Αυγ 26 2022

Εισαγωγή Λατινικών: ασκήσεις αντικειμενικού τύπου

 

ΑΣΚΗΣΗ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ

 

  1. Η Λατινική γλώσσα ανήκει στην ινδοευρωπαϊκή γλωσσική οικογένεια σε αντίθεση με την Ελληνική.
  2. Η λατινική γλώσσα ήταν η διάλεκτος των Λατίνων, των κατοίκων της περιοχής του Βατικανού, όπου βρίσκεται και η Ρώμη.
  3. Οι Ρωμαίοι, όπως και για όλες τις περιπτώσεις έτσι και για τη γλώσσα τους διατήρησαν το επίθετο «λατινική».
  4. Οι ομοιότητες της Λατινικής με την Ελληνική οφείλονται και στην κατάκτηση της ελληνικής Ανατολής από τους Ρωμαίους.
  5. Το πρώτο μεγάλο δάνειο των Ρωμαίων από τους Έλληνες ήταν το αλφάβητό τους.
  6. Για τη χρονική περίοδο μέχρι το 240 π.Χ. διαθέτουμε ελάχιστα γραπτά μνημεία χωρίς λογοτεχνική αξία.
  7. Ο Λίβιος Ανδρόνικος μετέφρασε στα Λατινικά τα ομηρικά έπη, χρησιμοποιώντας το δακτυλικό εξάμετρο.
  8. Η «αριστοκρατική» αξιολόγηση της ρωμαϊκής λογοτεχνίας θεωρείται σήμερα αντιεπιστημονική.
  9. Σύμφωνα με την περιγραφική διαίρεση της ρωμαϊκής λογοτεχνίας διακρίνονται η δημοκρατική και η αυτοκρατορική εποχή.
  10. Το τέλος της αρχαίας ρωμαϊκής λογοτεχνίας τοποθετείται στον 6ο αι. μ.Χ., οπότε αρχίζει ο λατινικός Μεσαίωνας.
  11. Σταθερή επιδίωξη όλων των Ρωμαίων λόγιων και λογοτεχνών είναι η γνώση και των αρχαίων ελληνικών.
  12. Τα λατινικά λογοτεχνικά έργα έχουν αντίστοιχό ελληνικό πρότυπο.
  13. Η σχέση του Ρωμαίου λογοτέχνη με τα ελληνικά πρότυπα βασίζεται στην πρόσληψη («imitatio») και στην επιλεκτική αφομοίωση («aemulatio»).
  14. Η μεγάλη ανάπτυξη της ρωμαϊκής γραμματείας αρχίζει στα ελληνιστικά χρόνια.
  15. Η κωμωδία στη Ρώμη ακμάζει πρώτη, ενώ το έπος στη Ρώμη ωριμάζει τελευταίο.
  16. Η ρωμαϊκή ελεγεία ταυτίζεται με την ελληνική ελεγεία, ενώ η σάτιρα είναι ένα σχεδόν νέο, καθαρά ρωμαϊκό, είδος.
  17. Η θρησκεία («religio») δεν προβάλλεται στην ρωμαϊκή λογοτεχνία τόσο κυρίαρχα, όσο τα πάτρια ηθη («mos maiorum») και υποδείγματα («exempla»), η ρωμαϊκή πολιτεία («respublica») και η οικογένεια («familia»).
  18. Μετά το 90 π.Χ. και ύστερα από ένα άγονο κενό περίπου εξήντα χρόνων, εμφανίζεται ένας μεγάλος αριθμός ταλέντων.
  19. Στο πρώτο χρονικό τμήμα της περιόδου 133 π.Χ. -,14 μ.Χ, που φθάνει περίπου ως το 40 π.Χ., και είναι γνωστό παγκοσμίως με τον όρο «αυγούστειοι χρόνοι», κυριαρχεί η υψηλή ποίηση.
  20. Η έντονη συμμετοχή του Ρωμαίου λογοτέχνη στα εσωτερικά τεκταινόμενα αποτυπώνεται στην ανάπτυξη του φιλοσοφικού στοχασμού.
  21. Ο Κικέρων ασχολήθηκε όχι μόνο με την ρητορική πράξη, αλλά και με την θεωρία της ρητορικής τέχνης.
  22. Ο Βάρων έγραψε πάνω από 600 βιβλία σχετικά με τη ρωμαϊκή και παγκόσμια ιστορία.
  23. Ο Ιούλιος Καίσαρ είναι ο καλλιτέχνης της απομνημονευματικής γραφής σε δύσκολη και δυσνόητη γλώσσα.
  24. Ο Σαλλούστιος είναι γνωστός για το έργο του Η συνωμοσία του Κατιλίνα.
  25. Ο Πόπλιος Βεργίλιος Μάρων (70-19 π.Χ.) είναι αναμφίβολα ο «εθνικός ποιητής» των Ρωμαίων.
  26. Ο Κάτουλλος, ο κορυφαίος λυρικός και επιγραμματικός ποιητής, επηρεάστηκε κυρίως από τον Εμπεδοκλή.
  27. Ο Οράτιος καθ’ υπαγόρευση του Αυγούστου έγραψε το έργο του Ποιητική Τέχνη.
  28. Κορυφαίοι Ρωμαίοι ελεγειακοί ποιητές είναι ο Τίβουλλος, ο Οβίδιος και ο Σουητώνιος.
  29. Τίτος Λίβιος (59 π.Χ. – 17 μ.Χ.) έγραψε τις Μεταμορφώσεις.
  30. Οι Επωδοίκαι οι Ωδές είναι σπουδαία λυρικά έργα του Οβιδίου.
  31. To De rerum natura είναι έργο του Κοϊντιλιανού.
  32. ο επιστήμονας λογοτέχνης Βιτρούβιος με το εξειδικευμένο σύγγραμμά του Για την αρχιτεκτονική (De architectura) αποδεικνύει τις προχωρημένες αρχιτεκτονικές γνώσεις και ευαισθησίες της εποχής.

 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗΣ

  1. Να αντιστοιχίσετε κάθε συγγραφέα της Στήλης Α με το γραμματειακό είδος της Στήλης Β, το οποίο υπηρετεί (δύο στοιχεία της Στήλης Β περισσεύουν). ΠΑΝΕΛΛ 2022
Στήλη Α Στήλη Β
1. Βιργίλιος α. Απομνημονεύματα
2. Ιούλιος Καίσαρας β. Λυρική ποίηση
3. Σενέκας γ. Επική ποίηση
4. Οράτιος δ. Φιλοσοφία
5. Κορνήλιος Νέπως ε. Ιστορική βιογραφία
στ. Μυθιστόρημα
ζ. Επίγραμμα

Μονάδες 10

 

  1. Να αντιστοιχίσετε κάθε διαίρεση της ρωμαϊκής λογοτεχνίας της Στήλης Α με το τις εποχές της Στήλης Β, το οποίο υπηρετεί (ένα στοιχείο της Στήλης Β περισσεύει).
Διαίρεση της ρωμαϊκής λογοτεχνίας Εποχές
1.     περιγραφική Α. δημοκρατική
2.     ιστορική Β. χρυσός αιώνας
Γ. Ύστερη Αρχαιότητα
Δ. Αυγούστεια
Ε. αυτοκρατορική
ΣΤ. μετακλασική

3. Να αντιστοιχίσετε το λογοτεχνικό είδος  της Στήλης Α με το λογοτεχνικό έργο  της Στήλης Β.

λογοτεχνικό είδος έργο
  1. πεζογραφία
 Α. Αινειάδα
2.  ποίηση Β. Μεταμορφώσεις
Γ. Απομνημονεύματα
Δ. Για τη φύση των πραγμάτων
Ε. Ab urbe condita

 

  1. Να αντιστοιχίσετε την χρονική περίοδο της Α’ στήλης με τον λογοτέχνη της Β’ στήλης.
Χρονική περίοδος Λογοτέχνες
1.     Οι χρόνοι του Κικέρωνα Α. Κόιντος Οράτιος Φλάκκος
2.     Αυγούστειοι χρόνοι Β. Βάρρων
Γ. Ιούλιος Καίσαρ
Δ. Σαλλούστιος Κρίσπος
Ε. Προπέρτιος

 

  1. Να αντιστοιχίσετε κάθε συγγραφέα της Στήλης Α με το λογοτεχνικό έργο που ο ίδιος δημιούργησε της Στήλης Β.
Συγγραφέας Λογοτεχνικό έργο
Μάρκος Τύλλιος Κικέρων Απομνημονεύματα
Βάρων Μεταμορφώσεις ( Metamorphoseon libri )
Ιούλιος Καίσαρ δεκατέσσερις “φιλιππικοί” λόγοι
Κορνήλιος Νέπως Ab urbe condita
Σαλλούστιος Κρίσπος 600 βιβλία σχετικά με τη ρωμαϊκή και παγκόσμια ιστορία
Βαλέριος Κάτουλλος Η συνωμοσία του Κατιλίνα: De Catilinae coniuratione ).
Λουκρήτιος Για την αρχιτεκτονική (De architectura)
Πόπλιος Βεργίλιος Μάρων Για τη φύση των πραγμάτων ( De rerum natura )
Κόιντος Οράτιος Φλάκκος Λυρικά επιγράμματα
Οβίδιος Ύμνου της Εκατονταετίας ( Carmen saeculare )
Τίτος Λίβιος Αινειάδα  ( Aeneis )
Βιτρούβιος 25 βιογραφίες διάσημων Ελλήνων και Ρωμαίων, κυρίως στρατηγών

 

ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΔΩ

Αυγ 25 2022

ΛΑΤΙΝΙΚΑ Εισαγωγή 2: Η εξέλιξη της ρωμαϊκής λογοτεχνίας (Σχεδιάγραμμα)

Κλασική εποχή

Η λατινική γλώσσα έχει τώρα ολοκληρώσει την εξέλιξη της:

Μαθητεία → πειραματισμοί → πολυποίκιλη ανίχνευση → υψηλή δημιουργία και καλλιτεχνική εκλέπτυνση.

Στόχοι:

  • αρμονική σύζευξη μορφής και περιεχομένου,
  • καθώς και η εξειδίκευση και το βάθος.

Από το στάδιο της επίδρασης στον δημιουργικό ανταγωνισμό με τα ελληνικά πρότυπα:

  • ο Κάτουλλος με τον Καλλίμαχο,
  • ο Λουκρήτιος με τον Εμπεδοκλή,
  • ο Κικέρων με τους αττικούς ρήτορες και φιλοσόφους,
  • ο Βεργίλιος με το Θεόκριτο και τον Όμηρο,
  • ο Οράτιος με την αιολική ποίηση.

Μετά το 90 π.Χ. εμφανίζεται ένας μεγάλος αριθμός ταλέντων.

Δύο περίοδοι:

  1. Από το 133π.Χ – 40π.Χ. κυριαρχεί ο Κικέρωνας και η πεζογραφία,
  2. Από το 40π.Χ. – 14μ.Χ «αυγούστειοι χρόνοι», παίρνει τη σκυτάλη η υψηλή ποίηση.

«Κίνημα των Νεωτέρων»: λυρική και ελεγειακή ποίηση, επύλλια και επιγράμματα, ποιήματα, τα οποία διακρίνονται για τη συντομία τους, το σκοτεινό και υπαινικτικό ύφος, την εκλέπτυνση και τη λογιότητα.

Με τον θάνατο του Αυγούστου αρχίζει η περίοδος κατά την οποία η επίδραση του ελληνισμού έχει αφομοιωθεί και η ρωμαϊκή λογοτεχνία διαθέτει τους δικούς της κλασικούς τους οποίους οι επόμενοι προσπαθούν να μιμηθούν αλλά και να ξεπεράσουν.

 

α. Οι χρόνοι τον Κικέρωνα

  • Η περίοδος αυτή εκτείνεται από την δικτατορία του Σύλλα (82-79 π.Χ.) έως τη δολοφονία (44 π.Χ.) του Ιουλίου Καίσαρα, περίοδος εξωτερικών κατακτήσεων και εσωτερικών εμφύλιων πολέμων με στόχο την κατάληψή της εξουσίας.

Ως αποτέλεσμα των παραπάνω έρχεται η ανάπτυξη

  • της ρητορικής ως μέσο συμμετοχής στα πολιτικά δρώμενα
  • Και, ως μέσο φυγής από την απογοητευτική πραγματικότητα, της φιλοσοφίας και ειδικά της
    • θεολογικής,
    • κοσμολογικής,
    • ανθρωπολογικής
    • και κυρίως πολιτικής σκέψης
  • Ο φιλοσοφικός και πολιτικός στοχασμός συντελεί στην κατάκτηση του προσωπικού ύφους και λόγου από τον διανοούμενο λογοτέχνη.
πεζογραφία

Μάρκος Τύλλιος Κικέρων (106-44 π.Χ.),

  • ένας από τους μεγαλύτερους ρήτορες της αρχαιότητας.
  • έγραψε πάνω από εκατό λόγους, από τους οποίους σώζονται περίπου οι μισοί (περίφημοι είναι π.χ. οι τρεις “καισαρικοί”, οι τέσσερις “κατιλινικοί” και οι δεκατέσσερις “φιλιππικοί” του) και έχουν περιεχόμενο πολιτικό ή δικανικό.
  • Είναι θερμός θαυμαστής του Πλάτωνα και ταυτόχρονα εκλεκτικός οπαδός και άλλων φιλοσοφικών ρευμάτων και δημιουργεί μια σειρά από υπέροχους φιλοσοφικούς διάλογους.
  • Έγραψε 800 επιστολές που συγκεντρώθηκαν και δημοσιεύτηκαν μετά το θάνατο του.
  • Χαρακτηριστικά:
    • Η καθαρότητα της έκφρασης,
    • η κομψότητα και η καλλιέπεια,
    • η ζωηρότητα και το υφολογικό του ύψος

Ο Βάρων  (1ος αι. μ.Χ.)

  • ο πιο καλλιεργημένος ανάμεσα στους Ρωμαίους
  • ο καλύτερος γνώστης της λατινικής γλώσσας και όλης της αρχαιότητας: τόσο των ελληνικών όσο και των ρωμαϊκών πραγμάτων”.
  • έγραψε πάνω από 600 βιβλία σχετικά με
    • τη ρωμαϊκή και παγκόσμια ιστορία,
    • τη θρησκεία,
    • τον πολιτισμό,
    • τις καλές τέχνες,
    • το θέατρο,
    • τους νόμους,
    • την παιδαγωγική,
    • τις επιστήμες,
    • τη γλώσσα,
    • τη γεωργία.
  • Αποτελεί ένα σπάνιο και εκπληκτικό συνδυασμό
    • εγκυκλοπαιδιστή,
    • γραμματολόγου,
    • γραμματικού,
    • αρχαιοδίφη – ιστορικού,
    • νομομαθούς,
    • τεχνοκρίτη και φιλοσόφου.

 

Ιστοριογραφία:

  • Ο ΙούλιοςΚαίσαρ ξεχωρίζει για τα απομνημονεύματα: στρατιωτικές αναμνήσεις διατυπωμένες σε καθαρά και λιτά Λατινικά, σε ύφος που ανακαλεί τον Ξενοφώντα.
  • Ο Κορνήλιος Νέπως, εγκαινιάζει στη Ρώμη την ιστορικήβιογραφία: έγραψε περίπου 25 βιογραφίες διάσημων Ελλήνων και Ρωμαίων, κυρίως στρατηγών.
  • Ο Σαλλούστιος Κρίσποςμεταφέρει στη ρωμαϊκή λογοτεχνία τη θουκυδίδεια ιστοριογραφία ή καλύτερα την ιστορική μονογραφία (περίφημο είναι το έργο του Η συνωμοσία του Κατιλίνα: De Catilinae coniuratione ).
ποίηση

Βαλέριος Κάτουλλος (84-54 π.Χ.).

  • λυρική και επιγραμματική ποίηση
  • 116 έξοχα ποιήματα
  • Πηγή της έμπνευσης του Κατούλλου, αλλά και του πόθου και του πόνου του, είναι η άγνωστη κοπέλα που ονομάζει Λεσβία. Η Λεσβία έγινε μέσα από την περιπαθή ποίηση του Κατούλλου αιώνιο σύμβολο ερωτικής ποιητικής έμπνευσης.

Ο επικούρειος επαναστάτης Λουκρητίος (96-53 π.Χ.):

  • Για τη φύση των πραγμάτων( De rerum natura )
  • το εκτενές αυτό ποίημα που έχει κοσμολογικό περιεχόμενο είναι ένα κήρυγμα κατά της δεισιδαιμονίας, του φόβου του θανάτου και της μεταφυσικής καταπίεσης, ένας ύμνος του Έρωτα και της Αφροδίτης.

Ο πολυγραφότατος Βάρρων διακωμωδεί και σχολιάζει τα πάντα στις ψυχαγωγικές και διδακτικές του Μενίππειες σάτιρες ( Satutae Menippeae : εκατόν πενήντα βιβλία!), όπου συνδυάζεται αρμονικά ο ποιητικός με τον πεζό λόγο.

 

β. Αυγούστειοι χρόνοι

Ο Οκταβιανός Αύγουστος και ο Μαικήνας (πλούσιος Ρωμαίος, προστάτης των γραμμάτων) υποστηρίζουν οικονομικά κορυφαία ταλέντα («πατρωνεία») με αντάλλαγμα αυτοί να υπηρετούν το ιδεολογικό πρόγαμμα του καθεστώτος: επιστροφή στο «mos maiorum», το ήθος των προγόνων, και ανασυγκρότηση του κατεστραμμένου από τους εμφύλιους πολέμους κράτους.

Η  πλήρης σχεδόν απουσία της ρητορείας δηλώνει την απουσία  της ελευθερίας του λόγου.

 

ποίηση
  • Βεργίλιος, ο ποιητής του ηρωικού και διδακτικού έπους και του ποιμενικού ειδυλλίου
  • Οράτιος, εκπροσωπεί τη λυρική δημιουργία
  • Οι Τίβουλλος, Προπέρτιος, Οβίδιος καλλιεργούν κυρίως την ελεγεία.

Ο Πόπλιος Βεργίλιος Μάρων (70-19 π.Χ.)

  • είναι αναμφίβολα ο «εθνικός ποιητής» των Ρωμαίων: η Αινειάδατου ( Aeneis ), που αποτελεί ίσως το «πιο κλασικό έργο όχι μόνο της ρωμαϊκής αλλά και ολόκληρης της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας»,
  • είναι ένας πολύπλοκος και πολυδιάστατος συνδυασμός της Οδύσσειας και της Ιλιάδας σε καλλιμαχικές διαστάσεις και αναγνωρίστηκε εξαρχής ως το εθνικό έπος των Ρωμαίων.
  • Θέμα του έργου είναι η αναχώρηση του Αινεία – του μυθικού γενάρχη των Ρωμαίων – από την Τροία, οι περιπλανήσεις του και η εγκατάστασή του στο Λάτιο.
  • Άλλα έργα:
    • οι δέκα βουκολικέςΕκλογές ( Eclogae ) με πρότυπο τον  ελληνιστικό Θεόκριτο (Ειδύλλια),
    • τα τέσσερα βιβλία των Γεωργικών (Georgica ) με πρότυπο ο αρχαϊκός Ησίοδος (Έργα και ημέραι).
  • Επιδρά καταλυτικά στην λογοτεχνία της Ύστερης Αρχαιότητας, του Μεσαίωνα και των Νεότερων Χρόνων.

Ο Κόιντος Οράτιος Φλάκκος (65 π.Χ. – 8 μ.Χ.),

  • «πρώτος αυτός μετέφερε το αιολικό άσμα»στη Ρώμη.
  • δημιουργεί τιςΕπωδούς ( Epodi ) με πρότυπο τον ιαμβογράφο Αρχίλοχο
  • και τις Ωδές (Carmina ) με πρότυπα τους λυρικούς Αλκαίο, Ανακρέοντα,Πίνδαρο, Σαπφώ κ.ά.
  • Οδηγεί τη ρωμαϊκή σάτιρα στην πλήρη της ωρίμανση (Sermones )
  • και καθιερώνει το είδος της ποιητικής επιστολής (της οποίας είναι «ευρετής») σε κλασική ρωμαϊκή δημιουργία ( Epistulae διάσημη είναι η τεχνοκριτική επιστολή 2,3, η γνωστή ως Ποιητική τέχνη: Arspoetica ).
  • σ’ αυτόν ανέθεσε ο Αύγουστος τη σύνθεση τουΎμνου της Εκατονταετίας ( Carmen saeculare ) για την επίσημη έναρξη της «pax Augusta»το 17 π.Χ.

 

Ελεγειακοί ποιητές:

Τίβουλλος (περ. 50-19 π.Χ.):

  • ο πιο καθαρός και κομψός
  • εμπνέεται από τη Δηλία* και τη Νέμεση*

Προπέρτιος (περ. 50-γέννηση Χριστού):

  • ο πιο πρωτότυπος, σκοτεινός και σύγχρονος
  • εμπνέεται από την Κυνθία*

Οβίδιος (43 π.Χ. – 17 μ.Χ.):

  • ο πιο πνευματώδης και ελευθερόστομος
  • εμπνέεται από την Κόριννα*
  • νέα ποιητικά είδη:
    • την πλαστή ποιητική μυθολογική επιστολή (Ηρωίδες: Heroides),
    • το καλλωπιστικό έπος (Καλλυντικά του προσώπου: Medicaminafaciei ) ,
    • το «αιτιολογικό» εορτολόγιο (Fasti )
    • και την ποίηση της εξορίας (Θλιβερά: Tristiaκαι Επιστολές από τον Πόντο: Epistulae ex Ponto ) .
    • Μεταμορφώσεις( Metamorphoseon libri ) : πρόκειται για ένα έπος 15 βιβλίων και 12.000 στίχων, με στοιχεία από την ιστορία, την ελεγεία, τη ρητορεία, την τραγωδία, το επύλλιο, την παρωδία και τη φιλοσοφία. Κοινό χαρακτηριστικό των μύθων είναι η μεταμόρφωση των ηρώων.

*αγαπημένες των ποιητών

πεζογραφία

Ο Τίτος Λίβιος (59 π.Χ. – 17 μ.Χ.): κατέγραψε  την ιστορική διαδρομή της «αιώνιας Πόλης» από την ίδρυσή της (γι’ αυτό και το έργο τιτλοφορούνταν Ab urbe condita = από κτίσεως της πόλεως) ως το 9 π.Χ. σε 142 βιβλία. Έννοιες όπως το «mos maiorum», η «pietas», η «virtus» είναι κεντρικά νήματα που διατρέχουν τη ρητορική και τραγική ιστοριογραφία του.

Ο επιστήμονας λογοτέχνης Βιτρούβιος με το εξειδικευμένο σύγγραμμά του Για την αρχιτεκτονική (De architectura) που αποδεικνύει τις προχωρημένες αρχιτεκτονικές γνώσεις και ευαισθησίες της εποχής.

 

Αυγ 25 2022

ΛΑΤΙΝΙΚΑ Εισαγωγή 1: Η λατινική γλώσσα – η γένεση και τα χαρακτηριστικά της ρωμαϊκής λογοτεχνίας (Σχεδιάγραμμα)

 

Η λατινική γλώσσα:

  • ήταν η διάλεκτος των Λατίνων,
  • ανήκει στην ινδοευρωπαϊκή γλωσσική οικογένεια.
  • oι Ρωμαίοι, για τη γλώσσα τους διατήρησαν το επίθετο «λατινική» αντί του όρου ρωμαϊκή.

Οι ομοιότητες της Λατινικής με την Ελληνική οφείλονται:

  1. στην κοινή καταγωγή από την Ινδοευρωπαϊκή (π.χ. duo-δύο, fero-φέρω, pater -πατήρ),
  2. στα πολιτιστικά και γλωσσικά δάνεια που δέχθηκαν οι Ρωμαίοι μετά τον ελληνικό αποικισμό στην κεντρική και κάτω Ιταλία, από τη Νεάπολη και την Κύμη μέχρι τη Σικελία (σε αυτή την φάση διαμορφώθηκε το λατινικό αλφάβητο από επίδραση του ελληνικού το οποίο μετέφεραν εκεί οι Έλληνες άποικοι που προέρχονταν από την Κύμη της Εύβοιας.)
  3. στην κατάκτηση της ελληνικής Ανατολής από τους Ρωμαίους.

Οι δύο περίοδοι της εξέλιξης της λατινικής γλώσσας:

  1. Η αρχέγονη λατινική γλώσσα ήταν λιτή και αγροτική, ακριβώς όπως και ο λαός που τη χρησιμοποιούσε. Για τη χρονική περίοδο μέχρι τον 3ο αι. π.Χ. διαθέτουμε ελάχιστα γραπτά μνημεία χωρίς λογοτεχνική αξία.
  2. Η συστηματική καλλιέργεια της Λατινικής και η παραγωγή αξιόλογων κειμένων έγινε μετά την ιστορική «συνάντηση» των Ρωμαίων με τους Έλληνες που πραγματοποιήθηκε το 240 π.Χ.

 

Η γένεση της ρωμαϊκής λογοτεχνίας

Η ρωμαϊκή λογοτεχνία

  • γεννήθηκε υπό την επίδραση της ελληνικής γραμματείας.
  • Το 240 π.Χ. θεωρείται η «γενέθλιος» χρονολογία της. Τη χρονιά αυτή ένας έλληνας αιχμάλωτος πολέμου από τον Τάραντα, ο Λίβιος Ανδρόνικος, οργανώνει στη Ρώμη παραστάσεις θεάτρου με ελληνικά έργα διασκευασμένα στα Λατινικά. Ο ίδιος μεταφράζει και την Οδύσσειατου Ομήρου χρησιμοποιώντας ένα εντόπιο μέτρο, το «σαντούρνιο» στίχο.
  • Στις ρίζες, λοιπόν, της ρωμαϊκής γραμματείας βρίσκεται ο πατέρας της ελληνικής λογοτεχνίας, ο Όμηρος, και ένα κορυφαίο ελληνικό είδος, το δράμα.

Εποχές της ρωμαϊκής λογοτεχνίας

  1. «Αριστοκρατική» αξιολόγηση: («χρυσός αιώνας», «αργυρός αιώνας» κ.ο.κ.) [αντιεπιστημονική]
  2. Περιγραφική διαίρεση:
    • σε προκλασικήή αρχαϊκή εποχή (περίπου ώς το 100 π.Χ.),
    • κλασικήεποχή (περίπου ώς το θάνατο του Αυγούστου, το 14 μ.Χ.),
    • μετακλασικήεποχή (ως τα μέσα του 3ου αι. μ.Χ.)
    • και Ύστερη Αρχαιότητα,
  1. Η διάκριση, με ιστορικά κριτήρια,
    • σε δημοκρατική(ώς το 31 π.Χ., τη ναυμαχία του Ακτίου), 
    • αυγούστεια(ώς το 14 μ.Χ.) και (πρώιμη, μέση, ύστερη)
    • αυτοκρατορικήεποχή.

Το τέλος της αρχαίας ρωμαϊκής λογοτεχνίας τοποθετείται στον 6ο αι. μ..Χ., οπότε αρχίζει ο λατινικός Μεσαίωνας.

 

Γενικά χαρακτηριστικά της ρωμαϊκής λογοτεχνίας

  1. η στενή συνάφειάτης με την ελληνική γλώσσα και γραμματεία.
    • «η Ελλάδα, ενώ κατακτήθηκε, κατέκτησε τον άγριο νικητή και εισήγαγε τις τέχνες στο αγροτικό Λάτιο» (Οράτιος)
    • Όλοι οι Ρωμαίοι λόγιοι και λογοτέχνες γνωρίζουν και αρχαία ελληνικά: το ιδανικό της κατοχής των δύο γλωσσών και λογοτεχνιών (δηλ. της ελληνικής και της λατινικής: utriusquelinguae peritia )
    • Το ρωμαϊκό λεξιλόγιο εμπλουτίζεται από πολλές ελληνικές λέξεις.
  1. Τα λατινικά λογοτεχνικά έργα έχουν αντιστοιχό ελληνικό πρότυπο.
  1. Ο Ρωμαίος λογοτέχνης προσλαμβάνει δημιουργικά [δημιουργική πρόσληψη(«imitatio»)] το ελληνικό πρότυπο ή το ανταγωνίζεται [ανταγωνισμός («aemulatio»)]  → παραγωγή λόγιας και υψηλής λογοτεχνίας με προσωπικά χαρακτηριστικά.
  2. Οι Ρωμαίοι έρχονται σε επαφή με ελληνικά έργα διαφόρων περιόδων →ανάμειξη χρονικά διαφορετικών προτύπων. → ιδιόρρυθμη εξέλιξη των λογοτεχνικών ειδών:η κωμωδία – ο τελευταίος ώριμος καρπός των Ελλήνων – είναι το πρώτο είδος που ωριμάζει στη Ρώμη, ενώ το έπος – ο πρώτος ώριμος καρπός των Ελλήνων – ωριμάζει τελευταίο.
  3. Οι Ρωμαίοι συχνά αλλοιώνουν ή μεταμορφώνουν τα ελληνικά είδη ή παράγουν νέα είδη:λ.χ. η ρωμαϊκή ελεγεία απέχει πάρα πολύ από την ελληνική ελεγεία, ενώ η σάτιρα είναι ένα σχεδόν νέο, καθαρά ρωμαϊκό, είδος.
  4. Οι Ρωμαίοι λογοτέχνες εξειδικεύονται σε συγκεκριμένο είδος με στόχο την ποιοτητα και την εμβάθυνση → εξέλιξη και άνοιγμα σε νέους δρόμους.

Η συνεχής καλλιέργεια οδηγεί τον  λατινικό γραπτό λόγο στην ωρίμανση και την αρτιότητα.

Η ώριμη ρωμαϊκή λογοτεχνία εμπεριέχει και εκφράζει τον ιδιάζοντα ιδεολογικό πλούτο της ρωμαϊκής κοινωνίας:

  • η προβολή των πάτριων ηθών («mos maiorum») και υποδειγμάτων («exempla»),
  • η ρωμαϊκή πολιτεία («respublica»),
  • θρησκεία («religio»)
  • και οικογένεια («familia»),
  • αρετές:
    • όπως η ανδρεία («virtus»),
    • η πίστη («fides»),
    • η επιείκεια («clementia»),
    • η σοφία («sapientia»),
    • η σοβαρότητα («gravitas»),
    • το κύρος («auctoritas»-«dignitas») κ.ά.

αποτυπώνονται και προβάλλονται σ’ όλα τα λογοτεχνικά είδη και σ’ όλες τις εποχές.

Τα φυσικά χαρακτηριστικά της Λατινικής

  • η στιβαρότητα,
  • η λογική και συντακτική οργάνωση,
  • η τάση για λιτό, συγκεκριμένο και κατανοητό λόγο

εμπλουτίζονται με επίκτητα καλολογικά στοιχεία → προς τα τέλη της αρχαιότητας η γλώσσα των Ρωμαίων έχει φθάσει σε ένα επίπεδο που την καθιστά κατάλληλη για την παγκόσμια πολιτισμική επικοινωνία.

 

Αυγ 23 2022

Τραγωδία και τραγούδι

Εκείνο που κάνει την ελληνική ποίηση να διαφέρει από την ευρωπαϊκή είναι καταρχάς ο τρόπος και το ήθος της επικοινωνίας της

Κώστας Γεωργουσόπουλος

https://www.in.gr/

Οι έλληνες σοφοί, στα χρόνια που ακόμα το Γένος εδούλευε στον τούρκο κατακτητή, μελετώντας την ιστορία και, κυρίως, τα δημιουργήματα του Ελληνα ως μέλους της Κοινότητας και με έντονη την προσπάθεια να δηλώσουν και να αποδείξουν με έργα τη συνέχεια του Γένους, μια έμμονη και λογική επιθυμία και με τεκμήρια στέρεη υπόθεση, αναζήτησαν μέσα από έργα και τα ήθη της Τουρκοκρατίας τους αρμούς μιας συνεχούς πορείας από τον Ομηρο ως τα δημώδη άσματα των Ακριτών και των δούλων της τουρκικής εξουσίας. Ηδη από τον Ομηρο έχουμε μια σαφή εικόνα των πηγών του λυρισμού, πέρα από την επική ποίηση. Εκείνο που κυριαρχεί στην επαφή μας με τα ομηρικά έπη είναι ένας λυρισμός (άσμα με συνοδεία λύρας) που εκφράζει συναισθήματα ατομικά ή μαζικά, αλλά δημόσια, έτσι ώστε σε πολλές εκδηλώσεις του δήμου το άσμα συνοδεύεται από χορό. Τραγούδια του γλεντιού, του γάμου, του αποχαιρετισμού ή της υποδοχής των ξενιτεμένων συμπολιτών, μοιρολόγια και τραγούδια σε θρησκευτικές γιορτές που είχαν μια δημόσια μαζική παρουσία. Τα «εγκώμια» του Επιταφίου, τα αναστάσιμα άσματα και οι λιτανείες που γίνονταν για να ζητηθεί η θεία επέμβαση σε περίοδο λιμών, λοιμών, μαχαίρας κ.τ.λ.

Εκείνο που κάνει την ελληνική ποίηση να διαφέρει από την ευρωπαϊκή είναι καταρχάς ο τρόπος και το ήθος της επικοινωνίας της. Στην Ευρώπη, που δεν είχε τη μοίρα μιας πολύχρονης δουλείας, πολύ γρήγορα ο λυρισμός έφυγε από την ομάδα και έγινε ατομικό πνευματικό άθλημα. Πολύ γρήγορα στην Ευρώπη οι λαϊκοί χοροί πέρασαν στην έντεχνη μουσική δημιουργία και ο Μπαχ, π.χ., γράφει μενουέτα, ο Μότσαρτ ροντό, ο Μπετόβεν σουίτες.

Στα Βαλκάνια, κάτω από τον πέλεκυ του Ισλάμ και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, με παράδοση από τον Ομηρο χωρίς διακοπή έως τον 19ο αιώνα, κυριαρχεί στο δημώδες άσμα που, ιδιοφυώς, ονομάστηκε τραγούδι, από τη λέξη «τραγώδιον», λυρικό άσμα ενταγμένο μέσα στη φόρμα της τραγωδίας. Πράγματι, αν ανατρέξουμε στα κείμενα των τραγικών και του Αριστοφάνη θα συναντήσουμε σε κάθε στάσιμο ρυθμούς και κινήσεις του ποιητικού λόγου που πρότυπο έχουν ομαδική λυρική έκφραση και συνάμα χορευτική κίνηση. Από το χορικό της «Αντιγόνης» του Σοφοκλή που υμνεί τον έρωτα ως τα ερωτικά τραγούδια του Πόντου, της Ηπείρου και της Κρήτης δεν υπάρχει διαφορά ούτε στο θέμα, ούτε στο ήθος, ούτε στην οικεία κίνηση εντός ενός αναγνωρίσιμου ρυθμού. Και παλιότερα εδώ είχα επισημάνει πως τα αφηγηματικά δημώδη άσματα που ονομάζονται Παραλογές δεν είναι τίποτε άλλο από παρακαταλογές, δηλαδή δημόσια άσματα που αφηγούνται σε μια ομήγυρη μια ιστορία με έντονα τα λαϊκά μοτίβα του θαυμαστού.

Ευρισκόμενος εδώ και λίγες μέρες και για δύο μήνες στην αττική εξοχή, ξαναγύρισα στην αυλή του χωριάτικου σπιτιού στην αγαπημένη ακρόαση του ραδιοφώνου. Και χάρηκα, όταν ξαναβρήκα εκπομπές από μανικούς γνώστες της ελληνικής παράδοσης του τραγουδιού που εξαντλούν όλο το εύρος της λυρικής περιπέτειας της γλώσσας μας και των μελωδιών της. Πολύτιμες εκπομπές που μας ξαναφέρνουν στη μνήμη και στο συναίσθημα σταθμούς της τραγουδιστικής εποποιίας. Λόγω του πρόσφατου θανάτου του Μίκη Θεοδωράκη πολύωρες εκπομπές διατρέχουν το πολύτιμο και βαθύρριζο έργο του αείμνηστου συνθέτη. Ετσι επαναφέρουν στη συνείδηση μεγάλες στιγμές που, δυστυχώς, αν έλειπαν αυτές οι ενθυμήσεις, ιδίως στα νέα παιδιά, θα άφηναν στο σκοτάδι τον μεγάλο γάμο ποίησης και μουσικής που κατόρθωσε μια γενιά δημιουργών από το 1945 ως το 1995, περίπου. Ο Μίκης Θεοδωράκης, και πριν και μαζί ο Μάνος Χατζιδάκις, όντως λειτούργησαν ως μουσικοί δάσκαλοι του Γένους και πάντρεψαν τη μεγάλη ποίηση με τη μουσική. Οπως το έκαναν ο Πίνδαρος, η Σαπφώ και, βέβαια, ο Ρωμανός ο Μελωδός και οι ποιητές του «Ερωτόκριτου» και της «Ερωφίλης».

Ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε Σολωμό, Κάλβο, Παλαμά, Σικελιανό, Καρυωτάκη, Ρίτσο και, φυσικά, Ελύτη, Σεφέρη, Αναγνωστάκη, Κατσαρό, Βρεττάκο, Ελευθερίου. Από την άλλη μελοποίησε χορικά τραγωδιών (τις «Ικέτιδες», την «Ορέστεια», τους «Επτά επί Θήβας», τον «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου σε μεταφράσεις μου και την «Ηλέκτρα» και την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, τη «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη με μεταφράσεις μου και τις χρησιμοποίησε για λιμπρέτα των αντίστοιχων οπερών του).

Αλλά και ο Χατζιδάκις προηγήθηκε με μελοποίηση μεγάλων ποιητών, του Λόρκα. Ξαρχάκος, Λεοντής, Μαρκόπουλος, Κουρουπός και άλλοι έντεχνοι, λεγόμενοι, έδωσαν ρυθμό και μελωδικό κύρος σε μεγάλες ποιητικές συνθέσεις.

Δυστυχώς στους αχρείους καιρούς που ζούμε για να τους ξανακούσουμε, φευ, όταν απέλθουν, όπως τώρα τον Μίκη, που σε δεκάδες σταθμούς στον αέρα είναι πρόβλημα, αν ακουστεί ένα τραγούδι του την εβδομάδα!

Αυγ 23 2022

Μικρασιατική Καταστροφή: «Πομερανοί» και «Οίκαδε», η ερμηνεία Τα πολύκροτα πρωτοσέλιδα της «Κ» και η Μικρασιατική Καταστροφή

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Μικρασιατική Καταστροφή: «Πομερανοί» και «Οίκαδε», η ερμηνεία

Ο ελληνικός στρατός στην Αλμυρά Ερημο. Ο Γεώργιος Βλάχος είχε εξαρχής ταχθεί υπέρ τής με κάποιον συμβιβασμό απεμπλοκής της Ελλάδας από τη Μικρά Ασία, θεωρώντας ότι το εγχείρημα ξεπερνούσε τις δυνατότητες του κράτους και θα αποδεικνυόταν καταστροφικό. Πάνω, το βιβλίο του Κωνσταντίνου Δ. Βλάσση που θα κυκλοφορήσει τον Σεπτέμβριο.
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΒΛΑΣΣΗΣ*
19.08.2022 • 07:33

Ο Γεώργιος Βλάχος, ιδρυτής και εκδότης της «Καθημερινής», είχε εξαρχής ταχθεί υπέρ τής με κάποιον συμβιβασμό απεμπλοκής της Ελλάδας από τη Μικρά Ασία, θεωρώντας ότι το εγχείρημα ξεπερνούσε τις δυνατότητες του κράτους και θα αποδεικνυόταν καταστροφικό. Πρώτος μάλιστα, τον Μάρτιο του 1921, παρουσίασε μέσα από τις στήλες της «Κ» την εναλλακτική ιδέα κατάληψης της Κωνσταντινούπολης, ως επιλογή που θα ανέτρεπε τα δεδομένα. Μαθαίνοντας, μάλιστα, ότι ο Ιωάννης Μεταξάς είχε ταυτόσημες απόψεις για το Μικρασιατικό, του ζήτησε να αρθρογραφήσει στην «Κ». Ο Μεταξάς αρνήθηκε, ενώ όπως είναι φυσικό, οι στήλες της εφημερίδας «επιτάχθηκαν», σύμφωνα με τον Βλάχο από το κράτος, για τον μεγάλο αγώνα στον οποίο αποδύθηκε ο Ελληνικός Στρατός μέσα στο 1921. Με τη λήξη των επιχειρήσεων και τις επαφές του πρωθυπουργού Δημητρίου Γούναρη με την αγγλική κυβέρνηση από τον Οκτώβριο του 1921, ελήφθησαν διαβεβαιώσεις ότι στην Ανατολική Θράκη η Ελλάδα θα παρέμενε στη γραμμή της Τσατάλτζας, ενώ στη Μικρά Ασία η Ζώνη των Σεβρών θα αυτονομείτο, ώστε να εξασφαλιστούν κατά τον καλύτερο τρόπο τα συμφέροντα των ελληνικών πληθυσμών.

Ωστόσο, τον Μάρτιο του 1922 οι Μεγάλες Δυνάμεις σε μεγάλη σύσκεψη στο Παρίσι ανακοίνωσαν προτεινόμενους όρους ειρήνης, οι οποίοι αποτελούσαν κυριολεκτικά ψυχρολουσία για την ελληνική πλευρά. Ο ελληνικός στρατός θα αποχωρούσε από τη μισή Ανατολική Θράκη, ενώ θα εκκένωνε τη Μικρά Ασία, με απλή πρόνοια για γενικούς όρους προστασίας των μειονοτήτων. Η ελληνική κυβέρνηση αντέδρασε, αποφασίζοντας τη σύναψη εσωτερικού δανείου με τη διχοτόμηση των χαρτονομισμάτων, ώστε να εξασφαλισθεί η παρουσία του στρατού στη Μικρά Ασία και να κερδίσει χρόνο. Από την πλευρά του ο Βλάχος, βλέποντας την κατάσταση να παρατείνεται, άρχισε να πιέζει και με διαδοχικά άρθρα επανέφερε στην επικαιρότητα την επιλογή μιας δυναμικής επέμβασης στην Κωνσταντινούπολη. Το ενδεχόμενο αυτό είχε ωριμάσει, αφού το Γενικό Επιτελείο Στρατού το μελετούσε, ενώ και στον υπόλοιπο Τύπο παρουσιάστηκε αρθρογραφία υπέρ ενός τέτοιου ενδεχομένου: Καβαφάκης («Ελεύθερος Τύπος»), Μεταξάς («Χρονικά»).

Η κυβέρνηση συνεργασίας του Δημητρίου Γούναρη και Νικολάου Στράτου υπό τον Πέτρο Πρωτοπαπαδάκη άρχισε να εξετάζει, σε συνεργασία με τον Υπατο Αρμοστή Σμύρνης Αριστείδη Στεργιάδη και τον νέο Αρχιστράτηγο Γεώργιο Χατζανέστη, εναλλακτικές. Οι αποφάσεις που ελήφθησαν στα μέσα Ιουνίου, δρομολογήθηκαν στα μέσα του επόμενου μήνα. Συγκεντρώθηκαν σημαντικές στρατιωτικές δυνάμεις στην Ανατολική Θράκη, ώστε να καταστεί πειστική τυχόν επιχείρηση κατάληψης της Κωνσταντινούπολης. Ταυτόχρονα, η ελληνική κυβέρνηση παραχώρησε το δικαίωμα αυτονομίας στη δυτική Μικρά Ασία, υπό την καθοδήγηση του Στεργιάδη.

Το σχέδιο αυτονομίας

Το σχέδιο για την αυτονομία προέβλεπε κινήσεις σε πολλαπλά επίπεδα: η Στρατιά Μικράς Ασίας θα συμπτυσσόταν εντός του Αυγούστου, ώστε να μειωθούν οι ανάγκες φύλαξης του μετώπου και να καταστεί δυνατή η απόλυση παλαιών Κλάσεων εφέδρων. Ως αντιστάθμισμα, θα καλείτο η Κλάση 1923, ενώ θα επιχειρείτο η επιστράτευση του ανθρώπινου δυναμικού στο αυτόνομο μικρασιατικό κράτος, αλλά και η έλευση εθελοντών από την Κωνσταντινούπολη. Μέρος του Ελληνικού Στρατού θα παρέμενε στη Μικρά Ασία έως ότου ολοκληρωθεί η σύσταση ενός νέου στρατιωτικού οργανισμού που θα υπεράσπιζε την αυτόνομη πολιτεία. Κατ’ αυτόν τον τρόπο δημιουργούνταν νέα τετελεσμένα από ελληνικής πλευράς:

1. Η Ανατολική Θράκη θα εξασφαλιζόταν με την πειστική ενδεχόμενη απειλή κατά της Κωνσταντινούπολης.

2. Η Μικρά Ασία θα εξασφαλιζόταν μέσω μιας Αυτόνομης Πολιτείας στην Ιωνία, ως αντίβαρο στο εθνικιστικό κίνημα του Κεμάλ.

Οπως, σε ανύποπτο χρόνο, έγραψε και ο Γεώργιος Βλάχος, «η Αλήθεια δεν έχει δυστυχώς άλλο μέσον διά να επιβληθή εκτός του καιρού».

Αν και οι Μεγάλες Δυνάμεις αντέδρασαν στο ενδεχόμενο ελληνικής προέλασης προς την Πόλη, το ζητούμενο είχε επιτευχθεί για την ελληνική κυβέρνηση, καθώς επιταχύνθηκαν οι διαπραγματεύσεις και ανακοινώθηκε η προοπτική σύγκλησης συνδιάσκεψης ειρήνης στη Βενετία μεταξύ Σεπτεμβρίου – Οκτωβρίου. Στο μεταξύ, ο Στεργιάδης αφού ανακοίνωσε στους μικρασιατικούς πληθυσμούς την παραχώρηση αυτονομίας από την ελληνική κυβέρνηση, άρχισε να εργάζεται στον οργανωτικό τομέα, αλλά για αντικειμενικούς λόγους καθυστέρησε προκειμένου να βολιδοσκοπήσει τις αντιδράσεις του τουρκικού στοιχείου και τη στάση των Μεγάλων Δυνάμεων – ιδίως της Μεγάλης Βρετανίας. Ταυτόχρονα, ζήτησε την αποστολή εξειδικευμένων υπαλλήλων για το οργανωτικό έργο, ενώ καθυστέρηση σημειώθηκε και από ένα θέμα υγείας του Στεργιάδη. Στις 27 Ιουλίου και 5 Αυγούστου η κυβέρνηση ζήτησε την επιτάχυνση των διαδικασιών με την έλευση στην Αθήνα των Στεργιάδη και Χατζανέστη, ο οποίος επρόκειτο να ζητήσει την έγκριση για σύμπτυξη του μετώπου ώστε να εξοικονομηθούν δυνάμεις. Ο Στεργιάδης απάντησε ότι επρόκειτο κατά τις 10 Αυγούστου να προβεί στην ανακοίνωση των περαιτέρω μέτρων προς προώθηση της αυτονομίας. Ο δε Αρχιστράτηγος αποφάσισε να παραμείνει στη Σμύρνη έως ότου ξεκαθαρίσει η κατάσταση, έπειτα από μια επιτυχημένη κεμαλική επίθεση αντιπερισπασμού που εκτελέστηκε στον τομέα της Ορτάντζας στις 6 Αυγούστου.

Μικρασιατική Καταστροφή: «Πομερανοί» και «Οίκαδε», η ερμηνεία-1

Ο Βλάχος θεωρώντας ότι η κατάσταση βάλτωνε εκ νέου, αποφάσισε να πιέσει την κυβέρνηση. Το πρωί της 13ης Αυγούστου, η «Κ» κυκλοφόρησε με πρωτοσέλιδο άρθρο υπό τον τίτλο «Η Γέφυρα των Στεναγμών». Σε αυτό προειδοποιούσε ότι ο χρόνος διέρρεε και η Ελλάδα δεν είχε την πολυτέλεια απώλειας χρόνου, οπότε έπρεπε να προχωρήσει στην υλοποίηση των αποφάσεων για την αυτονομία. Την επομένη, 14η Αυγούστου, αποφασιστικότερος ο Βλάχος δημοσίευσε το άρθρο «Οίκαδε» με το οποίο προέτρεπε και πάλι την κυβέρνηση να δράσει βάσει του σχεδίου, για το οποίο σκιαγραφούσε ορισμένες παραμέτρους (π.χ. διοικητική οργάνωση, εκπαίδευση γηγενών, διπλωματική αναγνώριση). Τα πρωινά αυτά άρθρα, δεν διασυνδέονταν καθ’ οιονδήποτε τρόπο με τυχόν δυσμενείς εξελίξεις στο μέτωπο, καθώς η μεγάλη κεμαλική επίθεση εκτοξεύτηκε το πρωί της 13ης Αυγούστου και η Στρατιά απέστειλε ενημέρωση στην κυβέρνηση για τη σύμπτυξη των δυνάμεων, μόλις τη νύκτα της 14ης Αυγούστου. Συνεπώς, ούτε ο Βλάχος κατά τη σύνταξη των άρθρων είχε γνώση της αρνητικής τροπής των επιχειρήσεων στο μέτωπο, ούτε και η αρθρογραφία αυτή έφθασε στο μέτωπο ώστε να επηρεάσει το ηθικό των ανδρών.

Την 15η Αυγούστου κι ενώ η Στρατιά συνέχιζε τη σύμπτυξή της, ο Χατζανέστης απέστειλε τηλεγράφημα στην Αθήνα, ενημερώνοντας πως δεν επρόκειτο να διατάξει αντεπίθεση προς ανακατάληψη του Αφιόν Καραχισάρ, αλλά θα συνέχιζε την υποχώρηση ώστε να καταλάβει θέσεις ανατολικά της Φιλαδέλφειας, όπως εξαρχής σκόπευε, στα πλαίσια της κήρυξης του αυτόνομου μικρασιατικού κράτους. Τη νύκτα της 16ης Αυγούστου ο Γούναρης συνάντησε τον Βλάχο και του ζήτησε να γραφεί ένα άρθρο, δεδομένου ότι δεν μπορούσε να αποκρυβεί η υποχώρηση της Στρατιάς Μικράς Ασίας, ώστε να προϊδεασθεί η κοινή γνώμη και για περαιτέρω υποχώρηση της Στρατιάς Μικράς Ασίας και ταυτόχρονα να δοθεί η εντύπωση στις Μεγάλες Δυνάμεις ότι η υποχωρητική κίνηση της ελληνικής Στρατιάς γινόταν βάσει σχεδιασμού, με δική της πρωτοβουλία και όχι υπό την πίεση του εχθρού.

Οι δυο τους μετέβησαν στα γραφεία της «Κ» και ενημέρωσαν τον διευθυντή Νικόλαο Κρανιωτάκη ότι έπρεπε να γραφεί σχετικό πρωτοσέλιδο άρθρο. Πράγματι, ο Κρανιωτάκης συνέγραψε το «Οι Πομερανοί», στο οποίο περνούσε το μήνυμα ότι αν και ήταν δυνατή η επιθετική επιστροφή της ελληνικής Στρατιάς, ο Αρχιστράτηγος είχε αποφασίσει να μην υποβάλει το Στράτευμα σε άσκοπες θυσίες. Μεταξύ άλλων σημείωνε: «Αν πρόκειται να ποτίσωμεν πάλιν με αίμα αξένους τουρκικάς εκτάσεις, διά ν’ ανακτήσωμεν τους εγκαταλειφθέντας μιναρέδες του Αφιόν Καραχισάρ, ή διά να κρατήσωμεν τους μιναρέδες του Εσκί Σεχίρ, ή της Κιουταχείας, αν η διατήρησις απαιτή τυχόν θυσίας, δεν πρέπει να συγκατανεύσωμεν εις τας θυσίας ταύτας. Ας μείνωμεν όπου ευρισκόμεθα ή, αν η εκεί παραμονή μας είνε αιματηρά ή επίπονος, ας έλθωμεν όπου ούτε επίπονος είνε, ούτε, προ παντός, αιματηρά. […] Το αίμα της Ελλάδος δεν ρέει εις τας φλέβας της διά να χύνεται εις την απωτάτην Μικρασίαν. […] η Ελλάς δεν πρέπει να δίδη πλέον τους Πομερανούς της διά την πέραν των βλέψεών της Ανατολήν».

Οι βενιζελικές –και ορισμένες αντιβενιζελικές– εφημερίδες έσπευσαν να κατακρίνουν την αρθρογραφία της «Κ», δίχως φυσικά να προβούν σε ιδιαίτερη έρευνα ή εξέταση των βαθύτερων αιτίων πίσω από τη συγγραφή τους. Εκτοτε παγιώθηκε η αποτρόπαιη κατηγορία πως με τα άρθρα αυτά η ναυαρχίδα του αντιβενιζελισμού και προσωπικά ο ίδιος ο Βλάχος πρόδωσαν τους Μικρασιάτες, προτρέποντας σε εγκατάλειψη του μικρασιατικού αγώνα και δίδοντας το σύνθημα φυγής στον Ελληνικό Στρατό. Η κατηγορία αυτή επιβιώνει έως τις μέρες μας, καθώς συντηρούμενη και επανερχόμενη στην επικαιρότητα κατά καιρούς, επικράτησε στη δημόσια μνήμη. Ομως, όπως σε ανύποπτο χρόνο έγραψε και ο Βλάχος, «η Αλήθεια δεν έχει δυστυχώς άλλο μέσον διά να επιβληθή εκτός του καιρού» και σήμερα 100 χρόνια μετά τα γεγονότα, είναι ανάγκη αυτή να αναζητηθεί με συστηματικό τρόπο και κυρίως περισσότερη υπευθυνότητα.

* Ο κ. Κωνσταντίνος Δ. Βλάσσης είναι συγγραφέας-ερευνητής.

Αυγ 23 2022

1919-1922 – Πρόσωπα της Μικρασιατικής εκστρατείας: Δ. Γούναρης, βασικός πολέμιος του Βενιζέλου

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Ο παθιασμένος για μεταρρυθμίσεις Δημήτριος Γούναρης και το τραγικό τέλος

1919-1922 – Πρόσωπα της Μικρασιατικής εκστρατείας: Δ. Γούναρης, βασικός πολέμιος του Βενιζέλου

Ο Δημήτριος Γούναρης (Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα).
 , 
20.08.2022 • 07:49 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Τον Νοέμβριο του 1919 ο εξόριστος στη Σιένα Δημήτριος Γούναρης, σχολιάζοντας τον προσωρινό χαρακτήρα της ελληνικής κατοχής της Σμύρνης, σε επιστολή του στον Γ. Στρέιτ, αναφέρει ότι αυτός θα επέφερε αγανάκτηση «δι’ όσας υπέστημεν και υφιστάμεθα εκεί απωλείας εις αίμα, εις γόητρον, εις χρήμα, περιπλέον δε και διά την εξόντωσιν του εν Μικρά Ασία ελληνισμού, εις ην εγκληματικώς συντελούμεν διά της αφθόνου υποταγής μας εις την εκμετάλλευσιν, την οποίαν ποιούνται ημίν οι ισχυροί». Τα ελληνικά στρατεύματα είχαν αποβιβαστεί στη Σμύρνη από τον Μάιο, ενόσω ο Γούναρης βρισκόταν στον τρίτο χρόνο εξορίας του, μετά την επικράτηση του Βενιζέλου τον Ιούνιο του 1917.

Βασικός εκπρόσωπος του αντιβενιζελισμού ήδη από το 1915, οπότε και διορίζεται από τον βασιλιά Κωνσταντίνο πρωθυπουργός μετά την παραίτηση της κυβέρνησης Βενιζέλου, και ιδρυτής του Κόμματος των Εθνικοφρόνων, ο Γούναρης είχε δώσει δείγματα ενός μεταρρυθμιστικού και αναμορφωτικού πνεύματος από την αρχή της πολιτικής του σταδιοδρομίας. Γεννημένος στις 5 Ιανουαρίου 1867 στην Πάτρα, αποφοίτησε από το Γυμνάσιο το 1884, γνωρίζοντας ήδη γαλλικά και γερμανικά. Σπούδασε νομικά σε πανεπιστήμια της Γερμανίας και παρακολούθησε παραδόσεις κοινωνιολογίας και πολιτικών επιστημών στο Παρίσι και το Λονδίνο. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, εξαιτίας των οικονομικών προβλημάτων του σταφιδέμπορου πατέρα του, ασκεί τη δικηγορία κατά τρόπον που έκανε τους συμπολίτες του να μην τον αντιμετωπίζουν ως νομικό τού μέσου όρου· συνήθιζε να επενδύει τις αγορεύσεις του με λογοτεχνικά αποσπάσματα και επιχειρήματα άλλων επιστημών, όπως ιατροδικαστική, παιδαγωγική και ψυχολογία. Μάλιστα, κατά την υπεράσπιση ενός κατηγορουμένου για φόνο χρησιμοποίησε την Μπαλάντα της ειρκτής του Ρέντινγκ του Οσκαρ Ουάιλντ – σίγουρα ένα ασυνήθιστο άκουσμα στα δικαστήρια της Πάτρας (Μ. Χριστοπούλου, Δημήτριος Γούναρης, Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, 2017, σ. 21).

Δεν είναι, συνεπώς, δύσκολο να αντιληφθεί κανείς πώς κατάφερε να εκλεγεί ανεξάρτητος βουλευτής Πατρών το 1902, στην πρώτη ανάμειξή του με την πολιτική. Στις εκλογές του Μαρτίου 1906 εξελέγη ως επικεφαλής του θεοτοκικού συνδυασμού της Πάτρας. Λίγο μετά την εκλογή του συμμετείχε στην «ομάδα των Ιαπώνων», όπως την ονόμασε ο εκδότης της εφημερίδας Ακρόπολις, Βλ. Γαβριηλίδης, παρομοιάζοντας τους Γούναρη, Στ. Δραγούμη, Π. Πρωτοπαπαδάκη και τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας με τους Ιάπωνες στρατιώτες, οι οποίοι επεδείκνυαν ιδιαίτερη μαχητικότητα στον ρωσοϊαπωνικό πόλεμο που διεξαγόταν τότε. Ο Γούναρης αποχώρησε από την ομάδα των «Ιαπώνων» όταν αποδέχθηκε την ανάληψη του υπουργείου Οικονομικών στην κυβέρνηση Γ. Θεοτόκη το 1908, εγκαταλείποντας οριστικά τη δικηγορία.

Από την αρχή της δράσης του στην ελληνική πολιτική σκηνή, ο Γούναρης διαφωνούσε με τον Ελ. Βενιζέλο σε ζητήματα τόσο εξωτερικής όσο και εσωτερικής πολιτικής.

Από την αρχή της δράσης του στην ελληνική πολιτική σκηνή, ο Γούναρης διαφωνούσε με τον Ελ. Βενιζέλο σε ζητήματα τόσο εξωτερικής όσο και εσωτερικής πολιτικής. Το μεταρρυθμιστικό του πάθος είχε κάνει πολλούς να τον βλέπουν ως έναν πολιτικό που μπορούσε να αναμετρηθεί επί ίσοις όροις με τον Βενιζέλο. Μάλιστα, ο Βλ. Γαβριηλίδης, ένθερμος υπέρμαχος της ανανέωσης, σχολίασε την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Γούναρη το 1915, γράφοντας ότι κάποια «θεία ελληνική δύναμις» φέρνει μετά τον πρωθυπουργό που επεξέτεινε την Ελλάδα, τον πρωθυπουργό «όστις είνε εις θέσιν να ρυθμίση αύτην».

Παρότι οι δύο πολιτικοί άνδρες είχαν συνεργαστεί περιστασιακά –ενδεικτικά, στις εκλογές του 1915 ο Βενιζέλος είχε συμφωνήσει να συμπεριλάβει εννέα στενούς συνεργάτες του Γούναρη στα ψηφοδέλτια του Κόμματος των Φιλελευθέρων (αντί των έξι που είχε αρχικά προτείνει ο Αχαιός πολιτικός), με στόχο να διευκολύνει την επικράτηση μιας διάδοχης κατάστασης στην οποία πίστευε περισσότερο σε περίπτωση που ο ίδιος απομακρυνόταν από την Αρχή (ό.π., σ. 145)–, ο Γούναρης αντιμετώπιζε τον Βενιζέλο με καχυποψία. Οταν ο τελευταίος προκήρυξε τις εκλογές του Νοεμβρίου 1920, ο Γούναρης, ακόμη εξόριστος στην Ιταλία για τις αντιβενιζελικές του πεποιθήσεις, δήλωσε σε δημοσιογράφο της Καθημερινής (Σεπτέμβριος 1920): «Η παρουσία μου εις Ελλάδα κατά τας εκλογάς θα εχρησιμοποιείτο παρά του κ. Βενιζέλου ως εν ακόμη επιχείρημα του κύρους και της γνησιότητος της κωμωδίας, ην ανέλαβε να συνθέση. Δεν προώρισα εμαυτόν διά να νομιμοποιήσω τα δεσμά και τας αλύσεις ας εφιλοτέχνησε η τυραννία κατά του ελληνικού λαού».

Ομως, παρά τους ισχυρισμούς του ότι θα απείχε από τις εκλογές, λόγω βέβαιης νοθείας από τον Βενιζέλο, απόφαση η οποία ενισχυόταν από τις αντικειμενικές δυσκολίες της επιστροφής του ως υπόδικου που κινδύνευε να συλληφθεί, τελικά υπέκυψε στις πιέσεις των συνεργατών του και επέστρεψε στην Ελλάδα στις 9 Οκτωβρίου 1920 για να ηγηθεί του αγώνα. Είναι αξιοσημείωτο, πάντως, το γεγονός ότι ούτε ο Γούναρης ούτε οι άλλες ηγετικές προσωπικότητες της Ηνωμένης Αντιπολίτευσης υποσχέθηκαν ποτέ ρητά την αποχώρηση των ελληνικών δυνάμεων από τη Μικρά Ασία στην προεκλογική τους εκστρατεία. Μάλιστα, στις ομιλίες τους χαιρέτιζαν τις νίκες στο μέτωπο και την ανδρεία των στρατιωτών μας.

Ομως, η προεκλογική αντιπαράθεση του 1920 είχε διαμορφωθεί πάνω σε μια αντίθεση, μια διαχωριστική γραμμή. Αν, λοιπόν, ο Βενιζέλος ταυτίστηκε με τον πόλεμο (και την αντίθεση στον βασιλιά), τότε συνεπαγωγικά ο αντίπαλός του, η Ηνωμένη Αντιπολίτευση, συνδεόταν με την ειρήνη (και φυσικά με την υποστήριξη στον Κωνσταντίνο). Τελικά, ο Βενιζέλος συντρίβεται αναπάντεχα στις εκλογές, οπότε πρωθυπουργός αναλαμβάνει αρχικά ο Δημήτριος Ράλλης και ύστερα ο Νικόλαος Καλογερόπουλος. Ο Γούναρης διατέλεσε υπουργός Στρατιωτικών και στις δύο αυτές κυβερνήσεις, μέχρι που ανέλαβε ο ίδιος την πρωθυπουργία στις 26 Μαρτίου 1921, μετά την παραίτηση της κυβέρνησης Καλογερόπουλου.

Η απάθεια των καταδίκων

Στη διάρκεια της δίκης των Eξι, ο Γούναρης αρρώστησε βαριά με τυφοειδή πυρετό και μεταφέρθηκε στην κλινική Ασημακοπούλου. Η Επαναστατική Επιτροπή έκανε ό,τι μπορούσε για να επισπεύσει τη διαδικασία και αποφασίστηκε να χρησιμοποιηθεί η προανακριτική του κατάθεση αντί επίσημης απολογίας. Ο διπλωμάτης Φραγκούλης περιγράφει τις τελευταίες στιγμές των Εξι. «Στις 11.05 φάνηκαν τα καμιόνια που έφερναν τους καταδικασμένους. Καμιά εκατοστή στρατιώτες προχώρησαν. Ακούστηκαν διαταγές. Το πρώτο καμιόνι σταμάτησε και άνοιξε η πόρτα. […] Μικροί λάκκοι είχαν σκαφτεί για να πέσουν μέσα τα σώματα. Ενας αξιωματικός με το ξίφος ανά χείρας είπε στους καταδίκους να τον ακολουθήσουν κι έδειξε στον καθένα τη θέση του, φωνάζοντάς τους έναν έναν με το όνομά τους. […] Ο Στράτος πήρε τη θέση του μόνον αφού βοήθησε τον Γούναρη να πάρει τη δική του. Μπροστά στον καθένα, σε απόσταση 15 βημάτων, ήταν πέντε στρατιώτες … Η απάθεια των καταδίκων ήταν απόλυτη. Ο Γούναρης κοίταζε προσεκτικά το εκτελεστικό απόσπασμα. Ο Μπαλτατζής φόρεσε το μονόκλ του, αφού το σκούπισε με το μαντίλι του· ο στρατηγός Χατζηανέστης στάθηκε προσοχή. Κανένας από τους έξι δεν δέχτηκε να του δέσουν τα μάτια».

«Εχω ήσυχον την συνείδησίν μου. Εκαμα παν ό,τι ήτο δυνατόν…»

Οταν ανέλαβε την πρωθυπουργία ο Γούναρης βρίσκονταν σε εξέλιξη οι επιχειρήσεις του Μαρτίου του 1921. Ο ίδιος ήρθε στη Μικρά Ασία μαζί με τον Κωνσταντίνο, στα τέλη Μαΐου 1921, ένα μήνα πριν ξεκινήσουν οι επιχειρήσεις που οδήγησαν στην κατάληψη του Εσκί Σεχίρ, του Αφιόν Καραχισάρ και της Κιουτάχειας. Ηταν παρών, όπως και ο βασιλιάς, στο πολεμικό συμβούλιο που πραγματοποιήθηκε στα μέσα Ιουλίου, όπου αποφασίστηκε η προέλαση προς την Αγκυρα, με την οποίαν συμφωνούσε.

1919-1922 – Πρόσωπα της Μικρασιατικής εκστρατείας: Δ. Γούναρης, βασικός πολέμιος του Βενιζέλου-1
Ο πρωθυπουργός Δ. Γούναρης με την ελληνική αντιπροσωπεία στη διάσκεψη της Γένοβας, τον Απρίλιο του 1922 (Φωτογραφικό αρχείο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ).

Στους μήνες που ακολούθησαν, η πρωθυπουργία του σφραγίστηκε από αλλεπάλληλες προσπάθειες –και ταξίδια στο εξωτερικό– να διασφαλιστεί η συμμαχική υποστήριξη (σε μια φάση που Γαλλία και Ιταλία άρχισαν να στηρίζουν τον Κεμάλ). Διαβλέποντας την πορεία των πραγμάτων, τον Φεβρουάριο του 1922 προειδοποιεί τον Βρετανό υπουργό Εξωτερικών λόρδο Κώρζον: «Η τουρκική αλαζονεία προ ουδενός θα αναχαιτισθή, και η κεμαλική πρόοδος δεν θα κρατηθή ούτε εις τα υπό της Συνθήκης των Σεβρών οριζόμενα όρια, ούτε εις την Σμύρνην, αλλά θα σαρώση τα Στενά».

Εκτός, όμως, από το διπλωματικό πεδίο, δυσχερής γινόταν η θέση του Γούναρη και στο εσωτερικό: η Μικρασιατική Εκστρατεία κόστιζε 8 εκατομμύρια δραχμές ημερησίως και η ελληνική οικονομία δεν άντεχε αυτό το βάρος. Καθώς, μάλιστα, οι διαπραγματεύσεις για τη σύναψη εξωτερικού δανείου απέτυχαν, ο υπουργός Οικονομικών Π. Πρωτοπαπαδάκης προχώρησε στη «διχοτόμηση της δραχμής» και στο «αναγκαστικό δάνειο» (Μάρτιος 1922). Αυτό έγινε λίγο μετά την πρώτη παραίτηση Γούναρη, η οποία οδήγησε έπειτα από μερικές ημέρες στον σχηματισμό δεύτερης κυβέρνησης υπό τον ίδιο. Ηταν φανερό πλέον ότι τα στρατιωτικά, οικονομικά και διπλωματικά αδιέξοδα είχαν τραυματίσει την ενότητα της παράταξης που είχε επικρατήσει στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920 – αυτό αποτύπωναν οι κινήσεις των Ν. Θεοτόκη, Ν. Στράτου και Γ. Μπούσιου.

Τελικά, ο Γούναρης θα παραμείνει πρωθυπουργός μέχρι και τις 3 Μαΐου 1922, οπότε παραιτείται. Λίγους μήνες μετά, το μέτωπο καταρρέει ολοκληρωτικά και η Σμύρνη καταστρέφεται. Στη Χίο και τη Λέσβο, όπου είχε καταφύγει ο κύριος όγκος των ελληνικών στρατευμάτων, εκδηλώνεται το κίνημα του Στρατού και του Στόλου (Σεπτέμβριος 1922), και στη συνέχεια, στην Αθήνα, συγκροτείται Επαναστατική Επιτροπή με επικεφαλής τον Θ. Πάγκαλο, η οποία συλλαμβάνει τους πολιτικούς και τους στρατιωτικούς που θεωρούνταν υπαίτιοι της μικρασιατικής τραγωδίας. Ο Πάγκαλος θέλει να διεξαχθεί το έκτακτο στρατοδικείο με συνοπτικές διαδικασίες. Ο Γούναρης ήταν πεπεισμένος ότι αυτός και οι συγκατηγορούμενοί του θα εκτελούνταν: «Εχω ήσυχον την συνείδησίν μου. Εκαμα παν ό,τι ήτο δυνατόν διά να εξαγάγω τον τόπον από την περιπλοκήν εις την οποία ευρέθη. […] Η προσπάθειά μου προσέκρουσε κυρίως εις την αντίδρασιν των αντιπάλων, που εθεώρουν την καταστροφήν μέσον εισόδου εις την εξουσίαν. Αλλ’ οι πιστεύοντες ότι θα δραπετεύσω διά ν’ αποφύγω την ευθυνοδοσίαν είναι τουλάχιστον ανόητοι. […] Γνωρίζω τι με αναμένει εν τη πραγματοποιήσει τοιαύτης αποφάσεως. Ισως και αυτός ο θάνατος επί της πυράς. Δεν πρόκειται να φύγω. Ας ησυχάσουν». Οι συλλήψεις και οι φήμες για ενδεχόμενη εκτέλεση είχαν προκαλέσει την άμεση παρέμβαση ξένων πρεσβευτών, χωρίς όμως κάποιο αποτέλεσμα. Τελικώς, το έκτακτο στρατοδικείο κρίνει τους Γούναρη, Μπαλτατζή, Στράτο, Θεοτόκη, Πρωτοπαπαδάκη και Χατζανέστη ενόχους για εσχάτη προδοσία εκ προθέσεως και τους καταδικάζει σε θάνατο. Και οι έξι εκτελέστηκαν το πρωί της 15ης Νοεμβρίου στου Γουδή.

Αυγ 23 2022

Καθορισμός εξεταστέας ύλης για τα μαθήματα της Α΄, Β΄ και Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου που εξετάζονται γραπτώς στις προαγωγικές και απολυτήριες εξετάσεις για το σχολικό έτος 2022-2023.

https://www.esos.gr/sites/default/files/articles-legacy/fek-2022-tefxos_b-04450-downloaded_-22_08_2022.pdf


Λήψη αρχείου

Ιούλ 31 2022

1919-1922: Ο αμφιλεγόμενος ύπατος αρμοστής της Σμύρνης Η προσωπικότητα του Αρ. Στεργιάδη και η σχέση με τον Βενιζέλο

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
1919-1922: Ο αμφιλεγόμενος ύπατος αρμοστής της Σμύρνης

Ο Αριστείδης Στεργιάδης στον σταθμό της Φιλαδελφείας Φωτ. Πολεμικό Μουσείο, Αθήνα
ΜΥΡΤΩ ΚΑΤΣΙΓΕΡΑ, ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΗΝΑΚΑΚΗΣ
24.07.2022 • 18:07 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Στις 2 Νοεμβρίου 1920 ο Αριστείδης Στεργιάδης, ύπατος αρμοστής της Σμύρνης και προσωπική επιλογή του Βενιζέλου για τη θέση αυτή, έλαβε τηλεγράφημα από τον απερχόμενο –μετά το εκλογικό αποτέλεσμα της προηγούμενης ημέρας– πρωθυπουργό που τον εξόρκιζε να παραμείνει στη θέση του «αν η διάδοχος κυβέρνησις το ζητήσει».

Τηλεγραφήματα έλαβε επίσης στις 3 και 7 Νοεμβρίου από τους ηγέτες της νικήτριας «Ηνωμένης Αντιπολίτευσης» Ράλλη και Γούναρη, οι οποίοι τον καλούσαν να μην επιμείνει στην παραίτηση που είχε υποβάλει. Μάλιστα, η νέα κυβέρνηση αποδέχθηκε να παραμείνουν στη θέση τους –όπως ζήτησε ο Στεργιάδης– όλοι οι άμεσοι συνεργάτες του, κάποιοι από τους οποίους είχαν απομακρυνθεί – «εκ παραδρομής», τον διαβεβαίωσε σχετικό κυβερνητικό τηλεγράφημα.

Και μόνο το ότι ήταν ο μοναδικός ανώτατος κρατικός λειτουργός και στρατιωτικός που παρέμεινε στη θέση του μετά την εκλογική νίκη των αντιβενιζελικών τον κατέστησε από τις πλέον αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της περιόδου.

Ο Στεργιάδης είχε μακεδονική καταγωγή, αλλά γεννήθηκε το 1861 στο Ηράκλειο της Κρήτης. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και τη Δυτική Ευρώπη, και στη συνέχεια άσκησε τη δικηγορία στη γενέτειρά του. Τον Αύγουστο του 1898, δύο από τους αδελφούς του δολοφονήθηκαν από τους Τούρκους, ενώ ο ίδιος μόλις γλίτωσε. Μετά τη συμμετοχή του στο κίνημα του Θερίσου (1905) φυλακίστηκε από τους Βρετανούς επί σχεδόν ένα χρόνο. Σε εκείνη τη φάση χρονολογείται η απαρχή της φιλίας του με τον Βενιζέλο και η εμπλοκή του με τη δημόσια σφαίρα.

«Η κατάστασις ήτις εντεύθεν εδημιουργήθη είνε εις άκρον σοβαρά και αν ελπίζω ακόμη να υπερκάμψωμεν τους κινδύνους στηρίζομαι κυριώτατα εις την αυτόθι παρουσίαν σου», έλεγε στο τηλεγράφημά του ο Βενιζέλος.

Μετά την απελευθέρωση της Κρήτης εκλέχτηκε πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου στο Ηράκλειο, θέση στην οποία παρέμεινε έως το 1910. Συνεργάστηκε με τον Βενιζέλο στη σύνταξη σειράς νόμων και το 1917 διορίστηκε από αυτόν γενικός διοικητής της Ηπείρου. Με την εκεί δράση του θεμελίωσε τη φήμη του ως ατόμου με διοικητικές ικανότητες και προσήλωση στο καθήκον. Ηδη από το 1914, βέβαια, ο Ιωάννης Μεταξάς τον περιέγραφε ως άνθρωπο που «προετοιμάζεται, σπουδάζων όλας τας υπηρεσίας εις τας λεπτομερείας των».

Στις αρχές του 1919, ο ευρισκόμενος στο Παρίσι για τις εργασίες της Συνδιάσκεψης Ειρήνης Βενιζέλος, ενόσω συζητούσε με τους συμμάχους την απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη, διεμήνυε στον Στεργιάδη την πρόθεσή του να του αναθέσει την Υπατη Αρμοστεία. Αυτός αρνήθηκε – ίσως γιατί είχε αντιρρήσεις για την εκστρατεία. Ωστόσο, μετά τα αιματηρά γεγονότα που ακολούθησαν την απόβαση του ελληνικού στρατού αναθεώρησε την απόφασή του. Το τηλεγράφημα του Βενιζέλου είναι εξαιρετικά εύγλωττο: «Η κατάστασις ήτις εντεύθεν εδημιουργήθη είνε εις άκρον σοβαρά και αν ελπίζω ακόμη να υπερκάμψωμεν τους κινδύνους στηρίζομαι κυριώτατα εις την αυτόθι παρουσίαν σου, ήτις με ασφαλίζει ότι από πολιτικής τουλάχιστον απόψεως γίνεται αυτού ό,τι ανθρωπίνως είναι δυνατόν».

Επιλέγοντάς τον ο Βενιζέλος για τη θέση αυτή, παρά τις αντιδράσεις στελεχών του κόμματος των Φιλελευθέρων, που τη θεωρούσαν ενδιάμεσο σκαλοπάτι για μια μελλοντική πολιτική καριέρα, του έδωσε σαφή εντολή: να διοικήσει με απόλυτη αμεροληψία και με όρους ισοπολιτείας απέναντι στις εθνικές και θρησκευτικές κοινότητες που ζούσαν στη Σμύρνη. Μόνο έτσι θα πείθονταν οι Σύμμαχοι ότι οι ελληνικές δυνάμεις δεν είχαν συμπεριφορά κατακτητή και η Σμύρνη, με την ευρύτερη περιοχή της, θα παραχωρούνταν οριστικά στην Ελλάδα. Ισως γι’ αυτό ο Γούναρης –κατανοώντας δηλαδή ότι η προσάρτηση της Δυτικής Μικράς Ασίας στην Ελλάδα δεν ήταν τετελεσμένο γεγονός, θα οριστικοποιούνταν ανάλογα και με την ισότιμη στάση της ελληνικής διοίκησης απέναντι στο μουσουλμανικό στοιχείο, στάση που ο Στεργιάδης τηρούσε απαρέγκλιτα, δυσαρεστώντας ή και εξοργίζοντας το ελληνικό στοιχείο– του πρότεινε να παραμείνει στη θέση του· ειδικά σε μια περίοδο που είχαν διαταραχθεί οι σχέσεις της Ελλάδας με τους Συμμάχους (μετά την ήττα του Βενιζέλου και την επάνοδο του Κωνσταντίνου): παραμείνετε στη θέση σας «ίνα μη διαταραχθή η συνέχισις της πολιτικής την οποία εφαίνετο τουλάχιστον ότι έμελλε να ακολουθήση και η διάδοχος κυβέρνησις». Πώς να αγνοήσει, άλλωστε, τον Βρετανό πρέσβη στην Αθήνα που χαρακτήριζε τον Στεργιάδη «το μεγαλύτερο ηθικό περιουσιακό στοιχείο στα χέρια της ελληνικής κυβέρνησης και του Θρόνου»;

Η υλοποίηση του στόχου της «ειρηνικής συνύπαρξης των δύο κοινοτήτων κάτω από μια αμερόληπτη ελληνική διοίκηση» (Βενιζέλος) δεν ήταν καθόλου εύκολη. Και μπορεί ο Βρετανός πρέσβης να θεωρούσε τον Στεργιάδη «σχεδόν τον μόνο πολιτικό άνδρα ισχυρού χαρακτήρα και υψηλής πολιτικής ακεραιότητας ανάμεσα σε αυτούς που κατέχουν κάποια σημαντική θέση»· ή ο πρόξενος των ΗΠΑ στη Σμύρνη Τζ. Χόρτον να έγραψε πως «ήταν πράγματι μεγάλος άνδρας και κατέβαλε τεράστιες προσπάθειες για να εκτελέσει ένα υπεράνθρωπο καθήκον», ωστόσο ο ύπατος αρμοστής καλούνταν να υλοποιήσει αυτό το καθήκον σε ένα έδαφος «σπαρμένο με νάρκες»: πρώτη απ’ όλες ήταν η επιθυμία του ελληνικού στοιχείου να εκδικηθεί για τους διωγμούς που είχε υποστεί κατά την περίοδο 1914-1918.

Ετσι, η προσπάθειά του να κινηθεί με βάση αυτή την κατεύθυνση –«να επιπλεύσει σε τέτοια τρικυμιώδη θάλασσα» (Toynbee)– είχε ως αποτέλεσμα να χαρακτηριστεί «μεροληπτικός υπέρ των Τούρκων» ή «φιλότουρκος». Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η αντίδραση των βενιζελικών στην προσπάθειά του να προσεταιριστεί το τουρκικό στοιχείο της ελληνικής ζώνης – ή έστω να εξασφαλίσει την ουδετερότητά του. Και πάλι όμως ο Βενιζέλος τον στήριξε, πρότεινε δε στους ηγέτες του κινήματος της Μικρασιατικής Αμυνας να τον κάνουν αρχηγό τους, αν ήθελαν να ευοδωθούν οι στόχοι του. Αλλά και ο Γούναρης, το φθινόπωρο του 1921 του ανέθεσε την οργάνωση και συστηματοποίηση της διοίκησης της μικρασιατικής ζώνης που κατείχε ο ελληνικός στρατός.

1919-1922: Ο αμφιλεγόμενος ύπατος αρμοστής της Σμύρνης-1
Σμύρνη, Οκτώβριος 1920. Ο Αριστείδης Στεργιάδης (αριστερά με πολιτικά) υποδέχεται τον αρχιστράτηγο Λ. Παρασκευόπουλο (δεξιά του στην εικόνα). Δεύτερος από δεξιά ο Θ. Πάγκαλος (Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα).

Ο ρόλος του Στεργιάδη και «η διακυβέρνηση που θύμιζε ξιφασκία»

 

Συνέχεια ανάγνωσης

Ιούλ 23 2022

1922 – Τα αναπάντητα ερωτήματα της καταστροφής: Θα μπορούσε να είχε περιέλθει η Αν. Θράκη στην ελληνική επικράτεια;

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

«Χθες την εσπέραν», έγραφε η «Καθηµερινή» στις 14 Ιουλίου 1920, «περί την δύσιν, το πυροβόλον απηύθυνεν από των λόφων εκατό ελληνικών πόλεων, βαρύβοον εσπερινόν ύμνον προς τον Θεόν της Ελλάδος διότι ηυνόησε τα Ελληνικά όπλα εν τη απελευθερωτική των προσπαθεία

1922 – Τα αναπάντητα ερωτήματα της καταστροφής: Θα μπορούσε να είχε περιέλθει η Αν. Θράκη στην ελληνική επικράτεια;

Η είσοδος του βασιλιά Αλέξανδρου στην Αδριανούπολη, τον Ιούλιο του 1920. Η Μικρασιατική Καταστροφή καθόρισε την τύχη της Ανατολικής Θράκης. Αμέσως μετά την υπογραφή της ανακωχής των Μουδανιών άρχισε η αποχώρηση του ελληνικού στρατού που ολοκληρώθηκε στις 12/25 Νοεμβρίου 1922. Τον στρατό ακολούθησαν πανικόβλητοι εκατοντάδες χιλιάδες Ελληνες της περιοχής. Φωτ. ΕΘΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, ΑΘΗΝΑ
ΣΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΗΝΑΚΑΚΗΣ
25.06.2022 • 14:51
UPD: 22.07.2022 • 20:56 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

«Χθες την εσπέραν», έγραφε η «Καθηµερινή» στις 14 Ιουλίου 1920, «περί την δύσιν, το πυροβόλον απηύθυνεν από των λόφων εκατό ελληνικών πόλεων, βαρύβοον εσπερινόν ύμνον προς τον Θεόν της Ελλάδος διότι ηυνόησε τα Ελληνικά όπλα εν τη απελευθερωτική των προσπαθεία. Κατά την ιδίαν ώραν, χθες, ο μουεζίνης θ’ απηύθυνε, μελαγχολικώτερος ή άλλοτε, από των μιναρέδων του Σουλτάν Σελήμ προς τον δύοντα ήλιον της Αδριανουπόλεως, αντί προσευχής, πικρόν παράπονον διά τον Αλλάχ, όστις εγκατέλειψε τους πιστούς και ευνοεί τους απίστους».

Σημείο αναφοράς στην Ανατολική Θράκη, η Αδριανούπολη είχε καταληφθεί από τον ελληνικό στρατό στις 12 Ιουλίου, ενώ την επομένη εισερχόταν στην πόλη ο βασιλιάς Αλέξανδρος. «Η κατάληψις ολοκλήρου της Ανατολικής Θράκης, μέχρι της Μαύρης Θαλάσσης και της γραμμής της Τσατάλτζας πιστεύεται ότι θα έχει συντελεσθή εντός βραχυτάτου διαστήματος και όλως ακόπως πλέον», έγραφε το ίδιο φύλλο της εφημερίδας. Επειτα από δύο εβδομάδες (28 Ιουλίου/10 Αυγούστου 1920) υπογραφόταν η Συνθήκη των Σεβρών, με την οποία –πέραν των άλλων– αποδιδόταν στην Ελλάδα το μεγαλύτερο μέρος της Ανατολικής Θράκης.

Είκοσι έξι μήνες αργότερα (Σεπτέμβριος 1922), όταν διεξάγονταν οι συνομιλίες οι οποίες κατέληξαν στη Σύμβαση Ανακωχής των Μουδανιών, η κατάσταση ήταν πολύ διαφορετική.

Ο ελληνικός στρατός είχε ηττηθεί στη Μικρά Ασία και το ηθικό των δυνάμεών του στην Ανατολική Θράκη ήταν καταρρακωμένο. Και μπορεί οι Τούρκοι να μη διέθεταν δυνάμεις στην περιοχή ούτε να είχαν εύκολη πρόσβαση στην Ανατολική Θράκη –καθώς οι σύμμαχοι, κυρίως οι Βρετανοί, κατείχαν τα Στενά και την Κωνσταντινούπολη–, ωστόσο ούτε για την Ελλάδα ήταν εύκολο να διατηρήσει στην επικράτειά της την περιοχή: μετά την κατάρρευση και την καταστροφή στη Μικρασία –με ό,τι συνεπαγόταν αυτή– μια νέα πολεμική σύγκρουση για τη διατήρηση της Ανατολικής Θράκης θα ήταν από κάθε άποψη δυσβάσταχτη, δεν θα εξασφάλιζε την υποστήριξη της Βρετανίας – ίσως να οδηγούσε και σε σύγκρουση μαζί της, μια και η Βρετανία ενδιαφερόταν κυρίως για τον έλεγχο των Στενών και ουδόλως για την Ανατολική Θράκη–, ενδεχομένως δε, θα πρόσφερε ερείσματα στην τουρκική επιδίωξη για διεκδίκηση υπέρογκων πολεμικών αποζημιώσεων έναντι της Ελλάδας.

Υπό το βάρος αυτών των δεδομένων, ελήφθη από τον Ελευθέριο Βενιζέλο –που είχε επανέλθει στο προσκήνιο, ηγούμενος της ελληνικής διπλωματίας και επηρεάζοντας αποφασιστικά τις επιλογές της τότε κυβέρνησης– η απόφαση για απόσυρση του ελληνικού στρατού από την Ανατολική Θράκη και η εκχώρησή της στην Τουρκία. Ηταν σωστή αυτή η απόφαση; Θα μπορούσε να γίνει κάτι διαφορετικό και να μην παραδοθεί η Ανατολική Θράκη; Τα στρατιωτικά δεδομένα στην περιοχή και τα διπλωματικά τεκταινόμενα κατά την περίοδο αυτή επέτρεπαν κάποια άλλη επιλογή; Το ερώτημα αυτό, το οποίο φορτίζεται από τις αντιπαραθέσεις του Εθνικού Διχασμού, προσεγγίζουν ο Αγγελος Συρίγος και ο Θεοδόσης Καρβουναράκης.

1922 – Τα αναπάντητα ερωτήματα της καταστροφής: Θα μπορούσε να είχε περιέλθει η Αν. Θράκη στην ελληνική επικράτεια;-1
Ορκωμοσία εθελοντών στις Σαράντα Εκκλησιές της Αν. Θράκης. Το ηθικό των στρατιωτών ήταν εξαιρετικά χαμηλό και οι λιποταξίες πολλές και μαζικές. Χρειάστηκε η σιδηρά πειθαρχία που επέβαλε ο στρατηγός Πάγκαλος από τον Δεκέμβριο του 1922, για να δημιουργηθεί η σχετικά αξιόπιστη στρατιά του Εβρου. Φωτ. ΕΘΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, ΑΘΗΝΑ

1922 – Τα αναπάντητα ερωτήματα της καταστροφής: Θα μπορούσε να είχε περιέλθει η Αν. Θράκη στην ελληνική επικράτεια;-2

Πέντε στοιχεία που βάρυναν στην απόφαση του Βενιζέλου

Του Άγγελου Συρίγου 

Βάσει της Συνθήκης των Σεβρών, ολόκληρη η περιοχή της Ανατολικής Θράκης µέχρι την Τσατάλτζα, 40 χιλιόμετρα έξω από την Κωνσταντινούπολη, είχε περιέλθει στην ελληνική κυριαρχία. Αλλωστε, παραδοσιακά, ο κύριος όγκος των ελληνικών πληθυσμών της ευρύτερης περιοχής της Θράκης κατοικούσε κυρίως στο ανατολικό της τμήμα και στην Κωνσταντινούπολη.

Μετά την κατάληψη της Μικράς Ασίας και την καταστροφή, οι κεμαλικοί διεκδίκησαν την Κωνσταντινούπολη (που βρισκόταν στα χέρια των συμμάχων) και την ευρωπαϊκή της ενδοχώρα. Με τον αέρα του νικητή επεδίωκαν να εφαρμόσουν τον λεγόμενο «εθνικό όρκο», που περιελάμβανε στα τουρκικά εδάφη και την Ανατολική Θράκη.

Τα αντικειμενικά στοιχεία δεν ήσαν υπέρ τους. Οι κεμαλικές δυνάμεις δεν είχαν παρουσία στην Ανατολική Θράκη. Δεν υπήρχε ούτε στρατιωτική επαφή Ελλήνων και Τούρκων καθ’ ότι η περιοχή των Στενών, περιλαμβανομένης και της Κωνσταντινουπόλεως, βρισκόταν υπό διασυμμαχικό έλεγχο. Επομένως, μεταξύ των δύο εμπόλεμων πλευρών παρεμβάλλονταν οι νικήτριες δυνάμεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Επιπλέον, οι Τούρκοι δεν είχαν δικά τους μέσα για να περάσουν στην ευρωπαϊκή πλευρά. Τέσσερα ελληνικά πολεμικά πλοία βρίσκονταν στη Θάλασσα του Μαρμαρά και δυνητικά μπορούσαν να παρεμποδίσουν τους Τούρκους να περάσουν στην απέναντι ακτή.

Στην Ανατολική Θράκη δεν υπήρχε σοβαρή αντίδραση από το μουσουλμανικό στοιχείο. Η μοναδική εστία αντιστάσεως που είχε οργανώσει ένας ανώτατος Οθωμανός αξιωματικός, ο Τζαφέρ Ταγιάρ στην Αδριανούπολη, είχε κατασταλεί εύκολα από τον ελληνικό στρατό ήδη από τον Ιούλιο του 1920.

Στις συζητήσεις για αναθεώρηση της Συνθήκης των Σεβρών και οριστική ειρήνευση που είχαν προηγηθεί μεταξύ των συμμάχων της Ελλάδας και των κεμαλικών δυνάμεων, αντικείμενο ήταν κυρίως η κατάσταση στη μικρασιατική χερσόνησο. Η Ανατολική Θράκη είχε τεθεί από Γάλλους και Ιταλούς, χωρίς, όμως, να προχωρήσουν οι συζητήσεις. Στην πραγματικότητα, εάν είχε βρεθεί συμφωνημένη λύση στο θέμα της Μικράς Ασίας είναι πολύ πιθανόν να είχαμε μπορέσει να διατηρήσουμε την Ανατολική Θράκη. Η Μικρασιατική Καταστροφή, όμως, άλλαξε άρδην τα δεδομένα.

Τον Οκτώβριο του 1922 συνεκλήθη στα Μουδανιά συνδιάσκεψη για να ορίσει τους όρους ανακωχής. Εκεί ζητήθηκε από την Ελλάδα να εκχωρήσει την Ανατολική Θράκη στους Τούρκους. Η τελική απόφαση ελήφθη κατ’ ουσίαν από τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Αν και βρισκόταν ακόμη στο Λονδίνο, ασκούσε αποφασιστική επιρροή στην ελληνική κυβέρνηση. Με τηλεγράφημά του εισηγήθηκε την εκχώρηση της Ανατολικής Θράκης. Κατηγορήθηκε ότι λειτούργησε ως όργανο της βρετανικής εξωτερικής πολιτικής. Στην πραγματικότητα, στην απόφασή του βάρυναν τα ακόλουθα στοιχεία:

Κατ’ αρχήν, ήταν ειλημμένη απόφαση των συμμάχων. Μετά τη νίκη των κεμαλικών έψαχναν έναν τρόπο να διαπραγματευθούν για το καθεστώς των Στενών, ενόσω αυτά θα παρέμεναν κατεχόμενα από τα στρατεύματά τους. Παράλληλα ήθελαν να εξευμενίσουν τον Κεμάλ. Ελαβαν την απόφαση να του προσφέρουν την Ανατολική Θράκη. Ηταν μία ανώδυνη για αυτούς παραχώρηση, από την οποία δεν είχαν διάθεση να υπαναχωρήσουν. Αντιστοίχως ο Κεμάλ δεσμεύθηκε να μην προχωρήσει στην Κωνσταντινούπολη και στη ζώνη των Στενών. Στα Μουδανιά η ελληνική αντιπροσωπεία βρήκε μία κατάσταση τελειωμένη. Οι σύμμαχοι είχαν παραχωρήσει την Ανατολική Θράκη και γύρευαν απλώς την τυπική αποδοχή της αποφάσεώς τους από την Ελλάδα.

Το δεύτερο σημείο αφορούσε τη στάση των Βρετανών. Δεν ήταν βέβαιον ούτε ότι θα επέλεγαν μία παρατεταμένη σύγκρουση με τους Τούρκους· ούτε ότι θα τους εμπόδιζαν να περάσουν στην ευρωπαϊκή ακτή· ούτε ότι θα ενίσχυαν τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις στη Θράκη για να αντιμετωπίσουν τους κεμαλικούς. Αλλωστε ο Λόιντ Τζορτζ, που ως πρωθυπουργός υποστήριζε την ελληνική πλευρά, αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα λόγω ακριβώς του ανατολικού ζητήματος. Λίγες ημέρες μετά την ανακωχή των Μουδανιών, τον Οκτώβριο του 1922, παραιτήθηκε.

Το τρίτο σημείο αφορούσε τις πραγματικές δυνατότητες των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων. Ο στρατός στη Θράκη είχε πράγματι παραμείνει ανέπαφος. Στην πραγματικότητα, όμως, το ηθικό των στρατιωτών ήταν εξαιρετικά χαμηλό και οι λιποταξίες πολλές και μαζικές. Χρειάστηκε η σιδηρά πειθαρχία που επέβαλε ο στρατηγός Πάγκαλος από τον Δεκέμβριο του 1922 για να δημιουργηθεί η σχετικά αξιόπιστη στρατιά του Εβρου. Ετσι μπόρεσε να χρησιμοποιηθεί ως διαπραγματευτικό πλεονέκτημα για τον Βενιζέλο κατά τη Συνδιάσκεψη της Λωζάννης.

Επόμενο εξαιρετικής σπουδαιότητας σημείο ήταν ότι αμέσως μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η Ελλάδα είχε άμεση ανάγκη από εξωτερικά δάνεια και υλική βοήθεια. Τα χρειαζόταν για να συνδράμει τον τεράστιο για τα δεδομένα της χώρας αριθμό των εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων που είχαν καταφθάσει σε λίγες ημέρες από τη Μικρά Ασία. Σε άλλη περίπτωση, οι άνθρωποι αυτοί θα πέθαιναν από την πείνα και τις κακουχίες σε λίγους μήνες.

Τελευταίο σημείο ήταν η επερχόμενη συνδιάσκεψη της ειρήνης. Εάν η Ελλάδα συνέχιζε τον πόλεμο στη Θράκη, θα έχανε εντελώς τη διεθνή υποστήριξη που χρειαζόταν για τις επικείμενες διαπραγματεύσεις. Επιπλέον, αντιμετώπιζε το φάσμα ιλιγγιώδους πολεμικής αποζημιώσεως που θα διεκδικούσαν οι Τούρκοι. Η πιθανότητα να υποχρεωθούμε να παραδώσουμε τον ελληνικό στόλο στους Τούρκους (όπως έπαθε η Γερμανία με τη Συνθήκη των Βερσαλλιών) ήταν ισχυρή. Αυτό θα άφηνε αφύλακτα τα ελληνικά νησιά.

Εάν είχε βρεθεί συμφωνημένη λύση στο θέμα της Μικράς Ασίας είναι πολύ πιθανόν να είχαμε μπορέσει να διατηρήσουμε την Ανατολική Θράκη. Η Μικρασιατική Καταστροφή, όμως, άλλαξε άρδην τα δεδομένα.

Αμέσως μετά την υπογραφή της ανακωχής των Μουδανιών άρχισε η αποχώρηση του ελληνικού στρατού από την Ανατολική Θράκη, που ολοκληρώθηκε στις 12/25 Νοεμβρίου 1922. Τον στρατό ακολούθησαν πανικόβλητοι εκατοντάδες χιλιάδες Ελληνες της περιοχής. Σε αντίθεση με τους Μικρασιάτες, οι Ανατολικοθρακιώτες σώθηκαν όλοι, μεταφέροντας πάνω στους χιλιάδες αραμπάδες με τους οποίους διέσχισαν τον Εβρο, ένα στοιχειώδες μέρος της κινητής περιουσίας τους.

* Ο κ. Αγγελος Συρίγος είναι αν. καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, βουλευτής στην Α΄ Αθηνών, υφυπουργός Παιδείας.

1922 – Τα αναπάντητα ερωτήματα της καταστροφής: Θα μπορούσε να είχε περιέλθει η Αν. Θράκη στην ελληνική επικράτεια;-3
Ορκωμοσία εθελοντών στις Σαράντα Εκκλησιές της Αν. Θράκης. Το ηθικό των στρατιωτών ήταν εξαιρετικά χαμηλό και οι λιποταξίες πολλές και μαζικές. Χρειάστηκε η σιδηρά πειθαρχία που επέβαλε ο στρατηγός Πάγκαλος από τον Δεκέμβριο του 1922, για να δημιουργηθεί η σχετικά αξιόπιστη στρατιά του Εβρου. Φωτ. ΕΘΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, ΑΘΗΝΑ
1922 – Τα αναπάντητα ερωτήματα της καταστροφής: Θα μπορούσε να είχε περιέλθει η Αν. Θράκη στην ελληνική επικράτεια;-4
Ιούλιος 1920. Τμήμα των ελληνικών στρατευμάτων διαβαίνει τον ποταμό Εβρο από πλωτή γέφυρα. Είκοσι οκτώ μήνες αργότερα, ο στρατός αποχώρησε. Φωτ. ΕΘΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, ΑΘΗΝΑ
1922 – Τα αναπάντητα ερωτήματα της καταστροφής: Θα μπορούσε να είχε περιέλθει η Αν. Θράκη στην ελληνική επικράτεια;-5
Σαρακατσάνοι επισκέπτονται το στρατηγείο της Μεραρχίας Ξάνθης στις Σαράντα Εκκλησιές της Ανατολικής Θράκης. Φωτ. ΕΘΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, ΑΘΗΝΑ

1922 – Τα αναπάντητα ερωτήματα της καταστροφής: Θα μπορούσε να είχε περιέλθει η Αν. Θράκη στην ελληνική επικράτεια;-6

Καθοριστική η στάση των μεγάλων δυνάμεων

Του Θεοδόση Καρβουνάκη

Στο ζήτημα της Ανατολικής Θράκης, της οποίας η τύχη κρίθηκε στα Μουδανιά τον Οκτώβρη του 1922, καθοριστικό ρόλο έπαιξε η στάση των τριών μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, της Μεγάλης Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας. Εξ αυτών η Βρετανία υποστήριζε τη χώρα μας για λόγους που γίνονται σαφείς στο παρακάτω υπόμνημα, γραμμένο τον Δεκέμβρη του 1920 από αξιωματούχο του βρετανικού υπουργείου Εξωτερικών: «Η ιδέα που οδήγησε στην υποστήριξή μας προς την Ελλάδα δεν ήταν κάποια συναισθηματική παρόρμηση, αλλά η φυσική έκφραση της ιστορικής μας πολιτικής – η προστασία της Ινδίας και της Διώρυγας του Σουέζ. Για έναν αιώνα είχαμε υποστηρίξει την Τουρκία ως την πρώτη γραμμή άμυνας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Τουρκία αποδείχθηκε αναξιόπιστη και υποχωρήσαμε στη δεύτερη γραμμή, τη γραμμή από τη Σαλαμίνα στη Σμύρνη. Γεωγραφικά η θέση της Ελλάδας ήταν μοναδική για τους σκοπούς μας. Πολιτικά ήταν αρκετά ισχυρή ώστε να μη δημιουργεί έξοδα σε καιρό ειρήνης και αρκετά αδύναμη ώστε να είναι απολύτως υποτελής σε καιρό πολέμου». Ειλικρινή ήταν τα φιλελληνικά αισθήματα του πρωθυπουργού της Βρετανίας Ντέιβιντ Λόιντ Τζορτζ. Κατά τη διάρκεια της ελληνικής προέλασης προς τον Σαγγάριο, τον Ιούλιο – Αύγουστο 1921, η ερωμένη και μετέπειτα σύζυγος του Βρετανού πρωθυπουργού Φράνσις Στίβενσον έγραφε στο ημερολόγιό της: «Ο D (David) ενδιαφέρεται πολύ για την ελληνική προέλαση εναντίον των Τούρκων. Εδωσε μεγάλη μάχη στο υπουργικό συμβούλιο για να υποστηρίξει τους Ελληνες… αλλά ο D λέει, ότι αν οι Ελληνες επιτύχουν… μια νέα ελληνική αυτοκρατορία θα ιδρυθεί, φιλική προς τη Βρετανία και θα υποστηρίξει όλα τα συμφέροντά μας στην Ανατολή. Είναι απόλυτα πεπεισμένος ότι έχει δίκαιο επ’ αυτού και είναι πρόθυμος να διακινδυνεύσει τα πάντα γι’ αυτό». Φιλελληνικό, ή για την ακρίβεια φιλοβενιζελικό, ήταν και το κλίμα στο βρετανικό υπουργείο Εξωτερικών. Υπήρχαν όμως και αντίθετες φωνές, όπως του Ουίνστον Τσώρτσιλ, υπουργού Πολέμου και αργότερα Αποικιών και του Εντουιν Μόνταγκιου, υπουργού υπεύθυνου για την Ινδία, που υποστήριζαν έναν διακανονισμό με τον Κεμάλ εις βάρος της Ελλάδας. Το Βρετανικό Γενικό Επιτελείο είχε επίσης αμφιβολίες για τις δυνατότητες του ελληνικού στρατού.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ιούλ 16 2022

Εξεταστέα ύλη για το έτος 2023 για τα μαθήματα που εξετάζονται πανελλαδικά για την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση αποφοίτων Γ’ τάξης Ημερησίου Γενικού Λυκείου και Γ’ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου

https://www.esos.gr/sites/default/files/articles-legacy/exetastea_yli_1.pdf


Λήψη αρχείου

Όροι χρήσης blogs.sch.gr | Δήλωση προσβασιμότητας
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Accessibility by WAH