμών θα λυθεί από μόνο του, αλλά τα νούμερα δείχνουν ότι οι μαύροι είναι η βάση της εργατικής τάξης. Ζουν στις πλέον υποβαθμισμένες περιοχές και έχουν πρόσβαση στα χειρότερα σχολεία.

Οι μισοί ζουν σε κρατικά διαμερίσματα και μόνο το ένα τρίτο –συγκριτικά με τα δύο τρίτα των υπόλοιπων Βρετανών–μένει σε ιδιόκτητο διαμέρισμα. Πληρώνονται λιγότερο, ενώ πρέπει να κάνουν περισσότερες αιτήσεις για να προσληφθούν. Τα επίσημα στατιστικά δείχνουν ότι η ανεργία πλήττει κυρίως τους άρρενες μαύρους ηλικίας 18-64 ετών.

Οι θεσμοί, τα πανεπιστήμια, οι εργοδότες ας ανοίξουν τις πόρτες για μαζική εισροή. Κανένας δεν θέλει να είναι το δείγμα, το πεδίο που τικάρεται. Βάλαμε μη λευκούς; Βάλαμε. Κανένας δεν θέλει να αισθάνεται ότι ξεχωρίζει, ότι είναι διαφορετικός, η σάλτσα στο φαγητό που μαγειρεύεται για πολιτικούς λόγους. Ας δημιουργηθούν πραγματικές νέες ευκαιρίες και ας ακουστεί η έκφραση «μαύρα προνόμια».

* Η κ. Ελεάννα Βλαστού είναι συγγραφέας και μένει στο Λονδίνο.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΡΥΜΙΩΤΗΣ

Σεξισμός ή μήπως όχι;

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 07.06.2020

Το ανέκδοτο της ημέρας: Συζητάνε δύο φίλες, πίνοντας τον καφέ τους. Λέει η μία στην άλλη: «Κάθε βράδυ όταν γυρίζει ο άνδρας μου από τη δουλειά, κάνει ντους, ντύνεται καλά και πάει για μπίρες με τους άνδρες φίλους του». «Και εσύ τι κάνεις;» ρωτάει η άλλη. «Κάνω και εγώ ακριβώς το ίδιο. Ντύνομαι, στολίζομαι και πάω για μπίρες με τους άνδρες φίλους μου». Είναι σεξιστικό αυτό το ανέκδοτο; Ιδού η απορία Σαιξπηρικού επιπέδου! Ομολογώ ότι τα έχω χάσει παρακολουθώντας την αντιπαράθεση που είχε ξεσπάσει τις πρώτες εβδομάδες του Μαΐου σχετικά με το σποτάκι της Πολιτικής Προστασίας με πρωταγωνιστή τον Χρήστο Λούλη. Θα πάμε και στο σποτάκι, αλλά πρώτα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάτι.

Οσοι φωνάζουν για την απόλυτη ισότητα των δύο φύλων κάνουν λάθος. Δεν είναι δυνατόν να υπάρξει απόλυτη ισότητα, γιατί απλούστατα τα δύο φύλα είναι από τη φύση τους διαφορετικά. Δεν είναι δικός μου αφορισμός. Πάρτε για παράδειγμα τον COVID-19, που τους τελευταίους μήνες έχει μπει στη ζωή μας για τα καλά. Σε πρόσφατο δελτίο Τύπου (6.5.2020), το οποίο υπογράφουν υπουργοί Εξωτερικών από 59 χώρες, περιλαμβανομένου και του δικού μας Νίκου Δένδια, αναφέρεται επί λέξει: «COVID-19 affects women and men differently». «Ο COVID-19 επηρεάζει γυναίκες και άνδρες διαφορετικά». Τελεία και παύλα! Το είδαμε και στις επιπτώσεις του. Από αυτούς που έχασαν τη μάχη μόνο το 26,6% ήταν γυναίκες. Τέτοια σημαντική απόκλιση σε ένα φαινόμενο αποδεικνύει το αυτονόητο. Ανδρες και Γυναίκες είμαστε εντελώς διαφορετικοί τόσο βιολογικά όσο και ψυχολογικά. Η επιδίωξη της απόλυτης ισότητας μεταξύ των δύο φύλων είναι ουτοπία.

Δεν είμαι φαλλοκράτης ώστε να θεωρώ το αρσενικό σαν το ισχυρό φύλο. Απλά λέω ότι είμαστε εντελώς διαφορετικοί και δεν είμαι βέβαιος για το ποιο είναι το ισχυρότερο φύλο. Εχουμε τη γνωστή παροιμία «το μ…ί σέρνει καράβι» και την περίφημη ατάκα από την επιτυχημένη ταινία «Γάμος αλά Ελληνικά»: «Ο άνδρας είναι η κεφαλή του σπιτιού, αλλά η γυναίκα είναι ο λαιμός που τη γυρίζει όπου θέλει».

Η δική μου γενιά μεγάλωσε με άλλη νοοτροπία για τις γυναίκες. Τις περιποιούμασταν, τους ανοίγαμε την πόρτα του αυτοκινήτου, τους προσφέραμε λουλούδια και δώρα σε γιορτές και επετείους, τις βοηθούσαμε να καθίσουν στο τραπέζι κρατώντας την καρέκλα τους, σηκωνόμαστε όρθιοι όταν μια κυρία σηκωνόταν από το τραπέζι και άλλα πολλά που σήμερα φαίνονται φαιδρά και ξεπερασμένα. Δεν είμαι βέβαιος αν οι σημερινές φεμινίστριες είναι ικανοποιημένες με τα επιτεύγματά τους, που έχουν ισοπεδώσει τα πάντα στις σχέσεις των δύο φύλων και έχει χαθεί παντελώς ο ρομαντισμός. Ακόμα και το κυνήγι του άνδρα για να «κατακτήσει» μια γυναίκα. Και όμως το ζωικό βασίλειο μας δείχνει ποιο είναι το σωστό. Το αρσενικό κάνει τα πάντα για να προσελκύσει το θηλυκό για το ζευγάρωμα. Εκεί όπου τα ένστικτα δεν έχουν αλλοιωθεί από έμμονες ιδέες, δεν υπάρχει ισότητα, αλλά διαφορετικότητα.

Αν το καλοσκεφτεί κανείς και μόνο το γεγονός ότι υπάρχει Γενική Γραμματεία Ισότητας θα έπρεπε να προσβάλλει τις γυναίκες. Η ύπαρξη τονίζει την έλλειψη και δεν την εξαλείφει. Το χειρότερο είναι ότι, από όσο θυμάμαι, τη θέση αυτή καταλαμβάνουν γυναίκες, τονίζοντας έτσι το ζητούμενο που έπρεπε να είναι αυτονόητο.

Μήπως όμως φτάσαμε στο άλλο άκρο; Από την ιστοσελίδα της Γ.Γ. αλίευσα το εξής χαριτωμένο. Στη θητεία της Φωτεινής Κούβελα, στις 8 Ιουνίου 2017 (κυβέρνηση αριστερών), έγινε η παρουσίαση του βιβλίου «Το φύλο στην ιστορία». Στο πάνελ ήταν εφτά γυναίκες και κανένας άνδρας. Απλά, δεν υπάρχει το άλλο φύλο. Ετσι αντιλαμβάνονται «τον γόνιμο διάλογο» οι αριστεροί. Για να κλείνουμε το κεφάλαιο της Φωτεινής Κούβελα, αυτή ξεκίνησε τη φασαρία για το σποτάκι του Λούλη, γιατί παρουσιάζει τον άρρενα «να αντιστέκεται και να συνετίζει, με το υφάκι του γκόμενου και σώφρονα άνδρα, τη δικιά του που είναι μια απερίσκεπτη χαζογκόμενα και η οποία συνήθως τον κάνει ό,τι θέλει, να τον πάει το βράδυ στην πλατεία». Το έχω ξαναγράψει: Η αριστεροσύνη επηρεάζει τις συνάψεις στους εγκεφάλους!
Κακώς αποσύρθηκε το σποτάκι. Επί τέλους, πότε η δεξιά θα ξεπεράσει το σύμπλεγμα της ενοχής απέναντι στις πιο ανόητες αριστερές ιδεοληψίες. Αν το σποτάκι προκάλεσε συζήτηση τόσο το καλύτερο. Αυτή είναι η δουλειά της επικοινωνίας και της διαφήμισης: Να προκαλεί για να περνά το μήνυμά της. Αν το σποτάκι θεωρήθηκε σεξιστικό και αποσύρθηκε, ελάτε να δούμε τι άλλο πρέπει να αποσύρουμε για να μην κατηγορηθούμε (υποκριτικά) για σεξιστές.

– Το Μυστήριο του Γάμου. Πρέπει να εκσυγχρονιστεί αμέσως γιατί είναι σεξιστικό. Στην αποστολική περικοπή ο Απόστολος Παύλος προτρέπει: «Η δε γυνή να φοβήται τον άνδρα». Η έννοια φυσικά είναι να σέβεται τον άνδρα, αλλά έτσι καταστρατηγείται η ισότητα των δύο φύλων, γι’ αυτό συμβαίνουν τα αλληλοπατήματα στο σημείο αυτό.

– Ομήρου Ιλιάδα και Οδύσσεια. Αμεση απόσυρση. Η χαζογκόμενα απάτησε τον Μενέλαο και έτσι ξεκίνησε ο Τρωικός Πόλεμος. Στην Οδύσσεια, ο κακομοίρης ο Οδυσσέας όλο με γυναίκες παλεύει: Κίρκη και Σειρήνες. Αλλά και η Πηνελόπη είναι το τρόπαιο των μνηστήρων. Τι υποβάθμιση!

– Αγκαθα Κρίστι. Παρόλο που είναι γυναίκα, όλα τα βιβλία της με ήρωα τον Ηρακλή Πουαρώ πρέπει να αποσυρθούν και να καούν στην πυρά γιατί είναι σεξιστικά. Σε κάποιο βιβλίο, ερωτηθείς ο Πουαρώ γιατί δεν παντρεύτηκε ποτέ, απάντησε με το καθαρά σεξιστικό σχόλιο: «Στη ζωή μου γνώρισα μόνο 6 άνδρες που δολοφόνησαν τις γυναίκες τους, ενώ από την άλλη, συνάντησα 36 γυναίκες που δολοφόνησαν τους συζύγους τους». Ιδού λοιπόν ο σεξισμός: Οι γυναίκες εκτός από χαζογκόμενες είναι και δολοφόνοι.

Ανδρικά και Γυναικεία περιοδικά. Τα ανδρικά περιοδικά έχουν στα εξώφυλλά τους συνήθως χυμώδεις γυναίκες. Τα γυναικεία περιοδικά έχουν στα εξώφυλλά τους και πάλι γυναίκες. Πού είναι η ισότητα των φύλων; Ετσι για την ιστορία, στη δεκαετία του ’60 η γαλλική Vogue κυκλοφόρησε με ένα εξώφυλλο που είχε στο πρώτο πλάνο ένα ωραίο γυναικείο μοντέλο και στο βάθος φαινόταν να βγαίνει από τη γαλάζια θάλασσα ο αξέχαστος καλός φίλος και ωραίος Ελληνας σαν θεός, ο Φοίβος Ραζής. Θυμάμαι ότι τότε συζητούσαμε το πρωτοφανές εγχείρημα να προβάλουν έναν άνδρα και μάλιστα Ελληνα στο εξώφυλλο της γαλλικής Vogue. Ηταν πραγματικά πολύ ωραίος άνδρας ο Φοίβος γι’ αυτό άφησε εποχή στο Παρίσι όπου πέρασε πολλούς χειμώνες.

Τα άρθρα της Ελληνικής Γλώσσας. Εντελώς σεξιστικά: Ο, Η, Το, Ενας, Μία, Ενα. Δεν θυμάμαι σε ποια χώρα, αλλά πρόσφατα διάβασα ότι σε όλα τα επίσημα έγγραφα του κράτους θα καταργήσουν τα Αρσενικά και Θηλυκά άρθρα και θα έχουν μόνο το Ουδέτερο. Τώρα δικαιώνεται Το Τζέισον Αντιγόνη που στο όνομά του υπάρχουν και τα τρία γένη. Για να δείτε πρωτοπορία της αριστεράς, το Τζέισον Αντιγόνη ήταν υποψήφιο με τον συνδυασμό της Ρένας Δούρου στις περιφερειακές εκλογές του 2019.

Στην αγγλική γλώσσα έχουν καταργηθεί τα γένη στα επαγγέλματα. Για παράδειγμα, ο salesman και η saleswoman έγιναν salesperson. Εδώ χρειάζεται ο Μπαμπινιώτης να μας πει πώς θα αντικαταστήσουμε τον «πωλητή» και την «πωλήτρια» με κάποιο ουδέτερο.

Ελάτε, να σοβαρευτούμε. Ολα τα ζητήματα της ζωής όταν τα τραβήξεις στα όριά τους, καταλήγεις σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις. Κανένας σοβαρά σκεπτόμενος άνθρωπος δεν αμφισβητεί τα ίσα δικαιώματα των δύο φύλων. Απλά στο όνομα της ισότητας δεν πρέπει να ξεχνούμε τη διαφορετικότητα που υπάρχει. Και μόνο για τη μητρότητα της γυναίκας θα πρέπει να της αποδίδουμε τον απαιτούμενο σεβασμό. Είναι μια απασχόληση 24×7 χωρίς άδεια, χωρίς υπερωρίες με συνεχή εγρήγορση για τη φροντίδα του παιδιού. Πού είναι η ισότητα; Οσο και να ανυψωθεί ο άνδρας δεν μπορεί ποτέ να φτάσει αυτό το συγκλονιστικό θαύμα να δημιουργείς ζωή!

Σωστά, γράφει η Παλαιά Διαθήκη: «Σοφαί γυναίκες ωκοδόμησαν οίκους». Σεξισμός ή μήπως όχι; Γι’ αυτό εμείς, οι άνδρες παλαιάς κοπής, δεν θέλουμε να είμαστε ίσοι. Θέλουμε να τις λατρεύουμε και να τις προσέχουμε!

* Ο κ. Ανδρέας Δρυμιώτης είναι σύμβουλος επιχειρήσεων.

Λίγα λεπτά μετά τα μεσάνυχτα της 13ης Μαρτίου, η 26χρονη Αφροαμερικανίδα Μπριόνα Τέιλορ ξύπνησε από τους ήχους του πολιορκητικού κριού της αστυνομίας του Λούισβιλ, στο Κεντάκι, καθώς αυτή έσπαγε –δίχως προειδοποίηση– την πόρτα του διαμερίσματός της. Επειτα από σύντομη και χαοτική λεκτική αντιπαράθεση, οι αστυνομικοί άνοιξαν πυρ κατά της νεαρής νοσοκόμας πετυχαίνοντάς την τουλάχιστον οκτώ φορές στο στήθος. Η Μπριόνα Τέιλορ είχε ήδη αφήσει την τελευταία της πνοή προτού μάθει την αιτία: η αστυνομία δρούσε με ένταλμα «απροειδοποίητης έρευνας», έπειτα από την ταυτοποίηση δύο ανδρών για διακίνηση ναρκωτικών, πιστεύοντας πως το σπίτι της Τέιλορ χρησιμοποιούνταν για το παράνομο εμπόριο. Εντέλει, στο διαμέρισμά της δεν βρέθηκε το παραμικρό ίχνος ναρκωτικής ουσίας.

Μεταξύ της τραγικής νύχτας της 13ης Μαρτίου και της πρόσφατης σοκαριστικής δολοφονίας του Τζορτζ Φλόιντ υπάρχουν αρκετές ομοιότητες: η δυσανάλογη χρήση βίας, ο υποβόσκων ρατσισμός, ο θάνατος ενός άοπλου Αφροαμερικανού πολίτη στα χέρια της αμερικανικής αστυνομίας.

Υπάρχει ωστόσο και μια ειδοποιός διαφορά: κανένα βίντεο δεν κατέγραψε τη δολοφονία της Τέιλορ. Για αρκετές εβδομάδες, ο θάνατός της παρέμεινε άγνωστος, επισκιασμένος τόσο από το αφήγημα των αστυνομικών όσο και από την πανδημία του κορωνοϊού. Ελάχιστοι άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν για τον άδικο θάνατό της. Χρειάστηκαν πάνω από δύο μήνες και δεκάδες μαρτυρίες γειτόνων για να ξεκινήσει τελικά το FBI, στις 21 Μαΐου, μια έρευνα για τα τραγικά συμβάντα εκείνης της νύχτας. Και πέρα από την ανακοίνωση της πρόωρης συνταξιοδότησης του αρχηγού του τμήματος της αστυνομίας του Λούισβιλ, Στιβ Κόνραντ, κανένας αστυνομικός δεν έχει διωχθεί ή απομακρυνθεί από το σώμα για πειθαρχικό παράπτωμα.

Είναι σχεδόν αδύνατο να αποτιμηθεί ο γιγάντιος αντίκτυπος των smartphones και της άμεσα προσβάσιμης βιντεοσκόπησης στην καταγραφή των ρατσιστικών περιστατικών αστυνομικής βίας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Από τον αιματηρό θάνατο του Φιλάντο Καστίλ, τον οποίο δημοσίευσε σε πραγματικό χρόνο στο Facebook Live η σύντροφός του, μέχρι το άγριο ξυλοκόπημα του Νάνια Κέιν από αστυνομικό του Σακραμέντο, επειδή δεν διέσχισε τον δρόμο από διάβαση πεζών –το οποίο δημοσιεύθηκε εκατοντάδες χιλιάδες φορές στο Τwitter εντός μερικών λεπτών–, τα smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν μεταμορφώσει τις μαρτυρίες των θυμάτων σε γεγονός αδιαμφισβήτητο, πανταχού παρόν και αέναα προσβάσιμο.

Αν ο πνιγμός του Τζορτζ Φλόιντ από το γόνατο του αστυνομικού δεν είχε καταγραφεί από την κάμερα μιας έφηβης περαστικής, είναι αμφίβολο εάν ο θάνατός του θα σήμαινε κάτι περισσότερο πέρα από ένα ακόμη όνομα στη μακρά λίστα των Αφροαμερικανών που δολοφονήθηκαν από την αστυνομία – η οποία μόλις φέτος μετράει 31 επιβεβαιωμένα θύματα, και πιθανώς αρκετά παραπάνω. Η δύναμη της συγκλονιστικής εικόνας ήταν αρκετή για να κάνει να σωπάσουν ακόμη και οι πιο επίμονοι αρνητές του συστημικού ρατσισμού.

Θα περίμενε κάποιος πως τα, προσβάσιμα πλέον, σοκαριστικά πλάνα της βίας ίσως είναι αρκετά για να επιφέρουν την αλλαγή στις πρακτικές και στη νοοτροπία της αστυνομικής δύναμης των ΗΠΑ που απαιτούν οι Αφροαμερικανοί ακτιβιστές εδώ και δεκαετίες. Η πραγματικότητα, δυστυχώς, είναι πιο απογοητευτική. Eνα ρεπορτάζ των New York Times, που δημοσιεύθηκε το 2018, συγκέντρωσε συνολικά 34 βίντεο σε διάστημα μόλις τριών χρόνων που απεικονίζουν δυσανάλογη αστυνομική βία εις βάρος άοπλων Αφροαμερικανών πολιτών. Κάθε ένα από αυτά προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και νέο κύμα διαμαρτυριών – ωστόσο στην πλειονότητα των περιπτώσεων που ξεχωρίζει το δημοσίευμα, οι αστυνομικοί που ενεπλάκησαν δεν υπέστησαν καμία κύρωση.

Προειδοποίηση

Ακόμη και όταν η καταγραφή της βίας και η διάδοσή της μέσω των παραδοσιακών και σύγχρονων μέσων επικοινωνίας οδηγεί σε κάποια αλλαγή, αυτό δεν σημαίνει πως δεν έρχεται με κάποιο βαρύ τίμημα. Αρκετοί προειδοποιούν πως η συνεχής έκθεση στη βία κινδυνεύει να προκαλέσει έντονο ψυχολογικό τραύμα στα μέλη της κοινότητας των Αφροαμερικανών. «Το βίντεο της δολοφονίας του Φλόιντ επηρεάζει βαθύτατα την κοινότητά μας και έχουμε την υποχρέωση να το δούμε, να το κατανοήσουμε, να το σχολιάσουμε», μας λέει χαρακτηριστικά η Μόνικα Γουίλιαμς, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ, η οποία μελετά τα ψυχικά τραύματα που σχετίζονται με τον ρατσισμό. «Ωστόσο, κάθε φορά που το βλέπω, η ψυχή μου μουδιάζει», συμπληρώνει. Η 27χρονη Σίντνεϊ Ράλτον από τη Μινεσότα συμφωνεί. «Κάθε φορά που βλέπω το βίντεο, βλέπω παράλληλα τον εαυτό μου και αυτούς που αγαπώ στη θέση του θύματος. Αυτή η ταύτιση γίνεται μια μορφή βίας από μόνη της – και ακόμη περισσότερο, όταν δεν ακολουθείται από κάποια μορφή δικαιοσύνης», δηλώνει στην «Κ».

Ισως ακόμη πιο τραυματική είναι η ευκολία καθώς και η ταχύτητα με την οποία οι σοκαριστικοί αυτοί θάνατοι μπορούν να προβληθούν στο Διαδίκτυο, να αναμεταδίδονται αιώνια και να ξεπηδούν συνεχώς και απροειδοποίητα στο timeline των χρηστών, οι οποίοι μπορεί ακόμη και να έχουν ψυχικά τραύματα από τη φρίκη της εικόνας.

Στο νέο της βιβλίο, «Bearing Witness While Black» («Οντας Μάρτυρας και Μαύρος»), η καθηγήτρια δημοσιογραφίας Αλίσα Ρίτσαρντσον ισχυρίζεται πως τα σύγχρονα πλάνα των θανάτων των Αφροαμερικανών από την αστυνομία θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με την ίδια ευαισθησία και προσοχή με την οποία αντιμετωπίζονται οι φρικιαστικές φωτογραφίες των δημόσιων λιντσαρισμάτων των αρχών του 20ού αιώνα.

«Στην αρχή, τα βίντεο των θανάτων εξυπηρετούν τον σκοπό της ενημέρωσης και της προσέλκυσης της κοινωνικής οργής. Μετά από ένα σημείο, κατ’ εμέ, το να αναμεταδίδονται συνεχώς τα τραγικά πλάνα στην τηλεόραση, σε βίντεο αυτόματης αναπαραγωγής σε ιστότοπους και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δεν εξυπηρετεί πλέον κάποιο σκοπό κοινωνικής δικαιοσύνης. Πρόκειται απλώς για εκμετάλλευση», σημειώνει στην «Κ» η Αφροαμερικανή καθηγήτρια, καλώντας τους Αμερικανούς να σταματήσουν να βλέπουν και να κοινοποιούν πλάνα μαύρων συμπολιτών τους που πεθαίνουν άδοξα με τέτοια ευκολία.

Πράγματι, από τις αρχές του αιώνα μέχρι και σήμερα, η βία κατά των Αφροαμερικανών έχει απαθανατιστεί εκατοντάδες φορές από τα μέσα της κάθε εποχής. Το 1955, οι φωτογραφίες της σορού του Εμετ Τιλ –του 14χρονου αγοριού που ξυλοκοπήθηκε, πυροβολήθηκε και αφέθηκε σε ένα ποτάμι έπειτα από τις κατηγορίες μιας λευκής γυναίκας πως της «σφύριξε πρόστυχα»– εμφανίστηκαν στα πρωτοσέλιδα των αμερικανικών εφημερίδων και στιγμάτισαν μια ολόκληρη γενιά. Μόλις επτά χρόνια μετά, οι Αμερικανοί τηλεθεατές παρακολούθησαν σοκαρισμένοι τις εικόνες απελευθέρωσης μαινόμενων γερμανικών ποιμενικών σκύλων κατά νεαρών Αφροαμερικανών διαδηλωτών που διαμαρτύρονταν για τα πολιτικά τους δικαιώματα. Οι εικόνες μάλιστα οδήγησαν τον τότε πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Τζον Φ. Κένεντι, να κάνει λόγο για «εθνική κρίση».


 Στο νέο της βιβλίο, «Bearing Witness While Black» («Οντας Μάρτυρας και Μαύρος»), η Αλίσα Ρίτσαρντσον ισχυρίζεται πως τα πλάνα των θανάτων Αφροαμερικανών από την αστυνομία θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με ευαισθησία και προσοχή.

Η ανησυχία

Κάθε τέτοια καταγραφή έχει καταφέρει να ευαισθητοποιήσει προσωρινά την αμερικανική κοινωνία για τις φυλετικές προκαταλήψεις που εξακολουθεί να διακατέχει, ωστόσο μερικοί ανησυχούν πως, όσο διογκώνεται η λίστα της αποτύπωσης της βίας, τόσο κινδυνεύει αυτή να κανονικοποιηθεί.

Η διαδικτυακή μνήμη είναι, άλλωστε, πιο εφήμερη από ποτέ. Μια αναδρομή στο καλοκαίρι του 2014, αρκεί για να κατανοήσει κανείς τον φαύλο κύκλο του φαινομένου. Τον Ιούλιο εκείνο, ο 43χρονος Ερικ Γκάρνερ προσεγγίστηκε από αστυνομικούς επειδή πουλούσε αφορολόγητα τσιγάρα σε δρόμο του Στάτεν Αϊλαντ. Ο ίδιος αρνήθηκε τις κατηγορίες και ήρθε σε λεκτική αντιπαράθεση με τους αστυνομικούς. Οταν αντιστάθηκε στη σύλληψη, ο αστυνομικός Ντάνιελ Πανταλέο τον άρπαξε από τον λαιμό και στη συνέχεια έσπρωξε το πρόσωπό του προς το πεζοδρόμιο. Πεσμένος στο έδαφος, ο Γκάρνερ ψέλλισε με δυσκολία τη φράση «δεν μπορώ να αναπνεύσω» έντεκα φορές προτού πέσει λιπόθυμος. Αφησε την τελευταία του πνοή μία ώρα αργότερα, στο νοσοκομείο του Πανεπιστημίου του Ρίτσμοντ.

Η δολοφονία του Γκάρνερ καταγράφηκε από το κινητό του σοκαρισμένου παρισταμένου Ράμσεϊ Ορτα, δημοσιεύθηκε στη συνέχεια από τη New York Daily News και κοινοποιήθηκε πάνω από δέκα χιλιάδες φορές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό δεν ήταν, όμως, αρκετό για να αποφευχθεί η επανάληψη της τραγικής ιστορίας, με ανατριχιαστικές ομοιότητες, μόλις έξι χρόνια μετά.

ΚΟΣΜΟΣ 09.06.2020

Οταν οι Ελληνες ήταν «μαύροι» στις ΗΠΑ

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΠΟΥΡΝΑΡΑ

Μέχρι το 1930 υπολογίζεται ότι περίπου μισό εκατομμύριο συμπατριώτες μας πέρασαν το κατώφλι του Ελις Αϊλαντ. Νεαροί σκληραγωγημένοι άνδρες, στην πλειονότητά τους αγρότες. Στα επίσημα έγγραφα εισδοχής στις ΗΠΑ, κάποιοι εξ αυτών, ιδιαίτερα οι πιο σκουρόχρωμοι, καταγράφηκαν συχνά ως «Ανατολίτες», ακόμα και «Μαύροι». Οι Ελληνες ήταν ένα περίεργο, ακατανόητο υβρίδιο για τους ντόπιους, κάτι ανάμεσα σε μαύρους και λευκούς. Παρέμειναν σε αυτό το φυλετικό μεταίχμιο για δεκαετίες.

Οι πρώτοι μετανάστες από τη χώρα μας, αντιμετωπίστηκαν σε πολλές περιπτώσεις ιδιαίτερα εχθρικά από ξενόφοβους και ρατσιστές. Ακόμα και όταν σταμάτησαν να είναι πλανόδιοι πωλητές φρούτων και άνοιξαν τα δικά τους καταστήματα, οι Ελληνες στοχοποιήθηκαν από την Κου Κλουξ Κλαν και χαρακτηρίζονταν συχνά «λιγδιάρηδες» και «ακατάλληλοι» για να γίνουν πραγματικοί Αμερικανοί, μια «εστία μόλυνσης» για τη λευκή κοινωνία.

Δεν ήταν οι μόνοι που το έζησαν αυτό. Το 1995 ένα βιβλίο έκανε μεγάλη αίσθηση στην αμερικανική πανεπιστημιακή κοινότητα. Είχε τίτλο «Πώς οι Ιρλανδοί έγιναν Λευκοί» και ο συγγραφέας του Νόελ Ιγνάτιεφ εξηγούσε ότι η «λευκότητα» δεν ήταν κάτι βιολογικό αλλά μια κοινωνιολογική κατασκευή: όσο πιο καλά τα πήγαινες κοινωνικά τόσο πιο «άσπρος» γινόσουν στα μάτια των άλλων. Το «χρώμα» δεν ήταν κάτι σταθερό αλλά ρευστό που καθοριζόταν από την πρόοδο μιας εθνοτικής κοινότητας μέσα στην αμερικανική κοινωνία. Στην περίπτωση δε των Ιρλανδών, οι αρχικώς φυλετικά στιγματισμένοι έφτασαν μετά δεκαετίες να είναι εκείνοι που έκαναν φυλετικές διακρίσεις.

Οι Ελληνοαμερικανοί κατάφεραν να κάνουν σταδιακά και σταθερά τη μετάβαση προς τη «λευκότητα», χάρις στην τεράστια επένδυση στη μόρφωση των παιδιών τους. Κατά τον Τσαρλς Μόσκος, τον πρώτο καταγραφέα της οδύσσειας των Ελλήνων στις ΗΠΑ, αυτός ήταν ο καθοριστικότερος παράγοντας, ο καταλύτης της κοινωνικής ανέλιξης των συμπατριωτών μας. Σε αυτήν τη μακρά και επίπονη πορεία της οι Ελληνοαμερικανοί παρακολούθησαν από κοντά τον αγώνα των Αφροαμερικανών να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους. Η πορεία των δύο κοινοτήτων ήταν αρχικά συγκλίνουσα. Εδώ και δεκαετίες είναι αποκλίνουσα.

Σήμερα η πλειονότητα των Ελληνοαμερικανών είναι απολύτως στεριωμένη στη μεσαία τάξη, ενώ πολλά μέλη της ηγούνται στον επιχειρηματικό στίβο, είναι τμήμα της αμερικανικής ελίτ. Αντιθέτως, οι Αφροαμερικανοί δείχνουν να παλεύουν για το στοιχειώδες: την αξία της ανθρώπινης ζωής.


Μαύρος θαμώνας σε ελληνικό μαγαζί στο Πίτσμπουργκ.

Η ιστορική αναδρομή

«Οταν έφτασαν οι Ελληνες μαζικά στην Αμερική από τη δεκαετία του 1890 ήταν μέρος ενός τεράστιου κύματος μετανάστευσης αγροτικών πληθυσμών από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη στις ΗΠΑ», λέει ο ιστορικός της διασποράς Αλέξανδρος Κιτροέφ. «Οι μετανάστες απoτέλεσαν ξαφνικά τόσο μεγάλο δημογραφικό μέγεθος που οι ντόπιοι Αμερικανοί βόρειας και δυτικοευρωπαϊκής καταγωγής ανησύχησαν πως θα αλλοιωθεί η αμερικανική κοινωνία. Στις μεγάλες πόλεις ιδίως, οι ξενογεννημένοι ήταν όσοι και οι αμερικανογεννημένοι. Σε αυτό το κλίμα επανιδρύθηκε η Κου Κουξ Κλαν το 1915, με στόχο όχι μόνο τους μαύρους αλλά τους Νότιους Ευρωπαίους, ιδιαίτερα τους Ελληνες και τους Καθολικούς στο δόγμα που απειλούσαν τον προτεσταντικό ακρογωνιαίο λίθο του “Αμερικανισμού”».

«Στο τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου η πτώση στην παραγωγή και η μεγάλη ανεργία φούντωσαν το ξενοφοβικό κίνημα στις ΗΠΑ. Το 1924 νομοθετήθηκε δραστική μείωση στην υποδοχή μεταναστών από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, κάτι που έπληξε πολύ την Ελλάδα» τονίζει ο ιστορικός. Το 1922 ιδρύθηκε η AHEPA από Ελληνες μαγαζάτορες στην Ατλάντα που προσπαθούσαν να προστατεύσουν τις οικογένειες και τις περιουσίες τους από τις επιθέσεις των ρατσιστών. «Η οργάνωση ήθελε  να αποδείξει πως οι Ελληνες μπορούσαν κάλλιστα να αμερικανοποιηθούν διότι ήταν γόνοι του αρχαίου πολιτισμού που δημιούργησε τον δυτικό.

Προσπάθησε να πείσει τους Ελληνες να μάθουν καλά αγγλικά και να αποκτήσουν αμερικανική υπηκοότητα, πράγμα που έκαναν κατά χιλιάδες τη δεκαετία του 1920», εξηγεί ο Κιτροέφ.

Η μαύρη πελατεία

Οι σχέσεις των Ελλήνων με τους Αφροαμερικανούς εκείνη την περίοδο έχουν το πρόσημο της ανθρωπιάς. Οι συμπατριώτες μας προέρχονταν από μια χώρα με φρέσκια ακόμα τη μνήμη της οθωμανικής σκλαβιάς. «Οι Ελληνες δεν ήταν  στην Αμερική την εποχή της δουλείας και δεν ωφελήθηκαν από αυτή. Επίσης οι ντόπιοι Αμερικανοί δεν τους θεωρούσαν καν λευκούς όπως πολλούς άλλους μετανάστες από τη Νότια Ευρώπη» λέει ο Κιτροέφ, συμπληρώνοντας: «Στις αρχές του 20ού αιώνα εργάζονταν στις πιο φτωχές περιοχές των μεγάλων πόλεων όπου είχαν συνεχή τριβή με τους μαύρους. Είτε οι Ελληνες ήταν πλανόδιοι πωλητές είτε ήταν ιδιοκτήτες σε μικρά εστιατόρια και καταστήματα, είχαν και μαύρη πελατεία, κάτι που τους διαφοροποιούσε από τους υπόλοιπους που δεν δέχονταν Αφροαμερικανούς».

«Μερικοί συμπατριώτες μας μάλιστα διώχθηκαν από πόλεις στον Νότο διότι δεν απαγόρευαν στους μαύρους να τρώνε στα μαγαζιά τους. Για τον μικρό Ελληνα επιχειρηματία, που δεν είχε εμποτιστεί από την ιδέα της φυλετικής ανωτερότητας των λευκών και είχε υποστεί ο ίδιος διακρίσεις λόγω της ξενοφοβίας –ενώ προσπαθούσε να τα βγάλει πέρα με ένα μικρό μαγαζί του– φαίνεται απόλυτα λογικό να αποδέχεται τους μαύρους ως πελάτες ή ως υπαλλήλους» υπογραμμίζει ο καθηγητής Ιστορίας στο Χάβερφορντ.


Ελληνες και μαύροι σφουγγαράδες στο Τάρπον Σπρινγκς της Φλόριντα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν το Τάρπον Σπρινγκς στη Φλόριντα. Οι νεοαφιχθέντες Ελληνες σφουγγαράδες αρχικά μπήκαν στο στόχαστρο των λευκών Αμερικανών επειδή είχαν πιο ανεπτυγμένη τεχνογνωσία σπογγαλιείας. Στην προσπάθειά τους να επιβιώσουν από αλλεπάλληλα εμπορικά σαμποτάζ, άρχισαν να προσλαμβάνουν μαύρους για πληρώματα στα καΐκια τους και να τους δίνουν την ίδια αμοιβή που κέρδιζαν και οι λευκοί, πράγμα ανήκουστο για την εποχή. Πολλοί Αφροαμερικανοί έμαθαν άπταιστα ελληνικά, ενώ η πόλη θεωρείτο ένα ασφαλές μέρος γι’ αυτούς. Επίσης υπήρξε μία από τις λίγες πόλεις στον αμερικανικό Νότο όπου έμπαιναν στα λεωφορεία μαζί με τους λευκούς, κάτι που απαγορευόταν στην υπόλοιπη χώρα.

«Σαν τη Σμύρνη…»

Το 1940 οι Ελληνες που είχαν στο μεταξύ αρχίσει να ανέρχονται κοινωνικά, βρέθηκαν παρατηρητές των βίαιων επεισοδίων φυλετικού χαρακτήρα. Στο βιβλίο του «Growing Up Greek American In the Motor City», ο Νταν Γεωργακάς, ποιητής, συγγραφέας και ακτιβιστής θυμάται τις ημέρες των φυλετικών συγκρούσεων στο Ντιτρόιτ το 1943. Ο πατέρας του αποφάσισε να μην κλείσει το εστιατόριό τους, αν και ήταν μεγάλος ο κίνδυνος του βανδαλισμού. Εδωσε στη γυναίκα του ένα περίστροφο για να αντιμετωπίσει τυχόν εισβολείς στο σπίτι. Εκείνη ήταν πεπεισμένη «πως η πόλη θα καεί σαν τη Σμύρνη».
Κάποιοι συγγενείς του αντιμετώπιζαν τις μάχες ως μια παράνοια της αμερικανικής κοινωνίας που δεν αφορούσε τους Ελληνες μετανάστες, οι οποίοι καλά θα έκαναν να έμεναν έξω από τις φασαρίες. Από την άλλη, τα μαγαζιά στην περίφημη Greektown του Ντιτρόιτ ήταν τα μόνα που δέχονταν μαύρους πελάτες. Ο Γεωργακάς γράφει πως όταν τελείωσε η βία με τη συμβολή της Εθνοφρουράς, η ιστορία των γεγονότων αποσιωπήθηκε στις επόμενες γενιές. «Εγινε όπως με μια τρελή θεία που την κλείνεις στη σοφίτα, όλοι ξέρουν την ύπαρξή της αλλά κανένας δεν μιλά γι’ αυτήν». Η μάχη μεταξύ λευκών και μαύρων επαναλήφθηκε στο Ντιτρόιτ το 1967. Η σφοδρότητα ήταν τέτοια που άλλαξε το πρόσωπο της πόλης. Οι λευκοί έφυγαν μια και καλή για να ζήσουν στα προάστια.

Η εικόνα των Ελλήνων είχε ήδη αλλάξει στις ΗΠΑ μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οχι μόνον η ηρωική αντίσταση της μικρής χώρας στους ναζί τους ανέβασε στα μάτια των Αμερικανών αλλά πολλοί μετανάστες είχαν επωφεληθεί από την ανάπτυξη και αποκαταστάθηκαν οικονομικά. Το 1960 οι Αφροαμερικανοί άρχισαν να διεκδικούν με μεγαλύτερο σθένος την κοινωνική δικαιοσύνη. «Τότε ο μέσος Ελληνοαμερικανός ούτε στράφηκε κατά των μαύρων ούτε όμως συμπαραστάθηκε ενεργά στο κίνημά τους» λέει ο Κιτροέφ.

«Ο θυμός δεν φέρνει το τέλος του ρατσισμού»

Τα επεισόδια για τον Τζορτζ Φλόιντ έχουν προκαλέσει θύελλα. Θα έχουν αποτέλεσμα; «Ενα μικρό μέρος των συμμετεχόντων καταστρέφει και λεηλατεί» λέει ο συγγραφέας Τζορτζ Πελεκάνος. «Οι διαμαρτυρίες φέρνουν αποτέλεσμα. Το 1968 χάρις στα επεισόδια που έγιναν μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο, το κίνημα των δικαιωμάτων προχώρησε όσο σε μία δεκαετία. Εκαναν ορατά τα προβλήματα των μαύρων, διότι οι Αμερικανοί δεν μπορούσαν πλέον να αποστρέψουν το βλέμμα. Δεν είχαν άλλη επιλογή, διότι αλλιώς θα συνεχιζόταν η βία. Ο θυμός που βλέπουμε σήμερα δεν θα φέρει το τέλος του ρατσισμού. Θα κάνει όμως τους Αμερικανούς να σκεφτούν πολύ για τη χώρα τους και μπορεί να φέρει το τέλος αυτής της αποτυχημένης προεδρίας».


Ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος στο πλευρό του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, στη Σέλμα.

«Οι Ελληνες γονείς μου απαγορευόταν να πάνε στην ίδια παραλία με τους λευκούς Αμερικανούς. Νιώθω ακόμα από την ίδια μεριά του πάγκου, όπως στο εστιατόριό μας». Τα παιδιά του πηγαίνουν στις πορείες; «Θα αισθανόμουν πολύ πιο ασφαλείς αν δεν πάρουν μέρος. Παρότι είναι γεννημένοι στη Λατινική Αμερική, στις ΗΠΑ αντιμετωπίζονται σκέτα ως μαύροι. Εχω να σας πω πολλές ιστορίες από τα χρόνια που μεγάλωναν, για άδικη συμπεριφορά της αστυνομίας εις βάρος τους. Είναι επικίνδυνο να είσαι μαύρος στην Αμερική».

Ο Νίκος Αλεξίου καθηγητής κοινωνιολογίας στο Queens College λέει: «Το ζήτημα εδώ δεν είναι πια μόνο ρατσιστικό αλλά και βαθιά ταξικό. Τα ποσοστά μαύρων και ισπανόφωνων που πέθαναν από τον κορωνοϊό είναι συντριπτικά μεγαλύτερα από εκείνα των λευκών Αμερικανών. Η φτώχεια, η κουλτούρα της ανημπόριας, της αδράνειας, της επαιτείας που έχει σταθερά καλλιεργηθεί στον πληθυσμό των Αφροαμερικανών, δεν τους αφήνει ελπίδα κοινωνικής ανέλιξης. Φαίνεται ότι οι Ελληνοαμερικανοί έγιναν λευκοί αλλά οι μαύροι παρέμειναν μαύροι…».

Η αλληλεγγύη του Ιακώβου

Εξαίρεση αποτέλεσε ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος, που ήταν από τους λίγους Ελληνοαμερικανούς και τους λίγους λευκούς θρησκευτικούς ηγέτες στο πλευρό του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ το 1965, στη Σέλμα της Αλαμπάμα. Ο Ιάκωβος έλεγε αργότερα: «Στην Τουρκία όπου γεννήθηκα ήμουν πολίτης Γ΄ κατηγορίας και θέλησα να πάρω μέρος στην πορεία για να εκδικηθώ όσους καταπιέζουν τους ανθρώπους». Υπογράμμιζε μάλιστα πως οι αμερικανικές αστυνομικές δυνάμεις έμοιαζαν στα μάτια του με τους Τούρκους που έθεσαν τη γενέτειρά του, την Ιμβρο, υπό την κατοχή τους. Τρία χρόνια αργότερα, το ’68, ο 11χρονος τότε Τζορτζ Πελεκάνος έπαιρνε καθημερινά το λεωφορείο στην Ουάσιγκτον για να πάει να βοηθήσει τον πατέρα του στο οικογενειακό εστιατόριο. Στη διαδρομή, κοιτούσε από τα παράθυρα ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα με καμένα κτίρια και κατεστραμμένα μαγαζιά. Ηταν ένα μέρος της πόλης όπου κατοικούσαν Αφροαμερικανοί και είχε καεί ολοσχερώς στα βίαια επεισόδια που ξέσπασαν με τη δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ, τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς. Ο μικρός, από τους λίγους λευκούς επιβάτες του λεωφορείου, πίστευε ότι οι μαύροι θα έπρεπε να είναι θλιμμένοι που η γειτονιά τους είχε αυτήν τη φρικτή όψη. Αντί της θλίψης, εισέπραττε ένα είδος υπερηφάνειας στην ατμόσφαιρα. «Κάτι είχε επιτέλους αλλάξει γι’ αυτούς», μου λέει στο τηλέφωνο. «Θυμάμαι ότι ο πάγκος σερβιρίσματος στο μαγαζί μας ήταν το νοητό όριο ανάμεσα σε δύο κόσμους. Από τη μια μεριά, ο Σπαρτιάτης πατέρας μου, εγώ και τέσσερις μαύροι εργαζόμενοι, και από την απέναντι μεριά, οι γραβατοφορεμένοι λευκοί κάτοικοι της Ουάσιγκτον. Αυτή η συνειδητοποίηση με έκανε αργότερα να γράψω κυρίως για τη σκληρή καθημερινότητα των Αφροαμερικανών», υπογραμμίζει ο συγγραφέας, που καταξιώθηκε μέσα από τα αστυνομικά του μυθιστορήματα για τους μαύρους κατοίκους της Ουάσιγκτον. Ο Πελεκάνος πριν από 30 χρόνια υιοθέτησε τρία μαύρα παιδιά με τη γυναίκα του: τον Πίτερ και τον Νικ από τη Βραζιλία και τη Ρόζα από τη Γουατεμάλα.

 ΤΑΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ

Η πολυπολιτισμική πτώχευση

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 01.03.2020 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Η διαχωριστική γραμμή είναι ευδιάκριτη. Στη μία πλευρά συνωστίζονται όσοι συμπολίτες μας δεν δέχονται κανέναν πρόσφυγα ή μετανάστη. Οι πιο ακραίοι απαιτούν να τους πετάξουν όλους στη θάλασσα. Στην άλλη πλευρά συνωστίζονται όσοι αντιλαμβάνονται ότι πρόκειται για ένα αναγκαίο φαινόμενο. Οι πιο ακραίοι θεωρούν ότι η μετανάστευση είναι επιθυμητή. Οι νεοφερμένοι θα εμπλουτίσουν την ελληνική κοινωνία με τα ήθη τους και θα βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της δημογραφικής κατάρρευσης αν τους βοηθήσουμε να ενταχθούν. Η Ελλάδα ως ευρωπαϊκή χώρα δεν μπορεί παρά να είναι πολυπολιτισμική.

Με την πρώτη ομάδα δεν υπάρχουν περιθώρια διαλόγου. Επικαλούνται μια φανταστική καθαρότητα της ελληνικής ταυτότητας την οποία ούτε οι ίδιοι μπορούν να υπηρετήσουν. Οι απόψεις τους συνδυάζονται συνήθως με διάφορες θεωρίες συνωμοσίας στις οποίες πρωταγωνιστούν ο Σόρος με τον Ερντογάν και έχουν στόχο την αλλοίωση της πολιτισμικής μας ταυτότητας. Τζάμπα κόπος. Τα ελληνικά τους και η αντίληψή τους για την ελληνική παιδεία δεν χρειάζονται καμιά βοήθεια για την αλλοίωσή τους.

Με την αντίπαλη ομάδα τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Οι απόψεις της προβάλλονται ως αποτελέσματα διαλόγου, ενίοτε δε και ως συμπεράσματα επιστημονικής έρευνας. Μια σύγχρονη κοινωνία δεν μπορεί παρά να είναι πολυπολιτισμική. Ως εκ τούτου κάθε «διαφορετικό» στοιχείο που εισάγεται στους κόλπους της είναι στοιχείο εκσυγχρονισμού. Η μόνη ποιότητα που αναγνωρίζουν είναι το «διαφορετικό». Φυλετικό, θρησκευτικό, διατροφικό. Σημασία έχει να μην εντάσσεται στα ήδη κατεστημένα ήθη και έθιμα. Απαξιώνουν τη γιαγιούλα που σταυροκοπιέται για τη σωτηρία της ψυχής της όμως σέβονται τη μουσουλμάνα που φοράει τη μαντίλα της. Εξεγείρονται στις περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας όμως αντιμετωπίζουν με συγκατάβαση τον νόμο της σαρίας. Αλλο η σαρία και άλλο το κτήνος της διπλανής πόρτας που κακοποιεί τη γυναίκα του γιατί δεν του βγήκε ο Τζόκερ και πνίγηκε στις μπίρες. Είναι άλλο;

Η μετακίνηση πληθυσμών από την Αφρική και την Ασία προς την Ευρώπη είναι ένα ιστορικό φαινόμενο με το οποίο είμαστε υποχρεωμένοι να ζήσουμε. Μπορεί να «διαφωνείς» όμως είναι σαν να διαφωνείς με τον νόμο της βαρύτητας.

Η χώρα μας είναι η πιο σεισμογενής περιοχή του φαινομένου. Είναι στην πρώτη γραμμή, τα θαλάσσια σύνορά της είναι απροστάτευτα. Εχει απέναντί της μια Τουρκία η οποία ανακάλυψε στις μεταναστευτικές ροές ένα εργαλείο πίεσης αποτελεσματικότερο από τις παραβιάσεις του εναέριου χώρου. Και μια Ευρώπη που κλείνει τα σύνορά της απέναντι στην Ελλάδα για να προλάβει τη μετάδοση του ιού.

Τίποτε απ’ όλ’ αυτά δεν συνιστά προϋπόθεση για τις συνθήκες δημιουργίας μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας. Μην ξεχνάμε ότι η πολυπολιτισμικότητα γεννήθηκε ως αντίβαρο στην αποικιοκρατία, άρα ως μεταμόρφωση σε ειρηνική συνθήκη μιας σχέσης που γεννήθηκε μέσα από τη σύγκρουση. Απαραίτητο συστατικό της υπήρξε η αυτοπεποίθηση των κοινωνιών που την υιοθέτησαν. Η ελληνική κοινωνία σήμερα δεν ανταποκρίνεται σε καμία από τις δύο συνθήκες. Ενώ δεν έχει παρελθόν αποικιοκρατίας δεν αντιλαμβάνεται για ποιον λόγο οφείλει να υιοθετήσει τις ενοχές της Ευρώπης. Και δεύτερον είναι μια κοινωνία που έχει χάσει προ πολλού την αυτοπεποίθησή της, αν την είχε ποτέ.

Ως εκ τούτου η πολυπολιτισμική της προοπτική βιώνεται σαν ένας ακόμη θεωρητικός βιασμός ο οποίος δεν έχει σχέση με τα βιώματά της. Τον βιασμό τον ζήσαμε στην τετραετία των Συριζανέλ. Οποιος αντιδρούσε στην παρουσία μεταναστών ήταν τουλάχιστον ακροδεξιός. Εξάλλου δεν υπήρχαν μετανάστες. Ολοι ήσαν πρόσφυγες, ακόμη κι αν ήσαν μετανάστες. Το ιδεολόγημα ήταν χοντροκομμένο. Οφείλεις να βοηθήσεις όποιον σου ζητάει βοήθεια, ακόμη κι αν τον ρίξεις σε μια ανθρώπινη χωματερή όπως η Μόρια ή παλιότερα η Ειδομένη. Και δεν ξεχνάω την ευφυή σύλληψη του κ. Τσίπρα να ανταλλάξει τους πρόσφυγες με χρέος. Οι άνθρωποι μετρούν και όχι οι αριθμοί, εκτός κι αν μετρούν οι αριθμοί.

Η νέα κυβέρνηση αναγνώρισε ότι οι ροές είναι κυρίως μεταναστευτικές. Επειτα από μήνες καθυστερήσεων, δισταγμών και παλινωδιών οδηγηθήκαμε στην πανωλεθρία των κλειστών κέντρων στη Λέσβο και τη Χίο, στους τραμπουκισμούς και την οιονεί εξέγερση των ντόπιων πληθυσμών. Η διαφορά της πρώην από την νυν κυβέρνηση είναι ότι η νυν δεν δεσμεύεται από τις ιδεολογικές ανοησίες που μας έφεραν ώς εδώ. Της λείπει το θάρρος ή μήπως δεν μπορεί να δει αυτό που βλέπουν τα μάτια της. Η πολυπολιτισμική κοινωνία δεν οργανώνεται καταναγκαστικά. Και όσο κι αν παρέλαβε μια κοινωνία ελάχιστων απαιτήσεων είναι σε θέση να καταλάβει ότι ακόμη και αυτή δεν μπορεί να δεχθεί τον ταλαίπωρο Αφγανό ως στοιχείο εμπλουτισμού της. Εχει και η πτώχευση τα όριά της.

Λίγες μέρες έχουν περάσει μετά την επιστροφή της από την Πολωνία και το τηλέφωνό της δεν σταματά να χτυπά, για συγχαρητήρια. Εκείνη βουρκώνει. «Ευχαριστούμε. Είμαστε πολύ χαρούμενες». Δεν χρησιμοποιεί ενικό. Αυτή η επιτυχία, άλλωστε, που είναι αφορμή για τη συνέντευξη που διαβάζετε, είναι πληθυντικού αριθμού. Ανήκει σε δέκα γυναίκες, κωφές ή βαρήκοες, «άτομα με αναπηρία» επισήμως, αλλά στην πραγματικότητα μια σπουδαία ομάδα και, κυρίως, μια σφιχτή αγκαλιά. Ανήκει και στην προπονήτριά τους, τον ενδέκατο κρίκο, τον πιο δυνατό: την Αθηνά Ζέρβα, που βρίσκεται απέναντί μου. «Και μην ξεχάσετε, παρακαλώ, να αναφέρετε τη βοηθό μου Μάρθα Αργυρίου και τον Δημήτρη Μέξη, καθώς και τη φυσικοθεραπεύτρια Νάνσυ Τσιούλη, οι οποίοι προσφέρουν αφιλοκερδώς τις υπηρεσίες τους», λέει η συνομιλήτριά μου.

Η Εθνική Κωφών Γυναικών Μπάσκετ έφερε στην Ελλάδα μία ακόμα διάκριση, το Παγκόσμιο Κύπελλο, νικώντας στον τελικό μια υπερδύναμη, τη Λιθουανία. Δεν ήταν εύκολο. Το ξεκίνημα στο τουρνουά ήταν άσχημο: τρεις ήττες. «Δικό μου ήταν το λάθος, προσπαθούσα να γειώσω τα κορίτσια μου. Δεν ανέφερα καθόλου το χρυσό, για να μην αγχώνονται, αλλά φαίνεται πως έτσι τους κατέβασα τον πήχυ», εξηγεί η Αθηνά Ζέρβα. «Αυτή η ομάδα όμως παίζει με την ψυχή, όχι με την τακτική. Φάγαμε τρεις σφαλιάρες, αλλά καταφέραμε να σταθούμε όρθιες. Φτάνοντας στον ημιτελικό, απέναντι στην Τουρκία, δεν υπήρχε περίπτωση να χάσουμε. Ξέραμε ότι οι Τουρκάλες, ως μονάδες, ήταν καλύτερες αθλήτριες. Εμείς όμως έχουμε ένα ατού: είμαστε ομάδα, λειτουργούμε ως σύνολο, έχουμε δουλέψει σκληρά για να κατακτήσουμε το “μαζί”. Αυτή ήταν η διαφορά που έκρινε το αποτέλεσμα».

Δεύτερη οικογένεια

Τα κορίτσια της, η δεύτερη οικογένειά της. Μου τις «συστήνει» και το πρόσωπό της λάμπει. «Η Αλεξάνδρα Κοτσιάφτη, η αρχηγός μας, είναι η προσωποποίηση της αφοσίωσης. Η Ανθή Χαϊνά, η πλέι μέικερ, έχει απίστευτη ενέργεια και το χάρισμα να τη μεταδίδει στους γύρω της. Τη Στεφανία Πατέρα τη λέμε “κλειδί”, γιατί είναι πασπαρτού, παίζει σε τέσσερις θέσεις και εξίσου καλά. Η Στάλα Κοτσιρέα, η βετεράνος μας, μητέρα δύο παιδιών, επί δύο δεκαετίες είναι το “βαρόμετρο” της ομάδας. Η Αλεξία Σπίνου είναι μητέρα τρίχρονων διδύμων κοριτσιών και φοιτήτρια της Ιατρικής – καταλαβαίνετε τι υπερβάσεις πρέπει καθημερινά να κάνει. H Λία Σαρακατσάνη, μητέρα μια κόρης ενός έτους, έχει απίστευτη αίσθηση της ευθύνης, ξέρει ποιο είναι το σωστό και παλεύει πάντα γι’ αυτό. Η Λαμπρινή Αγαγιώτου είναι αθόρυβη, αμίλητη, ήρεμη δύναμη, με αδυναμία στα παγωτά. Η Δήμητρα Μελίνη, η δικηγορίνα μας, που κάνει το μεταπτυχιακό της, είναι ένα φωτεινό πλάσμα, πάντα με το χαμόγελο και με προθυμία να βοηθήσει όλες μας, όποτε τη χρειαστούμε. Την Ιωάννα Βουδούρη την αποκαλούμε “βράχο”: λίγα λόγια, πολλή δύναμη. Η Χρύσα Βεράνη είναι ένα γελαστό κορίτσι που ανυπομονεί να μαζευτούμε για προπονήσεις και παιχνίδια. Με φωνάζει “μαμά”, μέσα κι έξω από το γήπεδο».

Δεν ήταν πάντα ιδανικά τα πράγματα. Υπερβάσεις και ανατροπές θα βρει κανείς πολλές στην πορεία τους. «Το 2011, όταν ανέλαβα τη θέση της προπονήτριας, ομάδα ουσιαστικά δεν υπήρχε. Οι παίκτριες ήταν απογοητευμένες, οι μισές σκέφτονταν να τα παρατήσουν, οι σχέσεις τους δεν ήταν οι καλύτερες – για λόγους αθλητικούς, μη φανταστείτε κάτι άλλο. Επρεπε όχι μόνο να τους μάθω μπάσκετ από την αρχή, αλλά και να μαζέψω τα κομμάτια, να τα συνθέσω σε ενιαίο σύνολο. Ζόρικο εγχείρημα. Κάποιες άκουγαν, έστω και με δυσκολία, καθότι βαρήκοες άλλες δεν άκουγαν αλλά μιλούσαν υπήρχαν και εκείνες που ούτε άκουγαν ούτε μιλούσαν. Πώς να συνεννοηθώ; Αναγκάστηκα να αλλάξω όλη τη μεθοδολογία μου. Κάθε άσκηση έπρεπε όχι απλώς να την περιγράφω, αλλά να την κάνω η ίδια για να τη δουν και έτσι να τη μάθουν. Δεν τις πίεσα όμως. Καταλάβαινα ότι χρειάζονταν χρόνο για να μου “ανοιχτούν”. Εδωσα μεγάλη σημασία στο βλέμμα και στη γλώσσα του σώματος. Με έβλεπαν να χτυπιέμαι και να φωνάζω τόσο, που πετάγονταν οι φλέβες στον λαιμό μου».

Το χαμένο καλάθι

Επιπλέον, η Αθηνά Ζέρβα, ξεκίνησε μαθήματα Νοηματικής. Η προσπάθειά της εκτιμήθηκε από τις παίκτριες. Η σχέση τους χτίστηκε πάνω σε γερή βάση: της εμπιστοσύνης, του σεβασμού και, σταδιακά, της αγάπης. Την πρώτη χρονιά, με μόλις δεκαεπτά προπονήσεις, έφυγαν για το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα στο Παλέρμο. Εκεί, για ένα λέι απ που χάθηκε στην παράταση δεν πέρασαν στον τελικό. «Ευτυχώς!», λέει η προπονήτριά τους. «Ηταν ανέτοιμες. Αν είχε μπει εκείνο το καλάθι, δεν ξέρω αν θα είχαμε την ίδια εξέλιξη. Αν φτάσεις στην κορυφή πολύ νωρίς –αν σε πετάξουν με αλεξίπτωτο και δεν σκαρφαλώσεις, αν δεν ματώσεις δηλαδή τα χέρια και τα πόδια σου– δεν το εκτιμάς, δεν αγωνίζεσαι. Το 2011 μπορεί να μη διακριθήκαμε, αλλά αποκτήσαμε αυτοπεποίθηση. Τότε γεννήθηκε το όραμά μας: να γίνουμε μια ομάδα που θα παίζει σύγχρονο, καλό μπάσκετ, όχι “αναπηρικό”…».

Οι διακρίσεις ήρθαν στην ώρα τους: χάλκινο μετάλλιο στο Ευρωπαϊκό το 2012 τέταρτη θέση στους Ολυμπιακούς το 2013 επίσης τέταρτες στο Παγκόσμιο το 2015 χρυσό στο Πρωτάθλημα Ευρώπης το 2016 στη Θεσσαλονίκη, όπως και στους Ολυμπιακούς Αγώνες Κωφών στη Σαμψούντα της Τουρκίας το 2017. «Ολα αυτά τα χρόνια, δεν σταμάτησαν να προσπαθούν σκληρά και να μαθαίνουν – βάζοντας το κοινό καλό πάνω από την προσωπική τους προβολή. Οι παίκτριες που υπερτερούσαν σε ταλέντο και ικανότητες έπαιρναν από το χέρι τις λιγότερο δυνατές, για να τις τραβήξουν μπροστά, μαζί τους. Καμιά δεν έμεινε πίσω, μαζί προχωρούσαν».

Αυτή η ομάδα είναι μια Σταχτοπούτα του παγκόσμιου αθλητισμού

«Εχω πάρει σπουδαία μαθήματα από αυτά τα κορίτσια», τονίζει η Αθηνά Ζέρβα. «Μου έμαθαν ότι δεν χρειαζόμαστε πολλά για να είμαστε ευτυχισμένοι. Οτι η ζωή μάς επιφυλάσσει ζόρια αλλά και χαρές που πρέπει να τις απολαμβάνουμε μέχρι το μεδούλι. Το γεγονός ότι είναι κωφές σε τίποτα δεν τις έχει εμποδίσει να ζουν την καθημερινότητά τους με τους συντρόφους τους (ακούοντες, οι πιο πολλοί), να εργάζονται, να μεγαλώνουν τα παιδιά τους. Μου έμαθαν και ότι κανένα πρόβλημα ή αναπηρία δεν μπορεί να σου στερήσει τη δίψα να τιμήσεις τα εθνικά σου χρώματα. Κι όλα αυτά, παρά το μπούλινγκ που υπέστησαν ως παιδιά. Εχουν πληρώσει τη διαφορετικότητά τους. Κακά τα ψέματα, δεν είναι δομημένη η κοινωνία μας ώστε να αποδέχεται και να παρέχει ευκολίες στους συνανθρώπους μας με ειδικές ανάγκες…».

Πίσω από την ισορροπία την οποία, παρά τα εμπόδια, έχουν κατακτήσει οι παίκτριες της Εθνικής Κωφών Γυναικών Μπάσκετ βρίσκονται οι οικογένειές τους. «Είναι ο πιο καθοριστικός παράγοντας η οικογένεια για τα άτομα με αναπηρία. Εχει τον ρόλο τού κυματοθραύστη: πρέπει να είναι στο πλευρό τους και να τα προστατεύει, χωρίς να δημιουργεί ασφυκτικό κλοιό αλλά ενθαρρύνοντάς τα να ανοίξουν τα φτερά τους και να κάνουν τις επιλογές τους», επισημαίνει η προπονήτρια της ομάδας.


«Και όλα αυτά, παρά το μπούλινγκ που υπέστησαν ως παιδιά. Εχουν πληρώσει τη διαφορετικότητά τους. Κακά τα ψέματα, δεν είναι δομημένη η κοινωνία μας ώστε να αποδέχεται και να παρέχει ευκολίες στους συνανθρώπους μας με ειδικές ανάγκες», λέει η Αθηνά Ζέρβα.

Η κουβέντα έρχεται στις δύσκολες συνθήκες που η ίδια και οι παίκτριες έχουν αντιμετωπίσει ώς τώρα. «Ανέλαβα την ομάδα στην αρχή της κρίσης. Κονδύλια δεν προβλέπονταν, ο προϋπολογισμός της Ομοσπονδίας Αθλητισμού Κωφών είχε ψαλιδιστεί. Με χίλια ζόρια βρίσκαμε γήπεδα για προπονήσεις – κάποιοι δήμοι μάς τα παραχωρούσαν, μαζί με ξενώνες. Αλλοι φρόντιζαν για τη διατροφή μας. Ας είμαστε ρεαλιστές: κανείς αθλητής δεν μπορεί να έχει στήριξη από την πολιτεία όταν η χώρα έχει χρεοκοπήσει. Οταν ο Λευτέρης Πετρούνιας λέει πως αν δεν είχε χορηγούς θα έκανε προπόνηση χωρίς θέρμανση, τι απαίτηση να έχουμε εμείς; Τι είμαστε εμείς μπροστά στον Πετρούνια; Αρκετές φορές χρειάστηκε να βάλουμε χρήματα από την τσέπη μας, όπως το 2015, για να πάμε στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα της Ταϊβάν. Κάτι αντίστοιχο έγινε και για τους Ολυμπιακούς της Τουρκίας, πρόπερσι. Αλλά ήμασταν αποφασισμένες: θα φτάναμε στη Σαμψούντα και κολυμπώντας αν χρειαζόταν.

Αυτή η ομάδα είναι μια Σταχτοπούτα του παγκόσμιου αθλητισμού. Θέλουμε να φέρνουμε διακρίσεις στην Ελλάδα. Οι περισσότερες παίκτριες δεν μπορούν να ακούσουν τον Εθνικό Υμνο, αλλά κλαίνε όταν βλέπουν τη σημαία μας να υψώνεται πάνω από τις άλλες».

Λάθος κίνητρα

Μέχρι τα έξι της χρόνια έζησε στον Τύρναβο. Ο πατέρας της ήταν διευθυντής στο εκεί ταχυδρομείο και η μητέρα της δασκάλα. «Το μόνο που με ένοιαζε ως παιδί ήταν να έχω μια μπάλα στα πόδια μου. Λάτρευα το ποδόσφαιρο. Στη Β΄ Δημοτικού μετακομίσαμε στη Λάρισα και άρχισα το μπάσκετ. Επαιξα στην Ολύμπια, την πρώτη ομάδα που φτιάχτηκε στην πόλη, σε μια εποχή που αυτό ήταν αδιανόητο για μια γυναίκα. “Πηγαίνετε να πλύνετε κανένα πιάτο”, μας φώναζαν οι άνδρες. Λίγα χρόνια μετά έφυγα για τη Θεσσαλονίκη, για σπουδές. Εκεί έπαιξα στον Ηρακλή. Εζησα από κοντά τη χρυσή εποχή του ΠΑΟΚ και του Αρη. Τρυπώναμε στο Παλέ ντε Σπορ για να δούμε τον Νίκο Γκάλη να κάνει προπόνηση». Πώς βλέπει το σημερινό επαγγελματικό μπάσκετ; «Τα περισσότερα νέα παιδιά δεν είναι διατεθειμένα να κάνουν βήματα. Ονειρεύονται άλματα, βιάζονται. Κίνητρό τους είναι τα χρήματα και το σταριλίκι…».

Η συνάντηση

Γευματίσαμε στο εστιατόριο «Λάμπρος», στη Βουλιαγμένη, πάνω στο κύμα. Σαν σε διακοπές! Πήραμε μια πλούσια και δροσερή σαλάτα με πράσινα λαχανικά, ντομάτες, αγγουράκι και κρίταμο, γαρίδες σαγανάκι, τηγανητά καλαμαράκια και χταπόδι στα κάρβουνα. Τα μοιραστήκαμε όλα. Η Αθηνά Ζέρβα ήπιε μια μπίρα κι εγώ ανθρακούχο νερό. Πληρώσαμε 58 ευρώ.

Οι σταθμοί της

1989
Αποφοιτά από το τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

1998
Παντρεύεται τον Πέτρο Δεσύπρη.

1999
Γεννιέται η κόρη της Αννα. Το 2003 έρχεται στη ζωή ο γιος της Γιάννης.

2005
Διορίζεται καθηγήτρια στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

2011
Ολοκληρώνει τις μεταπτυχιακές σπουδές της στο αθλητικό μάνατζμεντ και μάρκετινγκ και αναλαμβάνει την Εθνική.

2012
Η ομάδα κατακτά το πρώτο της μετάλλιο: χάλκινο στο Πανευρωπαϊκό Πρωτάθλημα στο Ικόνιο της Τουρκίας.

2016
Πρώτο χρυσό μετάλλιο στο Πανευρωπαϊκό, στη Θεσσαλονίκη.

2017
Πρωτιά στους Ολυμπιακούς Αγώνες Κωφών στην Σαμψούντα της Τουρκίας.

2019
Χρυσό μετάλλιο στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα, στο Λούμπλιν της Πολωνίας.

ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΤΣΟΥΚΑΛΑ*

Ποσοστώσεις και αξιοκρατία

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 21.07.2019 : 20:59

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:ΑΠΟΨΗ

Η επιλογή μόνο πέντε γυναικών για το κυβερνητικό σχήμα προκάλεσε πολλές αντιδράσεις. Δικαίως. Αποτελεί χαμένη ευκαιρία για τη χώρα.

Ακούστηκε το επιχείρημα ότι δεν υπάρχουν κατάλληλες γυναίκες για τις θέσεις, επειδή στη χώρα μας οι γυναίκες έχουν μικρότερη συμμετοχή στην αγορά εργασίας και δεν έχουν κατάλληλη εμπειρία. Εντούτοις, η αναλογία γυναικών προς άνδρες στην υψηλόμισθη αγορά εργασίας είναι 77,9% (Παγκόσμια Τράπεζα, 2017), ενώ γυναίκες αποτελούν και το 22% ανώτερων διοικητικών στελεχών στον ιδιωτικό τομέα (Grant Thornton, 2019). Τηρουμένων αυτών των αναλογιών θα μιλούσαμε για τουλάχιστον 19 ή έστω 11 μέλη του υπουργικού συμβουλίου, όχι για πέντε.

Γιατί θα έπρεπε να έχει περισσότερες γυναίκες το κυβερνητικό σχήμα; Γιατί πρέπει να σκεφτόμαστε και το φύλο δηλαδή αντί να σκεφτόμαστε μόνο τις ικανότητες; Ο λόγος δεν έχει καμία σχέση με την πολιτική ορθότητα αλλά με την ίδια την αξιοκρατία.

Μία πιο ισορροπημένη αντιπροσώπευση φύλων στην πολιτική αλλά και στον εργασιακό χώρο έχει καλύτερες πιθανότητες να αντιπροσωπεύει περισσότερες ικανότητες έναντι μιας σύνθεσης 9/10 ανδρικής. Φυσικές ικανότητες όπως η ευφυΐα είναι ισοκατανεμημένες ανάμεσα στα φύλα και επειδή μιλάμε για χώρα με ισότιμες εκπαιδευτικές επιτυχίες ανδρών/γυναικών, μία κατανομή που ευνοεί σαφώς το ένα φύλο αποκλείει τις πιο άξιες και ευνοεί άνδρες με λιγότερες ικανότητες. Στα κοινωνικά δίκτυα, όμως, ο φόβος ότι θα ρίξουμε το επίπεδο κυριαρχεί και μάλιστα στη σεξιστική του έκφανση («να βγάλουμε τον τεχνοκράτη να βάλουμε τη Θεανώ που κάνει ωραίο μουσακά»).

Τα εμπειρικά δεδομένα από χώρες που έχουν χρησιμοποιήσει ποσοστώσεις, είτε υποχρεωτικές είτε εθελοντικές, δείχνουν ότι η χρήση τους προκαλεί ένα «σοκ στο σύστημα» που έχει ως αποτέλεσμα τη θεαματική βελτίωση των ικανοτήτων των ανδρών που επιλέγονται, όχι την είσοδο γυναικών χαμηλοτέρων ικανοτήτων. Στη Σουηδία, το συγκεκριμένο φαινόμενο ονομάστηκε «η κρίση των μέτριων ανδρών». Η μαζική είσοδος γυναικών απελευθερώνει την αγορά πολιτικού ταλέντου, με αποτέλεσμα να βγαίνουν εκτός ανταγωνισμού μέτριοι άνδρες που μέχρι τότε έχαιραν ολιγοπωλιακού πλεονεκτήματος λόγω φύλου. Στην Ιταλία οι μελέτες επιβεβαιώνουν ότι το επίπεδο των εκλεγμένων ανδρών και γυναικών βελτιώθηκε μετά την επιβολή ποσοστώσεων. Η ποσόστωση δηλαδή αντιστρέφει στρεβλώσεις βάσει φύλου και αυξάνει τον ανταγωνισμό βάσει ικανοτήτων, που είναι ο ορισμός της αξιοκρατίας.

Η αυξημένη γυναικεία συμμετοχή στην πολιτική ζωή είναι στόχος και για αναπτυξιακούς λόγους. Το ΔΝΤ καταγράφει χαμηλότερη παραγωγικότητα σε χώρες με μεγαλύτερες ανισότητες φύλου. Η δε Ευρωπαϊκή Ενωση θέτει ως προτεραιότητα τη μεγαλύτερη συμμετοχή γυναικών σε όλους τους τομείς. Αν θέλουμε ευρωπαϊκή πορεία, πρέπει να συνηθίσουμε στο γεγονός ότι η ισότιμη συμμετοχή των φύλων είναι ζητούμενο και τομέας στον οποίο θα αξιολογούμαστε διεθνώς, για ουσιαστικούς και όχι μικροπολιτικούς λόγους.

Ο πρωθυπουργός απέδωσε τον εκπληκτικά χαμηλό αριθμό γυναικών σε έλλειψη προθυμίας. Ας τον πιστέψουμε και ας υποθέσουμε ότι ρωτήθηκε ικανός αριθμός γυναικών. Η χαμηλότερη έκφραση προθυμίας για συμμετοχή στην εθνική πολιτική σκηνή από γυναίκες είναι φαινόμενο διεθνές εξάλλου, όχι μόνο ελληνικό. Οι εξηγήσεις, όμως, για το φαινόμενο μας φέρνουν αντιμέτωπους με μία κατάσταση που μπορεί να λυθεί μόνο με αποφασιστική και στοχοποιημένη δράση.

Γιατί, λοιπόν, αρνούνται όσες είναι κατάλληλες να συμμετάσχουν; Η πρώτη εξήγηση μπορεί να σχετίζεται με τα συστημικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες γενικότερα. Η φροντίδα παιδιών και σπιτιού θεωρείται γυναικεία υπόθεση και μάλιστα προσωπική, αφού δεν έχουμε υποδομές, όπως αρκετούς βρεφονηπιακούς σταθμούς και εκτεταμένα σχολικά ωράρια. Σύμφωνα με τις έρευνες, όμως, όσο περισσότερο συμμετέχουν γυναίκες στην πολιτική, τόσο πιθανότερο είναι να υιοθετηθούν κοινωνικές πολιτικές που λύνουν αυτά τα προβλήματα. Επομένως, μικρή συμμετοχή γυναικών στην πολιτική σημαίνει λιγότερες πιθανότητες για αλλαγή των συνθηκών που οδηγούν στη μικρή συμμετοχή. Φαύλος κύκλος.

Η δεύτερη εξήγηση πιθανώς σχετίζεται με μικρότερη επιθυμία γυναικών να συμμετέχουν σε ένα «σπορ» ανδροκρατούμενο, με κλειστούς κύκλους και σεξιστικό περιβάλλον. (Μπορείτε να φανταστείτε τίτλο εφημερίδας «Τι δήλωσε η Μενδώνη και τι φόρεσε ο Βρούτσης»;). Τα επίπεδα πολιτικής φιλοδοξίας γυναικών και ανδρών όμως δεν είναι βιολογικά χαρακτηριστικά, αλλά μεταβλητές που αλλάζουν ανάλογα με τις συνθήκες. Λίγες γυναίκες στην ανδροκρατούμενη αρένα της πολιτικής σημαίνει διαιώνιση των συνθηκών που μειώνουν την επιθυμία τους να εισέλθουν. Αλλος ένας φαύλος κύκλος.

Από το 2012 παρατηρείται μεγάλη ασυμμετρία ανάμεσα στον ανδρικό και γυναικείο πληθυσμό στις ηλικίες 25-29, με τους άνδρες να υπερέχουν κατά 40.000. Οι νέες γυναίκες φεύγουν από τη χώρα μας πιο γρήγορα από τους άνδρες, γεγονός που αποδίδεται στις φοβερές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στην αγορά εργασίας.

Για τους λόγους αυτούς, η ισότιμη πολιτική συμμετοχή των γυναικών στη χώρα μας δεν θα έπρεπε να θεωρείται ζήτημα πολυτελείας και θέμα πολιτικής ορθότητας, αλλά άμεση προτεραιότητα. Τα κοριτσάκια στη χώρα μας που παρακολούθησαν την ορκωμοσία είδαν τον μελλοντικό τους εαυτό καθρεφτισμένο σχεδόν αποκλειστικά στην κατηγορία «σύζυγος» και μόνο κατά 10% στην κατηγορία «πολιτικός». Αυτό δεν είναι καλή εξέλιξη ούτε για το παρόν, αλλά ούτε και για το μελλοντικό διαθέσιμο ταλέντο στη χώρα μας.

* Η κ. Φιλομήλα Τσουκαλά είναι καθηγήτρια στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Georgetown.

«…ξένος ήμην…»

| 01.05.2019 – 08:25  ΤΟ ΒΗΜΑ

Ο ξένος είναι ο άλλος. Ο διαφορετικός άλλος. Ως διαφορετικός άλλος κυοφορεί την ακατανοησία, τον κίνδυνο του μη οικείου, τον φόβο της διαταραχής, τη μάχαιρα της διαφωνίας.

Ο ξένος είναι από τα πρώτα βήματα της ιστορίας μια ενσαρκωμένη απειλή. Ως απειλή αποκρούεται. Ως απειλή απορρίπτεται. Η θέση του είναι εκτός κοινότητας. Ο ξένος είναι περαστικός, προσωρινά παρών, αιώνια διωκτέος.

Στην εποχή της Σταύρωσης ο ξένος είναι ο διωκτέος. Και ανακηρύσσεται διωκτέος επειδή αποκρούεται ως ξένος. Το πέρασμα του Ιησού είναι η παρουσία ενός ξένου. Στο περιθώριο, στην οριακότητα, εδώ και αλλού, μαζί και απέναντι.

Ως τη λεπτομέρεια ενός ξένου, θα λέγαμε, βλέπει την περίπτωση του Ιησού η εξουσία της εποχής. Και ως ακίνδυνο μηδαμινό ξένο τον καταδικάζει. Και ως επικίνδυνο άλλο ξένο τον θανατώνει.

Η διάσταση αυτή, έντονα παρούσα, διαποτίζει το μεγάλο γεγονός και συνοδεύει ως συστατικό στοιχείο, πιστεύω, την αντίληψη και τη συνείδηση των πρώτων χριστιανών, στη φάση της εναντίωσης και των διωγμών. Είναι οι ίδιοι ξένοι.

Στον συγκλονιστικό και ανυπέρβλητο στη διατύπωσή του σχετικό λόγο, τον αφιερωμένο «…εις την θεόσωμον ταφήν του Κυρίου… και εις τον Ιωσήφ τον από Αριμαθαίας…» του Επιφανίου Σαλαμίνος – Κύπρου (4ος-5ος αι.), η έννοια το ξένου, του Ιησού ξένου, αποδίδεται με μια υψηλή ένταση και τελειότητα.

«Δος μοι τούτον τον ξένον». Ο Ιωσήφ ο από Αριμαθαίας ζητάει από τον Πιλάτο το σώμα του Ιησού. Ζητάει το σώμα ενός ξένου, αδιάφορου, ασήμαντου, ευτελούς ξένου. «Δος μοι, ω ηγεμών, τούτον τον επί ξύλου γυμνόν».

Από τον περίφημο αυτόν λόγο του Επιφανίου αντιγράφω:

«…Δος μοι νεκρόν προς ταφήν. Το σώμα εκείνου του παρά σου κατακριθέντος Ιησού του Ναζαρινού, Ιησού του πτωχού, Ιησού του αοίκου, Ιησού του κρεμαμένου, του γυμνού, του ευτελούς, …του ξένου, …του αγνωρίστου, του ευκαταφρονήτου…

Δος μοι τούτον τον ξένον. Τι γαρ σε ωφελεί το σώμα τούτου του ξένου; Δος μοι τούτον τον ξένον. Εκ μακράς γαρ ήλθε χώρας, ίνα σώση τον ξένον, …αυτός γαρ και μόνος υπάρχει ξένος…

Δος μοι τούτον τον εκούσιον ξένον, τον ου πόλιν έχοντα, ου κώμην, ουκ οίκον, ου μονήν, ου συγγενή… δος μοι, ω ηγεμών, τούτον τον επί ξύλου γυμνόν …υπέρ νεκρού, ω ηγεμών, δυσωπώ, του κρεμαμένου αοίκου, ου γαρ πάρεστι τούτω ου φίλος, ου συγγενής, ου ενταφιαστής… δος μοι τούτον τον ξένον…».

Ο ίδιος ο Ιησούς είχε στους μαθητές του απαντήσει: «…ξένος ήμην και ου συνηγάγετέ με…».

Ο κ. Λευτέρης Κουσούλης είναι πολιτικός επιστήμονας.

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ 31.12.2018 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

«Πρώτος μπάτσος», αλλά όχι τελευταίος

ΑΙΜΙΛΙΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑΚΗ

«Ο πρώτος μπάτσος». Πίνακας (1908-1909) του Θεοδώρου Ράλλη από την έκθεση «Αρωμα γυναίκας στην ελληνική ζωγραφική» του Ιδρύματος Θεοχαράκη. Διάρκεια: 7 Νοεμβρίου 2018 έως 3 Φεβρουαρίου 2019. Μέρλιν 1, Αθήνα.

 

Στέκεται με το κεφάλι σκυμμένο και το βλέμμα στο σημείο από όπου έφυγε εκείνος. Ορθια δίπλα στο σκαμπό της, με τoν δείκτη της διπλωμένο στο μάγουλό της, ενώ η δική του καρέκλα βρίσκεται αναποδογυρισμένη στο πάτωμα δίπλα στο σπασμένο πιάτο. Το κρασί του και το κομμάτι ψωμιού, άθικτα πάνω στο τραπέζι. «Ο πρώτος μπάτσος» (από την μπάτσα, το χαστούκι) είναι ένας μακρόστενος σχετικά μικρού μεγέθους πίνακας του Θεόδωρου Ράλλη φτιαγμένος περίπου το 1908-1909 και βρίσκεται στην εξαιρετική έκθεση του Ιδρύματος Θεοχαράκη με τίτλο «Αρωμα γυναίκας» μαζί με συζύγους, ερωμένες, μορφωμένες κυρίες, μάνες. Η έκθεση είναι αφιερωμένη σε αυτό που λέει ο τίτλος της, στη γυναίκα σε όλες της τις εκφάνσεις, έτσι όπως έχει αποτυπωθεί στη νεοελληνική ζωγραφική από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα, και έχει κανείς τη δυνατότητα να δει μεγάλους Ελληνες ζωγράφους, παλαιότερους και σύγχρονους. Η γυναίκα άλλωστε αποτελεί και ένα εξαιρετικά δημοφιλές και επίκαιρο θέμα εξαιτίας των διαστάσεων που έχουν πάρει οι κατηγορίες για τη σεξουαλική κακοποίηση κυρίως στις ΗΠΑ και τη γιγάντωση του κινήματος #MeToo.

Σε μια τέτοια εποχή, λοιπόν, πίνακες, όπως αυτός του Ράλλη, κατά πόσον συνομιλούν με τη σημερινή θέση της γυναίκας; Κατά πόσον ένας πίνακας που δείχνει τη βιαιοπραγία –ο τίτλος «Ο πρώτος μπάτσος» είναι τόσο εύστοχος καθώς συνήθως σε αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει και δεύτερος και τρίτος– και μάλιστα το θύμα να παρουσιάζεται τόσο όμορφο, χωρίς κανένα σωματικό σημάδι παρά την υποτακτική στάση του κορμιού, να εκτίθεται μαζί με θέματα που εξυψώνουν την ανθρώπινη ύπαρξη, όπως ο έρωτας; Ανήκει σε ένα σκοτεινό κομμάτι του παρελθόντος και εκτίθεται ως τέτοιο;

«Τι θέλαμε να δείξουμε»

Oπως λέει η επιμελήτρια της έκθεσης, Λαμπρινή Καρακούρτη, «αυτό που θέλαμε να δείξουμε είναι η θέση της γυναίκας και ο τρόπος που την αντιμετώπιζε ο άνδρας, και φυσικά αυτός ο πίνακας έπρεπε να μπει». Ο οριενταλιστής Ράλλης δεν ήθελε να κριτικάρει, ήθελε να καταγράψει ένα συνηθισμένο γεγονός φτιάχνοντας «έναν πανέμορφο πίνακα, που εξιδανικεύει την κατάσταση κρύβοντας την κοινωνική διάσταση του φαινομένου καθώς δεν τον ενδιέφερε», εξηγεί η κυρία Καρακούρτη, επισημαίνοντας ότι τέτοια ήταν η θέση της γυναίκας, υποδεέστερη και υποτακτική και ίσως «στην Εθνική Πινακοθήκη θα μπορούσε ο πίνακας αυτός να είχε ξεχωριστό χώρο μαζί με άλλα έργα που θα έδειχναν τις έμφυλες διακρίσεις, αλλά αυτό θα μπορούσε να γίνει σε μια μόνιμη συλλογή και όχι σε μια περιοδική έκθεση σαν αυτή».

Δεν θα μπορούσε κανείς να ξέρει τι σκέφτεται μια γυναίκα-θύμα κακοποίησης που επισκέφθηκε την έκθεση και είδε το μαρτύριό της κρεμασμένο στον τοίχο (σύμφωνα με στοιχεία της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων το 84% των γυναικών που κατάφεραν να ζητήσουν βοήθεια αφορούσε ενδοοικογενειακή βία από τον σύζυγο, το 74% ήταν μητέρες, το 30% εργαζόμενες, το 50% ηλικίας 25-54 ετών), τα παιδιά όμως που μέσω των σχολείων τους είδαν την έκθεση, είχαν να πουν πολλά και το κυριότερο ήταν η οικειότητα που ένιωσαν με το θέμα του πίνακα. Οπως εξηγεί η υπεύθυνη των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του Ιδρύματος Θεοχαράκη, κυρία Ειρήνη Αλεξανδράκη: «Τα παιδιά στέκονται στο έργο, τους είναι γνώριμο. “Α, η γυναίκα τις τρώει!” είναι κουβέντες που αναπαράγονται συχνά. Δεν τους ξενίζει, πιο πολύ τους ξενίζει η “Ψυχομάνα”, που δείχνει μια γυναίκα να θηλάζει το μωρό μιας άλλης, πράγμα που δεν συμβαίνει σήμερα και πράγματι το ακούν για πρώτη φορά. Στον “Μπάτσο”, στο θέμα της οικογενειακής βίας, δεν ξενίζονται. Ενα παιδί μάλιστα είπε “εντάξει, και τώρα υπάρχει”».

Δεν είναι δύσκολο να νιώθεις οικειότητα με ένα θέμα που μπορεί να μην το βιώνεις αλλά βρίσκεται με χίλιους τρόπους κοντά σου. Πριν από λίγο καιρό, σε συνέντευξή της για ψυχαγωγική εκπομπή, γυναίκα πολιτικός απαντούσε στις συνήθεις ερωτήσεις που θέτουν σε κάθε γυναίκα καριέρας – πότε θα παντρευτεί και πώς φαντάζεται τον ιδανικό άνδρα, θεωρώντας μείζον θέμα την αποκατάστασή της. «Θα ήθελα ο σύντροφός μου να είναι δυναμικός και εγώ να είμαι ένα βήμα πίσω από αυτόν», είπε. Και αυτή η δήλωση δεν ακούστηκε στον προσωπικό της κύκλο αλλά στη δημόσια σφαίρα. Παρότι η ίδια δεν έκανε τίποτε άλλο παρά να αναπαραγάγει στερεότυπες κουβέντες σε παρέες γυναικών «τον άνδρα τον θέλω ανατολίτη» και «εγώ είμαι παραδοσιακή», στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η Νο 2 του Facebook, Σέριλ Σάντμπεργκ, δίνει συμβουλές στο βιβλίο της «Βγείτε μπροστά» για το πώς κατάφερε να διαπρέψει σε καριέρα και οικογένεια μοιραζόμενη με αυστηρό πρόγραμμα και αμοιβαίες υποχωρήσεις με τον σύζυγό της τις υποχρεώσεις τους.

Την ίδια στιγμή, όλη η ελληνική οικογένεια συγκεντρώνεται για να γελάσει με μια ελληνική ταινία όπου η Αννα Φόνσου παραδέχεται στο τσακίρ κέφι ότι «θέλω και τη σφαλιάρα μου από τον άνθρωπο που αγαπώ», ενώ ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος παίρνει και πάλι τα ηνία της οικογένειας ρίχνοντας μπάτσες στη «Μια τρελή τρελή οικογένεια». Ολες οι ταινίες έχουν γυριστεί πολύ μετά το δικαίωμα ψήφου των γυναικών, από την αποδοχή τους στην αγορά εργασίας και όμως αναπαράγουν στερεότυπα της εποχής τους, αυτά της υποτέλειας. «Σε βάζω κάτω και σε σκίζω σαν σαρδέλα, κυρία Κοκοβίκου», λέει ο Αντωνάκης στην Ελενίτσα στο αξιολάτρευτο «Η δε γυνή να φοβήται τον άνδρα» όταν η Ελενίτσα κάνει την επανάστασή της με το «σκασμός εσύ, Αντωνάκη μου».

Θα εξοβελίσουμε τις ελληνικές ταινίες θα αναρωτηθεί κάποιος; Θα ξεκρεμάσουμε τα έργα τέχνης; Οχι, αλλά θα πρέπει να σκεφτούμε σοβαρά πού βρισκόμαστε, αν αυτό που ζούμε καθημερινά εμπεριέχει σεβασμό και αξιοπρέπεια για το φύλο μας, αν παίρνουμε αυτό που μας ανήκει σε μια, ούτως ή άλλως, τσακισμένη από την κρίση χώρα, αν έχουμε τη γνώση και τα αντανακλαστικά να βλέπουμε το κακό και να το στιγματίζουμε, αν εξακολουθούμε να μαχόμαστε για την άρση των διακρίσεων. Αν η γενιά μας, που υποτίθεται ότι βιώνει την ισότητα, έχει την επάρκεια ώστε να λειτουργήσει ως μέντορας για τις γενιές των νέων κοριτσιών ή θα τις τσακίσει με επικρίσεις από απωθημένα.

Τρία πρόσφατα περιστατικά

Πριν από λίγες ημέρες, μια συμμετέχουσα σε καλλιστεία δήλωσε ότι «όποια πει ότι δεν έχει φάει σφαλιάρα από τον σύντροφό της λέει ψέματα», παραδεχόμενη πως έχει πέσει θύμα βιαιοπραγίας, συνοδευόμενη από την ψευδαίσθηση ότι η συμπεριφορά αυτή αποτελεί κανόνα και όχι παράβαση. Δεν πέρασε καιρός που ένα βιασμένο κορίτσι βρέθηκε πεταμένο στην άκρη του δρόμου στο Ζεφύρι και λίγες μόνον ημέρες από τη δολοφονία της φοιτήτριας στη Ρόδο από τους βιαστές της. Αντίστοιχα τέτοια περιστατικά στην Ισπανία, στην Αργεντινή ή στο Μεξικό ξεσηκώνουν μαζικές διαδηλώσεις γυναικών για να διατρανώσουν «ούτε μία χαμένη» εναντίον της έμφυλης βίας, αναγνωρίζοντας ότι υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος στο θέμα της ισότητας.

Οχι όμως στην Ελλάδα –εξαίρεση αποτέλεσαν δύο μικρού μεγέθους οργανωμένες διαμαρτυρίες στην Καπνικαρέα και στο Σύνταγμα με τη συμμετοχή γυναικών ευρωβουλευτών και βουλευτών–, που τα περιστατικά αυτά τα εντάσσουμε στη γενικότερή βία της κοινωνίας και όχι ως περιστατικά εναντίον του φύλου μας, συμβουλεύοντας τις κόρες μας να προσέχουν όταν βγαίνουν έξω, φροντίζοντας να μην προκαλούν. Συνεχίζοντας τη ζωή μας στη μακαριότητα του ότι το φεμινιστικό κίνημα ήταν κάτι που έγινε, πέρασε και ξεπεράστηκε.

Γιατί, δυστυχώς, μερικές φορές η διαδρομή της ισότητας στην Ελλάδα μοιάζει με το νυφικό ταξίδι της κυρίας Κοκοβίκου, μια βόλτα με ταξί γύρω γύρω από το τετράγωνο.

ΕΛΛΑΔΑ 06.08.2018 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Ξένοι και ξένοι

ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ

Υ​​πάρχουν δύο λογιών ξένοι: ο τουρίστας και ο μετανάστης ή ο πρόσφυγας. Ο πρώτος είναι ευγενικός και πρόσχαρος, χαλαρός, μιλάει κάποια αγγλικά για να μπορούμε να συνεννοούμαστε, ξοδεύει χρήματα, και κυρίως έρχεται στη χώρα (σε κάθε χώρα) για λίγες μέρες. Ο άλλος είναι βασανισμένος και ταλαιπωρημένος, δεν μιλάει άλλη γλώσσα εξόν από τη μητρική του, είναι φτωχός, και κυρίως έρχεται για να μείνει. Τον πρώτο τον θέλουμε και τον αγαπάμε (μολονότι η μαζική παρουσία του προκαλεί πια και αντιδράσεις, βλ. Βαρκελώνη), κάνουμε ό,τι μπορούμε για να τον προσελκύσουμε. Τον δεύτερο δεν τον θέλουμε, δεν θέλουμε να τον βλέπουμε, τον φοβόμαστε, τον απεχθανόμαστε, κάνουμε ό,τι μπορούμε για να αποτρέψουμε τον ερχομό του και, αν τυχόν καταφέρει και φτάσει στα ιερά χώματά μας, φροντίζουμε να τον εξαφανίσουμε από μπροστά μας, κλείνοντάς τον σε κάποιο στρατόπεδο κράτησης ή στέλνοντάς τον πίσω, από εκεί όπου ήρθε. Ιδού ακριβώς ο ορισμός του μίσους: η με κάθε τρόπο εξαφάνιση του άλλου, να τον εξαφανίσω από μπροστά μου ή και να τον αφανίσω από την ίδια τη ζωή.

Αυτή δεν είναι πράγματι η πολιτική της Ευρώπης και όλου του κόσμου, απέναντι σε τούτη τη δεύτερη κατηγορία ξένων; Τείχη για να μην περάσουν και στρατόπεδα αφού περάσουν. Υψώνονται τείχη για να εμποδίζουν την έλευση (70 τείχη σήμερα στον κόσμο, συνολικού μήκους αθροιστικά 40.000 χιλιομέτρων) και δημιουργούνται στρατόπεδα κράτησης για να μην είναι ορατοί (12 εκατομμύρια εκτοπισμένοι, με μέση διάρκεια διαβίωσης εκεί 17 χρόνια). Οι μετανάστες και οι πρόσφυγες είναι ανεπιθύμητοι στην Ευρώπη. Δεν θέλουμε να κυκλοφορούν ανάμεσά μας, να κάθονται τα παιδιά τους στα ίδια θρανία με τα δικά μας, να νοσηλεύονται στο διπλανό κρεβάτι του νοσοκομείου. Η Ευρωπαϊκή Ενωση ξοδεύει δισεκατομμύρια ευρώ για να τα πετύχει όλα αυτά. Κάνουμε κάτι διαφορετικό στην Ελλάδα; Βρίσκονται εδώ περίπου 60.000 άνθρωποι από τις μεταναστευτικές ροές του 2015 και εξής. Τους κλείνουμε στη Μόρια, τους στεγάζουμε αλλού, τους επιδοτούμε –με ξένα χρήματα– αλλά ουσιαστικά δεν τους θέλουμε. Δεν θέλουμε να ζήσουν εδώ, δεν θέλουμε να τους εντάξουμε στην κοινωνία μας. Εχουμε μάλιστα εν προκειμένω και ένα θαυμάσιο πρόσχημα: κανείς τους δεν είχε την Ελλάδα ως τελικό προορισμό.

Αν στρέψουμε το βλέμμα προς τους τουρίστες, πρέπει να δεχθούμε ότι η Ευρώπη είναι μια ήπειρος ανοιχτών συνόρων, ελεύθερης μετακίνησης, φιλόξενη, φιλική και εγκάρδια προς τον ξένο. Αν το στρέψουμε, όμως, προς τον μετανάστη και τον πρόσφυγα, μπορούμε στ’ αλήθεια να ισχυριστούμε το ίδιο; Πώς να την πεις φιλόξενη, όταν στη Μεσόγειο έχουν πνιγεί από το 2000 και εξής 32.000 άνθρωποι; Οχι, η φιλοξενία δεν αφορά εκείνον που πληρώνει και καλοπληρώνει. Αυτός δεν είναι ξένος, είναι πελάτης. Η φιλοξενία αφορά εκείνον που δεν έχει να αγοράσει, τον φτωχό και τον πεινασμένο. Αυτός είναι ο ξένος, αυτόν καλείσαι να φιλοξενήσεις. Είτε όμως τους θέλουμε είτε δεν τους θέλουμε, αυτοί οι ξένοι δεν θα πάψουν ποτέ να έρχονται στην Ευρώπη, γιατί πάντα οι άνθρωποι θα θέλουν να ζήσουν καλύτερα. Οσο της γης οι κολασμένοι γνώριζαν μόνο τι γίνεται στο χωριό τους, δεν είχαν τίποτε να ζηλέψουν και να επιθυμήσουν. Τώρα, όμως, που σε κάθε χωριό της Αφρικής και της Ασίας υπάρχει τηλεόραση και Διαδίκτυο, ξέρουν πώς ζουν οι άνθρωποι στις δυτικές κοινωνίες, και τίποτε πια δεν θα τους συγκρατήσει από το να πάνε εκεί. Κάθε συζήτηση για το μεταναστευτικό πρέπει να ξεκινάει από αυτή την παραδοχή. Οι μεταναστευτικές ροές αναδιατάσσουν δημογραφικά αλλά και πολιτιστικά την Ευρώπη, με τρόπο πρωτοφανή εδώ και αιώνες. Αυτή η τεράστια αλλαγή δεν μπορεί προφανώς να γίνεται πάντα ειρηνικά και ανεμπόδιστα. Γι’ αυτό, από τη μια, είμαστε με την παγκοσμιοποίηση και, από την άλλη, στήνουμε ηλεκτροφόρους φράχτες στα σύνορά μας (Ουγγαρία). Οταν, όμως, όλοι οι άνθρωποι έχουν σήμερα δικαίωμα εξόδου από τις χώρες τους –μέχρι πριν από λίγα χρόνια δεν ίσχυε αυτό για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους–, αλλά δεν έχουν εξίσου δικαίωμα εισόδου σε μια άλλη, τότε η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (1948) και κυρίως η Συνθήκη της Γενεύης (1951) έχουν πάει περίπατο.

Οι μετανάστες και οι πρόσφυγες θέτουν ασφαλώς σε μεγάλη δοκιμασία την ηθική μας, δοκιμάζουν όμως και τις πολιτικές αξίες και ιδέες μας. Δεν περιμέναμε, λοιπόν, την αποτυχία ουσιαστικά της Συνόδου Κορυφής της Ε.Ε. για ένα ενιαίο σύστημα ασύλου, στις 28-29 Ιουνίου 2018, για να συνειδητοποιήσουμε ότι το προσφυγικό ζήτημα διχάζει την Ευρώπη και απειλεί τη συνοχή της, ότι διχάζει επίσης εσωτερικά τις ευρωπαϊκές κοινωνίες, ότι ευνοεί την ακροδεξιά και μετατοπίζει συνολικά το πολιτικό σύστημα δεξιότερα, προς όλο και εντονότερα αντιμεταναστευτικές θέσεις.

Κριτική στην Ευρώπη ασκούν συνήθως οι εχθροί της, οι εθνικιστές, οι ακροδεξιοί, οι λαϊκιστές. Υπάρχει, όμως, και η κριτική των φίλων. Η Ευρώπη πληρώνει τώρα, κατά τη μεταναστευτική κρίση, το προπατορικό αμάρτημά της, ότι δηλαδή ήταν πάντα οικονομική περισσότερο ένωση παρά πολιτική, ότι επικρατούσε πάντα η οικονομική διάσταση επί της πολιτικής. Το ζήτημα, όμως, των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών δεν είναι οικονομικό, είναι ηθικό και πολιτικό, δεν είναι υπόθεση κονδυλίων, αλλά πνευματικής μεταστροφής. Η πολύ δύσκολη, ούτως ή άλλως, λύση του απαιτεί και προϋποθέτει μια μεταστροφή ιδεών, που θα μπορούσα να τις συμπυκνώσω στην εγκατάλειψη, πρώτον, της ουσιοκρατικής αντίληψης της πολιτιστικής ταυτότητας και, δεύτερον, της εθνοτικής αντίληψης της ιδιότητας του πολίτη.

 

Εκρηξη βίας εναντίον μεταναστών στην Ευρώπη

KATE CONNOLY / THE GUARDIAN

Η Μαντίνα Τσιούτσεφ είχε αποκοιμηθεί νωρίς το βράδυ, αλλά ξύπνησε από τη μυρωδιά του καπνού που έμπαινε από τη χαραμάδα της εξώπορτας. Κάποιος είχε βάλει φωτιά σε μια εφημερίδα έξω από την πόρτα της.

Η πενταμελής οικογένεια από την Ινγκουσετία, που ζει στο Βρανδεμβούργο εδώ και τρία χρόνια, είναι το τελευταίο θύμα κύματος επιθέσεων εναντίον προσφύγων σε όλη τη Γερμανία. Οι αιτήσεις ασύλου έχουν αυξηθεί φέτος, ιδίως από ανθρώπους που κατάγονται από τη Συρία και την Ερυθραία, αλλά και την Αλβανία και χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας όπως το Κόσοβο.

Οποιος έβαλε φωτιά στην πόρτα των Τσιούτσεφ είχε πρώτα καλύψει το «μάτι» της πόρτας για να μη γίνει αντιληπτός. Τώρα ζουν με τον φόβο ότι κάποιος, πιθανώς στη γειτονιά τους, προσπάθησε να τους σκοτώσει σε μια επίθεση που, σύμφωνα με την αστυνομία, είχε ρατσιστικά κίνητρα. «Δεν μπορώ να κοιμηθώ, συνέχεια πηγαινοέρχομαι για να δω αν κάποιος θέλει να μας βάλει φωτιά», λέει ο Ιμπραγκίν Τσιούτσεφ.

Το πρώτο εξάμηνο φέτος έχουν καταγραφεί 200 επιθέσεις εναντίον σπιτιών ανθρώπων που ζητούν άσυλο. Πέρυσι όλη τη χρονιά ήταν 175 – αριθμός τριπλάσιος από τις επιθέσεις του 2013. Αναλυτές πιστεύουν ότι ο πραγματικός αριθμός είναι πολύ υψηλότερος, αλλά πολλοί πρόσφυγες διστάζουν να αναφέρουν τις επιθέσεις, για να μην τραβήξουν πάνω τους την προσοχή. Τα τελευταία 25 χρόνια, 75 άνθρωποι έχουν δολοφονηθεί από δεξιούς εξτρεμιστές στη Γερμανία, οι περισσότεροι στις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Πολλοί εμπρησμοί γίνονται σε άδεια, άρτι ανακαινισθέντα κτίρια, τα οποία ετοιμάζονται να υποδεχθούν πρόσφυγες. Συχνά τα κτίρια αυτά βρίσκονται σε μικρά χωριά, που δεν έχουν συνηθίσει ξένα πρόσωπα και όπου η ανησυχία είναι έντονη.

Ο αριθμός των προσφύγων που φθάνουν στη Γερμανία είναι υψηλότερος από οποιαδήποτε άλλη στιγμή μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ η συζήτηση έχει ανάψει καθώς εφαρμόζεται η πολιτική ισομερούς καταμερισμού των προσφύγων σε όλη τη χώρα.

Χιλιάδες αιτήσεις

Μέχρι στιγμής, φέτος, 180.000 άνθρωποι έχουν υποβάλει αίτημα για άσυλο στη Γερμανία, ενώ αναμένεται οι αιτήσεις να φθάσουν τις 400.000 – 450.000 έως τα τέλη της χρονιάς. Πέρυσι έκαναν αίτηση 202.000 πρόσφυγες, περισσότεροι από όσοι σε οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Πολλοί δήμοι δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να βρουν κατάλληλους χώρους, μετατρέποντας άδεια γυμναστήρια, κατασκηνώσεις και σχολεία σε χώρους φιλοξενίας, ενώ παραπονιούνται πως οι προϋπολογισμοί τους δεν επαρκούν και ότι δεν υπάρχουν μεταφραστές ή υποδομές μεταφοράς.

Στο Φράιταλ, κοντά στη Δρέσδη, οι πρόσφυγες έχουν αιχμαλωτιστεί στο ξενοδοχείο όπου διαμένουν, καθώς ντόπιοι μαζεύονται απ’ έξω και τους απειλούν,σχεδόν όλο το 24ωρο, ότι θα τους κάψουν.

Κάποιοι αναλυτές υποτιμούν τις επιθέσεις θεωρώντας τες μέρος της διαδικασίας εξοικείωσης με τη νέα πραγματικότητα – η οποία είναι απαραίτητη εν όψει των πιεστικών δημογραφικών προβλημάτων που προξενεί η ταχύτατη γήρανση του γερμανικού πληθυσμού. Αλλοι επισημαίνουν ότι, ενώ σε κάποιες περιοχές η αλληλεγγύη προς τους πρόσφυγες είναι μεγάλη, σε άλλες περιοχές η άνοδος του ρατσισμού είναι εκτός ελέγχου.

Η κυβέρνηση αντιδρά λέγοντας ότι θα επισπεύσει τις διαδικασίες ασύλου, ώστε οι άνθρωποι που κατάγονται από ασφαλείς χώρες, όπως η πρώην Γιουγκοσλαβία, να επαναπατρίζονται πιο γρήγορα. Η κυβέρνηση εξήγγειλε επίσης ότι θα άρει τους περιορισμούς εξαιτίας των οποίων όσοι είχαν υποβάλει αίτηση ασύλου ήταν σχεδόν αδύνατο να εργαστούν. Από την άλλη, υπάρχουν προειδοποιήσεις πως η εχθρότητα μπορεί να αυξηθεί εάν θεωρηθεί ότι οι ξένοι πρόσφυγες παίρνουν «δουλειές Γερμανών».

«Εχουμε πλήρη επίγνωση της ιδιαιτερότητας της κατάστασης, στην οποία θα συνεχίσουμε να βρισκόμαστε τα επόμενα χρόνια», έγραψε το δημοτικό συμβούλιο του Φιρστενφέλντμπρουκ στους 35.000 δημότες της πόλης, που δέχθηκε 1.600 πρόσφυγες τους τελευταίους μήνες. Περίπου 600 ντόπιοι έχουν γραφτεί ως εθελοντές για μια σειρά δραστηριοτήτων, από τη διδασκαλία γερμανικών στους πρόσφυγες μέχρι την οργάνωση υπολογιστών και πρόσβασης στο Ιντερνετ. «Δουλεύουμε αδιάκοπα», λέει μια γυναίκα που βοηθάει τους πρόσφυγες να συμπληρώσουν τα έγγραφα της αίτησης για το άσυλο. «Ετσι είναι εδώ και μήνες. Και δεν πρόκειται να σταματήσει σύντομα».

Ο «κόσμιος», ο «κοσμοπολίτης» και ο Homo Europaeus

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΠΟΥΚΑΛΑΣ 08.03.2015

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Στις βαριά αδικημένες λέξεις, μαζί με τον «κυνισμό», που κατάντησε να θεωρείται ταυτόσημος της αγένειας και της ωμότητας, και τον «επικούρειο», που στένεψε νοηματικά και ακυρώθηκε ηθικά ώστε να καλύψει τον ανέμελο ηδονοθήρα, πρέπει να υπολογίσουμε και τον «κοσμοπολίτη». Και αυτόν τον όρο τον ταπείνωσε η συνήθης χρήση του. Για να τον σύρει στο επίπεδο του αμέριμνου ταξιδιώτη, του καλοπερασάκια, που, αδιάφορος τάχα για πατρίδες και σύνορα, τρυγάει υπερεθνικές «εμπειρίες». Τα συνώνυμά του; Μπον βιβέρ, βιπ, χάι σοσάιετι κ.ο.κ.

[…..]

Συνεχίζουμε έτσι να πορευόμαστε με τα ονόματα ως είχαν, γνωρίζοντας όμως πια πως η «επίσκεψίς» τους δεν είναι πάντοτε «αρχή σοφίας», όπως πίστευε ο Αντισθένης. Και σίγουρα δεν είναι στην περίπτωση του «κοσμοπολίτη». Ή του «κοσμίου», όπως αυτοπροσδιοριζόταν ο Σωκράτης, κατά την αφήγηση του Επίκτητου: «Αν όσα λένε οι φιλόσοφοι για τη συγγένεια ανάμεσα στον θεό και τους ανθρώπους αληθεύουν, τι άλλο μένει στους ανθρώπους, πλην εκείνου που έλεγε ο Σωκράτης; Δηλαδή, σε όποιον σε ρωτάει από πού είσαι, να μην του απαντάς πως είσαι Αθηναίος ή Κορίνθιος, αλλά πολίτης του κόσμου [“κόσμιος”]». Κι από κοντά ο Διογένης, ο Κύων: «Ερωτηθείς πόθεν είη, κοσμοπολίτης έφη». Και δεν εννοούσε βέβαια, αυτός ο δάσκαλος της αυτάρκειας αλλά και διά βίου μαθητής της σκληραγωγίας, ότι πολύ θα ήθελε να σουλατσάρει από τόπο σε τόπο κυνηγώντας ηδονές. Η φιλοσοφία του, επικυρωμένη από τη ζωή του, ήταν το εντελώς αντίθετο.

Για να προσγειωθούμε απότομα στο τώρα, πόσο πολίτες του κόσμου αισθανόμαστε εμείς, όσοι (ιδού μια ευλογία που συχνά μεταλλάσσεται σε κατάρα) κυκλοφορούμε στην ίδια μικρότατη, πλην όμορφη και πλούσια φέτα γης με τους εισηγητές του ηθικού και πνευματικού κοσμοπολιτισμού; Κι αν όχι πολίτες του κόσμου όλου, της Ευρώπης έστω, κι ακόμα στενότερα, της Ευρωπαϊκής Ενωσης; Με ποια δικαιώματα συναρτούμε τον όρο και την υπόσταση «Ευρωπαίος», αλλά και με ποιες απαράγραπτες υποχρεώσεις τον θεωρούμε ταυτισμένο; Το ίδιο ερώτημα αφορά φυσικά και τους Ιταλούς, τους Γάλλους, τους Γερμανούς – αλλά και τους Ρώσους. Υποκείμενο ερώτημα: Πόσο γνωρίζουμε οι Ελληνες τους Ισπανούς λ.χ. και πόσο οι Ισπανοί τους Ελληνες, ώστε να ελπίσουμε πως η αλληλογνωριμία θα μπορούσε να υπηρετήσει το μοντέλο «Ευρωπαίος»;

Η αλήθεια είναι ότι μετά τα τέλη του Ιανουαρίου αναζωπυρώθηκε και εδώ και σε άλλες χώρες η συζήτηση για το ποια η Ευρώπη. Μέσα από τις έριδες, τις διαφωνίες και τις προσπάθειες συμβιβασμού, κάποια πράγματα αποσαφηνίστηκαν. Αλλα λειτουργούν παρηγορητικά, άλλα όμως, ίσως τα περισσότερα, αφήνουν πικρή γεύση. Και νομιμοποιούν ώς έναν βαθμό τον ευρωσκεπτικισμό, που δεν είναι μονοφωνικός και μονόχρωμος. Φάνηκε, ας πούμε, ότι τα στερεότυπα στα οποία βασίζεται η αναπαράσταση των αλλοεθνών, προσβλητικά και μειωτικά συνήθως, εμποδίζουν τη βαθύτερη αλληλοκατανόηση.

Μολαταύτα, φάνηκε επίσης πως υπάρχουν ήδη κάποιες ραγισματιές στο τείχος που υψώνουν τα στερεότυπα αυτά. Μπορούμε έτσι να βλέπουμε ένα κομματάκι της πραγματικότητας μέσα από τις τρυπούλες που ανοίχτηκαν. Να βλέπουμε δηλαδή πως οι Γερμανοί δεν είναι όλοι «Γερμανοί», ένα καλούπι όλοι τους, φτιαγμένο από την προκατάληψή μας· το έδειξε άλλωστε αυτό η εναντίωση στη λαϊκίστικη «Μπιλντ», που εκδηλώθηκε αμέσως, και από τα κάτω (με τα τιτιβίσματα «απλών ανθρώπων») και από τα πάνω (με τις αντιδράσεις πολιτικών και δημοσιογράφων). Και, ταυτόχρονα, να βλέπουν και οι Γερμανοί πως οι Ελληνες δεν είναι όλοι «Ελληνες»· δεν ταιριάζουν δηλαδή όλοι τους στο πατρόν που κατασκεύασε η κοπτορραπτική της δικής τους προκατάληψης.

Αυτό είναι σίγουρα παρήγορο, όχι πάντως αρκετό για να πιστέψουμε πως εμφανίστηκε ο Homo Europaeus. Είναι άλλωστε αποκαρδιωτικό το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση νοείται μόνον οικονομικά και πορεύεται μάλλον ζαλισμένη, δίχως έναν αυθεντικά ευρωπαϊκό αέρα· δίχως ένα σχέδιο που να χρειάζεται τους πολιτικούς και τους πολίτες για να υλοποιηθεί και όχι τους γραφειοκράτες και τους τεχνοκράτες που διοικούν τώρα. Αποκαρδιωτικό και το ότι η εκχώρηση τμήματος της εθνικής κυριαρχίας, διά της οποίας θεμελιώνονται οι ολότητες, δεν ισχύει για όλους. Η καταφανής ανισότητα είναι προσβλητική για τους μισούς λαούς της Ενωσης, που δίκαια νιώθουν υποτελείς και ταπεινωμένοι. Μια τόσο σαθρή και άδικη βάση δεν μπορεί βέβαια να βοηθήσει να σχηματιστεί η ταυτότητα του Ευρωπαίου πολίτη ή του κοσμοπολίτη. Ο Διογένης, το δίχως άλλο, θα κλεινόταν απογοητευμένος στο πιθάρι του.

Από την προκατάληψη στο χυμένο αίμα

ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ

Κάθε λίγο και λιγάκι, σε πολλές χώρες της Ευρώπης, θα έρθει στην επιφάνεια το ζήτημα των Ρομά, όπως η πολιτική ορθότητα επέβαλε να ονομάζουμε τους Τσιγγάνους. Πριν από ένα μήνα, με τα γεγονότα στον καταυλισμό τους στο Χαλάνδρι, ξαναήρθε στη δημόσια συζήτηση και στην Ελλάδα. Οσα διαβάζω και ακούω σχετικώς με κάνουν να θέλω να θυμίσω μια παλιά ιστορία: τον διωγμό και την εξόντωσή τους από τον ναζισμό.

Οι Τσιγγάνοι από τότε που πάτησαν το πόδι τους στην Ευρώπη –η παρουσία τους μαρτυρείται στην Ελλάδα από τον 14ο αιώνα– ζουν μετακινούμενοι διαρκώς, μέσα στη γενική καχυποψία και περιφρόνηση, φορτωμένοι όλα τα στερεότυπα της προκατάληψης. Θεωρούνται ευεπίφοροι για κάθε είδους ανήθικη και εγκληματική πράξη. Κυρίως όμως ήταν πάντοτε οι ξένοι. Τους ξεχώριζε το χρώμα τους, η γλώσσα τους, ο τρόπος της ζωής τους. Η κοινωνική καχυποψία και εχθρότητα οδηγούν πάντα σε νομοθετήματα και διώξεις. Μας ενδιαφέρει κυρίως, για το θέμα μας, η Kεντρική Ευρώπη και η Γερμανία, όπου οι Τσιγγάνοι θα φτάσουν στις αρχές του 15ου αιώνα. Στις γερμανικές λοιπόν χώρες, από το 1497 μέχρι το 1933, θα εκδοθούν εκατοντάδες διατάγματα κατά των Τσιγγάνων. Μοναρχίες και Δημοκρατίες νομοθετούν διαρκώς εναντίον τους.

Οταν ο Χίτλερ παίρνει την εξουσία, στη Γερμανία ζουν 26.000 Τσιγγάνοι (στην πλειονότητά τους Σίντι). Η μικρή αυτή μειονότητα δεν αποτελεί αντικείμενο ενδιαφέροντος για τους ναζί, οι οποίοι, τα τέσσερα πρώτα χρόνια, θα συνεχίσουν απλώς την πολιτική της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, μια πολιτική ταλαιπώρησης των Τσιγγάνων και διώξεων. Θα τη συνεχίσουν και θα την εντείνουν: ο τρίτος νόμος της Νυρεμβέργης (Σεπτέμβριος 1935) για την «Προστασία του γερμανικού αίματος και της τιμής» θα συμπληρωθεί, τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς, με μια διάταξη που απαγορεύει τον γάμο ή τις σεξουαλικές σχέσεις ατόμων της γερμανικής φυλής με άτομα ξένου αίματος και πέραν των Εβραίων, εν προκειμένω και με Τσιγγάνους. Οι Τσιγγάνοι όμως ήταν όντως άτομα ξένου αίματος; Οι Τσιγγάνοι ήταν άριοι, κοιτίδα τους ήταν η Ινδία, από την οποία μετανάστευσαν κατά κύματα πριν από 1.000 χρόνια για να φτάσουν και στην Ευρώπη.

Επρεπε λοιπόν να επιστρατευτεί η επιστήμη για να αποδείξει ότι οι Τσιγγάνοι ήταν και αυτοί ξένου αίματος. Το έργο διεκπεραίωσε ο καθηγητής Ρόμπερτ Ρίττερ (Ritter), του Πανεπιστημίου της Τυβίγγης, που θα «αποδείξει» ότι οι Τσιγγάνοι της Γερμανίας δεν είναι άριοι αλλά προϊόν επιμειξίας (Mischlinge) – μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό κρίθηκε φυλετικά καθαρό. Βεβαιώθηκε λοιπόν «επιστημονικά» ότι οι Τσιγγάνοι ανήκουν σε μια κατώτερη φυλή και είναι βιολογικά προδιατεθειμένοι να παρασιτούν εκτός κοινωνίας, να μένουν άεργοι και να εγκληματούν. Το ναζιστικό καθεστώς έχει αρχίσει, από το 1937, να κλείνει τους Τσιγγάνους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης για να προφυλάξει την κοινωνία από το έγκλημα. Μετά όμως τις «έρευνες» του Ρίτερ, ο δρόμος είχε ανοίξει για την έκδοση από τον Χίμλερ του διατάγματος για την «καταπολέμηση της μάστιγας των Τσιγγάνων» (8.12.1938). Οι Τσιγγάνοι διώκονται πια με φυλετικά κριτήρια, άρα δεν υπάρχει διαφυγή.

Στις 26 Φεβρουαρίου 1943 το τρένο φέρνει στο Αουσβιτς τους πρώτους Τσιγγάνους. Θα μεταφερθούν συνολικά εκεί 23.000, από τη Γερμανία και την Αυστρία. Από αυτούς περίπου οι 5.600 οδηγήθηκαν στους θαλάμους αερίων. Εχασαν τη ζωή τους στο Αουσβιτς συνολικά 20.000 Τσιγγάνοι, ποσοστό δηλαδή 85%. (Guenter Lewy, «The Nazi Persecution of the Gypsies», Oxford University Press 2000, σ. 166 ).

Δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε ακόμη, με σχετική ακρίβεια, πόσοι Τσιγγάνοι από όλη την Ευρώπη έχασαν τη ζωή τους από τον ναζισμό. Οι αριθμοί που προτείνονται από διάφορους ερευνητές έχουν μεγάλη απόκλιση μεταξύ τους, το ίδιο και οι αριθμοί για τον συνολικό πληθυσμό τους πριν από την άνοδο του ναζισμού και τον πόλεμο. Δεν είναι πάντως πιθανό να ανέρχονται σε 500.000, όπως συχνά λέγεται από επίσημα και ανεπίσημα χείλη.

Γιατί τα θυμίζω όλα αυτά; Για να πω τούτο το απλούστατο: οι φασισμοί, ναζισμοί, ολοκληρωτισμοί και λοιποί καταποντισμοί δεν επινοούν εκ του μηδενός τους εχθρούς που θα εξοντώσουν, τους βρίσκουν έτοιμους από την κοινωνία, από τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπά της.

Θα προσθέσω και κάτι τελευταίο: δικαιοσύνη δεν υπάρχει στη ζωή, δεν υπάρχει ούτε στον θάνατο. Για τους Τσιγγάνους που εξολόθρεψε το ναζιστικό καθεστώς, δεν υψώνονται μνημεία, δεν γίνονται συνέδρια και ημερίδες, δεν ιδρύονται μουσεία. Τα σχετικά βιβλία πιάνουν ένα-δυο ράφια. Οι Τσιγγάνοι δεν έχουν λογίους, δεν έχουν ερευνητές και πανεπιστήμια και περιοδικά και όλα τα σχετικά. Εξακολουθούν να περιφέρονται μέσα στη γενική περιφρόνηση και εχθρότητα. Δεν θέλω να κάνω ανοίκειες συγκρίσεις. Κανένα από τα ναζιστικά εγκλήματα δεν μπορεί να συγκριθεί με τη γενοκτονία των Εβραίων. Κανένα απολύτως. Αυτό όμως δεν είναι λόγος να μην αποδώσουμε σε αυτούς τους παρίες της Ιστορίας όση δικαιοσύνη και μνήμη τους αναλογεί. Τούτη η δικαιοσύνη προς τους νεκρούς Τσιγγάνους, θύματα του ναζισμού, ίσως συμβάλει, λέω ίσως, και στον σεβασμό προς τους ζωντανούς.

Ντιεντονέ Μπάλα Μπάλα: Ρεσιτάλ ρατσισμού από έναν κωμικό

Πηγή: Καθημερινή

Πόσο υπαρκτός είναι ο αντισημιτισμός στη Γαλλία; Ενας κωμικός ηθοποιός που κάνει «πλάκα» με το Ολοκαύτωμα αποκαλύπτει πόσο έντονα και υπαρκτά είναι τα αντισημιτικά συναισθήματα στη χώρα.

Οι παραστάσεις του κωμικού ηθοποιού Ντιεντονέ Μπάλα Μπάλα βρίθουν ρατσιστικών σχολίων και χλευαστικών αναφορών στο Ολοκαύτωμα. Γι’ αυτό τον λόγο η πόλη της Νάντης, όπως και πολλές άλλες σε ολόκληρη τη γαλλική επικράτεια, απαγόρευσαν την πραγματοποίηση της θεατρικής του παράστασης. Ωστόσο λίγες ώρες πριν από την έναρξή της, διοικητικό δικαστήριο ήρε την απαγόρευση επικαλούμενο το δικαίωμα του ηθοποιού στην ελεύθερη έκφραση.

O υπουργός Εσωτερικών της χώρας, Μανουέλ Βαλς, ο οποίος είχε πρωτοστατήσει στην κίνηση προκειμένου να μην επιτραπεί στον κωμικό Ντιεντονέ να δώσει παράσταση, κατέθεσε άμεσα ένσταση στο Συμβούλιο της Επικρατείας προκειμένου να ακυρωθεί η δικαστική απόφαση με την οποία θα επιτρεπόταν στον Ντιεντονέ να προχωρήσει στο παραληρηματικό του σόου. Λίγα λεπτά πριν από την προγραμματισμένη έναρξη της παράστασης, για την oποία είχαν προπωληθεί όλα τα εισιτήρια, το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε την απόφαση του διοικητικού δικαστηρίου της Νάντης με την οποία είχε επιτραπεί να γίνει το σόου. Ο υπουργός Εσωτερικών Μανουέλ Βαλς χαιρέτισε την απόφαση, τονίζοντας ότι η Γαλλία δεν είναι δυνατόν να ανεχθεί τον αντισημιτισμό, τον ρατσισμό και την άρνηση του Ολοκαυτώματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι τουλάχιστον οκτώ από τις τριάντα πόλεις τις οποίες επρόκειτο να επισκεφθεί κατά τη διάρκεια της περιοδείας του έχουν απαγορεύσει την παράσταση. Ο ίδιος ο κωμικός, βέβαια, υποστηρίζει ότι θα προσπαθήσει να ακυρώσει τις απαγορευτικές αποφάσεις μία προς μία.

Ο 47χρονος κωμικός (;) με πατέρα από το Καμερούν και μητέρα Γαλλίδα, έχει καταδικαστεί περισσότερες από έξι φορές για την υποκίνηση φυλετικού μίσους αλλά και την πληθώρα αντισημιτικών αναφορών στις παραστάσεις του. Επίσης είναι αυτός που έκανε διάσημη τη χειρονομία «κενέλ», που όπως τόνισε ο υπουργός Βαλς είναι ένας αντεστραμμένος ναζιστικός χαιρετισμός.

Στην πραγματικότητα κανείς δεν γνωρίζει τι ακριβώς σημαίνει αυτή η χειρονομία, ωστόσο οι θαυμαστές του στέλνουν φωτογραφίες του ενώ χαιρετούν κατά τον παράξενο αυτό τρόπο μπροστά από ιστορικά μνημεία, σε πολλές περιπτώσεις μπροστά από εβραϊκές συναγωγές ή ακόμα και μνημεία στη μνήμη των θυμάτων του Ολοκαυτώματος.

Προσωπικότητες της εβραϊκής κοινότητας και μέλη οργανώσεων ενάντια στον ρατσισμό εμμένουν ότι πρόκειται για παραλλαγή του ναζιστικού χαιρετισμού, ενώ ο ίδιος ο ηθοποιός επιμένει πως δεν είναι παρά ένα «αντισυστημικό αστείο» που ο ίδιος ξεκίνησε επί σκηνής και διέδωσε με τα βίντεό του που κυκλοφορούν στο Διαδίκτυο. Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόσφατα η ηγεσία του γαλλικού στρατού απαγόρευσε τον χαιρετισμό, ο οποίος ήταν εξαιρετικά διαδεδομένος στο στράτευμα.

Η Γαλλία έχει μακρά ιστορία αντισημιτισμού με αποκορύφωμα το καθεστώς του Βισί, τη φιλογερμανική κυβέρνηση που σχηματίστηκε από τον Γάλλο στρατάρχη και ήρωα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου Φιλίπ Πετέν στο ελεύθερο τμήμα της Γαλλίας, νοτίως του Λίγηρα. Τα τελευταία χρόνια και παρά την προσπάθεια της επικεφαλής του Εθνικού Μετώπου Μαρίν Λεπέν να αποσείσει τις κατηγορίες περί αντισημιτισμού που βάρυναν τον πατέρα της, ιδρυτή του ακροδεξιού κόμματος, ο αντισημιτισμός στη Γαλλία παρουσιάζει νέα έξαρση. Στο ειδεχθέστερο περιστατικό του είδους πριν από ένα χρόνο ένας Γάλλος ισλαμιστής σκότωσε ένα ραββίνο και τρεις μικρούς μαθητές εβραϊκού σχολείου.

Παραμένει αήττητος ο ρατσισμός στην Ευρώπη

26.01.2014 Πηγή: Καθημερινή

Η υπόθεση της τιμωρίας του Νικολά Ανελκά, του Γάλλου επιθετικού της Γουέστ Μπρόμγουιτς, για μια χειρονομία του σε πανηγυρισμό γκολ που είναι αντισημιτική, έφερε ξανά στην επιφάνεια το θέμα του ρατσισμού στο ποδόσφαιρο, αλλά και την υποκρισία που περιβάλλει τις προσπάθειες αντιμετώπισής του. Ο επίσημος τομέας του ποδοσφαίρου προσπαθεί είτε με νουθεσίες είτε με απειλές να δείξει ότι περιορίζει το φαινόμενο, όμως ως κοινωνική παθογένεια που είναι ο ρατσισμός, φαίνεται αδύνατον να εξαλειφθεί από το δημοφιλέστερο των αθλημάτων, όπως παραδέχονται κι οι ίδιοι οι ποδοσφαιριστές.

Ο Ανελκά κατηγορείται διότι μιμήθηκε μια αντισημιτική χειρονομία του αμφιλεγόμενου Γάλλου κωμικού Ντιεντονέ, που είναι φίλος του 34χρονου ποδοσφαιριστή.

Από την άλλη πλευρά, όμως, το περιστατικό ίσως ήταν παράλληλα μια καλή ευκαιρία για κάποιους στη Βρετανία, κυρίως στον Τύπο, να δείξουν ότι «και οι μαύροι είναι ρατσιστές», ώστε να απομακρυνθεί η προσοχή του κόσμου από εκεί που το πρόβλημα μισαλλοδοξίας και φυλετικών διακρίσεων πραγματικά υπάρχει στην κοινωνία και είναι έντονο.

Εννοείται δε ότι η ιστορία με τον Ανελκά δεν σταματά απλά στην τιμωρία του ποδοσφαιριστή. Την περασμένη Τρίτη, μία εκ των χορηγών εταιρειών της Γουέστ Μπρόμγουιτς, ανακοίνωσε ότι δεν πρόκειται να ανανεώσει το καλοκαίρι τη συνεργασία της με τον σύλλογο του δυτικού Μπέρμιγχαμ εξαιτίας του περιστατικού. Η εταιρεία Ζούπλα είναι «μηχανή» εύρεσης κατοικιών στο Διαδίκτυο, έχει συνιδιοκτήτη τον Εβραίο επιχειρηματία Αλεξ Τσέστερμαν, οπότε η απόφαση της μάλλον θα πρέπει να θεωρείται αναμενόμενη…

Το πρόβλημα του ρατσισμού στο ποδόσφαιρο δεν φαίνεται να περιορίζεται παρά τα όποια μέτρα εξαγγέλλονται ή τις ποινές που επιβάλλονται σε επίπεδο επιφανειακό, καθώς πρόκειται για θέμα παιδείας που ελάχιστοι το αντιμετωπίζουν ως τέτοιο.

Τον περασμένο Μάιο η FIFA ανακοίνωσε αυστηροποίηση των μέτρων για την καταπολέμηση του ρατσισμού στο ποδόσφαιρο, που αρχίζουν από την οριστική διακοπή αγώνων σε βάρος των ομάδων των οποίων οι παίκτες, παράγοντες ή φίλαθλοι ενέχονται σε φαινόμενα ρατσιστικής συμπεριφοράς και φτάνουν έως τον αποκλεισμό ή και υποβιβασμό τους.

Η UEFA έχει ξεκινήσει τη δική της εκστρατεία κατά των ρατσιστικών φαινομένων σε συνεργασία με τις ενώσεις των ποδοσφαιριστών και το δίκτυο FARE κατά του ρατσισμού στο ποδόσφαιρο. Μπορεί να έχει αποτύχει στο να καταστήσει στα μάτια των Ευρωπαίων φιλάθλων την καταδίκη του ρατσισμού κεντρικό ζήτημα του αθλήματος, αλλά τουλάχιστον πέτυχε να συνδιοργανωθεί το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του 2012 από την Ουκρανία, μια χώρα με έντονο παρελθόν και παρόν ρατσιστικών περιστατικών.

Σε μια πιο δραστική πρόταση, ο πρώην παίκτης του Ολυμπιακού και νυν άσος της Μάντσεστερ Σίτι, Γιάγια Τουρέ, που έγινε τον Οκτώβριο στη Ρωσία στόχος ρατσιστικών συνθημάτων των οπαδών της ΤΣΣΚΑ Μόσχας, πρότεινε δημοσίως εάν συνεχιστούν οι ρατσιστικές επιθέσεις να απόσχουν οι μαύροι ποδοσφαιριστές από το Παγκόσμιο Κύπελλο που θα διεξαχθεί στη Ρωσία το 2018. Κανένα αυτί ωστόσο δεν ίδρωσε.
Την ουσία όμως τη διατύπωσε τον Οκτώβριο ο Πατρίς Εβρά της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ ο οποίος ομολόγησε τον φόβο του ότι το ποδόσφαιρο δεν θα καταφέρει ποτέ να νικήσει τον ρατσισμό.
Δεν είναι και λίγα τα πρώτης γραμμής περιστατικά τα τελευταία χρόνια, με κυριότερα τα παρακάτω σε διεθνές επίπεδο:

– Οκτώβριος 2011: Ο Λουίς Σουάρες της Λίβερπουλ θα τιμωρηθεί για ρατσιστικό σχόλιο σε βάρος του Εβρά.
– Οκτώβριος 2011: Ο Τζον Τέρι της Τσέλσι θα χρησιμοποιήσει ρατσιστικό όρο για να εξυβρίσει τον Αντον Φέρντιναντ της ΚΠΡ και θα τιμωρηθεί.
– Ιανουάριος 2013: Υβρεις από την εξέδρα κατά του Κέβιν Πρινς Μπόατενγκ φέρνουν πρόωρο τέλος στο φιλικό ματς Προ Πάτρια-Μίλαν στην Ιταλία.
– Μάιος 2013: Ο Μπαλοτέλι της Μίλαν ακούει ρατσιστικές ύβρεις από οπαδούς της Ρόμα και της Φιορεντίνα απειλώντας την επόμενη φορά με αποχώρηση.

Δυστυχώς και στην Ελλάδα έχουν σημειωθεί ρατσιστικά περιστατικά:

– Απρίλιος 2005: Οπαδοί του Αιγάλεω βρίζουν ρατσιστικά τον παίκτη της ομάδας τους Κόφι Αμπονσά, υποχρεώνοντάς τον να φύγει από τον σύλλογο.
– Σεπτέμβριος 2009: Ο Τζιμπρίλ Σισέ γίνεται στόχος ρατσιστικής επίθεσης από οπαδούς του Ολυμπιακού Βόλου σε φιλικό με τον Παναθηναϊκό.
– Απρίλιος 2013: Ο Γιώργος Κατίδης χαιρετά ναζιστικά και εκδιώκεται από το ελληνικό ποδόσφαιρο.
– Δεκέμβριος 2013: Τιμωρία Ολυμπιακού από την UEFA για ρατσιστική συμπεριφορά οπαδών του στο Τσάμπιονς Λιγκ.

Αφήστε μια απάντηση

Top
 
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων