↑ Επιστροφή σε ΒΙΑ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ – ΝΕΑΝΙΚΗ ΒΙΑ

ΑΠΟΨΕΙΣ

Καταλήψεις, βανδαλισμοί, ένα ψυχολογικό σύνδρομο

Οι καταλήψεις σχολείων και πανεπιστημιακών σχολών είναι μία από τις ανθεκτικότερες παραδόσεις της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας. Θα έλεγε κανείς πως είναι μία από τις παγίδες που έστησε η δικτατορία στη δημοκρατία. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για αναπαραστάσεις των καταλήψεων της Νομικής και του Πολυτεχνείου το 1973. Και ως τέτοιες έχουν νομιμοποιηθεί στην κοινή μας συνείδηση. Τόσο που υπό ορισμένες προϋποθέσεις θεωρείται ότι ανταποκρίνονται και στους τύπους του νόμου. «Αν η πλειοψηφία αποφασίσει κατάληψη, τότε η αστυνομία δεν μπορεί να επέμβει», δήλωσε τις προάλλες ο κ. Θεοδωρικάκος. Η πλειοψηφία κάποιας συνέλευσης, η οποία εννοείται ότι δεν ελέγχεται για τα «τυπικά», που στη δημοκρατία είναι ουσιαστικά. Οπως, π.χ., η απαρτία σε σχέση με το σύνολο των φοιτητών. Οπως, π.χ., η δικαιοδοσία της συνέλευσης να αναστείλει τη λειτουργία του ιδρύματος που της επιτρέπει να υπάρχει. Οπως, π.χ., το δικαίωμα του διδάσκοντος ή του φοιτητή να κάνει μάθημα.

Προχθές, στο «πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο» που κατέλαβε το κέντρο της Αθήνας δεν συμμετείχαν παρά μόνο καμιά χιλιάδα άτομα, όπως άκουσα στο ρεπορτάζ. Αυτό δεν εμπόδισε τον ίδιο ρεπόρτερ που μετέδωσε την πληροφορία να συνεχίζει να το αποκαλεί «πανεκπαιδευτικό». Οι λέξεις έχουν χάσει το βάρος της σημασίας τους. Ακούς για κατάληψη 34 ετών στο ΑΠΘ και το προσπερνάς. Σου κάνει την ίδια εντύπωση με τον αριθμό των τροχαίων δυστυχημάτων τις ημέρες του Πάσχα. Τι λες, βρε παιδί μου;

Η δεύτερη παγίδα που έστησε η δικτατορία στη δημοκρατία ήταν το «άσυλο», το προστατευτικό πέπλο των καταλήψεων. Να θυμίσω απλώς δύο μεγάλες καταστροφές που προκάλεσε το «άσυλο». Η πρώτη ήταν ο εμπρησμός του Πολυτεχνείου και η καταστροφή, εκτός των άλλων, αναντικατάστατων έργων τέχνης επί πρυτανείας Μαρκάτου. Η δεύτερη ήταν η καταστροφή του κέντρου της Αθήνας το 2008, επί υπουργίας Παυλόπουλου και πρωθυπουργίας Καραμανλή. Υπάρχουν χιλιάδες άλλες, ων ουκ έστιν αριθμός.

Και το «άσυλο» και οι καταλήψεις ήσαν συνιστώσες της μεγάλης παγίδας που άφησε η δικτατορία στη δημοκρατία μας, το φοιτητικό κίνημα, και η προέκτασή του, το μαθητικό. Κάποτε υποθέτω κάποιοι, αρμοδιότεροι εμού, θα καταγράψουν τον τρόπο που υπονόμευσαν αυτά και οι αγώνες τους τη δημόσια εκπαίδευση. Ο σεβασμός του δημόσιου χώρου δεν συγκαταλέγεται στα προτερήματά μας. Μαθαίνουμε από νέοι να μην τον σεβόμαστε.

Η ιδέα του «ασύλου» έχει τόσο ξεπέσει, ώστε η διά νόμου κατάργησή του να μην προκαλέσει καμιά αναταραχή. Τη χειροκροτήσαμε όλοι, κοινό και κριτικοί. Πλην όμως, δύο χρόνια μετά, ακόμη διατηρεί την υποδόρια ισχύ του. Ακόμη δεν έχει ενεργοποιηθεί η προστασία των πανεπιστημίων από την αστυνομία, το μεγάλο ταμπού. Καταλήψεις γίνονται καθημερινά, σε σχολεία και σε πανεπιστήμια. Μόλις προχθές «κάποιοι» κατέστρεψαν τους χώρους διοίκησης της Πολυτεχνειούπολης. Μες στη νύχτα; Γιατί δεν φυλάγονται μες στη νύχτα;

Πιστεύαμε ότι το καρκίνωμα το χρωστάμε στην ηγεμονία της Αριστεράς. Οντως αυτή το εξέθρεψε, και αυτή το εκμεταλλεύθηκε, το πρόσθεσε στο πολιτικό της κεφάλαιο. Ομως, απ’ ό,τι αποδεικνύεται, το καρκίνωμα δεν είναι «πολιτικό». Ακόμη και σήμερα που η πολιτική η οποία το στήριξε βρίσκεται σε αποδρομή το ίδιο επιμένει. Για να το μεταφράσω σε άλλους όρους, ο δισταγμός της πολιτείας να αντιμετωπίσει τους κακοποιητές της δημόσιας εκπαίδευσης μοιάζει με ενοχικό σύνδρομο.

Ενοχές μιας ολόκληρης κοινωνίας απέναντι στη νεολαία της; Ενοχές επειδή ξέρει ότι δεν της προσφέρει ό,τι υπόσχεται να της προσφέρει; Και σαν τον αμελή γονιό υποκύπτει. Δεν ισχυρίζομαι ότι ένας έφηβος στη σημερινή Ελλάδα ζει σε παράδεισο. Βαριά δουλειά μέσα σε περιβάλλον απαισιοδοξίας. Ομως, όταν στο προστατευμένο περιβάλλον της «κατάληψης» καταστρέφει, βανδαλίζει και κλέβει, έχει κάνει ένα βήμα που θα το θυμάται για όλη του τη ζωή. Στο κάτω κάτω την περιφρόνηση του δημόσιου χώρου τού την έμαθε ο πατέρας του όταν πάρκαρε το αυτοκίνητο στη διάβαση ΑμεΑ. Αυτός δεν χρειαζόταν καν απόφαση συνέλευσης για να το κάνει. Αν δεν υποστεί τις συνέπειες, αν δεν υποχρεωθεί να αναλάβει την ευθύνη, αυτή θα είναι η βιωματική παιδεία που του έχει δώσει το σχολείο. Θα τη μεταφέρει στο πανεπιστήμιο κι από εκεί στη ζωή του.

Ας σοβαρευθούμε. Και απέναντι στις ενοχές μας, και απέναντι στα θύματά τους. Διότι θύμα των ενοχών μας είναι ο έφηβος, που όχι μόνον κάνει κατάληψη αλλά καταστρέφει με μίσος τα εργαλεία της εκπαίδευσής του.

ΑΠΟΨΕΙΣ

Είναι «κουλ», λοιπόν,να δίνεις ξύλο;

«Ακόμη ένα περιστατικό επίθεσης σε παρέα ανηλίκων σημειώθηκε, αυτή τη φορά στην περιοχή…». Ολο και πιο συχνά διαβάζουμε/ακούμε την είδηση. Οι επιτιθέμενες συμμορίες αποτελούνται κι αυτές, σε μεγάλο βαθμό, από ανηλίκους. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, το πρώτο οκτάμηνο του 2021 σε όλη την Ελλάδα είχαν σημειωθεί 703 περιπτώσεις ληστειών και κλοπών. Οι ανήλικοι που κατηγορήθηκαν ήταν 1.191 και εκείνοι που υπήρξαν θύματα 428. Περίπου 25 συμμορίες ανηλίκων δρουν στην Αττική, από μία σε κάθε μεγάλη περιοχή, και προχωρούν σε τουλάχιστον 20-30 ξυλοδαρμούς συμμαθητών τους ή άλλων παιδιών και εφήβων κάθε μήνα. Δεκάδες, όμως, επιπλέον περιστατικά δεν δηλώνονται καν στις Αρχές, υπό τον φόβο αντιποίνων.

Ορισμένοι μάλιστα δημοσιοποιούν από μόνοι τη δράση τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Επίδειξη βίας και εκφοβισμού, μαζί με μια «στρεβλή αίσθηση του ανήκειν, σε ένα σώμα με κοινούς κώδικες και επιδιώξεις», επισημαίνουν οι ειδικοί. Αποκλίνουσες συμπεριφορές που συνδιαμορφώνουν μια κοινή ταυτότητα. Ενηλικίωση μέσα σε σκληρή βία, πορνό και ουσίες. Κυνισμός που ανακυκλώνεται και απογειώνεται, «βρίσκει την καινούργια βία και ξανασαρκώνεται» (που θα έλεγε και ο τραγουδοποιός).

Οι συμμορίες δεν είναι «άλιεν», που προσγειώνονται ανάμεσά μας από άλλα σύμπαντα. Γεννήματα των δικών μας κοινωνιών είναι, τις οποίες εκτρέφουν και αναπαράγουν όχι τόσο η ανοχή όσο η ανέχεια, η οποία δεν είναι κατ’ ανάγκην οικονομική. Η πνιγηρή ζωή δεν συνδέεται πάντα με τις οικονομικές ελλείψεις. Ενας ανέστιος έφηβος (χωρίς σημείο αναφοράς, όχι χωρίς κατοικία), που μεγαλώνει μέσα σε μια νοσηρή οικογένεια, αποτελεί μια σχεδόν έτοιμη πρώτη ύλη για τη συμμορία, που αναπληρώνει τα κενά, προσφέροντας ψευδαίσθηση συνενοχής, δύναμης, αναγνώρισης, ιεραρχίας που κατασκευάζει πλαίσιο και πρότυπα. Δεν υπάρχει σωστό ή λάθος. Είναι «κουλ» να κλέβεις, να χτυπάς, να απεχθάνεσαι το διαφορετικό, να βιώνεις την πραγματικότητα ως προέκταση ενός βιντεογκέιμ.

Είναι «κουλ», λοιπόν, να δίνεις ξύλο; Εκπαιδευτικοί, γονείς, παιδιά, αστυνομικοί το αντιμετωπίζουν όλο και πιο συχνά. Και η κοινωνία συνολικά.

Οι συμμορίες ανηλίκων δεν είναι «άλιεν», που προσγειώνονται ανάμεσά μας από άλλα σύμπαντα. Γεννήματα των δικών μας κοινωνιών είναι.

Αν υποθέσουμε ότι υπάρχουν διαφορές ή κάτι σε ενοχλεί στον άλλον, η εκδοχή του διαλόγου μοιάζει να φέρνει γέλια ηχηρά. Το άλεκτο –αυτό που δεν διατυπώνεται με λέξεις– κερδίζει έδαφος. Οι έφηβοι χρησιμοποιούν κωδικοποιημένες εκφράσεις, sms σε ιδιόλεκτο (παράδειγμα: aurio sfageio). Συμμορίες κλέβουν και κακοποιούν συνομηλίκους τους. Για να μην αναφερθούμε στο ευρέως διαδεδο-μένο μπούλινγκ, που δεν περιορίζεται ηλικιακά. Πρόσφατα στο kathimerini.gr ένας 23χρονος αφηγήθηκε το ανελέητο μπούλινγκ που δέχθηκε από συμφοιτητές του στο Τμήμα Ψηφιακών Τεχνών και Κινηματογράφου του ΕΚΠΑ, στα Ψαχνά Ευβοίας. Πριν από μία εβδομάδα βρήκε γραμμένη στον τοίχο του πατρικού του σπιτιού τη φράση «Ολοι σε θέλουν νεκρό». Ο νεαρός κοινοποίησε τις απειλές, κινήθηκε δικαστικά, τον κύκλωσε κύμα συμπαράστασης, ξαναβρίσκει τη ζωή και τον βηματισμό του. Θα παραμείνει νωπή στη μνήμη η υπόθεση του Βαγγέλη Γιακουμάκη στη Γαλακτοκομική Σχολή Ιωαννίνων…

Προφανώς η εγκληματικότητα των ανηλίκων αποτελεί κοινωνικό φαινόμενο. Προφανώς συνδέεται και με το οικογενειακό περιβάλλον και με οικονομικά προβλήματα και με την απομόνωση ή την περιθωριοποίηση κοινωνικών ομάδων. Και προφανώς κάθε κράτος που σέβεται τον εαυτό του δεν αφήνει στην τύχη τους ανηλίκους που ζουν μέσα στη βία, στον θυμό και στο μίσος.

Ενας έφηβος που φοβάται να κυκλοφορήσει, που απειλείται, που δέχεται επίθεση, δεν έχει άλλο «όπλο» από την επίσημη καταγγελία, τον δρόμο της Δικαιοσύνης.

Το δίχτυ προστασίας που οφείλει να υφανθεί (μέσα από την ενίσχυση των ειδικών υπηρεσιών ανηλίκων, εξειδικευμένων επιστημόνων στην εκπαίδευση, ελέγχου και στήριξης αυτού του πληθυσμού και, βέβαια, ευρείας πληροφόρησης, με τρόπους που να βρίσκουν τους αποδέκτες τους) είναι μια, κάποια, λύση. Δεν υπόσχεται θαύματα. Υπόσχεται όμως την, αναγκαία, «ορατότητα» που δεν έχει σχέση με τα δελτία ειδήσεων.

ΑΠΟΨΕΙΣ

Εφηβεία και βία: Βίοι παράλληλοι

Ορισμένα γεγονότα βίαιης εφηβικής παραβατικότητας, όπως ο ξυλοδαρμός –χωρίς σοβαρό λόγο- ενός σταθμάρχη στον ηλεκτρικό σιδηρόδρομο από δύο νεαρά αδέλφια 15 και 17 ετών τον Ιανουάριο 2021 στην Ομόνοια, δημιουργούν την εντύπωση ότι η βία έχει αρχίσει να γίνεται πλέον ενδημική στη ζωή των εφήβων μας. Πόσο ευσταθεί, όμως, αυτή η εντύπωση;

Είναι βέβαια γεγονός ότι οι εκδηλώσεις βίας είναι μέρος της ζωής των εφήβων: Η σκέψη τους χαρακτηρίζεται από στοιχεία ιδεαλισμού, αλλά και ριζοσπαστισμού, από μια γενικότερη δηλ. τάση «να αλλάξουμε τον κόσμο και να τον αλλάξουμε τώρα». Υπάρχει έτσι στον έφηβο η διάθεση ν’ αμφισβητεί την εξουσία και να αντιδρά, έστω και με τη βία, τόσο απέναντι στους φορείς της όποιας εξουσίας (γονείς, δασκάλους, αστυνομικούς, κρατικά όργανα εν γένει), όσο και απέναντι στην κυρίαρχη ιδεολογία της κοινωνίας. Συχνή είναι και η στράτευση του εφήβου σε ακραίες οργανώσεις, κινήματα και ομάδες (π.χ. χούλιγκανς). Ωστόσο αυτή είναι απλώς μια παροδική κατάσταση, η οποία με την ενηλικίωση του εφήβου εξομαλύνεται πλήρως, εφόσον βέβαια δεν υπάρξουν λανθασμένες αντιδράσεις στη διαχείρισή της. Επομένως, ο αρνητισμός του εφήβου, που συνδέεται άλλωστε με τη διαδικασία για την ωρίμασή του και την απόκτηση μιας «ταυτότητας» (Erikson), δεν είναι κατά κανόνα κάτι το ανησυχητικό.

Υπάρχουν όμως σημαντικές διαβαθμίσεις στη βίαιη επιθετικότητα των εφήβων, ανάλογα με τη γενικότερη περιρρέουσα κοινωνική ατμόσφαιρα, αλλά και ανάλογα με το ειδικότερο οικογενειακό ή άλλο περιβάλλον μέσα στο οποίο αναπτύσσεται ο έφηβος. Συγκεκριμένα:

Το κοινά αποδεκτό σύστημα αξιών της κοινωνίας, όπως αυτό διαχέεται στα επιμέρους μέλη της, συγκροτεί εν τέλει τους κανόνες εκείνους που διασφαλίζουν την προαγωγή της κοινωνικής συμβίωσης και της ευνομίας. Η αμφισβήτηση των κανόνων αυτών, έστω και αν είναι απαραίτητη για την προσαρμογή της κοινωνίας στις νέες εκάστοτε περιστάσεις, προκαλεί όμως, σε ένα πρώτο στάδιο, καταστάσεις ανομίας και κοινωνικής αποσταθεροποίησης που εκτρέφουν την εγκληματικότητα (Durkheim, Merton). Μάλιστα η βία, όταν γίνεται στοιχείο της καθημερινότητας και υπερπροβάλλεται από τα μέσα ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης, δημιουργεί στο ευρύτερο κοινό, αλλά ιδίως στους νέους, έναν εθισμό που συντηρεί και αυξάνει τη βίαιη εγκληματικότητα.

Όμως, ανάλογα συμβαίνουν όταν η βία διεισδύει στο ειδικότερο περιβάλλον των εφήβων και βρίσκει εκεί πρόσφορο έδαφος ανάπτυξης. Πότε όμως συμβαίνει αυτό; Οπως είχα την ευκαιρία να αναπτύξω σε μελέτη μου στον Τιμητικό Τόμο Γεωργίου Μιχαηλίδου-Νουάρου, όταν οι γονείς  είναι υπερπροστατευτικοί, αδιάφοροι ή επιθετικοί με το παιδί τους ή και μεταξύ τους (ενδοοικογενειακή βία), όταν οι δάσκαλοι περιορίζονται σε μια ξερή αναπαραγωγή γνώσεων, χωρίς να διαμορφώνουν προσωπικότητες και να εμφυσούν ιδανικά, και όταν ακόμη, σε ένα επόμενο στάδιο, οι νέοι μας –δίχως άρτιο γνωσιακό εξοπλισμό και όραμα- αποδύονται στον αγώνα να βρουν απλώς κάποια –οποιαδήποτε!- εργασία για να επιβιώσουν, τότε η μοιραία εξέλιξη είναι κάποιοι από αυτούς, οι πλέον ευάλωτοι, να καταλήγουν σε ατραπούς  παραβατικότητας  (θεωρία της θεσμικής δυσλειτουργίας). Στην πορεία τους αυτή είναι άλλωστε βέβαιο ότι θα συναντήσουν και άλλους νέους με αντίστοιχα οικογενειακά, σχολικά ή και εργασιακά προβλήματα. Αποτέλεσμα: Θα συμπήξουν όλοι μαζί παραβατικές ομάδες και θα επιχειρήσουν έτσι να διεκδικήσουν μιαν «αρνητική ταυτότητα» στην παρανομία, αντί για τη θετική ταυτότητα που δεν μπόρεσαν να αποκτήσουν.

Είναι βέβαιο ότι οι πιο πάνω δυσλειτουργίες των κοινωνικοποιητικών θεσμών επιδεινώθηκαν κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και της πανδημίας των τελευταίων ετών, έχοντας αντίστοιχες επιπτώσεις και στην παραβατικότητα, τουλάχιστον σε αυτήν που καταγράφεται στις αστυνομικές στατιστικές και που δίνει μια πρώτη εικόνα. Πράγματι, εάν συγκρίνει κανείς τα στοιχεία της Στατιστικής Επετηρίδας Ελληνικής Αστυνομίας του 2000 με τα πλέον πρόσφατα του 2020 (http://www.astynomia.gr/images/stories/2021/files21/05062021statistika.pdf σελ. 55 επ.) ως προς τα καταγγελθέντα ή διαπιστωθέντα αδικήματα εφήβων 13-17 ετών,  εντύπωση προκαλούν κατά τα τελευταία αυτά είκοσι χρόνια δύο δεδομένα:  Η αυξητική τάση της παραβατικότητας και συνάμα η ποιοτική διαφοροποίηση αυτής της παραβατικότητας προς περισσότερο βίαιες μορφές. Η μεγάλη αύξηση αφορά, προπάντων, στα βίαια εγκλήματα, όπως οι ανθρωποκτονίες από πρόθεση (από 7 το 2000 σε 16 το 2020), οι βιασμοί  (από 6 σε 32) και ιδίως οι ληστείες (από 62 σε 476). Επίσης έντονη αύξηση παρατηρείται στις παραβάσεις της νομοθεσίας για προσβολές κατά της πολιτειακής εξουσίας – ά. 167 επ. ΠΚ (από 11 σε 227), κατά της δημόσιας τάξης –ά. 183 επ. ΠΚ (από 6 σε 196) και της νομοθεσίας περί όπλων (από 29 σε 330). Ανάλογες αυξητικές τάσεις εμφανίζουν και οι «τυπικές» νεανικές παραβάσεις για κλοπές (από 883 σε 2.403), για σωματικές βλάβες με πρόθεση (από 55 σε 349) και της νομοθεσίας περί ναρκωτικών (από 330 σε 440).

Για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης απαιτείται βεβαίως η ενίσχυση και καλύτερη λειτουργία των κοινωνικοποιητικών θεσμών, σύμφωνα με όσα αναπτύχθηκαν ανωτέρω. Κυρίως όμως χρειάζεται η εδραίωση ενός συστήματος κανόνων και αξιών που θα αποτελεί για όλους, και κυρίως για τους νέους μας, τον οδικό χάρτη της κοινωνίας.

* Ο κ. Νέστωρ Ε. Κουράκης είναι καθηγητής Νομικής στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Λευκωσίας και τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών.

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Η απάντηση της σχολικής κοινότητας στα φαινόμενα τραμπουκισμού

Μέσα στον μικρόκοσμο του σχολείου είναι φορές που παρουσιάζονται περιστατικά τραμπουκισμού, επιθετικότητας, παρενόχλησης, βίας. Συνολικά δεν θεωρώ ότι είναι πολλά – ωστόσο αρκεί ένα και μόνο για να σε κάνει να ανησυχήσεις και να αναρωτηθείς τι κάνουμε λάθος ως παιδαγωγοί και τι μπορούμε να διορθώσουμε.

Ισως κάποιοι να υποστηρίξουν ότι τα φαινόμενα βίας έχουν αυξηθεί πολύ τον τελευταίο καιρό, άλλοι πάλι να σταθούν σε χρονοβόρες και αδιέξοδες αναλύσεις για το ποιος φταίει. Επειτα από 26 χρόνια υπηρέτησης σε Γυμνάσια και Λύκεια, αλλά και ως διευθύντρια του Γυμνασίου Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Αθήνας, επιδιώκω να προτείνω εφικτές και αποτελεσματικές λύσεις.

Τα άμεσα αντανακλαστικά της σχολικής κοινότητας σε κάθε μορφή βίας, κατά τη γνώμη μου, οφείλουν να είναι η μηδενική ανοχή, καθώς και η ενδυνάμωση όσων απειλούνται – μαθητών ή καθηγητών. Η κάθε σχολική κοινότητα είναι μια κοινωνία που μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά με αγάπη αλλά και με στιβαρότητα φαινόμενα εκφοβισμού. Ενα κλίμα ενσυναίσθησης, συμπερίληψης και αποδοχής που θα καλλιεργηθεί στο σχολείο, καθώς και μια ατμόσφαιρα δικαιοσύνης όπου οι πράξεις όλων –καλές ή κακές– έχουν συνέπειες, θα καθορίσουν το γενικότερο πλαίσιο. Ειδικές δραστηριότητες, από τη μια πλευρά, θα δώσουν στα παιδιά την ευκαιρία να αναπτύξουν έμπρακτα τη φιλία και την αλληλεγγύη, αλλά και η αυστηρή οριοθέτηση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων όλων, από την άλλη, θα δώσει με σαφήνεια το μήνυμα σε κάθε μέλος της σχολικής κοινότητας για τον ρόλο που οφείλει να διαδραματίσει για το κοινό καλό μέσα στο σχολικό πλαίσιο.

Κάθε µέρα θυμίζουμε εμπράκτως στα παιδιά ότι το σχολείο είναι ίσως περισσότερο από μια οικογένεια, καθώς περνάμε τις περισσότερες ώρες όλοι μαζί. Επενδύουμε στην καλλιέργεια κλίματος εμπιστοσύνης και σεβασμού και χρησιμοποιούμε κυρίως το προσωπικό παράδειγμα. Ενα συνηθισμένο παιχνίδι είναι ο «μυστικός φίλος» που παίζεται μεταξύ των τάξεων, ώστε οι μεγαλύτεροι να έχουν την ευκαιρία να προσέχουν και να φροντίζουν τους μικρότερους. Ο/η σύμβουλος σχολικής ζωής, αλλά και οι υπεύθυνοι καθηγητές των τμημάτων παρακολουθούν συστηματικά το σύνολο των παιδιών και φροντίζουν εξατομικευμένα εκείνα τα παιδιά που χρειάζονται περισσότερο την προσοχή μας. Τα παιδιά, περισσότερο από όλα, χρειάζονται τον χρόνο και τη φροντίδα μας μέσα στο σχολείο.

Ακούμε συναδέλφους να παραπονιούνται ότι τα παιδιά δεν ακούν και είναι αδιάφορα. Απαντά́με ότι το προσωπικό παράδειγμα και το ειλικρινές ενδιαφέρον αποτυπώνονται μέσα στο μυαλό και στην ψυχή τους.

Ακούμε συχνά συναδέλφους να παραπονιούνται ότι τα παιδιά δεν ακούν και είναι αδιάφορα. Εμείς απαντάμε ότι το προσωπικό παράδειγμα και το ειλικρινές ενδιαφέρον αποτυπώνονται μέσα στο μυαλό και την ψυχή τους.

Ωστόσο, πάνω απ’ όλα –κατά τη γνώμη μου– το ισχυρότερο εργαλείο για ένα χαρούμενο και ευτυχισμένο σχολείο είναι η δημιουργία ζωντανής σχολικής ζωής.

Ιδιαίτερα λόγω της τρέχουσας συγκυρίας του εγκλεισμού και των απαγορεύσεων, ένα παιδί έχει πολύ μεγάλη ανάγκη –και το επιδιώκουμε– να βγει έξω από την τάξη, κοντά στη φύση, στο ύπαιθρο, στο πάρκο, να αλληλεπιδράσει με τους φίλους και συμμαθητές, να εξερευνήσει τη γειτονιά, να κάνει μια εθελοντική δράση μέσα στην τοπική κοινωνία. Για το Δημοτικό και το Γυμνάσιο εξαιρετικό εργαλείο είναι, από τη φετινή χρονιά, τα εργαστήρια δεξιοτήτων που προσφέρουν ευκαιρίες για βιωματική, ανακαλυπτική μάθηση και απόκτηση θετικών εμπειριών. Το αντίστοιχο για τα Λύκεια είναι διάφορες καινοτόμες δράσεις που μπορούν να οργανωθούν καθόλη τη διάρκεια της χρονιάς.

Αξιοποιούμε τα πολύτιμα Κέντρα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και τα προγράμματα σχολικών δραστηριοτήτων και δίνουμε κίνητρα για ανάπτυξη, αυτομόρφωση, υπευθυνότητα, κριτική σκέψη και επικοινωνία. Το σχολείο δεν είναι πια βαρετό και επιβεβλημένο. Είναι επιλογή ζωής! Σχεδιάζουμε μαζί με τα παιδιά τον κόσμο που θέλουμε να ζούμε, χτίζοντας τον σεβασμό στις δημοκρατικές αξίες, την ανεκτικότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον αλληλοσεβασμό στην πράξη. Είναι αυτονόητο ότι επιδιώκουμε να προλαμβάνουμε, ωστόσο δεν φοβόμαστε να επιβάλουμε αυστηρές ποινές. Ως παιδαγωγοί καλούμαστε συχνά να λάβουμε κάποιες δύσκολες αποφάσεις έγκαιρα και αποτελεσματικά. Τα παιδαγωγικά εργαλεία είναι στη διάθεσή μας για να τα χρησιμοποιήσουμε. Ποιος είπε ότι η δουλειά του εκπαιδευτικού είναι «παιχνιδάκι»; Το δυσκολότερο μέρος της δουλειάς μας, ίσως, είναι να κατανοήσει ένας έφηβος ότι κάθε πράξη του έχει συνέπεια –καλή ή κακή– για την οποία οφείλει να αναλάβει την ευθύνη. Ισως τελικά αυτή είναι η αληθινή πρόκληση στο σχολείο σήμερα και στο σημείο αυτό διαφέρει και αξιολογείται το κάθε σχολείο από το άλλο.

* Η κ. Δάφνη Γαβρίλη είναι διευθύντρια του Γυμνασίου Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Αθήνας, πρόεδρος της Σχολικής Επιτροπής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης 7ης Κοινότητας Δήμου Αθηναίων.

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Συμμορίες εκτός ελέγχου στα σχολεία

Προπηλακίζουν, κλέβουν και απειλούν άλλους μαθητές, συχνά με τις «πλάτες» εξωσχολικών – Σηκώνουν τα χέρια οι καθηγητές

Πέμπτη 11 Νοεµβρίου 2021. Σε πρότυπο λύκειο της Αθήνας έχει ακουστεί το κουδούνι του διαλείμματος. Στο προαύλιο όλα μοιάζουν φυσιολογικά. Μόνο κάποιος υποψιασμένος θα παρατηρούσε την απειλητική μετακίνηση τριών μαθητών προς τη μια άκρη της αυλής. Είναι οι νταήδες του σχολείου –μαθητές της Β΄ Λυκείου– και μόλις έχουν εντοπίσει το θήραμά τους, έναν μαθητή της Α΄ Λυκείου. «Δώσε μου τη ζακέτα σου, άντε τελείωνε, γδύσου», του λέει ο ένας βγαίνοντας μπροστά. Το παιδί φορούσε μια αθλητική ζακέτα με το λογότυπο μιας ομάδας του ΝΒΑ. «Αφησέ με ήσυχο». «Εμένα θα με σέβεσαι», αντιτείνει ο άλλος, πλησιάζοντας με νόημα το πρόσωπό του στο δικό του. Ο αδελφός του παιδιού, μαθητής της Γ΄ Λυκείου, αντιλαμβάνεται το περιστατικό και τρέχει να τον υπερασπιστεί. «Αφησέ τον, σταματήστε πια να τον πειράζετε», λέει. Τρώει μια γροθιά στο πρόσωπο. Ηταν το σήμα προς τους άλλους δύο της ομάδας να αναλάβουν δράση. Του επιτέθηκαν από πίσω, πριν τους αντιληφθεί. Αρχισαν να τον χτυπούν και να τον κλωτσάνε. Οι μώλωπες στο πρόσωπο ήταν εμφανείς τις επόμενες ημέρες, το ίδιο και το πρήξιμο στο σαγόνι.

Στο περιστατικό ήταν μπροστά τόσο καθηγητές όσο και γονείς. Εκείνη η Πέμπτη ήταν ημέρα ενημέρωσης γονέων και κηδεμόνων στο σχολείο. Τα δύο αδέλφια, μαζί με έναν τρίτο μαθητή, επίσης χτυπημένο, φυγαδεύτηκαν από τη διευθύντρια σε μια αίθουσα. Στο μεταξύ, κάποιος κάλεσε την Αστυνομία. Τα παιδιά βγήκαν από το σχολείο από την πόρτα που βγαίνουν οι καθηγητές και μετέβησαν στο αστυνομικό τμήμα για να δώσουν κατάθεση.

Διόλου περίεργο, τα δύο αδέλφια φοβούνταν να επιστρέψουν στο σχολείο την επόμενη μέρα. Η συμμορία τους είχε διαμηνύσει: «θα σας σπάσουμε το κεφάλι». «Από τη Στ΄ Δημοτικού πηγαίνουν κι έρχονται μόνα τους στο σχολείο και φτάσαμε τώρα στο λύκειο να πρέπει να τα συνοδεύω εγώ», λέει η μητέρα τους στην «Κ» (τα στοιχεία της είναι στη διάθεση της εφημερίδας). «Από τότε, μόνο μία μέρα δεν κατάφερα να είμαι εκεί (σ.σ. έχει άλλα δύο μικρότερα παιδιά) και πέτυχαν τον μεγάλο στη στάση του λεωφορείου». Υπό την απειλή βίας τον ανάγκασαν να λέει εξευτελιστικά πράγματα ενώ τον βιντεοσκοπούσαν…

«Τρία χρόνια ζούμε αυτή την κατάσταση», είπαν στους αστυνομικούς. «Δεν αντέχουμε άλλο». Αυτή η φράση αντηχεί ακόμα στα αυτιά της μητέρας τους. «Δεν ήξερα τίποτα», λέει η ίδια, ξεσπώντας σε ένα βουβό κλάμα. «Από το γυμνάσιο τραβάνε αυτή την ταλαιπωρία, πάνε στο σχολείο με τον φόβο αυτών των τραμπούκων και δεν ήξερα τίποτα. “Ετσι μας έλεγες, μαμά, να μη δίνουμε σημασία, ότι δεν αξίζει τον κόπο να στενοχωριόμαστε για τέτοια πράγματα”. Ναι, έτσι τους έλεγα, “να μιλάτε, να τα λέτε στους καθηγητές, αλλά να μην ενδίδετε”. Αυτό πίστευα, αυτό προσπαθούσα να τους περάσω. “Τα λέγαμε”, μου είπαν,”αλλά κανείς δεν έκανε τίποτα”».

Πράγματι, ενώ η δράση των τριών ήταν γνωστή τόσο στην Αστυνομία (σύμφωνα με πληροφορίες έχουν φάκελο εδώ και ένα χρόνο από άλλο περιστατικό) όσο και στο σχολείο, είχαν αφεθεί ανενόχλητοι να τρομοκρατούν ολόκληρη τη σχολική κοινότητα. Με τη συνδρομή 20άρηδων εξωσχολικών προπηλακίζουν καθηγητές, κλέβουν κινητά και χρήματα από μαθητές, εξαπολύουν απειλές («ξέρουμε πού μένεις», «να προσέχεις όπου κι αν βρίσκεσαι», «θα σε βρούμε»), χτυπούν όποιον σταθεί στο διάβα τους. «Η κατάσταση φαίνεται ότι άρχισε να εκτραχύνεται πέρυσι, αλλά λόγω της καραντίνας δεν είχε φανεί έντονα», λέει στην «Κ» καθηγητής του σχολείου, με τον όρο της ανωνυμίας. «Φέτος από την αρχή της χρονιάς διαπιστώσαμε ότι 3-4 άτομα άρχισαν να δρουν σαν συμμορία, σαν αυτές που βλέπαμε τα προηγούμενα χρόνια στα προάστια του Παρισιού. Ομως τα χέρια μας (σ.σ. των καθηγητών) είναι δεμένα». Οπως λέει, η κατάργηση των πολυήμερων αποβολών το 2018 έχει ως αποτέλεσμα τέτοια περιστατικά να μένουν στην ουσία ατιμώρητα. «Πόσες φορές να επιβάλουμε μονοήμερη αποβολή;». Σύμφωνα με τον ίδιο, τόσο η κρίση της τελευταίας δεκαετίας όσο και ο κορωνοϊός έφεραν στην επιφάνεια τέτοια φαινόμενα. «Οχι ότι δεν υπήρχαν, αλλά η έντασή τους είναι πρωτόγνωρη. Τα παιδιά είναι πολύ πιο επιθετικά. Κάποτε μπορούσες να μιλήσεις στους μαθητές σου, τώρα έχει χαθεί η επικοινωνία». Λίγοι καθηγητές καταφέρνουν να επιβάλλονται, οι περισσότεροι χάνουν το παιχνίδι. Φοβούνται. Πάνω απ’ όλα φοβούνται τα παιδιά.

«Η κρίση της τελευταίας δεκαετίας, αλλά και ο κορωνοϊός και το lockdown, έχουν δώσει στο φαινόμενο εκρηκτικές διαστάσεις».

Και μαχαιρώματα

Υπενθυμίζεται ότι προ τριών εβδομάδων ένας 16χρονος μαθητής μαχαιρώθηκε εντός του 1ου ΕΠΑΛ Αθηνών. Ανάμεσα στους συλληφθέντες υπήρξαν και μαθητές του σχολείου και εξωσχολικοί, χωρίς να έχει γίνει ακόμα γνωστό ποιοι ευθύνονται για τον τραυματισμό. Οπως λέει ο διευθυντής του σχολείου Γιώργος Μάτσης, το συγκεκριμένο περιστατικό αφορούσε διαφορές εκτός σχολείου, με τον μαθητή να εισέρχεται στον χώρο του σχολείου για να βρει καταφύγιο. «Τα προβλήματα δημιουργούνται από περιορισμένο αριθμό μαθητών, ακόμα και ένας – δύο αρκούν. Αλλά εμείς έχουμε πολύ λίγα εργαλεία στη διάθεσή μας για να τους αντιμετωπίσουμε. Η αποβολή τι νόημα έχει σε κάποιον που έχει ήδη 150 απουσίες; Αυτά τα μέτρα απευθύνονται στους κοινούς μαθητές, οι οποίοι μπορούν να συνετιστούν, να καταλάβουν το λάθος τους». Επιπλέον, όπως λέει, η απόδοση ευθυνών είναι μια χρονοβόρος διαδικασία. «Πιάνουμε, για παράδειγμα, έναν μαθητή που έκανε βανδαλισμούς και χρειάζεται να περάσουν πέντε μέρες μέχρι να συγκληθεί ο σύλλογος, να συνεδριάσει κ.λπ. Στο μεταξύ αυτός συνεχίζει να βανδαλίζει το σχολείο».

Τα ίδια φαινόμενα ταλανίζουν φέτος πολλά σχολεία της Αθήνας. Στο 5ο Γυμνάσιο Γαλατσίου έχουν καταγραφεί και κάποια περιστατικά βίας. «Είναι γεγονός ότι κάποια παιδιά τα έχουν παρατήσει τελείως, δεν ασχολούνται καθόλου με το σχολείο, κάνουν πολλές απουσίες κ.λπ. Δεν λειτουργούν πια ως μαθητές», λέει στην «Κ» ο διευθυντής Γιάννης Κάπουας. «Δεν αποκλείεται κάποιοι να πιστεύουν ότι αφού πέρασα πέρυσι χωρίς να κάνω τίποτα, θα περάσω και φέτος. Το εξάμηνο lockdown αποδείχθηκε καταστροφικό για πολλά παιδιά, που έχασαν τελείως τη σειρά τους. Και οι γονείς τους έχασαν την επαφή μαζί τους». Ο κ. Κάπουας συμφωνεί με τους συναδέλφους του ότι δεν υπάρχουν τρόποι να επιβληθεί το σχολείο σε τέτοιες περιπτώσεις. «Από την παρατήρηση πας στην επίπληξη, μετά στη μονοήμερη και μετά στη διήμερη αποβολή. Το επόμενο βήμα είναι η αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος, αλλά είναι πολύ περίπλοκη διαδικασία». Στο σχολείο δεν έχει σταλεί ακόμα ψυχολόγος. «Αν χρειαστεί καλούμε τους γονείς. Κάποιοι όμως δεν μπορούν να το σταματήσουν. Απλώς δεν μπορούν».

«Θα ήθελα να τους συναντήσω», μονολογεί σχεδόν η μητέρα των δύο αδελφών του πρότυπου σχολείου. Εννοεί τους γονείς των νεαρών που τρομοκρατούν τα παιδιά της. «Τι θα τους λέγατε;», ρωτάμε. «Τι σας έκαναν τα παιδιά μου;», λέει απλά. Και προς το σχολείο: «Πρέπει να φτάσουμε σε μαχαιρώματα, όπως έγινε πρόσφατα στο ΕΠΑΛ, για να κινητοποιηθούμε;».

Σημειώνεται ότι ο μικρότερος από τα δύο αδέλφια δεν πήγε προχθές για μάθημα. Εκτέλεσε την ποινή που του επιβλήθηκε –μονοήμερη αποβολή– επειδή στη διάρκεια της συμπλοκής της Πέμπτης αμύνθηκε απέναντι στους τραμπούκους. «Είναι ο νόμος», είπε η διεύθυνση του σχολείου στη μητέρα του. «Είναι κατά της βίας»…

Στο πρότυπο με κλήρωση

«Ολοι αγωνιζόμαστε για ένα καλύτερο μέλλον για τα παιδιά μας», λέει στην «Κ» η μητέρα των δύο αγοριών. Ηταν ακριβώς γι’ αυτό το καλύτερο μέλλον που πριν από χρόνια είχαν δώσει με τον άντρα της αγώνα προκειμένου να γίνουν δεκτά τα παιδιά τους στο πρότυπο γυμνάσιο, απ’ όπου αργότερα πέρασαν στο πρότυπο λύκειο. Τώρα εύχονται να είχαν πάει στο σχολείο της γειτονιάς τους.

Οπως λέει καθηγητής, και οι τρεις νταήδες του σχολείου είχαν μπει με κλήρωση στο γυμνάσιο και κατόπιν εγγράφηκαν στο λύκειο. Το σχολείο ήταν υποχρεωμένο να τους δεχθεί, ανεξαρτήτως των επιδόσεών τους ή της συμπεριφοράς τους στο σχολείο της προηγούμενης βαθμίδας. Το ίδιο αναφέρει ο διευθυντής του 1ου ΕΠΑΛ Αθηνών, Γιώργος Μάτσης. «Δεν γνωρίζουμε οι μαθητές που εγγράφονται στο σχολείο τι υπόβαθρο έχουν, ώστε να μπορούμε να τους χειριστούμε. Για το δικό τους καλό. Μας καταλαμβάνουν εξαπίνης, μπορεί ένας μαθητής να είναι βίαιος ή να έχει καταδίκες για παράδειγμα». Οπως λέει ο ίδιος, ο νόμος προβλέπει μόνο την αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος. «Το να αλλάξει ένα παιδί σχολείο δεν είναι λύση, θα μεταφερθεί απλώς αλλού το πρόβλημα». Σύμφωνα με πληροφορίες, προχθές Παρασκευή θα συνεδρίαζε ο σύλλογος των καθηγητών του πρότυπου λυκείου με την παρουσία γονέων ακριβώς γι’ αυτό το θέμα, το βίαιο περιστατικό της 11/11.

Λόγω πανδημίας ο θεσμός του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων στο συγκεκριμένο σχολείο έχει ατονήσει. Ενδεχομένως πολλές οικογένειες να περνούν τα ίδια, χωρίς να μπορούν να ανταλλάξουν απόψεις και εμπειρίες. Η «Κ» έχει επικοινωνήσει με τη διευθύντρια του σχολείου, η οποία δεν θέλησε να τοποθετηθεί.

 

 

 

Διαγωγή μηδέν

Είναι άλλη μια φορά τραγική η διαπίστωση πως κάπου η Παιδεία κάνει νερά, ίσως, γιατί περιόρισε τους σκοπούς της υπάρξεώς της στη συσσώρευση γνώσεων και άφησε να φροντίζουν άλλοι (ποιοι;) τη διαμόρφωση ήθους

https://www.in.gr/2021/01/22/apopsi/diagogi-miden/

Η εικόνα που μπήκε μέσα στα σπίτια μας από την τηλεόραση – από το κινητό τηλέφωνο ενός αυτόπτη μάρτυρα – είναι από εκείνα τα γεγονότα που, αν δεν ταρακουνήσουν από την κορυφή των εξουσιών ως το τελευταίο σπίτι της χώρας, θα πρέπει να ομολογήσουμε πως ως κοινότητα ανθρωπίνων όντων έχουμε ξοφλήσει. Δύο έφηβοι, όχι ανέστιοι, όχι άστεγοι, όχι πένητες, όχι περιθωριακοί συμπεριφέρονται σε ένα μέσο μαζικής συγκοινωνίας σαν να είναι στο σπίτι τους, και μάλιστα κι εκεί αγνοώντας αυτονόητες, για τη συνύπαρξη με άλλους, ανοικειότητες. Κι όταν ένας υπάλληλος, όχι ένας συνεπιβάτης, που θα μπορούσε κι αυτό να συμβεί, όταν προσβάλλεται η τάξη ενός χώρου κοινόχρηστου, ένας καθ’ ύλην αρμόδιος κάνει το καθήκον του και ζητεί συμμόρφωση προς τα κοινά ήθη, οι δύο έφηβοι, μαθητές από ό,τι διαβάζουμε, συμπεριφέρονται, αντιδρώντας στην εξάλλου και νόμιμη επέμβαση του υπαλλήλου του μέσου, και παρανομούν τόσο βίαια, όπως όλη η Ελλάδα το διαπίστωσε από το ντοκουμέντο ενός πολίτη, που μόνο η τύχη προστάτεψε τον υπεύθυνο και κοινωνικά ευαίσθητο συμπολίτη μας από ανεπανόρθωτη ζημιά. Βλέποντας τις εικόνες του βαρβαρισμού προς έναν ενήλικα εφήβων, με έναν άγρια ποδοπατημένο συνάνθρωπο, για μια στιγμή νομίζεις πως έχει χάσει τη ζωή του, αφού δέχθηκε τα ανελέητα χτυπήματα, τα λεγόμενα τυφλά.

Από τη συμπεριφορά των δύο εφήβων μέσα στον συρμό, που συνταξίδευαν με συμπολίτες μεγαλύτερης ηλικίας που πήγαιναν ή γύριζαν από τη δουλειά τους, σε μια εποχή που η πλειονότητα των εργαζομένων εξαρτάται από τα επιδόματα της πολιτείας και δεν μπορεί να κοιμηθεί για τα χρέη ή και την έλλειψη ακόμα και των αναγκαίων, συνάγεται πως εκείνοι κυκλοφορούν, επειδή έχουν κλείσει τα σχολεία τους, λόγω της πανδημίας, και προκλητικά αγνοούν τα μέτρα προφύλαξης που έχουν επιβάλει οι ειδικοί, αντιδρούν βίαια σε έναν υπάλληλο που έχει καθήκον να επιτηρεί τη χρήση των προφυλακτικών μέτρων και μέσων που προστατεύουν τον συνταξιδιώτη συμπολίτη, πιθανόν τον συνεπιβάτη κρίσιμης ηλικίας.

Η εικόνα που αποτύπωσε ο ερασιτέχνης συμπολίτης είναι από αυτές που επιβεβαιώνουν την εκτίμηση πως μια εικόνα αντικαθιστά χιλιάδες λέξεις. Για άλλη μια φορά εκτιμά κανείς τη μεγαλοφυία του Αισχύλου που στον «Προμηθέα Δεσμώτη», όταν γίνεται η καθήλωση του Τιτάνα στον Καύκασο, εκτός από το Κράτος (την ισχύ της εξουσίας) και τον Ηφαιστο (τον τεχνικό εκτελεστή της εγκληματικής πράξης) παρίσταται ως βωβό πρόσωπο και η Βία. Η Βία δεν έχει λόγο, αναπέμπει στην αγελαία, την κτηνώδη περίοδο, όταν ο άνθρωπος μετά βίας είχε κάνει τα τέσσερα πόδια δύο και ακόμη κινείται με το ένστικτο της επιβουλής και του κανόνα, το μεγάλο ζώο τρώει το μικρό.

Σχολιάζοντας, λοιπόν, κανείς την τραγική βία σε ένα κοινωνικό, κοινόχρηστο, δημοκρατικό μέσο (πραγματικά μέσα επικοινωνίας είναι αταξικά!) δεν είναι δυνατόν να μη διερωτηθεί τι είδους παιδεία έχουμε, ποιες αξίες προβάλλουμε στα νέα παιδιά, ποιες αξίες καλλιεργεί η οικογένεια. Μια μητέρα που καλύπτει την εγκληματική συμπεριφορά των εφήβων γιων της και καταφεύγει για κάλυψη σε όργανο της τάξης, που κι εκείνο ανταποκρίνεται και παρέχει προστασία ή συμβουλές συγκάλυψης στους παραβάτες, είναι μια κοινωνική πραγματικότητα που πρέπει να μας ταράξει συθέμελα. Σε μια κοινωνία, όπου δημόσια συνάνθρωποί μας αγνοούν επιδεικτικά τα μέτρα που συνιστούν οι ειδικοί σε μια τρομερή υγειονομική τραγωδία ή άλλοι που αμφισβητούν ακόμη και την ύπαρξη της πανδημίας, όταν σωρεύονται τα φέρετρα, άκλαφτα και σφραγισμένα. Σε μια οικουμένη που δεν αντιλαμβάνεται μια μερίδα της πως η φύση λειτουργεί ερήμην, συχνά – πυκνά, των πολιτισμικών μας θριάμβων.

Είναι άλλη μια φορά τραγική η διαπίστωση πως κάπου η Παιδεία κάνει νερά, ίσως, γιατί περιόρισε τους σκοπούς της υπάρξεώς της στη συσσώρευση γνώσεων και άφησε να φροντίζουν άλλοι (ποιοι;) τη διαμόρφωση ήθους. Τελειώνω με κάτι άκρως διασκεδαστικά αξιολύπητο. Παλαιότερα, στα ενδεικτικά και στα απολυτήρια, εκτός από την επίδοση του μαθητή στα γνωστικά αντικείμενα, σημειωνόταν και η διαγωγή. Οι χαρακτηρισμοί της κλιμακώνονταν ως εξής: Κοσμιωτάτη, Κοσμία, Καλή, Επίμεμπτος, Κακή. Στα χρόνια που δίδαξα το 99% αποφοιτούσαν με Κοσμιωτάτη και το 1% με Κοσμία. Κι όμως, γονείς γίνονταν έξαλλοι, γιατί το τέκνο τους ως «κόσμιος μαθητής». Σκεφτείτε να χαρακτηριζόταν ως Καλή! Δικαίως έπαψε να χαρακτηρίζεται με αυτόν τον υποκριτικό τρόπο. Ετσι η πορεία ενός μαθητή έκτοτε έμεινε αχαρακτήριστη!

Η βία μεταξύ ανηλίκων

Η επιθετικότητα και βία μεταξύ ανηλίκων δεν αποτελεί νέο φαινόμενο και δεν πρέπει να μας εκπλήσσει η έξαρσή(;) της.

Η επιθετικότητα και βία μεταξύ ανηλίκων δεν αποτελεί νέο φαινόμενο και δεν πρέπει να μας εκπλήσσει η έξαρσή(;) της. Αντίθετα, οι κοινωνικές συνθήκες φαίνεται να ευνοούν την εξάπλωσή της: οικονομική ανέχεια, ανεργία, ανοχή και ατιμωρησία, το αρνητικό μοντέλο γονέων και γενικώς ενηλίκων που χρησιμοποιούν βία, είναι διευκολυντικοί, τουλάχιστον, παράγοντες.

Ωστόσο, για τα προβλήματα διαγωγής ευθύνονται κυρίως οικογενειακοί παράγοντες και στοιχεία της προσωπικότητας του παιδιού ή εφήβου. Ιδιαίτερης σημασίας είναι ο τρόπος λειτουργίας των γονέων και ανατροφής του παιδιού τους, π.χ. σκληρή και τιμωρητική ή ασταθής ή διαπαιδαγώγηση τύπου laissez faire («ας κάνει ό,τι θέλει»). Επιπλέον, ιστορικό κακομεταχείρισης του ανηλίκου, γενετικές επιδράσεις, χαμηλότερο νοητικό δυναμικό και ψυχοπαθολογία (και χρήση αλκοόλ και ουσιών) γονέως.

Μια υποομάδα παιδιών παρουσιάζει ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα και εξέλιξη. Είναι νεαρά άτομα χωρίς μετάνοια και ενοχές για τις αντικοινωνικές πράξεις τους, χωρίς ενσυναίσθηση και ζεστασιά για τους άλλους, με ρηχό συναίσθημα και αδιαφορία για το σχολείο. Οι νέοι αυτοί είναι πιθανό να εξελιχθούν σε αντικοινωνικούς ενηλίκους με ασταθείς διαπροσωπικές σχέσεις και επαγγελματική πορεία, ακαδημαϊκή αποτυχία, χρήση ουσιών, πρωιμότερο θάνατο και – σε ακραίες περιπτώσεις – εγκληματικότητα και /ή αυτοκτονικότητα.

Η συμμετοχή σε συμμορίες παρέχει τη δυνατότητα στα μέλη της, ίδιας συνήθως κουλτούρας, να βρίσκουν την αποδοχή και υποστήριξη που δεν βρίσκουν στην καθημερινή ζωή τους.

Ο Ποινικός Κώδικας προβλέπει αναμορφωτικά και θεραπευτικά μέτρα ανάλογα με την ηλικία των εφήβων (οι έφηβοι 15-18 ετών φέρουν ποινική ευθύνη για τις πράξεις τους) και όχι με τη σοβαρότητα των αντικοινωνικών πράξεών τους. Υπάρχει ανάγκη αυτοτελών νομοθετημάτων στην ποινική νομοθεσία των ανηλίκων, όπως σε άλλες χώρες. Οι παρεμβάσεις έγκαιρης θεραπείας και, προτιμότερο, πρόληψης στους γονείς για θετική λειτουργία και ανατροφή των τέκνων τους (positive parenting) είναι αποτελεσματικές, ιδιαίτερα αν σε αυτές συμμετέχουν γονείς, παιδιά και εκπαιδευτικοί. Επιπλέον, χρειάζεται θεραπεία και άλλων προβλημάτων ψυχικής υγείας, π.χ. κατάθλιψη (στο 1/3 των περιπτώσεων), ΔΕΠΥ, χρήση ουσιών που συχνά συνυπάρχουν. Η Πολιτεία επιβάλλεται να αντιμετωπίσει με τη δέουσα σοβαρότητα αυτό το μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα.

Ο κ. Γεράσιμος Α. Κολαΐτης είναι καθηγητής Παιδοψυχιατρικής στο ΕΚΠΑ, διευθυντής Παιδοψυχιατρικής Κλινικής στο Γενικό Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία».

Top
 
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων