Οκτ 08 2020

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝ Β’ΛΥΚΕΙΟΥ Ο. Π.



Λήψη αρχείου

Οκτ 08 2020

ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ



Λήψη αρχείου

Σεπ 29 2020

Ομάδες και κλάδοι μαθημάτων, τρόπος και χρόνος εξέτασης των γραπτών δοκιμίων προαγωγικών και απολυτηρίων εξετάσεων του Γενικού Λυκείου

https://www.esos.gr/sites/default/files/articles-legacy/omades_kai_toys_kladoi_mathimaton_exetaseis_vathmologisi_tropos_diatyposis_ton_thematon_.pdf

 

ΕΙΔΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΛΑΤΙΝΙΚΑ:
ΣΤ. Λατινικά
Για την εξέταση στο μάθημα των Λατινικών της Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών της Β’
τάξης Ημερησίου και Εσπερινού Γενικού Λυκείου δίνεται στους μαθητές/- τριες διδαγμένο κείμενο 10-12 στίχων
και ζητείται από αυτούς/ές:
α) να το μεταφράσουν στη Νέα Ελληνική (20 μονάδες)
β) να απαντήσουν στις εξής παρατηρήσεις (σύνολο 80 μονάδες):
– μία (1) παρατήρηση από την Εισαγωγή του σχολικού βιβλίου κλειστού τύπου (10 μονάδες)
– μία (1) παρατήρηση ανοικτού ή κλειστού τύπου από το εισαγωγικό σημείωμα του κειμένου σε συνάρτηση με
το περιεχόμενό του (10 μονάδες)
– μία (1) παρατήρηση ετυμολογική: Συσχέτιση λέξεων της Λατινικής με λέξεις που χρησιμοποιούνται στη Νέα
Ελληνική (5 μονάδες)
– μία παρατήρηση που θα αξιοποιεί τη χρήση στερεότυπης λατινικής φράσης στο κατάλληλο κειμενικό
περιβάλλον της Νέας Ελληνικής (5 μονάδες)
– δύο (2) παρατηρήσεις Γραμματικής (30 μονάδες)
– μία (1) παρατήρηση Συντακτικού (20 μονάδες).
Καθεμία από τις παρατηρήσεις Γραμματικής και Συντακτικού μπορεί να αναλύεται σε δύο (2) ισοδύναμα
υποερωτήματα.

 

 



Λήψη αρχείου

Σεπ 29 2020

Καθορισμός εξεταστέας ύλης για τα μαθήματα που εξετάζονται γραπτώς στις προαγωγικές εξετάσεις για το έτος σχολικό έτος 2020 – 2021.

https://www.esos.gr/sites/default/files/articles-legacy/_i_exetastea_yli_ton_mathimaton_poy_exetazontai_graptos_stis_proagogikes_exetaseis.pdf

 

 



Λήψη αρχείου

Σεπ 23 2020

Η υπουργική απόφαση για την παροχή σύγχρονης εξ αποστάσεως εκπαίδευσης.



Λήψη αρχείου

Σεπ 21 2020

NOMOΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ. 4692 Αναβάθμιση του Σχολείου και άλλες διατάξεις 12 Ιουνίου 2020



Λήψη αρχείου

Ιούλ 23 2020

Καθορισμός εξεταστέας ύλης για το έτος 2021 για τα μαθήματα που εξετάζονται πανελλαδικά για την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.



Λήψη αρχείου

Ιαν 11 2020

Συμπληρωματικές οδηγίες-διευκρινίσεις σχετικά με τη διδασκαλία και αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων της Γ΄ Λυκείου για το σχολικό έτος 2019-2020.



Λήψη αρχείου

Αυγ 03 2019

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

«Γ. Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία
Στο μάθημα «Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία» στη Γ΄ τάξη Ημερησίου Γενικού Λυκείου και
στη Γ΄ και Δ΄ τάξη Εσπερινού Γενικού οι μαθητές και οι μαθήτριες αξιολογούνται σε ενιαία τρίωρη
εξέταση στην κατανόηση και παραγωγή λόγου.
Δίνονται στις μαθήτριες και τους μαθητές δύο ή τρία μη διδαγμένα κείμενα, συνολικής έκτασης έως
τρεις σελίδες, ένα εκ των οποίων είναι λογοτεχνικό, σε ολοκληρωμένη ή αποσπασματική μορφή,
(ποίημα, διήγημα, μυθιστόρημα ή θεατρικό έργο)· τα υπόλοιπα κείμενα μπορεί να είναι σε
ολοκληρωμένη, ελαφρώς διασκευασμένη ή αποσπασματική μορφή: δημοσιογραφικά άρθρα,
συνεντεύξεις, κριτικές, δοκίμια, επιστημονικά κείμενα, αφίσες με λεζάντα, πληροφοριακά κείμενα
με εικόνες, σκίτσα, πίνακες ή διαγράμματα κ.ά.), διαφορετικά μεταξύ τους ως προς το κειμενικό
είδος, ώστε να αποτιμάται η αναγνωστική ικανότητα των μαθητών και μαθητριών σε ποικιλία
κειμενικών ειδών. Τα κείμενα μπορούν να συνοδεύονται από σύντομο εισαγωγικό σημείωμα χωρίς
ερμηνευτικά σχόλια.
Για τα κείμενα αυτά τίθενται τέσσερα συνολικά θέματα μέσω των οποίων αποτιμάται η ικανότητα
των μαθητών/τριών να κατανοούν το περιεχόμενο των κειμένων, να ερμηνεύουν και να αξιολογούν
στάσεις, αξίες, ιδέες κ.ά. βασιζόμενοι/ες σε στοιχεία των κειμένων, καθώς επίσης να παράγουν
ερμηνευτικό και κριτικό λόγο. Τα θέματα προτείνεται να είναι διαβαθμισμένης δυσκολίας και να
τίθενται περιορισμοί στην έκταση των απαντήσεων (όπου χρειάζεται). Το νοηματικό περιεχόμενο
των μη λογοτεχνικών κειμένων πρέπει να είναι συναφές με κάποιον ή κάποιους από τους θεματικούς
άξονες που προσδιορίζονται στο Πρόγραμμα Σπουδών για το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας.
Τα κείμενα συνοδεύονται από τα εξής θέματα:

Το πρώτο θέμα σχετίζεται με τα μη λογοτεχνικά κείμενα και αφορά στη συνοπτική νοηματική
απόδοση από τους μαθητές και τις μαθήτριες μέρους ενός κειμένου ή τη συνοπτική απόδοση των
απόψεων που διατυπώνονται σε ένα κείμενο για κάποιο ζήτημα.
Το πρώτο θέμα βαθμολογείται με 15 μονάδες.

Το δεύτερο θέμα σχετίζεται με τα μη λογοτεχνικά κείμενα και αναλύεται σε τρία ερωτήματα,
διαφορετικά μεταξύ τους, με δυνατότητα κάποιο/κάποια από αυτά να είναι κλειστού τύπου και με
ενδεχόμενη αιτιολόγηση της απάντησης. Ένα από αυτά μπορεί να διαιρείται σε δύο υποερωτήματα.
Τα ερωτήματα σχετίζονται με:
α) την αξιοποίηση του πλαισίου των κειμένων (κοινωνικού, ιστορικού, πολιτιστικού, του χώρου και
του χρόνου) με σκοπό την κατανόηση των λόγων και των ενεργειών των υποκειμένων (ατομικών και
συλλογικών) που αναφέρονται στα κείμενα, και των σχέσεων μεταξύ τους,
β) τον εντοπισμό και την ερμηνευτική προσέγγιση σκοπών, στάσεων, βασικών θέσεων και
προθέσεων του συντάκτη / συντακτών των κειμένων, καθώς και την τεκμηρίωση της βασικής ιδέας
του κειμένου,
γ) την αξιολόγηση της συνάφειας ιδεών, επιχειρημάτων, τίτλων, υπότιτλων, εικόνων κ.ά. με μια
θέση, άποψη ή ζήτημα που θέτει το κείμενο και της αποδεικτικής τους αξίας,
δ) τον εντοπισμό και τη συσχέτιση συγκεκριμένων κειμενικών δεικτών που οργανώνουν το κείμενο
ως σημασιοδοτημένη κατασκευή −δηλαδή, οι μαθητές/τριες να εντοπίζουν μέσα στο κείμενο δείκτες
(π.χ. λεξιλόγιο, ρηματικά πρόσωπα, στίξη, εκφραστικά μέσα, τρόπους σύνταξης, κ.ά.) και
να αναγνωρίζουν τη λειτουργία τους στο κείμενο,
ε) την αναγνώριση και την ερμηνευτική προσέγγιση του τρόπου σύνδεσης και οργάνωσης ιδεών,
προτάσεων, παραγράφων ή διαφόρων σημειωτικών τρόπων σε ένα κείμενο, αφού λάβουν οι μαθητές
και οι μαθήτριες υπόψη το επικοινωνιακό πλαίσιο και τα κοινωνικά συμφραζόμενα,
στ) τη σύγκριση των μη λογοτεχνικών κειμένων ως προς τις θέσεις, τον τρόπο πραγμάτευσης του
θέματος, την πειστικότητα, την αποτελεσματική μετάδοση του νοήματος κ.α.

Το δεύτερο θέμα βαθμολογείται με 40 μονάδες, που επιμερίζονται σε κάθε ερώτημα ανάλογα με
τη βαρύτητά τους (15+15+10).

Τα υποερωτήματα, επίσης, βαθμολογούνται ανάλογα με τη βαρύτητά
τους.

Το τρίτο θέμα σχετίζεται με το λογοτεχνικό κείμενο και αφορά στην παραγωγή ερμηνευτικού
σχολίου, με το οποίο επιδιώκεται οι μαθητές και οι μαθήτριες, αφενός να αναπτύσσουν κρίσιμα
θέματα/ερωτήματα που πραγματεύεται το λογοτεχνικό κείμενο, αξιοποιώντας συνδυαστικά
κειμενικούς δείκτες ή και στοιχεία συγκειμένου, αφετέρου να τοποθετούνται/ανταποκρίνονται στα
θέματα/ερωτήματα αυτά, τεκμηριώνοντας τις προσωπικές τους θέσεις. Η προβλεπόμενη έκταση της
απάντησης μπορεί να κυμαίνεται από 100 έως 200 λέξεις.
Το τρίτο θέμα βαθμολογείται με 15 μονάδες.
Στα παραπάνω θέματα χρειάζεται να είναι σαφής και προσεκτική η διατύπωση των ερωτημάτων,
ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις στις απαντήσεις των μαθητριών και των μαθητών.

Το τέταρτο θέμα σχετίζεται με τα μη λογοτεχνικά κείμενα και αφορά στη γραπτή παραγωγή
κριτικού λόγου, 300 έως 400 λέξεις (ανάλογα με τη βαρύτητα του θέματος), το οποίο
ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένο επικοινωνιακό πλαίσιο (σκοπό, πομπό, αποδέκτες, κειμενικό είδος)
και ζητεί από τους μαθητές/τριες την ανάπτυξη τεκμηριωμένης προσωπικής γνώμης, τη συμφωνία ή
τη διαφωνία τους με προβλήματα, θέσεις, στάσεις, στερεότυπα, προκαταλήψεις κ.ά. που θέτει το
κείμενο/θέτουν τα κείμενα αναφοράς.
Το τέταρτο θέμα βαθμολογείται με 30 μονάδες.»

Οκτ 18 2020

Ηθικά Νικομάχεια: Ο δρόμος της ευτυχίας διά χειρός Αριστοτέλη

Τα «Ηθικά Νικομάχεια», το σημαντικό και πάντα επίκαιρο δημιούργημα του σταγειρίτη φιλοσόφου, στο «Βήμα» – Οι έννοιες του «αγαθού και ενάρετου βίου», της αρετής, της δικαιοσύνης και της ευδαιμονίας όπως τις έθεσε ο κορυφαίος στοχαστής

16.10.2020, 13:07 ΤΟ ΒΗΜΑ

Ηθικά Νικομάχεια: Ο δρόμος της ευτυχίας διά χειρός Αριστοτέλη | tovima.gr
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, ανάμεσα στην υπερβολή και στην έλλειψη, τις δύο κακίες, βρίσκεται η έννοια της μεσότητας που ταυτίζεται με την αρετή

Οσύγχρονος άνθρωπος ζει σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από ομοβροντία τεχνολογικών επιτευγμάτων, επιστημονικών ανακαλύψεων και ανατρεπτικών αλλαγών. Η επικράτηση της ψηφιακής τεχνολογίας έχει αλλάξει το τοπίο της επιστήμης, της οικονομίας και της κοινωνίας, και παρά τα αναμφισβήτητα οφέλη πρακτικής κυρίως φύσεως, έχει θέσει το ίδιο το υποκείμενό της σε δεύτερη μοίρα. Και αυτό έχει ως συνέπεια την πνευματική οπισθοχώρηση του ατόμου και την ηθική αποτελμάτωσή του. Σε μια εποχή λοιπόν, ακρότητας και υπερβολής, ηθικής κατάπτωσης και αποπροσανατολισμού, η αριστοτελική θεωρία της μεσότητας για την ανάδειξη της αρετής είναι πιο επίκαιρη από ποτέ.

Οι εκδόσεις Ζήτρος – σε πείσμα καιρών δύσκολων για το βιβλίο – φέρνουν στην υπηρεσία του αναγνωστικού κοινού ένα από τα σημαντικότερα έργα του σταγειρίτη φιλοσόφου, Αριστοτέλη, τα «Ηθικά Νικομάχεια». Την έκδοση του έργου αυτού ανέλαβε εξ ολοκλήρου, με μνημειώδη απόδοση στη νέα ελληνική και εκτενέστατο σχολιασμό, ο αείμνηστος καθηγητής της Κλασικής Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Δημήτριος Λυπουρλής.

Οψιμη δημιουργία

Τα «Ηθικά Νικομάχεια» (Η.Ν.) είναι ένα έργο όψιμης δημιουργίας του Αριστοτέλη και ανήκει στις πραγματείες εκείνες που περιστρέφονται ζητήματα ηθικής. Μαζί με άλλα δύο έργα που έχουν διασωθεί, τα «Ηθικά Ευδήμεια» και τα «Ηθικά Μεγάλα», ο Αριστοτέλης επιχειρεί να ορίσει και να διακριβώσει την έννοια της αρετής που ταυτίζεται με την έννοια του αγαθού. Ο τίτλος του έργου προσεγγίζεται από τη φιλολογική έρευνα με πολλή προσοχή, ωστόσο είναι βέβαιον πως η αφιέρωση ανήκει στον γιο του Αριστοτέλη, Νικόμαχο, που είχε πεθάνει νέος.

Τα Η.Ν. εκτείνονται σε δέκα βιβλία και σε γενικές γραμμές η θεματική τους επικεντρώνεται στους όρους και στις προϋποθέσεις των ανθρώπινων πράξεων, στην εννοιολογική οριοθέτηση της ευδαιμονίας, στις ηθικές και διανοητικές αρετές του ανθρώπου, καθώς και στους ορθούς τρόπους συμπεριφοράς και πράξης. Πέρα από το θεωρητικό πλαίσιο, που από φιλοσοφικής άποψης είναι ελκυστικό, το ερώτημα που ανακύπτει είναι: για ποιον λόγο θα πρέπει ο σύγχρονος αναγνώστης να μελετήσει το έργο αυτό; Τι έχει ουσιαστικά να του προσφέρει; Σε ποια ερωτήματά του θα βρει απαντήσεις;

Ο ευτυχισμένος βίος

Ο Αριστοτέλης διακηρύσσει πως ο αγαθός και ενάρετος βίος είναι ο ευτυχισμένος βίος. «Άκρότατον τῶν πρακτῶν άγαθῶν» ονομάζει την ευδαιμονία, δηλαδή το υψηλότερο από τα αγαθά που οι άνθρωποι πετυχαίνουν με τις πράξεις τους. Ο άνθρωπος λοιπόν μπορεί να κατακτήσει την αρετή, εφόσον ικανοποιήσει την προϋπόθεση της προσωπικής ευτυχίας.

Και ποια είναι η αρετή για τον Αριστοτέλη; Η αρετή, λοιπόν, δεν προκύπτει αυτόματα, ούτε προϋπάρχει στην ανθρώπινη φύση. Είναι προϊόν και αποτέλεσμα συντονισμένης νοητικής διαδικασίας και ενεργητικής πράξης που επιλέγεται ελεύθερα από το άτομο και βασίζεται στην προαίρεση, δηλαδή τη φυσική τάση του ανθρώπου για κάτι καλό. Το σημείο όμως εκείνο στο οποίο θα πρέπει να εστιάσει ο ενδιαφερόμενος, είναι εκείνο που βρίσκεται στο μέσον των πραγμάτων. Και για να συμβεί αυτό, θα πρέπει το άτομο να διαθέτει τη λογική και τη φρόνηση, ούτως ώστε να αποφεύγει τις ακρότητες που θα τον οδηγήσουν σε λάθος δρόμο. Ανάμεσα στην υπερβολή και στην έλλειψη, τις δύο κακίες, βρίσκεται η έννοια της μεσότητας που ταυτίζεται με την αρετή. Για παράδειγμα, η ανδρεία βρίσκεται στο μέσον του θράσους και της δειλίας· η γενναιοδωρία ανάμεσα στη φιλαργυρία και στη σπατάλη· η σωφροσύνη ανάμεσα στην ακολασία και στην αναισθησία κ.ο.κ.

Η διαίρεση της ψυχής

Από το πρώτο βιβλίο των Η.Ν. ο αναγνώστης έρχεται σε γνωριμία με την αντίληψη του Αριστοτέλη για τη διαίρεση της ψυχής. Δύο είναι τα μέρη που την απαρτίζουν: το άλογον και το λόγον έχον μέρος. Ετσι ο ανθρώπινος οργανισμός λειτουργεί με δύο τρόπους: α) με βάση τη λογική του, β) με τρόπους που δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με τη λογική. Το φυτικόν και το επιθυμητικόν είναι υποδιαιρέσεις του αλόγου μέρους και το λόγον έχον μέρος υποδιαιρείται στο επιθυμητικόν και στο κυρίως λόγον έχον. Η λογική λοιπόν, διαδραματίζει για τον Αριστοτέλη κομβικό ρόλο στη χάραξη σωστών ενεργειών που με τη σειρά τους θα οδηγήσουν στην κατάκτηση του αγαθού, που είναι η ευδαιμονία.

Μολονότι οι έννοιες της ευδαιμονίας και της μεσότητας είναι οι πιο γνωστές στα Η.Ν., πρέπει να σημειωθεί πως ο Αριστοτέλης πραγματεύεται και άλλες πολύ σημαντικές θεωρητικές έννοιες, όπως η δικαιοσύνη. Δεν είναι τυχαίο πως η διάκριση των εξουσιών στα πάσης φύσεως πολιτειακά συστήματα, έχουν τη βάση τους στον Αριστοτέλη και στο εν λόγω σύγγραμμα. Το δίκαιο χωρίζεται σε φυσικό και θετικό (νομικό)· το πρώτο είναι αποτέλεσμα της ελεύθερης πρωτοβουλίας του ανθρώπου, ενώ το δεύτερο προκύπτει από τη φυσική αναγκαιότητα των πραγμάτων που το επιβάλλουν. Η ισχύς του φυσικού δικαίου προκύπτει από την ηθική αναγκαιότητα ενώ του θετικού δικαίου από την κατά συνθήκη θέσπισή του. Στο τελευταίο εμπίπτουν οι γραπτοί και άγραφοι κανόνες δικαίου και γενικότερα όλοι οι κανόνες που δεν υπαγορεύονται από το φυσικό δίκαιο. Από εδώ εκκινεί η διένεξη μεταξύ θετικού και φυσικού δικαίου που απασχολεί διαχρονικά τη νομική επιστήμη.

Η ευτυχία

Τα παραπάνω αποτελούν όψεις της αριστοτελικής φιλοσοφικής σκέψης και επιλέχθηκαν για να καταδείξουν αυτή ακριβώς την αναγκαιότητα της ανάγνωσης των Η.Ν. Οι εκδόσεις Ζήτρος, προσφέρουν το μεγαλόπνοο αυτό έργο – κυκλοφορούν επίσης τα «Ηθικά Ευδήμεια» και τα «Ηθικά Μεγάλα», με επιμέλεια του Βασίλειου Μπετσάκου – με συναίσθηση αυτής της αναγκαιότητας του σημερινού αναγνώστη όχι μόνο για ηθική διαπαιδαγώγηση αλλά και για την κατάκτηση της παντοτινής ευτυχίας.

Ο κ. Παναγιώτης Βαρδάκας είναι δρ Κλασικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Σεπ 28 2020

ΦΕΚ 131/2002 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Β’ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΥΤΟ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΧΥΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2020-21

https://edu.klimaka.gr/nomothesia/fek/2334-fek-131-2002-programma-spoudwn-mathimata-lykeio

ΟΛΟ ΤΟ ΦΕΚ

Read the rest of this entry »

Σεπ 26 2020

Οδηγίες διδασκαλίας για το μάθημα της Ιστορίας Γυμνασίου 2020-21



Λήψη αρχείου

Σεπ 26 2020

Οδηγίες για τη διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών και της Νέας Ελληνικής γλώσσας Γυμνασίου 2020-21



Λήψη αρχείου

Σεπ 26 2020

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου στην «Κ»: Η ποίηση δεν λέει ποτέ ψέματα στον εαυτό της

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ  Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

«Σε αυτό το δεντράκι θέλω να με φωτογραφίσεις, μου αρέσουν πολύ τα δέντρα», είπε η ποιήτρια Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου στον Στράτο Καλαφάτη, κι ακούμπησε στον μικρό κορμό του για τη φωτογράφιση, στην οδό Φιλικής Εταιρείας. Φωτ. ΣΤΡΑΤΟΣ ΚΑΛΑΦΑΤΗΣ

Η συνοικία όπου μεγάλωσε είχε σπίτια με «γκιουλ μπαξέδες». Γεμάτη ήχους, μουσικές και λέξεις (τζάνουμ, γιαβρούμ και κουζούμ). Ταπεινά νοικοκυριά που έστησαν πρόσφυγες, σιδηροδρομικοί υπάλληλοι, πριν από το 1930 στην οδό Μοναστηρίου (περιοχή Αγίων Πάντων) όπου βρήκαν τη δική τους «ανατολή».

Να ’μαστε τώρα εδώ σε μια πολύ μακρινή εποχή από την τρυφερή ηλικία με τη Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου που μετουσίωσε τα βιώματά της και τις υπαρξιακές της αναζητήσεις σε ποιήματα και πεζά. Σε ένα καφέ της γειτονιάς της στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, όπου συναντιέται με τις φίλες της κάθε Τρίτη και Πέμπτη, ξεδιπλώνει την ενενηντάχρονη ζωή της. Ο καφές, και ένα ποτηράκι ούζο στο γεύμα ήταν και παραμένουν οι αγαπημένες της συνήθειες. «Ου ζω, έλεγε ο Πεντζίκης το ούζο. Ακριβώς έτσι αισθανόμουν και εγώ στις περιόδους της κατάθλιψης. Eνιωθα ότι δεν υπήρχα. “Καθαρίζοντας τη ζωή μου / πέθανα τρεις φορές”, έγραψα. Δεν ήθελα τίποτα. Δεν ζούσα. Σιγά σιγά συνήλθα και οι δυο από τις τρεις αλλοτινές μου επιθυμίες, επέστρεψαν. Ο καφές και το ούζο. Εκτός από το τσιγάρο. Καλό μου έκανε!. Και η γραφή; Δεν γράφω πια. “Δεν με επισκέπτεται η μούσα μου”, όπως έλεγε ο Ντίνος (σ.σ. Χριστιανόπουλος)». Απέναντί μου, μια γυναίκα με καθαρότητα σκέψης μιλάει κοφτά, αστειεύεται, αυτοσαρκάζεται, θυμάται στίχους ποιητών και διαλόγους με τους ομότεχνους που έφυγαν πια από τη ζωή, σχολιάζει την «κατάρα», όπως αποκαλεί την πανδημία, «που έχει επαυξήσει τον ατομικισμό». «Δεν βλέπω διαφοροποίηση των αισθημάτων του ανθρώπου απέναντι στον άλλον. Ισως όμως κάτι καλό μπορεί να βγει. Δεν μπορεί να πάει χαμένη αυτή η δοκιμασία που υφίσταται η ανθρωπότητα».

Ποιήτρια της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς με είκοσι βιβλία στο βιογραφικό της, (δεκατέσσερα ποιητικά και έξι πεζά) γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη («εδώ γεννήθηκα κι εδώ θα πεθάνω») τον Μάρτιο του ’30 σε ένα παλαιό τουρκικό σπίτι στην οδό Κασσάνδρου. Ημερών ήταν όταν οι Μικρασιάτες γονείς της εγκαταστάθηκαν στον «Συνοικισμό Σιδηροδρομικών» (ο πατέρας της ήταν μηχανοδηγός). «Μικρή, ξέρετε, ήθελα να γίνω ρεμπέτισσα. Μου άρεσε να τραγουδάω. Οταν πρωτάκουσα ρεμπέτικο, ένιωσα μεγάλη ανατριχίλα-μια για πάντα».

Με τον Ντίνο Χριστιανόπουλο στο σπίτι του Σταύρου Κουγιουμτζή στα Μουδανιά (Μάιος 1996).

– Αντί της μουσικής συναντήσατε την ποίηση.

– Επεσε πάνω μου. Ηταν μοιραίο. Μέσα μου βαθιά όμως, ρεμπέτισσα παραμένω. Εννοώ να ζω όπως θέλω με ένα αίσθημα ελευθερίας και να λέω την αλήθεια.

– Δεν νιώθετε ελεύθερη;

– Νιώθω αλλά όχι απόλυτα. Αυτοπεριορίζομαι. Οπως έγραψα «θέλω να βγω να περπατήσω γυμνή» ή όταν γύριζα τα βράδια ήθελα να τραγουδώ. Τι πιο φυσικό να τραγουδώ όταν επιστρέφω σπίτι μου τα μεσάνυχτα; Κι όμως, αν το έκανα, θα με πήγαιναν στο τρελοκομείο. Ιδού ο περιορισμός της ελευθερίας!

– Και την αλήθεια, ποιος σας περιορίζει να πείτε την αλήθεια;

– Τη λέω στην ποίησή μου. Τη λέω στην παρέα μου και γίνομαι κακιά. Δεν είναι όμως έτοιμοι οι άνθρωποι να ακούσουν την αλήθεια, γι’ αυτό αυτοπεριορίζομαι. Για να μην τους στενοχωρώ. «Η αλήθεια είναι σκληρή αλλά είναι η μόνη σωτηρία», έλεγε η Ζωή Καρέλλη.

– Καταφυγή λοιπόν της αλήθειας η ποίηση;

Read the rest of this entry »

Σεπ 26 2020

Κλασικά Σχολεία στην ελληνική εκπαίδευση

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το πρόσφατο νομοθέτημα του υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων έφερε εκ νέου στην επικαιρότητα τα ζητήματα της ελληνικής εκπαίδευσης. Σκοπός, ωστόσο, αυτού εδώ του σημειώματος δεν είναι να κάνουμε μια συνολική εκτίμηση για τις σύγχρονες ανάγκες της ελληνικής εκπαίδευσης αλλά να επικεντρωθούμε σε μία και μοναδική πρόταση –διαχρονικά ισχύουσα–, έτσι ώστε να αναδειχθεί κατά το δυνατόν περισσότερο. Η πρόταση αυτή αφορά την ίδρυση μιας ειδικής κατηγορίας Πρότυπων Σχολείων με ιδιαίτερο προσανατολισμό στα κλασικά γράμματα και τις ανθρωπιστικές σπουδές. Ας τα ονομάσουμε για την οικονομία της πραγμάτευσής μας «Κλασικά Σχολεία».

Τα σχολεία αυτά θα είναι δευτεροβάθμια, γυμνάσια και λύκεια, ισότιμα με όλα τα άλλα, θα θεραπεύουν όλο το εύρος του προβλεπόμενου curriculum αλλά θα έχουν ένα ενισχυμένο πρόγραμμα στα ανθρωπιστικής κατεύθυνσης μαθήματα: στις γλώσσες (μητρική και δύο σύγχρονες ξένες), τη λογοτεχνία, τις δύο κλασικές γλώσσες (αρχαία ελληνικά και λατινικά) και τον πολιτισμό του αρχαίου κόσμου, την Ιστορία, το Θέατρο, τη Φιλοσοφία, την Ιστορία της Τέχνης, την αξιοποίηση της Πληροφορικής στις ανθρωπιστικές επιστήμες. Οι μαθητές θα εισάγονται με εξετάσεις και το διδακτικό προσωπικό θα επιλέγεται με κριτήριο τα αυξημένα ακαδημαϊκά προσόντα (κατά προτίμηση διδακτορικό ή δίπλωμα μεταπτυχιακών σπουδών), όπως γίνεται σήμερα στα Πρότυπα Σχολεία. Στο πλαίσιο αυτής της πρότασης θα ήταν σκόπιμο να ιδρυθεί σε πρώτη φάση ένα Κλασικό Σχολείο στην έδρα κάθε Περιφέρειας και προϊόντος του χρόνου στην πρωτεύουσα κάθε νομού, και περισσότερα στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Υπάρχουν ήδη Πρότυπα Σχολεία με μια μη θεσμοθετημένη αλλά πανταχόθεν ομολογημένη κλίση προς τις κλασικές σπουδές, όπως το Γυμνάσιο-Λύκειο Αναβρύτων ή η Ευαγγελική Σχολή Νέας Σμύρνης, που θα μπορούσαν πολύ εύκολα να ενταχθούν στον νέο θεσμό. Η εικαζόμενη επιτυχία των δημόσιων Κλασικών Σχολείων θα ωθούσε και την ιδιωτική εκπαίδευση στην ίδρυση τέτοιων σχολείων.
Τα Κλασικά Σχολεία δεν έχουν παράδοση στην Ελλάδα, όπως ίσως θα ανέμενε κανείς. Ακόμη και στο πλαίσιο του αφόρητου κλασικισμού και του εκπαιδευτικού αρχαϊσμού του 19ου αιώνα δεν πριμοδοτήθηκαν. Μπορεί στα Ελληνικά Γυμνάσια επί Οθωνος να διδάσκονταν δώδεκα ώρες εβδομαδιαίως τα Αρχαία Ελληνικά αλλά τούτο γινόταν με έναν εντελώς φορμαλιστικό και εντέλει στείρο τρόπο, χωρίς καμιά συνολική ανθρωπιστική θέαση. Δεν είναι όμως ο θεσμός παντελώς άγνωστος στην ελληνική εκπαίδευση. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 αποφασίστηκε η ίδρυση Κλασικών Λυκείων σε ελάχιστες πόλεις (έχω εντοπίσει οκτώ) – έστω σε μορφή ατελέστερη της προτεινόμενης. Η πολιτική συγκυρία της δεκαετίας του 1980 και ο οίστρος κοινωνικού εξισωτισμού που επικράτησε δεν ευνόησαν τον θεσμό. Θεωρήθηκε «ελιτίστικος»! Σιγά σιγά τα Κλασικά Λύκεια απαξιώθηκαν και εντέλει με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση Αρσένη στο τέλος της δεκαετίας του ’90 καταργήθηκαν και ομογενοποιήθηκαν μαζί με τα «Ενιαία Λύκεια». Παρ’ όλα αυτά φαίνεται πως πολλοί αγαθοί καθηγητές έκαναν εξαιρετική δουλειά σ’ αυτά τα σχολεία. Οποτε έτυχε να συναντήσω απόφοιτο του Κλασικού Λυκείου της Πάτρας, των Αναβρύτων, του Βόλου ή ακόμη και του Αγίου Νικολάου Κρήτης, μόνο θετικές μαρτυρίες εισέπραξα. Οσοι πέρασαν από τα σχολεία αυτά είναι περήφανοι και δεν παραλείπουν να το δηλώνουν στο βιογραφικό τους.

Τα Κλασικά Σχολεία, οργανωμένα κατά τα νεωτερικά παιδαγωγικά πρότυπα, έχουν τις ιστορικές τους ρίζες στα περίφημα «Ανθρωπιστικά Γυμνάσια» που ίδρυσε ο Βίλχελμ φον Χούμπολτ ως υπουργός Παιδείας στο Βασίλειο της Πρωσίας με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1810-11. Υπό τον συγκλονισμό της ήττας από τον Ναπολέοντα –όχι μόνο στρατιωτικό αλλά και εν γένει πολιτισμικό– οι Πρώσοι θέλησαν να ξεκινήσουν την εθνική τους ανάταξη από την παιδεία. Ο Χούμπολτ μέσα στους 11 μήνες της θητείας του έκανε δύο μείζονες κινήσεις. Ιδρυσε το Πανεπιστήμιο του Βερολίνου πάνω στη βάση της κλασικής μόρφωσης (Bildung) και σχεδίασε το Ανθρωπιστικό Γυμνάσιο (Humanistisches Gymnasium), το οποίο γνώρισε ευρύτατη αποδοχή ως θεσμός σε όλα τα γερμανικά κρατίδια. Με αυτά τα εκπαιδευτικά πρότυπα οικοδομήθηκε η περιλάλητη αρχαιομάθεια των Γερμανών, οι οποίοι ανέλαβαν την πρωτοπορία των ανθρωπιστικών –αλλά και των θετικών– επιστημών για περίπου 1,5 αιώνα, μέχρι το δύσποτμο έτος 1933.

Μια άλλη περίπτωση ευρωπαϊκού κράτους με πολλά και δυνατά κλασικά σχολεία είναι η Ιταλία. Στη γειτονική χώρα, μήτρα της μεγάλης ουμανιστικής παράδοσης της Αναγέννησης, είναι εγκατεσπαρμένα μερικές εκατοντάδες Κλασικά Λύκεια (Liceo Classico). Ο θεσμός ανάγεται στα χρόνια του Risorgimento (της ιταλικής ενοποίησης) και είναι σχεδόν συνομήλικος με το εθνικό κράτος των Ιταλών. Εισήχθη το 1859 με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του Γκάμπριο Καζάτι στο Βασίλειο της Σαρδηνίας και επεκτάθηκε αργότερα σε όλη την ενοποιημένη Ιταλία. Είναι κοινώς αναγνωρισμένη αλήθεια για τους θεράποντες των ανθρωπιστικών σπουδών ότι η ιταλική επιστήμη τις τελευταίες δεκαετίες γνωρίζει σε αυτούς τους κλάδους μια μεγάλη ανάπτυξη –και σε ποσότητα και σε ποιότητα δημοσιεύσεων– με αποτέλεσμα η ιταλική γλώσσα να θεωρείται διεθνής, η τέταρτη διεθνής γλώσσα. Δεν μπορείς να την αγνοήσεις στη βιβλιογραφία σου!

«Οι ανθρωπιστικές σπουδές αιμορραγούν! Στην Ευρώπη, στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής – παντού!». Αυτές οι φωνές ακούγονται όλο και πιο συχνά, όλο και πιο έντονα, σε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο. Ενα εκπαιδευτικό πρότυπο που ξεκίνησε με την Αναγέννηση και έφτασε στην απογείωσή του τον 19ο αιώνα είναι φανερό πως μετά το κοσμογονικό πυρ των δύο Παγκοσμίων Πολέμων αναθεωρείται. Το βάθρο πάνω στο οποίο είχαν στηθεί οι «Αρχαίοι» για να δεχθούν το προσκύνημα έχει καθαιρεθεί, το «ελληνικό θαύμα» έχει απομαγευθεί και σχετικοποιηθεί. Οι πολιτιστικές, φεμινιστικές, μετα-αποικιακές σπουδές και κάθε είδους αποδομιστικά παραβλαστήματα της δεκαετίας του ’60 έχουν θεριέψει. Από την άλλη μεριά η τεχνική εισχωρεί γλυκά και δεσμευτικά σε όλο και περισσότερες πτυχές τού είναι μας. Ο ψηφιακός υπερ-ανθρωπισμός, ακόμη και ο τεχνικός μετα-ανθρωπισμός, μπορεί να ακούγονται στα αυτιά πολλών ως μπαμπούλες αλλά είναι ante portas.

Ποια είναι η τύχη των ανθρωπιστικών επιστημών σε κοινωνίες που προκρίνουν τη χρησιμοθηρική αποδοτικότητα και την οικονομική αποτελεσματικότητα έναντι μιας ολοκληρωμένης προσωπικότητας διαμορφωμένης κατά τον ανθρωπιστικό κανόνα; Το ερώτημα αυτό, που αφορά όλον τον δυτικό κόσμο, στη δική μας, την ελληνική περίπτωση έχει διαφορετική σημασία. Ακόμη και στο υποθετικό σενάριο που θα ήθελε τις κλασικές σπουδές να σβήσουν σιγά σιγά στον υπόλοιπο κόσμο και να γίνουν ένα είδος εξωτικής μάθησης ελαχίστων μεμυημένων (όπως π.χ. η σπουδή της χετιτικής ή των σανσκριτικών σήμερα) για μας δεν θα πάψουν να είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής γλωσσικής και πνευματικής αυτοσυνειδησίας. Οπως οι Αγγλοι δεν θα πάψουν ποτέ να διαβάζουν τον Τσόσερ και τον Σαίξπηρ, οι Γερμανοί τον Λούθηρο και τον Γκαίτε, οι Ιταλοί τον Δάντη και τον Πετράρχη, έτσι και οι Ελληνες δεν θα σταματήσουμε να μελετάμε τα ομηρικά έπη, τις τραγωδίες του Σοφοκλή, τους διαλόγους του Πλάτωνα, όπως και όλα τα μεταγενέστερα μεγάλα έργα σε ελληνική γλώσσα. Με νηφαλιότητα, με πλήρη συνείδηση της απόστασης, χωρίς τις κακοφορμισμένες στρεβλώσεις του παρελθόντος. Είμαστε –πρέπει να είμαστε– ώριμοι πλέον.

Η χώρα διαθέτει ήδη αρκετούς τύπους ειδικά προσανατολισμένων σχολείων: μουσικά σχολεία, καλλιτεχνικά σχολεία, επαγγελματικά λύκεια. Καλώς κάνει! Αποτελεί όμως απόλυτη αντινομία να διατείνεται ότι είναι η «κοιτίδα του κλασικού πολιτισμού» και να στερείται Κλασικών Σχολείων. Η ίδρυσή τους θα είναι μια μείζων εκπαιδευτική μεταρρύθμιση με μηδενική ή ελάχιστη οικονομική επιβάρυνση. Και το σπουδαιότερο: μια πράξη αντίστασης! Ο Φρίντριχ Νίτσε, απόφοιτος και ο ίδιος Ανθρωπιστικού Γυμνασίου, έγραφε στον 2ο Παράκαιρο Στοχασμό του για την επιστήμη που σπούδασε και δίδασκε τότε: «Γιατί δεν μπορώ να φανταστώ τι νόημα θα είχε η Κλασική Φιλολογία στην εποχή μας, αν όχι το να επενεργεί παράκαιρα – δηλαδή ενάντια στην εποχή, και κάνοντας τούτο, να ασκεί επίδραση πάνω στην εποχή και, ας ελπίσουμε, προς όφελος μιας επερχόμενης εποχής».

*Ο κ. Βασίλειος Π. Βερτουδάκης είναι επίκουρος καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ

Παλαιότερα άρθρα «

Top
 
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων