Ο συγγραφέας, το έργο και ο ιδανικός αναγνώστης

Γράφει ο Μάρκος Καρασαρίνης

«Η ιδέα ενός οργανωμένου βιβλίου ήταν ολότελα έξω από το πνευματικό μου βεληνεκές όταν κάθισα να γράψω. […] Για την ακρίβεια, δεν ήμουν διόλου βέβαιος αν ήθελα να γράψω ή αν σκόπευα να γράψω ή, τέλος πάντων, εάν υπήρχε κάτι για το οποίο να γράψω». Το 1912, είκοσι τρία χρόνια μετά από μία μέρα απραξίας «στη διάρκεια κάποιων διακοπών» του 1889 κατά την οποία ο τριανταδυάχρονος Τζόζεφ Κόνραντ έπιασε «μια πένα παρατημένη» προκειμένου να γράψει την Τρέλα του Αλμάγερ, το πρώτο του μυθιστόρημα, επιστρέφει στο Προσωπικό ημερολόγιο στο συγγραφικό του ξεκίνημα.

Σε αυτή την περίσταση, όπως και σε άλλες όπου εκ των υστέρων εξηγεί τα έργα του, παρατηρεί ο Εντουαρντ Σαΐντ στο βιβλίο του Ο κόσμος, το κείμενο και ο κριτικός, ο Κόνραντ παρουσιάζει τις αφηγήσεις του ως απόρροια της τύχης μάλλον (ενός γοητευτικού περιστατικού, ενός στοιχείου προσωπικής εμπειρίας, ενός θέματος από μια εφημερίδα) παρά ως αποτέλεσμα μεθόδου.

Αν και οι αναμνήσεις του Προσωπικού ημερολογίου είναι διαβόητες για την αναξιοπιστία τους, ο Κόνραντ δίνει εδώ με τον τρόπο του μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα απάντηση στο ερώτημα του πώς και για ποιον γεννιέται η γραφή: ως απροσδιόριστη εσωτερική ανάγκη που ίσως δεν απευθύνεται καν στον συγγραφέα. Για το πρώτο, την πιεστική αίσθηση της έκφρασης, κανείς λογοτέχνης δεν θα έφερνε αντίρρηση· για το δεύτερο, τον αποδέκτη του κειμένου, η ασυμφωνία είναι απόλυτη.

Υπάρχει ιδανικός αναγνώστης, τον οποίο ο συγγραφέας έχει στο μυαλό του, όταν γράφει, ή επιτελεί ο ίδιος αυτή τη λειτουργία; Είναι η γραφή μια μορφή επικοινωνίας με ένα ευρύ κοινό ή έχει και τον χαρακτήρα σιωπηρού διαλόγου με προηγούμενους ή σύγχρονους ομότεχνους; Και, από την άλλη πλευρά, επιδιώκει ο λογοτέχνης να συνομιλήσει με τους ανθρώπους του καιρού του ή ρίχνει κλεφτές ματιές προς την αιωνιότητα, γνέφοντας προς τις γενιές που έπονται;

Το κίνητρο αυτό, της νοητής συνάντησης με τον δέκτη, ίσως είναι επίσης μια ανάγκη, ανάλογη με εκείνη την πρωταρχική την οποία ο Τζόζεφ Κόνραντ αποτυπώνει με ένταση στον πρόλογο του Νέγρου του «Νάρκισσου»: «Να αρπάξεις σε μια στιγμή θάρρους, από την άσπλαχνη ορμή του χρόνου, μια περαστική φάση της ζωής».

Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΔΩ: https://www.tovima.gr/print/nees-epoxes/gia-poion-grafo/