Οκτ 11 2021

Τρόπος εξέτασης των πανελλαδικά εξεταζόμενων μαθημάτων για εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση υποψηφίων Γενικού Λυκείου στις πανελλαδικές εξετάσεις 2022

https://www.minedu.gov.gr/exetaseis-2/geniko-lykeio-m/anakoinwseis-gel/50393-11-10-21-tropos-eksetasis-ton-panelladika-eksetazomenon-mathimaton-gia-eisagogi-stin-tritovathmia-ekpaidefsi-ypopsifion-genikoy-lykeiou-stis-panelladikes-eksetaseis-2022



Λήψη αρχείου

Οκτ 11 2021

ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2021-2022



Λήψη αρχείου

Σεπ 21 2021

Οδηγίες για τη διδασκαλία των μαθημάτων της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας και των Αρχαίων Ελληνικών του Ημερησίου και του Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2021-2022



Λήψη αρχείου

Σεπ 21 2021

Οδηγίες για τη διδασκαλία του μαθήματος των Λατινικών του Ημερησίου και του Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2021-2022



Λήψη αρχείου

Σεπ 21 2021

Οδηγίες για τη διδασκαλία του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας του Ημερησίου και του Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2021-2022



Λήψη αρχείου

Σεπ 20 2021

Καθορισμός εξεταστέας ύλης για τα μαθήματα της Α’ και Β’ τάξης Γενικού Λυκείου που εξετάζονται γραπτώς στις προαγωγικές εξετάσεις για το σχολικό έτος 2021-22 .



Λήψη αρχείου

Σεπ 14 2021

Ομάδες και κλάδοι μαθημάτων, τρόπος εξέτασης μαθημάτων ΓΕΛ 2021-22



Λήψη αρχείου

Ιούλ 20 2021

Καθορισμός εξεταστέας ύλης για το έτος 2022 για τα μαθήματα που εξετάζονται πανελλαδικά για την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση αποφοίτων Γ’ τάξης Ημερησίου Γενικού Λυκείου και Γ’ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου.

https://www.esos.gr/sites/default/files/articles-legacy/exetastea_ylh_gel_panellaikes_2022.pdf

 



Λήψη αρχείου

Ιούλ 07 2021

Πρόγραμμα Σπουδών για το μάθημα των Λατινικών Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών της Γ΄ τάξης του Ημερησίου και Εσπερινού Γενικού Λυκείου.



Λήψη αρχείου

 

https://www.esos.gr/arthra/73605/latinika-programma-spoydon-tis-glykeioy

Μαρ 21 2021

Χρονολόγιο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821

 

 

 

Νοέ 25 2021

Φεουδαρχία

 

 

https://opencourses.ionio.gr/modules/document/file.php/DHI104/%CE%9C%CE%B5%CF%83%CE%B1%CE%B9%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE%20%CE%94%CF%8D%CF%83%CE%B7%20%CE%99%CE%99/13.%20i%20Feoudarchia.pdf



Λήψη αρχείου

Νοέ 18 2021

Νίκος Κάσδαγλης (1928-2009)

Τόπος Γέννησης: Κως
Έτος Γέννησης: 1928
Λογοτεχνικές Κατηγορίες: Πεζογραφία
Δοκίμιο
Μετάφραση
Βιογραφικό Σημείωμα

ΕΠΟΧΕΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ https://archive.ert.gr/8642/

http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=219

ΝΙΚΟΣ ΚΑΣΔΑΓΛΗΣ (1928-2009)

Ο Νίκος Κάσδαγλης γεννήθηκε στην Κω, γιος του εμπόρου Χριστόφορου Κάσδαγλη και της Αγλαΐας Βενετοκλέους με καταγωγή από τη Ρόδο. Μετά το σεισμό του 193 εγκαταστάθηκε με τη μητέρα και τα δυο μεγαλύτερα αδέρφια του στη Ρόδο και από το 1935 στην Αθήνα για να μπορέσει να πάει σε ελληνικό σχολείο – είχε προηγθεί κλείσιμο των ελληνικών σχολείων στα Δωδεκάνησα από τις ιταλικές αρχές. Μετά το θάνατο του πατέρα του στην Κω το 1938 η οικογένεια αντιμετώπισε οικονομικές δυσκολίες. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, οργανώθηκε σε αντιστασιακές ομάδες της δεξιάς και με αφορμή τη δράση του αποβλήθηκε το 1943 από την Ιόνιο Ακαδημία, όπου φοιτούσε από το 1935, και ένα χρόνο αργότερα συλλήφθηκε από τον ΕΛΑΣ και φυλακίστηκε για είκοσι μέρες. Μετά από τρία χρόνια, κατά τα οποία έπαιρνε μαθήματα στο σπίτι και πήγαινε μόνο στις εξετάσεις, τέλειωσε το γυμνάσιο. Μετά την ενσωμάτωση των δωδεκανήσων στην Ελλάδα επέστρεψε στην Κω, όπου έμεινε μερικούς μήνες και στη συνέχεια εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Ρόδο. Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου η ήττα της Αριστεράς και τα δεινοπαθήματα των αγωνιστών της οδήγησαν τον Κάσδαγλη σε αλλαγή του ιδεολογικού και πολιτικού του προσανατολισμού, αλλαγή η οποία ολοκληρώθηκε κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας (1951-1953). Το 1957 παντρέυτηκε τη Ρένα Αθανασιάδη. Από το 1948 ως την επιβολή της χούντας των συνταγματαρχών εργάστηκε στο παράρτημα της Αγροτικής Τράπεζας στη Ρόδο. Η δικτατορία τον απέλυσε με αφορμή τη συμμετοχή του στην καταδικαστική του καθεστώτος πνευματικής ανελευθερίας διακήρυξη 18 γνωστών ελλήνων λογοτεχνών το 1969 (μετά τη δήλωση Σεφέρη στις 29 Μάρτη του ίδιου χρόνου – στην Αγροτική Τράπεζα επέστρεψε το 1974). Κατά τη διάρκεια της επταετίας ο Κάσδαγλης πήρε μέρος σε διάφορες αντιστασιακές προσπάθειες (ομαδικές διακηρύξεις επωνύμων, έκδοση των τόμων 18 Κείμενα και Νέα Κείμενα1 και Νέα Κείμενα2, σύνταξη του περιοδικού Συνέχεια κ.α.). Το 1969 τιμήθηκε από το Ίδρυμα Ford για το λογοτεχνικό έργο του. Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών ως το 1981 και ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Συγγραφέων (από το 1982), συνεργάστηκε με τις εφημερίδες Καθημερινή και Τα Νέα και τα περιοδικά Εποχές, Ταχυδρόμος, Διαγώνιος (Θεσσαλονίκης), Πολιορκία, Γράμματα και Τέχνες κ.α. Στο χώρο της λογοτεχνίας πρωτοεμφανίστηκε το 1952, στρατιώτης ακόμη, με τη δημοσίευση του διηγήματος Ο μηχανικός στο περιοδικό του Ρένου Αποστολίδη Νέα Ελληνικά. Ακολούθησε η έκδοση της συλλογής θαλασσινών διηγημάτων Σπιλιάδες, και στη συνέχεια το μυθιστόρημα Τα δόντια της μυλόπετρας, που τιμήθηκε με το β’ κρατικό βραβείο, ενώ καθιερώθηκε στο λογοτεχνικό χώρο με το μυθιστόρημα Κεκαρμένοι. Παράλληλα προς την πεζογραφική του παραγωγή, ασχολήθηκε επίσης με τη λογοτεχνική μετάφραση από τα γαλλικά. Ο Νίκος Κάσδαγλης ανήκει στους έλληνες πεζογράφους της λεγόμενης πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Στα έργα του κυριαρχεί η ιστορική θεματική και στη γραφή του το νατουραλιστικό στοιχείο με έμφαση στην περιγραφή του ανθρώπινου εξανδραποδισμού και της περιθωριοποίησης μέσα από κοινωνικούς και πολιτικούς μηχανισμούς. 1. Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Νίκου Κάσδαγλη βλ. Ζήρας Αλεξ., «Κάσδαγλης Νίκος», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό4. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1985, Τσιριμώκου Λίζυ, «Νίκος Κάσδαγλης», Η μεταπολεμική πεζογραφία · Από τον πόλεμο του ’40 ως τη δικτατορία του ’67Γ΄, σ.304-328. Αθήνα, Σοκόλης, 1988 και Χατζηφώτης Ι.Μ., «Κάσδαγλης Νίκος» Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας8. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

• Βαρίκας Βάσος, «Πεζογραφία του αδιεξόδου. Νίκου Κάσδαγλη: Εγώ ειμί Κύριος ο Θεός Σου… (μυθιστόρημα)», Συγγραφείς και ΚείμεναΑ΄ · 1961-1965, σ.69-71. Αθήνα, Ερμής, 1975 (πρώτη δημοσίευση στην εφημερίδα Το Βήμα, 28/1/1962).
• Ζήρας Αλεξ., «Κάσδαγλης Νίκος», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό4. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1985.
• Καραγάτσης Μ., Κριτική για το Κεκαρμένοι, Ταχυδρόμος, 27/2/1960.
• Καραντώνης Ανδρέας, «Νίκου Κάσδαγλη: Τα δόντια της μυλόπετρας», Νέα Εστία59, ετ.Λ΄, 1η/4/1956, αρ.690, σ.479-480.
• Κοτζιάς Αλέξανδρος, Μεταπολεμικοί πεζογράφοι. Αθήνα, Κέδρος, 1982.
• Κούρτοβικ Δημοσθένης, «Νίκος Κάσδαγλης» Έλληνες μεταπολεμικοί συγγραφείς· Ένας κριτικός οδηγός, σ.116-117. Αθήνα, Πατάκης, 1995.
• Μερακλής Μ.Γ., Η σύγχρονη ελληνική λογοτεχνίαΙΙ, σ.76. 1970.
• Νοταράς Σπ. (=Τσακνιάς Σπ.), Κριτική για τις Σπιλιάδες, Αυγή, 15/5/1977.
• Παγανός Γ.Δ., «Παθολογία και ρεαλισμός» (κριτική για τη Μυθιστορία), Διαβάζω10, 1-2/1978, σ.66-68.
• Παγανός Γ.Δ., Η Νεοελληνική πεζογραφία, σ.291-294. Αθήνα, Κώδικας, 1983.
• Παπαγεωργίου Χρίστος, «Πλαίσιο απεικόνισης μιας νωπής πραγματικότητας», Διαβάζω149, 31/7/1986, σ.67-68.
• Πλωρίτης Μάριος, Κριτική για το Η Μαρία περιηγείται τη μητρόπολη των νερών, Γράμματα και Τέχνες7-8, 1982.
• Ραυτόπουλος Δ., Οι ιδέες και τα έργα, σ.282-286, 297-299. Αθήνα, 1965.
• Σαββίδης Γ.Π., «Πεζογραφική μαρτυρία από τα χρόνια 1963-1976», Το Βήμα, 20/8/1989 (τώρα και στον τόμο Φύλλα φτερά, σ.149-151. Αθήνα, Ίκαρος, 1995).
• Σαχίνης Απόστολος, «Χρονικογράφοι της Κατοχής», Νέοι πεζογράφοι, σ.173-175. 1965.
• Σαχίνης Απόστολος, Μεσοπολεμικοί και μεταπολεμικοί πεζογράφοι, σ.168-174. 1979.
• Τσακνιάς Σπύρος, «Νίκος Κάσδαγλης, Η Νευρή», Η λέξη51, 1/1986 (τώρα και στον τόμο Επί τα ίχνη, σ.79-84. Αθήνα, Σοκόλης, 1990).
• Τσακνιάς Σπύρος, «Νίκος Κάσδαγλης, Το Θολάμι», Η Καθημερινή, 4/2/1988 (τώρα και στον τόμο Επί τα ίχνη, σ.85-86. Αθήνα, Σοκόλης, 1990).
• Τσιριμώκου Λίζυ, «Νίκος Κάσδαγλης», Η μεταπολεμική πεζογραφία · Από τον πόλεμο του ’40 ως τη δικτατορία του ’67Γ΄, σ.304-328. Αθήνα, Σοκόλης, 1988.
• Χουρμούζιος Αιμίλιος, Κριτική για το Κεκαρμένοι, Καθημερινή, 26/3/1964.
Συνεντεύξεις
• «Νίκος Κάσδαγλης: Ο στρατός συντόμεψε τη διαδικασία για να γίνω συγγραφέας», Διαβάζω146, 18/6/1986, σ.66-72.

Εργογραφία

(πρώτες αυτοτελείς εκδόσεις)

Ι.Διηγήματα
• Σπιλιάδες. 1952.
• Μυθολογία. Αθήνα, Κέδρος, 1977.
• Οι ελεήμονες. 1991.
ΙΙ.Μυθιστορήματα
• Τα δόντια της μυλόπετρας. 1955.
• Κεκαρμένοι. 1959.
• Η δίψα. 1970.
• Η Μαρία περιηγείται τη μητρόπολη των νερών. Αθήνα, Κέδρος, 1982.
• Εγώ ειμί Κύριος ο Θεός Σου. 1961.
• Η νευρή. Αθήνα, Κέδρος, 1985.
• Το Αραράτ αστράφτει· Αφήγηση Κούρδου αγωνιστή. Αθήνα, Κέδρος, 1994.
ΙΙΙ.Νουβέλες
• Το θολάμι. Αθήνα, Στιγμή, 1987.
ΙV. Μεταφράσεις
• Michihico Hachiya, Το ημερολόγιο της Χιροσίμα.
• Σταράκης Γιάννης, Μέσα στις φυλακές των συνταγματαρχών.
V. Δοκίμια
• Το έλος · Χρονικά. Θεσσαλονίκη, Διαγώνιος, 1988.

Επιπλέον Πληροφορίες

Χειρόγραφα του λογοτέχνη υπάρχουν στο Γενικό Αρχείο του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου (Ε.Λ.Ι.Α.)

Νοέ 17 2021

Η διδασκαλία της Ιστορίας στο Γυμνάσιο – Δύο σχέδια μαθήματος (Μεγάλες Ανακαλύψεις – Η τέχνη της Αναγέννησης)

Νοέ 16 2021

Αρχαία Ελληνικά Γ ‘ Λυκείου – Φάκελος Υλικού- Θεματική Ενότητα 2 – Διδακτική Ενότητα 7 – Ενδεικτικές δραστηριότητες

Ενδεικτικές Δραστηριότητες

Α. Τι λέει το κείμενο;

  1. Ποια ορμή οδηγεί τον άνθρωπο να δημιουργήσει κοινωνίες;

Ο άνθρωπος είναι προορισμένος από τη φύση να ζει κοινωνικά με άλλους ανθρώπους, ως κοινωνικό-πολιτικό όν. Είναι ένα όν, στο οποίο η πολιτικότητα ως δυνατότητα είναι εγγενής και όχι επίκτητη, αφού διέπεται από μία φυσική ορμή για συμβίωση με άλλους ανθρώπους

Αυτό εξηγείται τελεολογικά αφού μόνο μέσα σε κοινωνίες ο άνθρωπος τελειούται ολοκληρώνεται δηλαδή και φτάνει στην πληρότητα των δυνατοτήτων του.

Στο σημείο αυτό ακόμη εκτός του ότι ο Αριστοτέλης κάνει λόγο για μια ορμή προς διαβίωση σε μια πολιτική κοινότητα προσθέτει ακόμη ότι αυτός που πρώτος ίδρυσε μια τέτοια κοινωνία έγινε πρόξενος μεγίστων αγαθών, υπονοώντας μάλλον μυθικά πρόσωπα όπως ο Θησέας. Αυτό δεν έρχεται σε αντίφαση με τα παραπάνω, αφού ο πρώτος ιδρυτής μιας κοινότητας είναι εκείνος που υλοποιεί την ορμή του ανθρώπου για συμβίωση με άλλους ανθρώπους και ταυτόχρονα θεωρείται άξιος επαίνων, επειδή προστατεύει τους ανθρώπους από τον εκφυλισμό προς το κακό. (Kullman «Η Πολιτική σκέψη του Αριστοτέλη» σελ 51 ΜΙΕΤ 1996)

  1. Ποια όπλα έχει από τη φύση του ο άνθρωπος και πώς μπορεί να τα χρησιμοποιήσει;

ὁ δὲ ἄνθρωπος ὅπλα ἔχων φύεται φρονήσει καὶ ἀρετῇ, οἷς ἐπὶ τἀναντία ἔστι χρῆσθαι μάλιστα.

Τονίζει εδώ ο Αριστοτέλης ότι ο άνθρωπος έχει τεράστιες δυνάμεις και ικανότητες (όπλα), οι οποίες διακρίνονται σε διανοητικές (φρόνησις) και σε δεξιότητες (αρετή), τις οποίες μπορεί να χρησιμοποιήσει είτε για αγαθούς είτε για κακούς σκοπούς ανάλογα με το ήθος του. Οι δυνατότητες του ανθρώπου να πράξει το καλό ή το κακό είναι τεράστιες σε σχέση με εκείνες των άλλων ζώων. Αυτό θέλει να εκφράσει ο Αριστοτέλης, , όταν χαρακτηρίζει τον άνθρωπο βέλτιστον των ζώων, δηλαδή τελειότερο από τα ζώα, αλλά και χείριστον, ἀνοσιώτατον καὶ ἀγριώτατον πάντων, δηλαδή το χειρότερο, το πιο βδελυρό και το πιο άγριο από όλα τα όντα. (Αριστοτέλης «Πολιτικά» Δ. Παπαδής τ. Α’ Σελ. 484 ΤΟ ΒΗΜΑ).

Σύμφωνα με τον Ιngemar During (Αριστοτέλης τ. β’ σελ. 283) τα όπλα είναι η γλώσσα, ο νους και τα πάθη.

  1. Ποια θεωρεί ο Αριστοτέλης ύψιστη αξία μιας κοινωνίας;

Η ύψιστη αξία μιας κοινωνίας είναι η δικαιοσύνη.

Οι λόγοι είναι οι παρακάτω:

  1. Η δικαιοσύνη είναι μια έννοια συνδεδεμένη απόλυτα με την πόλη, κάτι που δεν υπάρχει πουθενά αλλού παρά μόνο στην πόλη, και ο λόγος γι’ αυτό είναι ότι στην πόλη υπάρχει, ως απόλυτος ρυθμιστής, ο νόμος.
  2. Η δικαιοσύνη είναι επομένως, η ιδιότητα με την οποία ο άνθρωπος ζει σε απόλυτη συμφωνία προς την κοινωνική ηθική της πόλης του
  3. Ότι όπου υπάρχει η δικαιοσύνη δεν μπορεί παρά να υπάρχουν και οι υπόλοιπες αρετές (ἐν δικαιοσύνη συλλήβδην πᾶσα ἀρετή ἔνι).

Ο Αριστοτέλης συνδέει την δικαιοσύνη με την πόλη, την πολιτική κοινωνία, όταν λέει η δε δικαιοσύνη πολιτικόν και πιο συγκεκριμένα συνάπτει το δίκαιο και τη δικαιοσύνη, που εκφράζονται μέσα από τους νόμους, με συγκεκριμένο πολίτευμα της πολιτικής κοινωνίας, της πόλεως. Όσον αφορά τη σχέση της δικαιοσύνης με το δίκαιο, θεωρεί την δικαιοσύνη έκφραση, απονομή και εφαρμογή του δικαίου, των αρχών του δικαίου, ἡ δὲ δικαιοσύνη τοῦ δικαίου κρίσις, ενώ το δίκαιο είναι η τάξη και η νομική έκφραση των ηθικών και πολιτικών αξιών της πολιτικής κοινωνίας, ἡ γὰρ δίκη πολιτικῆς κοινωνίας τάξις ἐστίν.

 Β. Ας εμβαθύνουμε στο νόημα του κειμένου

  1. Ποια λογική σχέση συνδέει τις έννοιες φύσις και τέλος, όπως χρησιμοποιούνται εδώ από τον φιλόσοφο;

Σε όλες τις φυσικές διεργασίες υπάρχει ένας τελικός στόχος, τέλος, ο οποίος εκπροσωπεί την τέλεια πραγματοποίηση του δυνατού.

Το υπέρτατο αγαθό του ατόμου όσο και της πόλης είναι για τον Αριστοτέλη η ευδαιμονία, η οποία συνίσταται στην άσκηση κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο, των ικανοτήτων που ανήκουν στον άνθρωπο, δηλαδή της αρετής.

Ο άνθρωπος της φύσης, δηλαδή ο προκοινωνικός άνθρωπος αποτελεί δυνάμει άνθρωπος. Ενεργεία άνθρωπος γίνεται ο «πολιτικός» άνθρωπος μέσα από τους πολιτικοηθικούς θεσμούς της κοινωνικής ζωής, μέσα από την πολιτιστική δημιουργία, μέσα από την οργανωμένη κοινωνικο-υλική ζωή. Φύση λοιπόν είναι η ενστικτώδης ορμή του ανθρώπου να ζει με άλλους. Τέλος είναι η κοινωνικοπολιτική ολοκλήρωση του ανθρώπου.

Πρέπει ακόμα να τονίσουμε τον έντονα τελεολογικό χαρακτήρα της πολιτικής φιλοσοφίας του Αριστοτέλη, όπως ξεκάθαρα προκύπτει από τις πρώτες κιόλας γραμμές της σχετικής πραγματείας του, όπου κατηγορηματικά δηλώνεται ότι, εφόσον κάθε κοινωνία αποσκοπεί σε κάποιο αγαθό, που αποτελεί τον κινητήριο μοχλό δράσης της, η πόλις-πολιτεία που είναι η μεγαλύτερη και πιο σημαντική μορφή κοινωνίας πρέπει να αποσκοπεί στο υπέρτατο αγαθό και αυτό να επιδιώκει με όλα τα ηθικά και νόμιμα μέσα που διαθέτει. Άλλωστε ολόκληρο το φιλοσοφικό του οικοδόμημα διέπεται από μία έντονα τελολογική θεώρηση του κόσμου. Διότι ο σκοπός κάθε όντος, εκφράζει τη φύση του και το βαθύτερο νόημά του, αφού η φύση κάθε όντος είναι ο σκοπός του. Δηλαδή η φύση των όντων ολοκληρώνεται, όταν πραγματώνεται ο σκοπός του, προς τον οποίο φέρονται από την ίδια τους τη φύση. Γι’ αυτό και ονομάζονται από τον Αριστοτέλη εντελέχειαι, πράγματα που από τη γέννησή τους εμπεριέχουν τον σκοπό τους:

«Ἡ δε φύσις τέλος ἐστίν οἷον γάρ ἕκαστον ἐστί τῆς γενέσεως τελεσθείσης, ταύτην φαμέν τήν φύσιν εἶναι ἑκάστου.»

Επειδή λοιπόν ο άνθρωπος πραγματώνει τη φύση του, τον προορισμό του, ολοκληρώνεται ως ηθική και πνευματική προσωπικότητα μόνον μέσα στην πόλη-πολιτεία, προς την οποία φέρεται, όπως ελέχθη, από την ίδια τη φύση του, είναι από τη φύση του πολιτικό (κοινωνικό) ζώο. Και επειδή η πόλις-πολιτεία όχι μόνον πραγματώνει (παρέχει το θεσμικό πλαίσιο και ένα επαρκές πλέγμα σχέσεων και προϋποθέσεων, όπου μπορεί ο άνθρωπος να ασκήσει και να προαγάγει) τις ηθικές και πνευματικές του δυνάμεις, αλλά και αποτελεί την προέκταση και το επιστέγασμα των μικρότερων και ατελέστερων μορφών κοινωνική συμβίωσης των ανθρώπων, του οίκου και της κώμης που είναι προδήλως, και κυρίως η πρώτη, φυσικές συμβιωτικές κοινότητες, θεωρείται από τον Αριστοτέλη και αυτή ως προϊόν της φύσης:

«Τῶν φύσει ἡ πόλις».

Γι’ αυτό μόνο στο πλαίσιο της πόλης ο άνθρωπος πραγματώνει τη φύση του, γίνεται καλός πολίτης και αγαθός ανήρ, ηθικά τελειωμένος.

  1. Να συγκρίνετε την άποψη του Αριστοτέλη για τον άνθρωπο ως ζῷον πολιτικόν με εκείνα που υποστηρίζει ο Πρωταγόρας στην 6η Διδακτική Ενότητα

Ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι η από τη φύση δεδομένη συμβίωση άνδρα και γυναίκας δημιουργεί τον φυσικό θεσμό του οίκου, δηλαδή της οικογένειας, από πολλούς οίκους προκύπτει ο εξίσου φυσικός θεσμός της κώμης και από πολλές κώμες δημιουργείται η πόλη, η οποία και μόνο εγγυάται την αυτάρκεια του ανθρώπου. Ο Αριστοτέλης συνάγει το συμπέρασμα ότι και η πόλη υπάρχει φύσει και ο άνθρωπος είναι φύσει πολιτικό ζώο. Υπογραμμίζει επίσης ότι ο άνθρωπος είναι εκ γενετής πολιτικό ζώο και, τουλάχιστον ως είδος, μπορεί να επιβιώσει με αυτάρκεια μόνο σε μια ολοκληρωμένη πολιτική κοινότητα. Αυτό σημαίνει ότι, «αφού είναι εκ φύσεως πολιτικό ζώο, τείνει να ζει με άλλους ανθρώπους, ακόμα κι όταν δεν χρειάζεται αμοιβαία βοήθεια. Βέβαια και το κοινό συμφέρον ενώνει τους ανθρώπους, στο μέτρο που συμβάλλει στην καλή ζωή του ατόμου, διότι αυτός είναι ο στόχος και καθενός και όλων μαζί. Αλλά οι άνθρωποι συναθροίζονται ακόμη και για χάρη της απλής συμβίωσης και συγκροτούν μια πολιτική κοινότητα.» (Πολιτικά 3, 6).

Στον Πρωταγόρα οι άνθρωποι παρουσιάζονται να δημιουργούν κοινότητες για να αντιμετωπίσουν συγκεκριμένες ανάγκες μάλιστα της επιβίωσης και της αντιμετώπισης των κινδύνων από τα θηρία. Ο άνθρωπος ζει μέσα σε ένα εχθρικό και ανασφαλές περιβάλλον και συνειδητοποιεί ότι χωρίς τον σχηματισμό κάποιας κοινότητας δεν μπορεί να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις και στις ανάγκες της ζωής του. Το γεγονός όμως αυτό δεν αναιρεί την ιδέα της φυσικής προδιάθεσης για κοινωνική ζωή. Ειδικά μετά τα δώρα του Δία ο άνθρωπος φαίνεται ικανός να πραγματώσει αυτή την φυσική προδιάθεση. (βλέπε σχόλιο σελ. 42 3ης § στον φάκελο υλικού)


ὁ δὲ πρῶτος συστήσας μεγίστων ἀγαθῶν αἴτιος
«

Ο Αριστοτέλης υπήρξε ιδιαίτερα γόνιμος για την πολιτική σκέψη, υπογραμμίζοντας ότι το κράτος δεν υπάρχει μόνο συμβατικά, αλλά έχει τις ρίζες του στην ανθρώπινη φύση … ότι το κράτος δεν συνιστά τεχνητό περιορισμό της ελευθερίας, αλλά μέσο για την κατάκτησή της», παρατηρεί εύστοχα ο διακεκριμένος Αριστοτελιστής W. D. Ross. Είναι πιθανό η θεωρία αυτή του Αριστοτέλη, σύμφωνα με την οποία τόνο η πολιτικότητα του ανθρώπου όσο και η σύσταση της πόλεως ανάγονται στη φύση, να αποτελεί απάντηση στους σοφιστές εκείνους που υποστήριζαν ότι τα κράτη και οι νόμοι είναι προϊόντα κοινωνικών συνθηκών και συμβατικών ρυθμίσεων, κοινωνικών συμβολαίων, για να χρησιμοποιήσω τη σχετική και καθιερωμένη ορολογία των νεότερων χρόνων, που αποβλέπουν όχι στην ευδαιμονία των πολιτών αλλά στη διασφάλιση των όρων μίας ασφαλούς και ειρηνικής συνύπαρξης των συμβαλλομένων και στην εξασφάλιση κάποιας ευημερίας. Όμως «όταν ο Αριστοτέλης περιγράφει το κράτος ως προϊόν της φύσης, δεν έχει και την πρόθεση να το αυτονομήσει από την ανθρώπινη βούληση. Η ανθρώπινη βούληση το δημιούργησε και το διατηρεί στη ζωή, η ανθρώπινη βούληση μπορεί να το φέρει «πιο κοντά στις επιθυμίες της καρδίας»/ Απλώς δηλώνει ότι το κράτος είναι φυσικό με την έννοια ότι έχει τις ρίζες του στη φύση και όχι σε κάποια ανθρώπινη ιδιοτροπίας». Άλλωστε στο σημείο αυτό ο Αριστοτέλης είναι σαφέστατος, όταν λέει ότι οι θεμελιωτής της πολιτικής κοινωνίας, της κοινωνικοπολιτικής συμβίωσης των ανθρώπων στο πλαίσιο μιας στοιχειώδους κρατικής οντότητας, είναι μεγάλος ευεργέτης της ανθρωπότητας:

Και η θέση του αυτή που αντιστοιχεί στην θεωρία του κοινωνικού συμβολαίου δεν δημιουργεί κανένα απολύτως πρόβλημα αντίφασης προς τη θέση του ότι η πολιτική κοινωνία είναι ¨οικοδόμημα» της φύσεως, καθότι η τελευταία επέχει θέση όρου θεμελιακού και προϋπόθεσης ως προς τη δεύτερη. Αν δηλαδή δεν υπήρχε η φυσική ορμή του ανθρώπου προς την κοινωνική συμβίωση, η σύσταση πολιτικής κοινωνίας θα ήταν αδύνατη.

ΠΗΓΕΣ

Kullman «Η Πολιτική σκέψη του Αριστοτέλη»  ΜΙΕΤ 1996
Βασίλης Κάλφας Γιώργος Ζωγραφίδης «Αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι» ΤΟ ΒΗΜΑ

Αριστοτέλης «Πολιτικά» Δ. Παπαδής τ. Α’  ΤΟ ΒΗΜΑ
Ιngemar During «Αριστοτέλης» τ. β’ ΜΙΕΤ

 

Νοέ 16 2021

Αρχαία Ελληνικά Γ ‘ Λυκείου – Φάκελος Υλικού- Θεματική Ενότητα 2 – Διδακτική Ενότητα 6 – Ενδεικτικές δραστηριότητες

Ενδεικτικές Δραστηριότητες

Α. Τι λέει το κείμενο;

  1. Ποια επιτεύγματα του ανθρώπου ανάγονται στη δημιουργική του τέχνη;

Με τις ιδιότητες που παρέλαβε ο άνθρωπος από τον Προμηθέα (δημιουργική τέχνη) μπόρεσε και πέτυχε την πρώτη υλικοτεχνική πρόοδο.

Στο κείμενο αναφέρονται με αξιολογική και όχι χρονική σειρά να προηγείται ο πνευματικός πολιτισμός με την θρησκευτική πίστη και την ανάπτυξη της γλωσσικής επικοινωνίας.

Ο άνθρωπος λόγω της συγγένειάς του με τους θεούς πίστεψε σ’ αυτούς και εξέφρασε αυτή του την πίστη καλλιτεχνικά κατασκευάζοντας βωμούς (τόπους ιερούς όπου επιτελούνται θρησκευτικές τελετές) και αγάλματα, ομοιώματα δηλαδή των θεών, ώστε να τους φέρουν πιο κοντά τους και να τους αισθανθούν πιο οικείους.

Ακόμη η γλωσσική επικοινωνία αποτελεί τεράστια κατάκτηση που οδήγησε την ανθρώπινη κοινωνία και πολιτισμό πολλά βήματα μπροστά, αφού η γλώσσα αποτελεί το όργανο με το οποίο κάθε άνθρωπος εκφράζεται, προσωπικά αλλά και γίνεται μέλος ενός κοινωνικού συνόλου.

Η φράση φωνὴν καὶ ὀνόματα ταχὺ διηρθρώσατο τῇ τέχνῃ δείχνει την νοητική εκείνη διαδικασία κατά την οποία η ηχητική έκφραση ταυτίζεται με την νοητική σημασία (μορφή – ήχος + περιεχόμενο – νόημα). Εδώ εκφράζεται η αντίληψη ότι η γλώσσα αποτελεί κατάκτηση του ανθρώπου και όχι δώρο (ως ολοκληρωμένη ικανότητα) από τους θεούς.

Τέλος ο άνθρωπος μπόρεσε να καλύψει και τις υλικές του ανάγκες. Παρατηρούμε την αντιστοιχία των εκφράσεων του παρόντος χωρίου με την περιγραφή  του εφοδιασμού των ζώων και την ένδεια του ανθρώπου που προήλθε από την απρονοησία του Επιμηθέα.

 

Εν. 4

εφοδιασμός των ζώων

Εν. 5

η ένδεια του ανθρώπου

Εν. 6

τα επιτεύγματα του ανθρώπου που ανάγονται στη δημιουργική του τέχνη

οἴκησιν ἔνεμεν

 

πρὸς τὰς ἐκ Διὸς ὥρας… ἀμφιεννὺς αὐτὰ πυκναῖς τε θριξὶν καὶ στερεοῖς δέρμασιν,

 

ὑποδῶν τὰ μὲν ὁπλαῖς, τὰ δὲ [θριξὶν καὶ] δέρμασιν στερεοῖς καὶ ἀναίμοις

 

ὅπως ὑπάρχοι τὰ αὐτὰ ταῦτα στρωμνὴ οἰκεία τε καὶ αὐτοφυὴς ἑκάστῳ

 

τοὺς δὲ ὥπλιζε

 

Τοὐντεῦθεν τροφὰς ἄλλοις ἄλλας ἐξεπόριζεν,

 

γυμνόν τε

 

 

καὶ ἀνυπόδητον

 

 

καὶ ἄστρωτον

 

καὶ ἄοπλον

 

καὶ οἰκήσεις

 

καὶ ἐσθῆτας

 

 

καὶ ὑποδέσεις

 

 

καὶ στρωμνὰς

 

 

 

καὶ τὰς ἐκ γῆς τροφὰς

 

Έτσι ο άνθρωπος αποκτά όλα εκείνα τα μέσα και δια την προστασία του και για την αντιμετώπιση των καιρικών συνθηκών και για την εύρεση της τροφής.

 

  1. Ποιες αρνητικές συνέπειες επιφέρει στον άνθρωπο η απουσία της πολιτικής τέχνης;

Στο τελευταίο μέρος του μύθου του Πρωταγόρα το ανθρώπινο γένος παρά τα δώρα του Προμηθέα (δημιουργική τέχνη)  έχει φτάσει σε αδιέξοδο. Η απουσία της πολιτικής αρετής δεν επιτρέπει την αρμονική συμβίωση με βάση τη δικαιοσύνη των ανθρώπων εντός των πόλεων, με αποτέλεσμα τη διάλυση τους και τον αφανισμό των απροστάτευτων ανθρώπων από τα ισχυρότερα βιολογικώς θηρία.

  1. Για ποιον λόγο ο Δίας επιθυμεί να δοθούν η αιδώς και η δίκη σε όλους τους ανθρώπους;

Στο ερώτημα του Ερμή για τον τρόπο διανομής της αιδούς και της δίκης ο Δίας είναι σαφής και κατηγορηματικός. Αυτές οι ιδιότητες, ο σεβασμός και αίσθημα δικαιοσύνης πρέπει να μοιραστούν σε όλους τους ανθρώπους. Σε διαφορετική περίπτωση οι κοινωνίες θα διαλυθούν και το ανθρώπινο γένος θα οδηγηθεί στον αφανισμό. Για να ισχυροποιήσει την εντολή του ο Δίας επιβάλλει σε αυτόν που δεν θα θελήσει να συμμετέχει στην πολιτική αρετή την ποινή του θανάτου, αφού τον χαρακτηρίζει ως αρρώστια της πόλης.

  1. Ποια στάση έχουν οι Αθηναίοι σχετικά με τη δημιουργική τέχνη και ποια σχετικά με την πολιτική;

Μετά τη μυθική διήγηση ακολουθεί το επιμύθιο. Ο Πρωταγόρας μας συνδέει με την πρωτολογία του Σωκράτη, ο οποίος, για να υποστηρίξει τη θέση του ότι η αρετή δεν διδάσκεται χρησιμοποίησε δύο επιχειρήματα. Ο μύθος απαντά στο α’, κατά το οποίο οι Αθηναίοι  στις δημόσιες συζητήσεις για τεχνικά θέματα (αρχιτεκτονική π.χ.) επιτρέπουν να εκφέρουν άποψη μόνο οι ειδικοί. Ενώ για θέματα πολιτικής όλοι οι πολίτες από κάθε κοινωνική τάξη ή μορφωτικό επίπεδο μπορούν να μιλήσουν και να πουν την άποψή τους. Για τον Σωκράτη αυτό αποδεικνύει το μη διδακτό της αρετής.

Για τον Πρωταγόρα όμως με βάση το μύθο η διαφορετική αυτή στάση των Αθηναίων αποδεικνύει την καθολικότητα και την αναγκαιότητα της πολιτικής αρετής.

Β. Ας εμβαθύνουμε στο νόημα του κειμένου

  1. Πώς εξηγείται η φράση ὁ «ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας»; Μπορείτε να τη συσχετίσετε με την πλατωνική θεωρία των ιδεών;

θείας… μοίρας: η φωτιά αποτελεί το θεϊκό μερίδιο που είχαν την τύχη, χάρη στην παρέμβαση του Προμηθέα, να λάβουν οι άνθρωποι. Είναι θεϊκό γιατί το κατείχαν ως τότε μόνον οι θεοί, είναι θεϊκό γιατί οι άνθρωποι το απέκτησαν με θεϊκή παρέμβαση του Προμηθέα, είναι επίσης θεϊκό γιατί, επιτρέποντας στον άνθρωπο να αναπτύξει πολιτισμό, του επέτρεψε κατά συνέπεια να αναγνωρίσει την ύπαρξη των θεών. Η πρώτη και άμεση συνέπεια του δώρου της φωτιάς, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα, είναι ακριβώς η εμφάνιση της θρησκείας.

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα η δημιουργία του κόσμου συλλαμβάνεται ως έργο ενός υπέρτατου τεχνίτη του δημιουργού, που χρησιμοποιεί ως πρότυπο τον ιδεατό κόσμο και ως έργο τη μεταβίβαση αυτού του προτύπου σε μία χωροχρονική  πραγμάτωση που είναι άτακτη στην αρχή, ενταγμένη αργότερα στο σχήμα που καθορίζεται από την ιδεατή δικαιοσύνη.

Η ψυχή του ανθρώπου έχοντας εμπειρία σε ένα πνευματικό στάδιο αυτής της ιδεατής πραγματικότητας μπορεί μέσω της παιδείας να την ξαναθυμηθεί (ανάμνηση) και να στραφεί ολοκληρωτικά προς αυτήν την θεϊκή τάξη που αποτελεί τον Αγαθόν.

  1. Ποια σχέση έχουν η αιδώς και η δίκη με την πολιτική τέχνη;

 «ἵν’ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοὶ»

Με τη φράση αυτή διατυπώνεται η λειτουργία της αιδούς και της δίκης στα πλαίσια μιας ανθρώπινης κοινωνίας.  Χάρη στην αιδώ και στη δίκη εξασφαλίζεται η αρμονική συμβίωση μέσα στην πόλη, η συνοχή του συνόλου, η ισορροπία και η οργάνωση. Με αυτές αναπτύσσονται μεταξύ των ανθρώπων σχέσεις φιλίας, συνεργασίας, αλληλεγγύης και αλληλοσεβασμού. Ειδικότερα οδηγούν  σε ευταξία, καταστέλλουν την αδικία  άρα αποτελούν ό,τι ονομάζεται «πόλεων κόσμοι», δηλαδή εμπνέουν στους πολίτες κόσμια συμπεριφορά αναγκαία για την αρμονία της κοινωνίας.  Επιπλέον συντελούν στην ηθική βελτίωση σε ατομικό επίπεδο, αποτελούν δηλαδή «πόλεων δεσμοί φιλίας», δηλαδή οι πολίτες υποβάλλονται σε δεσμεύσεις της συμπεριφοράς τους, ώστε να επιτυγχάνεται η συνοχή της πολιτικής κοινωνίας. Η συμπληρωματική λειτουργία των δύο «δώρων» συνεπάγεται φιλίαν, που σημαίνει ηθική ενότητα της πολιτείας, σύμπνοια και ομόνοια των πολιτών, ώστε να συμβιώνουν αρμονικά.

Εφόσον, λοιπόν, η πολιτική τέχνη είναι το σύνολο των γνώσεων που επιτρέπουν στον άνθρωπο να λειτουργήσει ως μέλος της κοινωνίας, η  αιδώς και η δίκη ταυτίζονται με την πολιτική τέχνη, αφού η κοινωνική συμβίωση δεν απαιτεί ηθικές μόνο δεσμεύσεις αλλά και γνώσεις (των νόμων, των διαδικασιών)  που υπηρετούν την κοινωνική και πολιτική λειτουργία.

  1. Να σχολιάσετε τη φράση: τὸν μὴ δυνάμενον αἰδοῦς καὶ δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως.

 

Ο Πρωταγόρας τελειώνει τον μύθο με τον Δία να επιβάλλει αυστηρά την ανάγκη της καθολικότητας της πολιτικής αρετής και μάλιστα με την ποινή του θανάτου δηλώνοντας έτσι την πολύ μεγάλη σημασία που δίνει στις αξίες της αιδούς και της δίκης για τη συγκρότηση και τη διατήρηση της πολιτείας.

Η αυστηρότητα και η σκληρότητα της ποινής εξηγείται από την κρισιμότητα και την αναγκαιότητα της πολιτικής αρετής για τη διάσωση και την επιβίωση του ανθρώπινου γένους. Χωρίς την πολιτική αρετή δεν είναι δυνατόν να συγκροτηθούν και να λειτουργήσουν ανθρώπινες πόλεις. Και επειδή αυτές μόνο μπορούν να προστατέψουν τον άνθρωπο από τον αφανισμό αλλά και να εξασφαλίσουν την πρόοδο του ανθρώπινου πολιτισμού, τα συστατικά τους στοιχεία, η δικαιοσύνη και ο σεβασμός πρέπει να αποτελούν κτήμα όλων των ανθρώπων. Η ποινή του θανάτου ως ακραίο μέτρο από τη μία βοηθά τους ανθρώπους να καταλάβουν το χρέος τους αλλά και τους προστατεύει από τη αδικία και την αντικοινωνική συμπεριφορά περιχαρακώνοντας τα όρια της δράσης τους. Τέλος η παρομοίωση δείχνει την καταστροφική επίδραση που θα είχε στην κοινωνία ένας άνθρωπος με μειωμένο το αίσθημα της δικαιοσύνης και του σεβασμού, αφού θα μετέδιδε την ηθική του φθορά στους συμπολίτες του υπονομεύοντας την εσωτερική ειρήνη και αρμονία της πόλης λειτουργώντας όπως ένας φορέας μίας μολυσματικής ασθένειας.

Νοέ 16 2021

Αρχαία Ελληνικά Γ ‘ Λυκείου – Φάκελος Υλικού- Θεματική Ενότητα 2 – Διδακτική Ενότητες 4 & 5 – Ενδεικτικές δραστηριότητες (Επιλογή)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 4 :Ο πρωταγόρειος μύθος: η διανομή των ιδιοτήτων στα ζώα

Α. Τι λέει το κείμενο;

  1. Ποια χαρακτηριστικά συνάγουμε για τους θεούς γενικά και για τον Δία ειδικότερα; Να εντοπίσετε στο κείμενο τα κατάλληλα σημεία με τα οποία μπορείτε να τεκμηριώσετε την απάντηση.

Οι θεοί παρουσιάζονται στο μύθο να έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

1) Υπακούουν στην «εἱμαρμένη». Όπως μας δείχνει το και στο σημείο «και τούτους» υπήρξε «εἱμαρμένος χρόνος γενέσεως» και για τους θεούς δηλαδή η εἱμαρμένη  καθόρισε το χρονικό σημείο γενέσεως και των θεών.

2) Υπήρξε εποχή κατά την οποία ζούσαν μόνο οι θεοί οι οποίοι παραβάλλονται προς τα θνητά γένη (αθάνατοι οι θεοί).

3) Οι θεοί σύμφωνα με το καθορισμένο σχέδιο της εἱμαρμένης αναλαμβάνουν το πλάσιμο των θνητών γενών εντός της γης (τυποῦσιν αὐτὰ θεοὶ γῆς ἔνδον)

4) Οι θεοί είναι ανώτεροι από όλα τα όντα και διατάζουν τον Επιμηθέα και τον Προμηθέα να προετοιμάσουν την έξοδο των  θνητών όντων στο φως διανέμοντος τα κατάλληλα εφόδια.

5) «προς τάς ἐκ Διός ὥρας» Ο Δίας είναι αυτός ο οποίος κυριαρχεί πάνω στα στοιχεία της φύσης και ειδικότερα στις καιρικές και κλιματολογικές συνθήκες. (π.χ. Νεφεληγερέτης)

 

Β. Ας εμβαθύνουμε στο νόημα του κειμένου

  1. Με ποια δεδομένα για την κατάσταση του κόσμου αρχίζει ο μύθος; Πώς συνδέεται με την προσωκρατική φιλοσοφία;

Ο μύθος παρουσιάζει τον κόσμο στην περίοδο κατά την οποία δεν υπήρχαν θνητά όντα παρά μόνο οι θεοί. Στην επόμενη φάση κατά την οποία έπρεπε και αυτά να έρθουν στην ύπαρξη, oι θεοί τα πλάθουν χρησιμοποιώντας τη γη και τη φωτιά και όσα φυσικά στοιχεία αναμειγνύονται με τη φωτιά και το χώμα, δηλαδή το νερό και τον αέρα ακολουθώντας έτσι τις απόψεις των προσωκρατικών και κυρίως του Εμπεδοκλή. (σχόλιο σελ . 16)

«Σύμφωνα τώρα με τις θεωρίες του Θαλή, το νερό αποτελεί την αρχή της δημιουργίας, το στοιχείο από το οποίο δημιουργήθηκαν όλα τα άλλα, ενώ η Γη στηρίζεται πάνω στον Ωκεανό.»

«Στη θέση του νερού, που για τον Θαλή αποτελούσε την αρχή του κόσμου, ο Αναξίμανδρος τοποθετεί το ἄπειρον, από το οποίο όλα δημιουργούνται και στο οποίο όλα επιστρέφουν. Η πρόοδος είναι μεγάλη για την εξέλιξη της αφηρημένης σκέψης, αφού στη θέση ενός καθαρά υλικού, συγκεκριμένου στοιχείου, ο Αναξίμανδρος τοποθετεί μια έννοια σχεδόν μαθηματική.»

«Ο Αναξιμένης πρότεινε ως αρχή του σύμπαντος όχι το νερό ή το άπειρο, αλλά τον αέρα. «Όπως η ψυχή, που είναι αέρας, συγκρατεί το σώμα, έτσι και ο αέρας συνέχει το σύμπαν». Δυστυχώς, πολύ λίγα πράγματα διέσωσε η αρχαία παράδοση από την ενδιαφέρουσα θεωρία του Αναξιμένη.»

«Όσο για την αρχή του σύμπαντος, ο Εμπεδοκλής αρνείται επίσης τη θεωρία του Παρμενίδη για το αναλλοίωτο των πραγμάτων και διδάσκει πως η γη, το νερό, ο αέρας και η φωτιά, τα τέσσερα βασικά στοιχεία, διαρκώς αναμειγνύονται και διαχωρίζονται δημιουργώντας, με τη συνεχή αλλαγή τους, την ποικιλία του σύμπαντος. Η διαρκής αυτή ένωση και διάσπαση προκαλείται από την παρέμβαση δύο μεγάλων αντίθετων δυνάμεων, της Φίλιας (Αγάπης) και του Νείκους (Εχθρότητας)». (Φιλοσοφικός λόγος Γ’ Λυκείου σελ. 13-18)

  1. Να σχολιάσετε τη φράση: ταῦτα δὲ ἐμηχανᾶτο εὐλάβειαν ἔχων μή τι γένος ἀϊστωθείη. Για ποιον λόγο πρέπει να υπάρξει μέριμνα να μην χαθεί κάποιο γένος; Μπορείτε να τη συνδέσετε με τη θεωρία της εξέλιξης και με την αντίληψη για την ισορροπία στη φύση;

Ο Επιμηθέας κατά την διανομή των εφοδίων ακολούθησε τα εξής κριτήρια:

  • ύπαρξη – επιβίωση και διαιώνιση κάθε είδους
  • εξασφάλιση της ισορροπίας στη φύση μέσω της σύμμετρης κατανομής των ιδιοτήτων στα ζώα (νόμος της αναπλήρωσης).

«Η οικολογική ισορροπία ορίζεται επιστημονικά ως εξής: μια δυναμική κατάσταση ισορροπίας μέσα σε μια κοινότητα οργανισμών όπου η γενετική, είδος και ποικιλομορφία του οικοσυστήματος παραμένει σχετικά σταθερή, υπό την επιφύλαξη σταδιακών αλλαγών. Το πιο σημαντικό σημείο σε ένα οικοσύστημα είναι η διατήρηση της φυσικής ισορροπίας. Αυτή η ισορροπία μπορεί να διαταραχθεί από την εμφάνιση νέων ειδών, ξαφνικούς θανάτους ορισμένων ειδών, φυσικούς κινδύνους ή ανθρώπινες αιτίες. Η οικολογική ισορροπία είναι μια έννοια που περιγράφει τον τρόπο οργάνωσης των οικοσυστημάτων σε μια κατάσταση σταθερότητας όπου τα είδη συνυπάρχουν με άλλα είδη και το περιβάλλον τους.

Η οικολογική ισορροπία είναι μια έκφραση που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ισορροπία μεταξύ ζωντανών οργανισμών όπως ανθρώπων, φυτών και ζώων και του περιβάλλοντος τους. Οι αρμονικές σχέσεις αντικατοπτρίζουν μια υγιή και επιθυμητή οικολογική ισορροπία. Ο άνθρωπος παίζει βασικό ρόλο στη διασφάλιση της οικολογικής ισορροπίας. Επειδή οι άνθρωποι έχουν πολύ μεγαλύτερη ικανότητα να σκέφτονται από άλλα ζωντανά πράγματα. Η επιβίωση κάθε οργανισμού εξαρτάται από την ομαλή του λειτουργία και τη δυνατότητά του να προσαρμόζεται στο περιβάλλον του.»

Όλα τα παραπάνω εξηγούν το ενδιαφέρον του Επιμηθέα για την επιβίωση των ειδών. Η επικράτηση ενός είδους και η εξαφάνιση κάποιων άλλων θα οδηγήσει στην διατάραξη της φυσικής ισορροπίας.

Επιπλέον οι ιδιότητες των ζώων προβάλλονται ως δώρα των θεών, ολοκληρωμένες εις των προτέρων ιδιότητες, άρα στην αντίληψη του Πρωταγόρα δεν λειτουργεί καθόλου η εξελικτική διαδικασία των ζωικών ειδών.

 

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 5: Ο πρωταγόρειος μύθος: η κλοπή της φωτιάς – έντεχνη σοφία και λόγος

Α. Τι λέει το κείμενο;

  1. Σε ποια κατάσταση βρίσκεται ο άνθρωπος συγκριτικά με τα άλλα ζώα μετά από τη μοιρασιά που έκανε ο Επιμηθέας;

Το γένος των ανθρώπων χαρακτηρίζεται «ακόσμητον» δηλαδή ανεφοδίαστο, αφρόντιστο. Δεν διαθέτει δηλαδή όλα εκείνα τα φυσικά εφόδια που προσφέρθηκαν στα ζώα και τα οποία θα του εξασφάλιζαν την επιβίωσή του (προστασία τους εχθρούς, αντιμετώπιση των καιρικών συνθηκών, εύρεση τροφής). Έτσι λοιπόν το ανθρώπινο είδος κινδυνεύει με άμεσο και αναπόφευκτο αφανισμό. Ως αιτία παρουσιάζεται η νοητική κατωτερότητα του Επιμηθέα, ο οποίος χωρίς να εκτιμήσει σωστά την κατάσταση κατανάλωσε όλα τα διαθέσιμα εφόδια στα ζώα.

«Ο άνθρωπος για την αυτοσυντήρησή του δεν διαθέτει κανένα έμφυτο και πολύπλοκο σύστημα ενστίκτων, αλλά αντίθετα πάσχει από σημαντική κατωτερότητα. Για να επιβιώσει εξαρτάται υποχρεωτικά από την ευφυΐα του.» (Taylor, Πλάτων σελ. 288)

  1. Για ποιον λόγο κατηγορείται ο Προμηθέας για κλοπή (κλοπῆς δίκη μετῆλθεν);

Ο Προμηθέας αισθάνθηκε υπεύθυνος για το αδιέξοδο στο οποίο περιήλθε το ανθρώπινο γένος και γι’ αυτό προσπάθησε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα και να παράσχει στον άνθρωπο τα μέσα για τη ζωή του (ευπορία).

Γι’ αυτό εισέρχεται κρυφά στο οίκημα στο οποίο ο Ήφαιστος και η Αθηνά ασκούσαν τις τέχνες τους (η Αθηνά κατέχει τις τεχνικές γνώσεις, ο Ήφαιστος τον τρόπο της πρακτικής εφαρμογής τους) και κλέβει την τεχνική – κατασκευαστική ικανότητα και έτσι τη δωρίζει στον άνθρωπο. Γι’ αυτή την κλοπή κατηγορήθηκε ο Προμηθέας. Η κλοπή αυτή όμως δεν καταδικάζεται ηθικά, γιατί ο Προμηθέας με αυτήν στην πραγματικότητα αναπληρώνει για χάρη του ανθρώπου τα εφόδια που δεν του δόθηκαν και έτσι αποκαθιστά την αδικία που υπέστη.

 

Β. Ας εμβαθύνουμε στο νόημα του κειμένου

  1. Να διευκρινίσετε τις έννοιες ἔντεχνος σοφία και ἔμπυρος τέχνη. Πώς σχετίζονται με την περὶ τὸν βίον σοφίαν και με την πολιτικὴ σοφία;

ἔντεχνον σοφίαν· ἔντεχνος: ο μέσα στα όρια της τέχνης, έμπειρος, επιδέξιος. – ἔντεχνος σοφία: η σοφία που εμπεριέχει την τέχνη, η σοφία που συμπορεύεται με την τέχνη. Αρχικά η έννοια της σοφίας έχει κυρίως να κάνει με τη δεξιότητα και την εμπειρία σε κάποια τέχνη, την αρχιτεκτονική, τη γλυπτική, τη μεταλλουργία, την ιατρική, κ.τ.λ. Ο προσδιορισμός ἔντεχνος επιτρέπει εδώ στον Πρωταγόρα να διευκρινίσει επομένως πως αυτού του είδους τη σοφία εννοεί, και όχι αυτήν που συνδέουμε με τη γνώση των επιστημών και τη φιλοσοφία.

ἔντεχνος σοφία σὺν πυρί, ἔμπυρος τέχνη: Με τις δύο αυτές νοηματικά ισοδύναμες εκφράσεις ο Πρωταγόρας αποτυπώνει κάτι άμεσα ρεαλιστικό: οι πρωταρχικές γνώσεις του ανθρώπινου είδους, η σοφία και η τέχνη με την οποία εξασφαλίζεται η επιβίωσή του, προϋποθέτουν τη χρήση της φωτιάς. Γι’ αυτό και ο σοφιστής αναφέρεται στη θεά της σοφίας Αθηνά και τον θεό της φωτιάς Ήφαιστο, παρουσιάζοντάς τους μάλιστα να εργάζονται σε οίκημα κοινό. Με την ἔντεχνον σοφίαν και την ἔμπυρον τέχνην ο άνθρωπος έγινε κατασκευαστής, δημιουργός (homo faber).

περὶ τὸν βίον σοφία, πολιτική (τέχνη): Στη συγκεκριμένη έκφραση του Πρωταγόρα η λέξη σοφία δεν δηλώνει τις προχωρημένες, ολοκληρωμένες γνώσεις του σοφού ή επιστήμονα, αλλά τις πρακτικές γνώσεις που βοηθούν τον εκάστοτε άνθρωπο να επιβιώσει και να ρυθμίσει τη ζωή του σε ατομικό ή οικογενειακό επίπεδο. Στα ίδια συμφραζόμενα η πολιτική τέχνη είναι το σύνολο των γνώσεων που επιτρέπουν στον άνθρωπο να λειτουργήσει ως μέλος της κοινωνίας.

Από τους παραπάνω ορισμούς μπορούμε να συναγάγουμε ότι με την δημιουργική – κατασκευαστική ικανότητα (ἔντεχνος σοφία σὺν πυρί, ἔμπυρος τέχνη) ο άνθρωπος μπόρεσε να αντιμετωπίσει τις πρακτικές του ανάγκες, να επιβιώσει μέσα σε ένα εχθρικό και ανασφαλές περιβάλλον και να βρει την τροφή του. Αυτά τα επιτεύγματα αποτελούν την περὶ τὸν βίον σοφίαν δηλαδή η τέχνη που τον βοηθά για να ζήσει. Αυτή αποτελεί την βάση πάνω στην οποία θα στηριχτεί η κοινωνική και πολιτική του οργάνωση με την απαραίτητη βέβαια συμβολής της πολιτικής αρετής.

  1. Ποιο συμβολικό ρόλο νομίζετε ότι έχουν στον μύθο ο Επιμηθέας, ο Προμηθέας, ο Ήφαιστος, η Αθηνά και ο Δίας; Σε τι εξυπηρετούν την ανάπτυξη της σκέψης του Πρωταγόρα;

Η παρουσία και ο πρωταγωνιστικός ρόλος των θεών στον μύθο φαίνεται να έρχεται σε σύγκρουση με τον αγνωστικισμό του Πρωταγόρα («περὶ μὲν θεῶν οὐκ ἔχω εἰδέναι οὔθ’ ὡς εἰσίν, οὔθ’ ὡς οὐκ εἰσίν· πολλὰ γὰρ τὰ κωλύοντα εἰδέναι, ἥ τ’ ἀδηλότης καὶ βραχὺς ὢν ὁ βίος τοῦ ἀνθρώπου». )

Το κείμενο όμως αποτελεί μυθική ανάπλαση της πραγματικότητας και τα πρόσωπα που δρουν κατέχουν συμβολική θέση και ρόλο.

Έτσι ο Δίας συμβολίζει τη νομοτέλεια που διέπει τη φύση, τον λόγο, τη λογική, ενώ ο Προμηθέας, ο Επιμηθέας και ο Ερμής αποτελούν τα όργανα αυτής της νομοτέλειας, η οποία ρυθμίζει τις σχέσεις των όντων εξασφαλίζοντας τη μεταξύ τους ισορροπία. Άλλωστε, όπως φανερώνεται και από τη συνέχεια του μύθου, ο Πρωταγόρας δεν ενδιαφέρεται τόσο για το θέμα της ύπαρξης των θεών όσο για την εξήγηση της γένεσης του θρησκευτικού συναισθήματος.

Ο Επιμηθέας εκφράζει τη φάση της βιολογικής συγκρότησης των όντων, ενώ ο Προμηθέας τη φάση κατά την οποία ο άνθρωπος διαφοροποιείται ως είδος από τα άλλα είδη ζωικών οργανισμών έχοντας την ιδιότητα του έλλογου όντος. Το δεύτερο στάδιο είναι ανώτερο από το πρώτο και αρχίζει να διαγράφεται η αισιόδοξη αντίληψη του Πρωταγόρα για την προοδευτική εξέλιξη του ανθρώπινου γένους.

Η αναφορά του Πρωταγόρα στην Αθηνά και τον Ήφαιστο και στο εργαστήρι τους συνιστά και έναν σαφή υπαινιγμό οργάνωσης της θεϊκής κοινότητας στη βάση ενός «καταμερισμού των εργασιών», όπου ο Δίας κατέχει την ύψιστη πολιτική τέχνη, ενώ η Αθηνά και ο Ήφαιστος καταγίνονται με τέχνες συνδεδεμένες με την αντιμετώπιση των καθημερινών αναγκών επιβίωσης, την πρακτική επινοητικότητα και την κατασκευαστική ικανότητα.

Η συμβολική χρήση των θεών δίνει την ευκαιρία στον Πρωταγόρα να εξηγήσει πως τα δώρα των θεών (ἔντεχνος σοφία σὺν πυρί, ἔμπυρος τέχνη) δεν υπάρχουν εκ φύσεως αλλά η ανάπτυξή τους εξαρτάται από τον ίδιο τον άνθρωπο και έτσι θα οδηγηθεί λογικά στο διδακτό της αρετής και στη δικαιοσύνη του ρόλου του ως δασκάλου της ευβουλίας.

 

Νοέ 03 2021

Εκλογές Νοεμβρίου 1920 – Η απρόσμενη συντριβή του Ελευθέριου Βενιζέλου

Mία από τις κρισιμότερες εκλογικές αναμετρήσεις της νεοελληνικής ιστορίας

Εκλογές Νοεμβρίου 1920 – Η απρόσμενη συντριβή του Ελευθέριου Βενιζέλου

Σαν σήμερα, 1η Νοεμβρίου του 1920, διεξήχθη μία από τις κρισιμότερες εκλογικές διαδικασίες στη νεοελληνική ιστορία, πρωταγωνιστής ο Ελεύθεριος Βενιζέλος.

Οι βουλευτικές εκλογές του Νοεμβρίου 1920, έφεραν την απρόσμενη ήττα του Ελευθερίου Βενιζέλου και την αποχώρησή του από την πρωθυπουργία, λίγες μόλις εβδομάδες μετά τον διπλωματικό του θρίαμβο, ην υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών.

Νικήτρια δύναμη ανακηρύχτηκε ο συνασπισμός των αντιβενιζελικών δυνάμεων υπό τον σχηματισμό, «Ηνωμένη Αντιπολίτευσις» και την πρωθυπουργία ανέλαβε ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος Δημήτριος Γούναρης.

Για πολλούς οι εκλογές αυτές, σε συνδυασμό και με την επακόλουθη επιστροφή του Βασιλιά Κωνσταντίνου, αποτέλεσαν κομβικό σημείο για τη μετέπειτα τραγική εξέλιξη που είχε για την Ελλάδα η Μικρασιατική Εκστρατεία.

Διαβάστε επίσης: Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης μέσα από τα τηλεγραφήματα Ελευθέριου Βενιζέλου – διαδόχου Κωνσταντίνου

Στα «ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΝΕΑ», διαβάζουμε σχόλια του ίδιου του Ελευθέριου Βενιζέλου για την εκλογική εκείνη αναμέτρηση, καθώς και του Ανδρέα Μιχαλακόπουλου, υπουργού κυβερνήσεων Βενιζέλου και πρωθυπουργού την περίοδο Οκτώβριος 1924 – Ιούνιος 1925.

«ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΝΕΑ», 17.9.1932, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Τον Σεπτέμβριο του 1932, σε ερώτηση του Αχιλλέα Μαμάκη για την «ζωηρότερη εκλογική του αναμέτρηση», ο Βενιζέλος απάντησε:

«Πρέπει ν’ ανατρέξωμε εις την πρόσφατον εποχήν της πολιτικής μου ιστορίας δια να προσδιορισθή. Και το λέγω απεριφράστως: Είνε η ήττα της 1ης Νοεμβρίου 1920.

»Αλλά εννοώ να γίνη συγχρόνως πιστευτόν ότι δεν εδοκίμασα διόλου αγωνίαν εκείνο το βράδυ.

»Τα μεσάνυχτα είχα αντιληφθή ότι η νίκη δεν είχε κλίνει με το μέρος των φιλελευθέρων. Είπα τότε εις τους φίλους μου: «Φίλτατοι, εχάσαμε. Καληνύχτα σας. Εγώ πάω να κοιμηθώ».

Και  – θα το πιστέψετε;- εκοιμήθηκα. Ήσυχα, ήρεμα, γλυκά, σαν να μην είχε συμβή τίποτε. Διοτί το είπα ήδη και παραπάνω: Διόλου δεν είχα δοκιμάσει αγωνία. Ούτε, άλλωστε εγνώρισα αυτό το συναίσθημα εξ’ αφορμής εκλογικων γεγονότων

–       Αλλά πως;

–       Την δραματικωτέραν συγκίνησιν της ζωής μου εγνώρισα τον Οκτώβριον του 1921. Ήταν όταν κάποιο βράδυ ένα τηλεγράφημα που ήλθε από το στρατηγείο μού ανήγγελε την ήτταν του στρατού μας εις το Σόροβιτς και το μεγάλο ατύχημα που υπέστη τότε από τους Τούρκους η 5η μεραρχία».

«ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΝΕΑ», 18.9.1932, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ο Ανδρέα Μιχαλακόπουλος, μία ημέρα μετά τις δηλώσεις Βενιζέλου, στις 18 Σεπτεμβρίου 1920 σχολιάζει:

«Πένθιμος ανάμνησις μού παραμένει η εκλογή της 1ης Νοεμβρίου 1920: Μετά το πέρας της εκλογής όταν ήρχισεν η διαλογή και ήλθον αι ειδήσεις εξ Αθηνών ότι εις όλην την Ελλάδα επικρατεί ο Κωνσταντινισμός έστρεψα αμέσως είς στενόν κύκλον φίλων όστις με περιεστοίχιζε και τους είπα:

Χάνομεν την Μικράν Ασίαν, χάνομεν και την Θράκην. Θα εκριζωθή εκείθεν ο Ελληνισμός και η δραχμή μας θα φθάση την πεντάρα».

Στις 14 Ιουλίου του 1936, τα «ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΝΕΑ» αναφέρουν:

«Αι εκλογαί της 1ης Νοεμβρίου του 1920 έδωκαν την νίκην εις την βασιλικήν παράταξιν. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος ευρέθη υποχρεωμένος να φύγη. Και το πεδίον της δράσεως έμεινεν ελεύθερον διά τους πολιτικούς αντιπάλους του. (…)

»Φίλοι και σύμμαχοι προειδοποίησαν τότε τον λαόν, ότι η παλινόρθωσις του Κωνσταντίνου θα εθεωρείτο εχθρική πράξις, και το ελληνικόν έθνος θα υφίστατο την αμείλικτον συνέπειαν.

»Κανείς, μέσα εις την μέθην της νίκης, δεν εδέχετο ν’ ακούση την δυσοίωνον απειλήν των συμμάχων, και κάτω από την ιαχήν του βασιλικού θουρίου επνίγετο κάθε αγωνιώδης κραυγή επικλήσεως…»

Νοέ 03 2021

Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης μέσα από τα τηλεγραφήματα Ελευθέριου Βενιζέλου – διαδόχου Κωνσταντίνου

Το γεγονός που αποτέλεσε την απαρχή της εθνικής ολοκλήρωσης του Ελληνισμού

Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης μέσα από τα τηλεγραφήματα Ελευθέριου Βενιζέλου – διαδόχου Κωνσταντίνου

Στις 26 Οκτωβρίου 1912, υπογράφεται το πρωτόκολλο παράδοσης της Θεσσαλονίκης από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στην Ελλάδα. Μία ημέρα αργότερα υψώνεται στην πόλη η ελληνική σημαία.

Για τους Έλληνες αποτελεί μια από τις κορυφαίες στιγμές του πρώτου Βαλκανικού Πολέμου, που λίγες ημέρες πριν οι σύμμαχοι Ελλάδα, Βουλγαρία, Σερβία και Μαυροβούνιο είχαν κηρύξει έναντι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

«ΤΑ ΝΕΑ», 27.10.1952, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Όπως αναφέρουν «ΤΑ ΝΕΑ», στο άρθρο τους με τίτλος «Καρπός της Ενότητος», στις 27 Οκτωβρίου 1952 «Η απελευθέρωσις της Θεσσαλονίκης προ σαράντα ετών, είναι μια αληθινά ένδοξος επέτειος, διότι αναφέρεται εις ένα γεγονός που αποτέλεσε την απαρχήν της εθνικής ολοκληρώσεως του Ελληνισμού»

Στις 5 Οκτωβρίου ο ελληνικός στρατός εισβάλει στην οθωμανική επικράτεια από τη Θεσσαλία με στόχο την απελευθέρωση της Ηπείρου, της Μακεδονίας και της Θράκης.

Μετά την κρίσιμη μάχη του Σαρανταπόρου, οι ελληνικές δυνάμεις προελαύνουν ως την Κοζάνη, την οποία απελευθερώνουν  στις 11 Οκτωβρίου 1912. 

Τότε εκδηλώνεται η κρίσιμη διαφωνία μεταξύ του έλληνα πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου και του διαδόχου του ελληνικού θρόνου και αρχιστράτηγου των ελληνικών δυνάμεων, πρίγκιπα Κωνσταντίνου.

Ο Κωνσταντίνος σχεδίαζε οι ελληνικές δυνάμεις να προχωρήσουν βόρεια ως το Μοναστήρι, σημερινή Μπίτολα της Βόρειας Μακεδονίας, ενώ ο Ελευθέριος Βενιζέλος ζητούσε με κάθε τρόπο ο ελληνικός στρατός να φτάσει το ταχύτερο δυνατό στη Θεσσαλονίκη.

Ο δημοσιογράφος και πολιτικός, Γέωργιος Βεντήρης υπήρξε από τους σπουδαιότερους μελετητες της περιόδου 1910 -1920, και με το έργο του «Η Ελλάς του 1910-1920: Ιστορική μελέτη» έδωσε πολύτιμα ιστορικά στοιχεία για τα όσα προηγήθηκαν και όσα ακολούθησαν από τους Βαλκανικούς Πολέμους  1912 – 1913.

Τον Ιανουάριο 1931, το «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ» δημοσιεύει αποσπάσματα του σπουδαίου αυτού έργου.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 23 Ιανουαρίου 1931, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

«Η πορεία προς την Θεσσαλονίκην δεν ήτο στρατιωτική μόνον ενέργεια – από αυτήν θα επραγματοποιείτο ή θα εματαιώνετο ο σκοπός, διά τον οποίον η Ελλάς εμάχετο. Η διάφορος του σκοπού εκείνου αντίληψις εκ μέρους του πρωθυπουργού και του αρχιστρατήγου επροκάλεσε σφοδραν μεταξύ των διαφωνίαν».

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο μετέπειτα Βασιλιάς Κωνσταντίνος σε μεταγενέστερες φωτογραφίες

Η διαφωνία μεταξύ Βενιζέλου και Κωνσταντίνου

«Ο αρχηγός του στρατού δεν ήτο απλούς ανώτατος αξιωματικός. Ήτο διάδοχος του θρόνου. Υπήρξεν αντιβασιλεύς (…). Υπό την ιδιότητα αυτήν έλαβε μέρος εις τα ελληνοβουλγαρικάς διαπραγματεύσεις (…) Εγνώριζεν επομένως ότι δεν υφίστατο συμφωνία διανομής των δύο κρατών ως προς τα καταλαμβανόμενα μέρη»

Επιπλέον, όπως αναφέρει ο Βεντήρης, ο Κωνσταντίνος είχε  εγκρίνει την πολιτική του Βενιζέλου, σύμφωνα με την οποία η έλλειψη συγκεκριμένης συμφωνίας μεταξύ Ελλάδας – Βουλγαρίας έδινε στην Ελλάδα τη δυνατότητα και ταυτόχρονα την υποχρέωση να καταλάβει όσα περισσότερα αλύτρωτα εδάφη με ελληνικό στοιχείο ήταν δυνατόν.

Και θα ήταν φυσικά αδιανότητο να μην τεθεί ως προτεραιότητα η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης.

Η μάχη των τηλεγραφημάτων

«Την 12/25 Οκτωβρίου, ο υπουργός των Εξωτερικών, τηλεγραφών επειγόντως προς τον διάδοχον βουλγαροσερβικάς νίκας, προσέθετεν αυτολέξει:

Φρονώ ότι πρέπει, κατά το δυνατόν, να εντείνωμεν ημετέρας ενεργείας ώστε καταληφθή όσον τάχιστα Θεσσαλονίκη και ίνα μη ημετέρα αποτελέσματα έλθωσι πολύ ύστερον από τα αποτελέσματα των συμμάχων.
(Υπογραφή) Λ. Κορομηλάς»

Είκοσι ώρες αργότερα η ανησυχία στην Αθήνα και το κυβερνητικό επιτελείο κορυφώνεται.

Ο Κωνσταντίνος λαμβάνει κι άλλο τηλεγράφημα, αυτή τη φορά από τον ίδιο τον Βενιζέλο, που εκτός από την πρωθυπουργία έχει την ευθύνη και του υπουργείου Στρατιωτικών.

Αναμένω να μοι γνωρίσετε την περαιτέρω διεύθυνσιν, ην θα ακολουθήση η προέλασις του στρατού Θεσσαλίας. Παρακαλώ μόνον να έχετε υπ’ όψιν ότι σπουδαίοι πολιτικοί λόγοι επιβάλλουσι να ευρεθώμεν μίαν ώραν ταχύτερον εις Θεσσαλονίκην.
Υπουργός Στρατιωτικών: Βενιζέλος»

Ο Κωνσταντίνος είχε άλλη γνώμη. Πίστευε ότι ο ελληνικός στρατός θα έπρεπε να ακολουθήσει τις δυνάμεις των Τούρκων που υποχωρούσαν βόρεια, προς θέσεις που βρίσκονταν οι σερβικές δυνάμεις, και αφού οι δύο συμμαχικοί στρατοί «στραγγάλιζαν» τις τουρκικές δυνάμεις, τότε οι Έλληνες να κατευθυνθούν προς τη Θεσσαλονική.

Όπως αναφέρει ο Βεντήρης, η κυβέρνηση είχε διατάξει τον διάδοχον Κωνσταντίνο, ήδη από την ενάρξη του πολέμου, να σπεύση προς τη Θεσσαλονίκην. Τώρα όμως αυτό γινόταν αναγκαίο και για έναν ακόμη λόγο

«Πλην τούτου, [η κυβέρνησις] επληροφορείτο ότι οι Βούλγαροι απέσπασαν εκ Θράκης την μεραρχίαν Ρίλου, 35.000 ανδρών, με την εντολήν να καταλάβη την Θεσσαλονίκην».

Παρ’ όλα ταύτα, ο Κωνσταντίνος ειδοποίησε τον Βενιζέλον ότι:

Ο στρατός δεν θα οδεύση προς την Θεσσαλονίκη.
Εγώ έχω καθήκον να στραφώ κατά του Μοναστηρίου, εκτός αν μου το απαγορεύσετε.

Ο Βενιζέλος δεν δίστασε:

Σας το απαγορεύω!

Δεν αρκέστηκε όμως στο λακωνικό και σαφές αυτό τηλεγράφημα.

«Συγχρόνως διέταξεν τον επιτελάρχην του υπουργείου των Στρατιωτικών, Νίδερ να μεταβή εις Κοζάνην και εκθέση λεπτομερώς προς τον διάδοχον του λόγους, οίτινες απήτουν την άμεσον κατάληψιν της Θεσσαλονίκης»

Η εμπλοκή του βασιλιά Γέωργιου

Ο Βασιλιάς Γεώργιος Α’

Επιπλέον ο Βενιζέλος ενεργοποίησε και τα …μεγάλα μέσα, κίνηση που έδειξε να έχει αποτέλεσμα:

«Παρεκάλεσεν επίσης τον βασιλέα (σ.σ. Γεώργιο) να αναχωρήση εις το γενικόν στρατηγείον και καταπείση τον υιόν του. Ο Γεώργιος έφθασεν εις Κοζάνην την μεσημβρίαν της 14/27 Οκτωβρίου.

»Αυθημερόν ο αρχιστράτηγος διέτασσε τα εξ από τας επτά μεραρχίας του να προελάσουν διά Βερροίας κατά της Θεσσαλονίκης.

»Η Πέμπτη μεραρχία αφέθη ως πλαγιοφυλακή της στρατιάς προς επιτήρησιν της οδού Κοζάνης – Σόροβιτς – Φλωρίνης.»

Η μάχη των Γιαννιτσών

 

Read the rest of this entry »

Οκτ 31 2021

Μάρμαρα του Παρθενώνα: τρία διπλωματικά πλεονεκτήματα για την Ελλάδα

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

marmara-toy-parthenona-tria-diplomatika-pleonektimata-gia-tin-ellada-561502948

Πριν από λίγες ημέρες η Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης Cardozo εξέδωσε δελτίο Τύπου για έρευνα του επιφανούς καθηγητή Ντέιβιντ Ρούντενστιν. Εκεί αναφέρεται ότι η έρευνα «καταλύει το επιχείρημα περί νομικής και ηθικής πράξης και παρέχει αποδείξεις ότι τα επίμαχα έγγραφα [επί των οποίων στηρίχθηκε η νομιμότητα της απόκτησης των Μαρμάρων του Παρθενώνα] δεν υφίστανται, ενώ ένα επιπλέον έγγραφο, το οποίο χρησιμοποιήθηκε από το [τότε] Βρετανικό Κοινοβούλιο για την υποστήριξη της αγοράς τους παραποιήθηκε».

Η διαπίστωση αυτή δεν συνιστά έκπληξη. Σε πλείστες δημοσιεύσεις επισημαίνεται ότι δεν δόθηκε ποτέ φιρμάνι, δηλαδή έγγραφη άδεια του ίδιου του Σουλτάνου, όπως ισχυρίζονται οι Βρετανοί. Υπάρχει μόνον μία απλή επιστολή του Σεγίντ Αμπντουλάχ, που ήταν καϊμακάμ πασάς (δηλαδή αντικαταστάτης του βεζύρη) προς τον οθωμανό δικαστή και τον στρατιωτικό διοικητή (βοεβόδα) των Αθηνών προκειμένου να διευκολύνουν την πρόσβαση της ομάδας του Ελγιν στην Ακρόπολη. Το πρωτότυπο αγνοείται. Ο Βρετανός ιστορικός Ουίλιαμ Σεντ Κλερ κατείχε μία ιταλική μετάφραση της εποχής, η οποία βρίσκεται σήμερα στα χέρια του Βρετανικού Μουσείου. Η μετάφραση αυτή δεν φέρει υπογραφή ούτε σφραγίδα. Επιπλέον, περιέχονται σημαντικές διαφοροποιήσεις από την αγγλική μετάφραση που προσκόμισε ο Χαντ, συνεργάτης του Ελγιν, στην επιτροπή του Κοινοβουλίου όπου συζητήθηκε το ζήτημα, ως μετάφραση του πρωτοτύπου. Από τα παραπάνω καταδεικνύεται ότι δεν επρόκειτο για φιρμάνι (άρα δεν υπήρχε νόμιμη άδεια αφαίρεσης των Μαρμάρων). Οι διαφοροποιήσεις μεταξύ ιταλικής και αγγλικής μετάφρασης θέτουν επίσης σε αμφισβήτηση το περιεχόμενο του πρωτοτύπου.

Το επίμαχο σημείο της επιστολής (στην ιταλική μετάφραση) επί της οποίας στηρίχθηκε η υποτιθέμενη άδεια του Ελγιν, αναφέρει ότι μπορούσε να κάνει αντίγραφα των γλυπτών και να πάρει κάποια κομμάτια πέτρας «qualche pezzi di pietra». Δεν θα είχε βέβαια νόημα να γίνονταν αντίγραφα των γλυπτών εάν κανείς μπορούσε να αφαιρέσει τα πρωτότυπα. Ακόμη και για τα ήθη της εποχής η καταστροφή και ο βανδαλισμός ενός τέτοιου μνημείου δεν θα έφερε ποτέ την επίσημη άδεια του σουλτάνου. Είναι σαφές ότι ο λόρδος Ελγιν ουδέποτε απέκτησε άδεια αφαίρεσης των Μαρμάρων. Κατ’ επέκταση, το Βρετανικό Κοινοβούλιο που ενέκρινε την αγορά των Μαρμάρων, δεν μπορούσε να τα μεταβιβάσει νόμιμα στο Βρετανικό Μουσείο όπου βρίσκονται σήμερα.

Αυτή είναι η θεωρία που αντικατοπτρίζει το δίκαιο και ηθικό. Στην πράξη, ωστόσο, τα Μάρμαρα κατέχονται από τη Βρετανία, η οποία από το 1983 (όταν τέθηκε το ζήτημα της επιστροφής τους στο πλαίσιο της UNESCO) δεν έχει μέχρι σήμερα προβεί σε οποιαδήποτε πράξη καλής θέλησης για την επιστροφή τους στην Αθήνα. Αυτό δεν οφείλεται σε λανθασμένες πολιτικές κινήσεις, όπως κανείς ενδεχομένως να ισχυριζόταν. Οι ελληνικές θέσεις επί του ζητήματος υπήρξαν ενιαίες, ανεξαρτήτως κυβερνήσεων, παρ’ όλο που η ελληνική επιχειρηματολογία εξελίχθηκε με τα χρόνια.

Το Βρετανικό Μουσείο εκπροσωπεί έναν υποτιθέμενο κοσμοπολιτισμό, τον οποίο επιθυμεί να διατηρήσει ως συνέχεια μιας πάλαι ποτέ μεγάλης αυτοκρατορίας. Παράλληλα κατέχει πολιτιστικούς θησαυρούς, κάποιοι από τους οποίους έχουν συλλεγεί κάτω από αμφίβολες συνθήκες, περιλαμβανομένων καταστάσεων αποικιοκρατίας, πολέμου και πολιτικής πίεσης. Η υπόθεση των Μαρμάρων του Παρθενώνα, κατά τους Βρετανούς, θίγει το βρετανικό αφήγημα στον πυρήνα του.

Τα τελευταία χρόνια το Βρετανικό Μουσείο (μαζί με άλλα 17 μουσεία με αντίστοιχη ιστορία) πατούν σε ένα νέο επιστημονικοφανές επιχείρημα (αυτό του παγκόσμιου μουσείου). Αφηγούνται δηλαδή την ιστορία του κόσμου μέσα από διαφορετικά δείγματα πολιτισμών, επιτρέποντας έτσι στον επισκέπτη να κάνει συγκρίσεις και να αντλεί συμπεράσματα. Αυτή είναι μία προσέγγιση που επινοήθηκε μόλις το 2002…

Σήμερα υπάρχει μια αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα: οι Βρετανοί κατέχουν τα Μάρμαρα, τα οποία έχουν χαρακτηρίσει εθνική πολιτιστική τους κληρονομιά. Κατ’ αντιπαράθεση, όμως, η Ελλάδα έχει τρία σημαντικά διπλωματικά πλεονεκτήματα.

Α. Το ζήτημα των Μαρμάρων έχει καταστεί η πιο διάσημη διεθνώς υπόθεση πολιτιστικής κληρονομιάς, για την οποία έχουν γραφεί πλείστα επιστημονικά και άλλα άρθρα και η οποία αποτελεί σημείο αναφοράς στον τομέα της.

Β. Εξετάζεται από τη σχετική επιτροπή της UNESCO (ICPRCP) ως διακρατική υπόθεση και όχι διαφορά μεταξύ μουσείων (όπως διακαώς επιθυμούσε η Βρετανία προκειμένου να την υποβιβάσει).

Γ. Εχουμε επιτύχει να μην αφαιρεθεί ποτέ από την ατζέντα της UNESCO αν προηγουμένως δεν επιλυθεί.

Είναι κρίμα μια χώρα του βεληνεκούς της Βρετανίας να μην αντιλαμβάνεται ύστερα από τόσα χρόνια ότι η επίλυση πολιτιστικών διαφορών προωθεί τον διάλογο, τη συνεργασία και τον ανθρωπισμό.

* Η κ. Ειρήνη Σταματούδη είναι καθηγήτρια Πνευματικής Ιδιοκτησίας και Πολιτιστικής Κληρονομιάς στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Λευκωσίας. Εχει διατελέσει επί χρόνια μέλος συμβουλευτικών και διαπραγματευτικών επιτροπών του υπουργείου Πολιτισμού για την επιστροφή των Μαρμάρων 
του Παρθενώνα.

Οκτ 31 2021

Η συναρπαστική αρχαία Μακεδονία

ΒΙΒΛΙΟ

Ο Μιλτιάδης Χατζόπουλος μιλάει στην «Κ» για τη νέα σειρά βιβλίων του γερμανικού εκδοτικού οίκου De Gruyter

i-synarpastiki-archaia-makedonia-561524194

Γιατί παραμένει έως σήμερα σημαντική η αρχαία Μακεδονία; Πού ακριβώς βρισκόταν, ποιοι ήταν οι Μακεδόνες, ποιοι στην πραγματικότητα ήταν ο Φίλιππος Β΄ και ο Αλέξανδρος; Στα ερωτήματα αυτά δίνει καθαρές απαντήσεις το πρώτο βιβλίο μιας νέας σειράς του γερμανικού εκδοτικού οίκου De Gruyter, με τίτλο «Αρχαία Μακεδονία», το οποίο συνέγραψε ο ιστορικός, ακαδημαϊκός και λογοτέχνης Μιλτιάδης Χατζόπουλος. Είναι ένας κριτικός απολογισμός των μελετών των τελευταίων δεκαετιών για τη Μακεδονία, μια έγκυρη προσέγγιση της προόδου της ιστορικής έρευνας για μια περιοχή ανεξερεύνητη μέχρι τις αρχές του ’50, πριν έρθουν στο φως τα πρωτόγνωρα, συνταρακτικά αρχαιολογικά ευρήματα στη Βεργίνα, στην Πέλλα, στο Δίον κ.α.

– Γιατί μας ενδιαφέρει ακόμη και σήμερα η Μακεδονία;

i-synarpastiki-archaia-makedonia0– Διότι ήταν το πρόπλασμα του εθνικού κράτους, ο προάγγελος των σύγχρονων ευρωπαϊκών μοναρχιών, που οι άμεσοι κληρονόμοι τους είναι οι σύγχρονες δημοκρατίες. Το πρότυπο αυτό περνάει από τη Μακεδονία στη Ρώμη, στη συνέχεια ανακαλύπτεται από τους νομικούς του τέλους του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης και σφραγίζει τη δημιουργία των νεότερων ευρωπαϊκών κρατών. Η αρχαία Μακεδονία είναι συναρπαστική γιατί είναι ένας συνδυασμός αρχαϊσμού και νεωτερισμού, της διατήρησης των αξιών μιας ομηρικής κοινωνίας και μαζί της δίψας για τις τελευταίες πνευματικές αναζητήσεις και πολιτιστικές δημιουργίες. Οι ελίτ της Μακεδονίας καλούν ποιητές, ιστορικούς, φιλοσόφους, αρχιτέκτονες και ζωγράφους από την Αθήνα, αλλά δεν αντιγράφουν, δημιουργούν νέες καλλιτεχνικές και πνευματικές σχολές. Ο συνδυασμός αρχιτεκτονικών ρυθμών, η ζωγραφική των ψευδαισθήσεων, η διαφοροποίηση μεταξύ φερόντων στοιχείων της οικοδομής και της διακόσμησης σε μνημειώδη κτίρια, η χρήση του επιχρίσματος στην τοιχοποιία αναπτύχθηκαν για πρώτη φορά στη Μακεδονία πριν διαδοθούν στον ελληνιστικό κόσμο και αντιγραφούν αργότερα από τη Ρώμη. Μακεδονική πρωτοτυπία είναι οι καμαροσκεπείς τάφοι με τις μνημειώδεις προσόψεις, οι μεγάλες πολυτελείς θόλοι, τα βασιλικά ανάκτορα. Η μακεδονική εκδοχή της αττικής διαλέκτου, η ελληνική «κοινή γλώσσα», ο άμεσος πρόγονος της νεοελληνικής, είναι που εξαπλώνεται σε ολόκληρο τον αρχαίο κόσμο. Για διοικητικούς σκοπούς ο Φίλιππος Β΄ (ή ακόμη νωρίτερα ο Αρχέλαος) είχε υιοθετήσει ως επίσημη γλώσσα την αττική αντί της μακεδονικής διαλέκτου. Ο Ασόκα, ο Ινδός μεταρρυθμιστής βασιλιάς που εισήγαγε τον βουδισμό, έγραφε τα διατάγματά του και στην κοινή ελληνική, ο χριστιανισμός διαδόθηκε στην κοινή ελληνική. Oλα αυτά τα γνωρίζαμε. Εκείνο που δεν γνωρίζαμε είναι ότι η σύνθεση όλων των παραπάνω στοιχείων έγινε εντός και όχι εκτός Μακεδονίας.

– Πού βρισκόταν η αρχαία Μακεδονία;

– Με την επέκταση των Μακεδόνων, η Μακεδονία άλλαζε όρια. Το αρχαίο βασίλειο, στην κλασική εποχή του, εκτεινόταν από την Πίνδο μέχρι την κοιλάδα του Στρυμόνα και από την Οσσα και τα Καμβούνια μέχρι λίγο βορειότερα από τα σημερινά ελληνικά σύνορα. Κατά τη Ρωμαιοκρατία χωρίζεται στα δύο, στη Μακεδονία Prima (προς Νότο) και στη Μακεδονία Secunda (προς Βορρά), και στη συνέχεια ιδρύεται η Διοίκηση της Μακεδονίας που περιλαμβάνει σχεδόν όλα τα Βαλκάνια, ενώ κατά τους βυζαντινούς χρόνους περιορίζεται στο Θέμα της Μακεδονίας, το οποίο βρίσκεται στη Θράκη. Η Μακεδονία παραμένει μόνο ως ανάμνηση, χωρίς κανένα διοικητικό ή πολιτικό περιεχόμενο. Εξαφανίζεται εντελώς από τον χάρτη με τους Οθωμανούς, οι οποίοι δημιουργούν διοικητικές υποδιαιρέσεις άσχετες με την Ιστορία. Αργότερα, νεότεροι γεωγράφοι επιχειρούν να συνδέσουν αρχαία ονόματα με τη σύγχρονη εποχή, όμως η Μακεδονία, στα όρια του αρχαίου και του σύγχρονου ελληνισμού, υπέστη ξένες εισβολές και εγκαταστάσεις πληθυσμών, πολλά ονόματα χάθηκαν, επέζησαν ο Ολυμπος, η Βέροια, η Σαλονίκη, όμως η Εδεσσα στην κοινή λαλιά λεγόταν Βοδενά, ένα σλαβικό όνομα, με αποτέλεσμα τη δυσκολία ταύτισης αρχαιολογικών χώρων με αρχαίες πόλεις. Στα τέλη του 19ου αι., με τη συρρίκνωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα Βαλκάνια, Ευρωπαίοι διπλωμάτες συμπεριέλαβαν τρία οθωμανικά βιλαέτια –Θεσσαλονίκης, Μοναστηρίου, Σκοπίων– σε μία ενότητα που την ονόμασαν Μακεδονία. Αυτή η ανύπαρκτη ιστορικά Μακεδονία διαιρέθηκε με τους βαλκανικούς πολέμους στα τρία, μεταξύ Ελλήνων, που πήραν το μεγαλύτερο μέρος, Σέρβων και Βουλγάρων. Οι λίγες ιστορικές πηγές και τα ανοιχτά σε διαφορετικές ερμηνείες αρχαιολογικά ευρήματα άφησαν το πεδίο ελεύθερο σε κάθε είδους έριδες, αμφισβητήσεις, διαφορετικές απόψεις. Τα πράγματα έγιναν σαφέστερα με την ταύτιση των Αιγών με τη Βεργίνα, το λίκνο του μακεδονικού βασιλείου. Στο βιβλίο παρακολουθώ τις προσαρτήσεις και καταλήγω στα εδάφη που περιλαμβάνει η Μακεδονία στο τέλος της κλασικής εποχής.

Η μακεδονική εκδοχή της αττικής διαλέκτου, η ελληνική «κοινή γλώσσα», ο άμεσος πρόγονος της νεοελληνικής, είναι που εξαπλώνεται σε ολόκληρο τον αρχαίο κόσμο.

– Ποιοι ήταν οι Μακεδόνες;

– Ηταν ποιμενικός λαός, κτηνοτρόφοι που ζούσαν στα υψίπεδα του Ολύμπου, των Καμβουνίων και των Πιερίων. Τον 7ο αιώνα π.Χ. κατέβηκαν στην παράκτια πεδιάδα, εκτόπισαν ή εξολόθρευσαν τους γηγενείς, λίγοι εκ των οποίων παρέμειναν στην περιοχή, ίδρυσαν την πόλη των Αιγών και άρχισαν να επεκτείνονται. Τη μακεδονική ιθαγένεια αποκτούσαν όσοι αφομοιώνονταν μέσω του στρατού και μέσω της παιδείας, των γυμνασίων. Από τους αφομοιωμένους ντόπιους, ξένους μισθοφόρους και τους μετανάστες από άλλες ελληνικές περιοχές ενισχύεται η κοινότητα των Μακεδόνων. Δεν γράφουν στη μακεδονική διάλεκτο, που είναι ελληνική, αλλά μετά τον 5ο αι. π.Χ. στην αττική. Λατρεύουν τους ίδιους θεούς με τους υπόλοιπους Ελληνες, οργανώνουν τις ίδιες τελετές για τη μετάβαση από τη μία ηλικία στην άλλη, έχουν τις ίδιες δοξασίες περί θανάτου και ζωής μετά τον θάνατο. Εχουν τους ίδιους πολιτικούς θεσμούς, εκκλησία του δήμου, βουλή, άρχοντες, δεν είναι ένα πρωτόγονο βασίλειο. Στις μακεδονικές πόλεις υπάρχουν δημόσια κτίρια, θέατρα, ναοί, στάδια…

i-synarpastiki-archaia-makedonia2
O ιστορικός, ακαδημαϊκός και λογοτέχνης Μιλτιάδης Χατζόπουλος.

– Τι καινούργιο μαθαίνουμε για τον Φίλιππο, τον Αλέξανδρο και τη μεταξύ τους σχέση;

– Μια διεισδυτική έρευνα στη γενεαλογία των πηγών, που χρονολογούνται 300 ή και 500 χρόνια αργότερα και δεν είναι πάντα αντικειμενικές, συχνά είναι σκανδαλοθηρικές, έφερε στο φως ενδιαφέροντα στοιχεία. Ο Φίλιππος Β΄ απέκτησε επτά συζύγους, αλλά τη μία μετά την άλλη, δεν είχε χαρέμι, δεν φαίνεται να απέκτησε παιδιά με περισσότερες από μία γυναίκες ταυτόχρονα. Οι προηγούμενες σύζυγοι του Φιλίππου αποσύρονταν σε κάποια μεριά του παλατιού, όπως η Ολυμπιάδα, η μακροβιότερη από τις συζύγους του, όταν παντρεύτηκε την τελευταία γυναίκα του, την Κλεοπάτρα. Δεν επιβεβαιώνεται ότι ο Αλέξανδρος, όπως ψιθυριζόταν από την αρχαιότητα, ήταν συνένοχος στον φόνο του πατέρα του. Οι περιγραφές της σκηνής του φόνου δείχνουν έναν Αλέξανδρο αιφνιδιασμένο και φοβισμένο για τη ζωή του, όταν τον φυγαδεύουν από το θέατρο στα ανάκτορα. Επειτα, στον τάφο που έφερε στο φως ο Ανδρόνικος –ο οποίος θεωρώ ότι είναι του Φιλίππου Β΄ και όχι του γιου του, Φιλίππου Γ΄– η ζωφόρος φέρει μια σκηνή που προβάλλει την καλή μεταξύ τους σχέση: ο Φίλιππος Β΄ σκοτώνει ένα λιοντάρι και ο Αλέξανδρος, στο κέντρο της εικόνας, προστρέχει να τον βοηθήσει.

– Ηταν ο Αλέξανδρος ένας ρομαντικός που ήθελε να κατακτήσει τον κόσμο ή ένας πραγματιστής πολιτικός;

– Κληρονόμησε έναν πόλεμο από τον πατέρα του και τον διεξήγαγε βλέποντας και κάνοντας, ανάλογα με τις συνθήκες τις οποίες αντιμετώπιζε. Ο Αλέξανδρος, όταν βρισκόταν το 330 στην Περσέπολη, σκέφθηκε να σταματήσει τις κατακτήσεις και να επιστρέψει στη Μακεδονία, ο ίδιος ή μέρος του στρατεύματος, όμως η δολοφονία του Δαρείου και η συνέχιση των εχθροπραξιών από τους συνεργάτες του τον ανάγκασαν να προχωρήσει και να φθάσει έως τον Ινδό. Ωστόσο, δεν είχε εξαρχής αυτό τον στόχο. Κλείνω το βιβλίο εφιστώντας την προσοχή στις πηγές. Οι Μακεδόνες συκοφαντήθηκαν από τους πολιτικούς εχθρούς τους. Ακόμη και ο Πολύβιος, ο κυριότερος ιστορικός της ελληνιστικής εποχής, δεν έλεγε όλη την αλήθεια όταν διακυβεύονταν τα συμφέροντα των συμπατριωτών του Αχαιών και των προστατών του Ρωμαίων.

Παλαιότερα άρθρα «

Top
 
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων