Ιαν 11 2020

Συμπληρωματικές οδηγίες-διευκρινίσεις σχετικά με τη διδασκαλία και αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων της Γ΄ Λυκείου για το σχολικό έτος 2019-2020.



Λήψη αρχείου

Ιαν 03 2020

Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος της Ιστορίας της Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου.

https://www.esos.gr/sites/default/files/articles-legacy/programmata_spoydon_oikonomias_istorias.pdf

 



Λήψη αρχείου

Ιαν 03 2020

Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών της Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου.

https://www.esos.gr/sites/default/files/articles-legacy/programmata_spoydon_biologias_arxaion_g_lykeioy.pdf



Λήψη αρχείου

Δεκ 08 2019

Ενημέρωση για τον τρόπο εξέτασης των πανελλαδικών μαθημάτων με το ΝΕΟ σύστημα.



Λήψη αρχείου

Αυγ 03 2019

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

«Γ. Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία
Στο μάθημα «Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία» στη Γ΄ τάξη Ημερησίου Γενικού Λυκείου και
στη Γ΄ και Δ΄ τάξη Εσπερινού Γενικού οι μαθητές και οι μαθήτριες αξιολογούνται σε ενιαία τρίωρη
εξέταση στην κατανόηση και παραγωγή λόγου.
Δίνονται στις μαθήτριες και τους μαθητές δύο ή τρία μη διδαγμένα κείμενα, συνολικής έκτασης έως
τρεις σελίδες, ένα εκ των οποίων είναι λογοτεχνικό, σε ολοκληρωμένη ή αποσπασματική μορφή,
(ποίημα, διήγημα, μυθιστόρημα ή θεατρικό έργο)· τα υπόλοιπα κείμενα μπορεί να είναι σε
ολοκληρωμένη, ελαφρώς διασκευασμένη ή αποσπασματική μορφή: δημοσιογραφικά άρθρα,
συνεντεύξεις, κριτικές, δοκίμια, επιστημονικά κείμενα, αφίσες με λεζάντα, πληροφοριακά κείμενα
με εικόνες, σκίτσα, πίνακες ή διαγράμματα κ.ά.), διαφορετικά μεταξύ τους ως προς το κειμενικό
είδος, ώστε να αποτιμάται η αναγνωστική ικανότητα των μαθητών και μαθητριών σε ποικιλία
κειμενικών ειδών. Τα κείμενα μπορούν να συνοδεύονται από σύντομο εισαγωγικό σημείωμα χωρίς
ερμηνευτικά σχόλια.
Για τα κείμενα αυτά τίθενται τέσσερα συνολικά θέματα μέσω των οποίων αποτιμάται η ικανότητα
των μαθητών/τριών να κατανοούν το περιεχόμενο των κειμένων, να ερμηνεύουν και να αξιολογούν
στάσεις, αξίες, ιδέες κ.ά. βασιζόμενοι/ες σε στοιχεία των κειμένων, καθώς επίσης να παράγουν
ερμηνευτικό και κριτικό λόγο. Τα θέματα προτείνεται να είναι διαβαθμισμένης δυσκολίας και να
τίθενται περιορισμοί στην έκταση των απαντήσεων (όπου χρειάζεται). Το νοηματικό περιεχόμενο
των μη λογοτεχνικών κειμένων πρέπει να είναι συναφές με κάποιον ή κάποιους από τους θεματικούς
άξονες που προσδιορίζονται στο Πρόγραμμα Σπουδών για το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας.
Τα κείμενα συνοδεύονται από τα εξής θέματα:

Το πρώτο θέμα σχετίζεται με τα μη λογοτεχνικά κείμενα και αφορά στη συνοπτική νοηματική
απόδοση από τους μαθητές και τις μαθήτριες μέρους ενός κειμένου ή τη συνοπτική απόδοση των
απόψεων που διατυπώνονται σε ένα κείμενο για κάποιο ζήτημα.
Το πρώτο θέμα βαθμολογείται με 15 μονάδες.

Το δεύτερο θέμα σχετίζεται με τα μη λογοτεχνικά κείμενα και αναλύεται σε τρία ερωτήματα,
διαφορετικά μεταξύ τους, με δυνατότητα κάποιο/κάποια από αυτά να είναι κλειστού τύπου και με
ενδεχόμενη αιτιολόγηση της απάντησης. Ένα από αυτά μπορεί να διαιρείται σε δύο υποερωτήματα.
Τα ερωτήματα σχετίζονται με:
α) την αξιοποίηση του πλαισίου των κειμένων (κοινωνικού, ιστορικού, πολιτιστικού, του χώρου και
του χρόνου) με σκοπό την κατανόηση των λόγων και των ενεργειών των υποκειμένων (ατομικών και
συλλογικών) που αναφέρονται στα κείμενα, και των σχέσεων μεταξύ τους,
β) τον εντοπισμό και την ερμηνευτική προσέγγιση σκοπών, στάσεων, βασικών θέσεων και
προθέσεων του συντάκτη / συντακτών των κειμένων, καθώς και την τεκμηρίωση της βασικής ιδέας
του κειμένου,
γ) την αξιολόγηση της συνάφειας ιδεών, επιχειρημάτων, τίτλων, υπότιτλων, εικόνων κ.ά. με μια
θέση, άποψη ή ζήτημα που θέτει το κείμενο και της αποδεικτικής τους αξίας,
δ) τον εντοπισμό και τη συσχέτιση συγκεκριμένων κειμενικών δεικτών που οργανώνουν το κείμενο
ως σημασιοδοτημένη κατασκευή −δηλαδή, οι μαθητές/τριες να εντοπίζουν μέσα στο κείμενο δείκτες
(π.χ. λεξιλόγιο, ρηματικά πρόσωπα, στίξη, εκφραστικά μέσα, τρόπους σύνταξης, κ.ά.) και
να αναγνωρίζουν τη λειτουργία τους στο κείμενο,
ε) την αναγνώριση και την ερμηνευτική προσέγγιση του τρόπου σύνδεσης και οργάνωσης ιδεών,
προτάσεων, παραγράφων ή διαφόρων σημειωτικών τρόπων σε ένα κείμενο, αφού λάβουν οι μαθητές
και οι μαθήτριες υπόψη το επικοινωνιακό πλαίσιο και τα κοινωνικά συμφραζόμενα,
στ) τη σύγκριση των μη λογοτεχνικών κειμένων ως προς τις θέσεις, τον τρόπο πραγμάτευσης του
θέματος, την πειστικότητα, την αποτελεσματική μετάδοση του νοήματος κ.α.

Το δεύτερο θέμα βαθμολογείται με 40 μονάδες, που επιμερίζονται σε κάθε ερώτημα ανάλογα με
τη βαρύτητά τους (15+15+10).

Τα υποερωτήματα, επίσης, βαθμολογούνται ανάλογα με τη βαρύτητά
τους.

Το τρίτο θέμα σχετίζεται με το λογοτεχνικό κείμενο και αφορά στην παραγωγή ερμηνευτικού
σχολίου, με το οποίο επιδιώκεται οι μαθητές και οι μαθήτριες, αφενός να αναπτύσσουν κρίσιμα
θέματα/ερωτήματα που πραγματεύεται το λογοτεχνικό κείμενο, αξιοποιώντας συνδυαστικά
κειμενικούς δείκτες ή και στοιχεία συγκειμένου, αφετέρου να τοποθετούνται/ανταποκρίνονται στα
θέματα/ερωτήματα αυτά, τεκμηριώνοντας τις προσωπικές τους θέσεις. Η προβλεπόμενη έκταση της
απάντησης μπορεί να κυμαίνεται από 100 έως 200 λέξεις.
Το τρίτο θέμα βαθμολογείται με 15 μονάδες.
Στα παραπάνω θέματα χρειάζεται να είναι σαφής και προσεκτική η διατύπωση των ερωτημάτων,
ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις στις απαντήσεις των μαθητριών και των μαθητών.

Το τέταρτο θέμα σχετίζεται με τα μη λογοτεχνικά κείμενα και αφορά στη γραπτή παραγωγή
κριτικού λόγου, 300 έως 400 λέξεις (ανάλογα με τη βαρύτητα του θέματος), το οποίο
ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένο επικοινωνιακό πλαίσιο (σκοπό, πομπό, αποδέκτες, κειμενικό είδος)
και ζητεί από τους μαθητές/τριες την ανάπτυξη τεκμηριωμένης προσωπικής γνώμης, τη συμφωνία ή
τη διαφωνία τους με προβλήματα, θέσεις, στάσεις, στερεότυπα, προκαταλήψεις κ.ά. που θέτει το
κείμενο/θέτουν τα κείμενα αναφοράς.
Το τέταρτο θέμα βαθμολογείται με 30 μονάδες.»

Αυγ 03 2019

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ – ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ – ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ

 

ΕΔΩ ΤΟ ΦΕΚ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΑ ΑΛΛΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ



Λήψη αρχείου

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ
Ομάδα Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών
ΒΙΒΛΙΑ 2019-20
Ι. «Αρχαία Ελληνικά, Φιλοσοφικός Λόγος», Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου, των Μ. Κοπιδάκη, Δ.
Λυπουρλή, κ.ά., έκδοση (Ι.Τ.Υ.Ε.) «Διόφαντος».
ΙΙ. «Αρχαία Ελληνικά, Φάκελος Υλικού Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου»
Ι. Από το βιβλίο: «Αρχαία Ελληνικά, Φιλοσοφικός Λόγος», Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου, των Μ. Κοπιδάκη,
Δ. Λυπουρλή, κ.ά., έκδοση (Ι.Τ.Υ.Ε.) «Διόφαντος».
1. Εισαγωγή:
A. Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ:
Κεφ. Δ2: Οι φιλοσοφικές ιδέες του Σωκράτη. Διαλεκτική, μαιευτική, ειρωνεία. Η αναζήτηση των
ορισμών, η επαγωγική μέθοδος και η ηθική.
Κεφ. Δ3: Η δίκη και ο θάνατος του Σωκράτη.
B. Ο ΠΛΑΤΩΝ:
Κεφ. Ε1: Ο βίος του.
Γ. Πλάτωνος Πρωταγόρας:
α) (Α. Η διάρθρωση του διαλόγου και τα πρόσωπα: «Εισαγωγή…» έως και «Η απάντηση του
Πρωταγόρα και ο μύθος για τη δημιουργία της ανθρώπινης κοινωνίας»)
β) (Β. Η φιλοσοφική σημασία του διαλόγου).
Δ. Πλάτωνος Πολιτεία: Εισαγωγή στην Πολιτεία
α) (1. Νεανικές φιλοδοξίες και απογοητεύσεις, 2. Η συγγραφή της Πολιτείας και 3. Η σκηνοθεσία και
τα πρόσωπα του διαλόγου)
β) (6. Οι τρεις τάξεις, 8. Η αγωγή των φυλάκων, 12. Οι φιλόσοφοι-βασιλείς, 13. Η δικαιοσύνη)
γ) (Η αλληγορία του σπηλαίου, εισαγωγικό σημείωμα)
Ε. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ (Βίος και έργα):
α) («Πότε και πού γεννήθηκε ο Αριστοτέλης-Λίγα λόγια για την καταγωγή του» και «Ο Αριστοτέλης
στην Ακαδημία του Πλάτωνα: μαθητής πρώτα, δάσκαλος στη συνέχεια»).
β) («Ο Αριστοτέλης στη Μακεδονία: δάσκαλος του Αλεξάνδρου», «Επιστροφή του Αριστοτέλη στην
Αθήνα: αρχίζει η τρίτη περίοδος της φιλοσοφικής του δραστηριότητας. Ο Αριστοτέλης διδάσκει στο
Λύκειο» και «Ο Αριστοτέλης εγκαταλείπει οριστικά την Αθήνα-Το τέλος της ζωής του»).
Στ. Αριστοτέλη Ηθικά Νικομάχεια, Εισαγωγή (ολόκληρη)
Ζ. Αριστοτέλη Πολιτικά, Εισαγωγή (ολόκληρη)
ΙΙ. Από το βιβλίο: «Αρχαία Ελληνικά, Φάκελος Υλικού Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου»
Κείμενα αναφοράς από τις παρακάτω θεματικές ενότητες, όπως αυτά εμφανίζονται στον φάκελο
υλικού:
A. Η αντίληψη για τη φιλοσοφία: Η φιλοσοφία και η διαμόρφωση του ανθρώπου (ανθολόγιο
κειμένων με βάση τον φάκελο υλικού)
Α.1 Γιατί φιλοσοφεί ο άνθρωπος;
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Μετά τα φυσικά Α 982b12-28
Α.2 Η πρακτική και πολιτική διάσταση της φιλοσοφίας
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Προτρεπτικός προς Θεμίσωνα, αποσπάσματα 8-9
Α.3 Η φιλοσοφία ως προϋπόθεση για την ευδαιμονία
ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ, Επιστολή στον Μενοικέα, 122
B. Η δημιουργία της ανθρώπινης κοινωνίας και η πολιτική αρετή (Πλάτων, Πρωταγόρας)
Β.4 Ο πρωταγόρειος μύθος: η διανομή των ιδιοτήτων στα ζώα
ΠΛΑΤΩΝ, Πρωταγόρας 320c-321b (ενότητα 2η σχολικού εγχειριδίου, έκδοση (Ι.Τ.Υ.Ε.) «Διόφαντος»)
Β.5 Ο πρωταγόρειος μύθος: η κλοπή της φωτιάς- έντεχνη σοφία και λόγος
ΠΛΑΤΩΝ, Πρωταγόρας 321b-322a (ενότητα 3η σχολικού εγχειριδίου, έκδοση (Ι.Τ.Υ.Ε.) «Διόφαντος»)
Β.6 Ο πρωταγόρειος μύθος: το δώρο του Δία-η πολιτική αρετή ως κοινή και αναγκαία ιδιότητα των
ανθρώπων
ΠΛΑΤΩΝ, Πρωταγόρας 322a-323a (ενότητα: 4η σχολικού εγχειριδίου, έκδοση (Ι.Τ.Υ.Ε.) «Διόφαντος»)
Β.7 Η συγκρότηση της πόλεως
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Πολιτικά Α 1.12, 1253a29-39 (ενότητα 14η σχολικού βιβλίου, που δίνεται σε
μετάφραση, έκδοση (Ι.Τ.Υ.Ε.) «Διόφαντος»)
Γ. Η παιδεία και η αναζήτηση της αλήθειας – η ανθρώπινη φύση και το χρέος του φιλοσόφου
(Πλάτων, Πολιτεία – «η αλληγορία του σπηλαίου»)
Γ.8 Η αλληγορία του σπηλαίου: οι δεσμώτες
ΠΛΑΤΩΝ, Πολιτεία 514a-515c (ενότητα 11η σχολικού εγχειριδίου της έκδοσης (Ι.Τ.Υ.Ε.) «Διόφαντος» με
προσθήκη κειμένου όπως στον φάκελο υλικού)
Γ.9 Η αλληγορία του σπηλαίου: η παιδεία
ΠΛΑΤΩΝ, Πολιτεία 518b-519a (με προσθήκη νέου κειμένου, όπως στον φάκελο υλικού)
Γ.10 Η αλληγορία του σπηλαίου: οι φιλόσοφοι
ΠΛΑΤΩΝ, Πολιτεία 519b-520a (ενότητες: 12η και 13η σχολικού εγχειριδίου, έκδοση (Ι.Τ.Υ.Ε.)
«Διόφαντος»)
Γ.11 Ο χαρακτήρας και οι στόχοι της παιδείας
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Πολιτικά Θ 1.3-2.1, 1337a33-b11 (ενότητα 20η σχολικού εγχειριδίου, έκδοση (Ι.Τ.Υ.Ε.)
«Διόφαντος»)
Δ. Ο άνθρωπος ανάμεσα στους ανθρώπους – η ηθική αρετή (Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια)
Δ.12 Η ηθική αρετή
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Ηθικά Νικομάχεια Β 1. 1-4, 1103a14-b2 (ενότητες: 1η και 2η σχολικού εγχειριδίου,
έκδοση (Ι.Τ.Υ.Ε.) «Διόφαντος»)
Δ.13 Η Ηθική αρετή και η ηθική πράξη
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Ηθικά Νικομάχεια Β 1. 5-8, 1103b2-25 (ενότητες: 3η και 4η σχολικού εγχειριδίου,
έκδοση (Ι.Τ.Υ.Ε.) «Διόφαντος»)
Δ.14 Ηθική αρετή και μεσότητα
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Ηθικά Νικομάχεια Β 6. 4-8, 1106a26-b7 (7η ενότητα σχολικού εγχειριδίου, έκδοση
(Ι.Τ.Υ.Ε.) «Διόφαντος»)
Δ.15 Ορισμός της αρετής
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Ηθικά Νικομάχεια Β 6. 10-13∙16, 1106b18-28∙1106b36-1107a6 (ενότητες: 9η και 10η,
έκδοση (Ι.Τ.Υ.Ε.) «Διόφαντος»)
Ε. Ο άνθρωπος μέσα στην πόλη – η πολιτική αρετή και η πολιτική εξουσία (Αριστοτέλης, Πολιτικά)
Ε.16 Η πόλις
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Πολιτικά Α 1.1∙8, 1252a1-7∙b27-32 (ενότητες: 11η και 12η σχολικού εγχειριδίου, έκδοση
(Ι.Τ.Υ.Ε.) «Διόφαντος»)
Ε.17 Ο άνθρωπος ζῷον πολιτικὸν
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Πολιτικά Α 1. 10-11, 1253a7-18 (ενότητα 13η σχολικού εγχειριδίου, έκδοση (Ι.Τ.Υ.Ε.)
«Διόφαντος»)
Ε.18 Η αρχή της πλειοψηφίας
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Πολιτικά Γ 6.3-4, 1281a39-b10
(νέο κείμενο από τον φάκελο εκπαιδευτικού υλικού)
Ε.19 Το πολίτευμα της δημοκρατίας
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Πολιτικά Δ 4.2-3, 1291b30-39 (ενότητα 19η σχολικού εγχειριδίου)
Στ. Ο άνθρωπος πολίτης του κόσμου – η νέα οικουμένη και η επιμέλεια εαυτού (ανθολόγιο
φιλοσοφικών κειμένων από την ελληνιστική και ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα)
ΣΤ. 20 Ο κοσμοπολίτης άνθρωπος
ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ, Διατριβαί, Β.10.1-4 (νέο κείμενο όπως στον φάκελο υλικού)
ΣΤ. 21 Η νέα οικουμένη
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ, Περί Αλεξάνδρου τύχης και αρετής 6 329 A-D (νέο κείμενο από τον φάκελο υλικού)
ΣΤ. 22 Η επιμέλεια του εαυτού
ΜΑΡΚΟΣ ΑΥΡΗΛΙΟΣ, Τα εις εαυτόν, 4.3 (νέο κείμενο όπως στον φάκελο υλικού)
Β. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
1. ΚΕΙΜΕΝΟ
Αδίδακτο πεζό κείμενο αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων της αττικής διαλέκτου.
2. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ – ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ
α. Η ύλη που περιλαμβάνεται στα βιβλία του Γυμνασίου «Αρχαία Ελληνική Γλώσσα» Α΄, Β΄, Γ΄
Γυμνασίου.
β. Ολόκληρη η ύλη που περιλαμβάνεται στο βιβλίο της Α΄ τάξης Γενικού Λυκείου «Εγχειρίδιο
Γλωσσικής Διδασκαλίας» (ενότητες 1 – 21), http://ebooks.edu.gr/new/

ΙΣΤΟΡΙΑ
Ομάδα Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών
ΒΙΒΛΙΟ 2019-20
«Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας” της Γ τάξης Γενικού Λυκείου των Γ. Μαργαρίτη, Αγ. Αζέλη, Ν.
Ανδριώτη, Θ. Δετοράκη, Κ. Φωτιάδη.
Από το βιβλίο: “Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας” της Γ τάξης Γενικού Λυκείου των Γ. Μαργαρίτη, Αγ.
Αζέλη, Ν. Ανδριώτη, Θ. Δετοράκη, Κ. Φωτιάδη.
Ι. ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ
A. Η Ελληνική οικονομία μετά την Επανάσταση
Β. Η Ελληνική οικονομία κατά το 19ο αιώνα
Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ο αιώνα
ΙΙ. Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (1821-
1936)
Α. Εξωτερικός προσανατολισμός και πελατειακές σχέσεις (1821-1843)
Β. Χειραφέτηση και αναμόρφωση (1844 -1880)
Γ. Δικομματισμός και εκσυγχρονισμός (1880-1909)
Δ. Ανανέωση-Διχασμός (1909-1922)
Ε. Εκσυγχρονισμός και επεμβάσεις (1923-1936)
ΙΙΙ. ΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (1821-1930)
Πρόσφυγες στην Ελλάδα κατά το 19ο αιώνα (Εισαγωγή)
Α. Το προσφυγικό ζήτημα κατά την Ελληνική Επανάσταση (1821-1827)
Γ. Η αποκατάσταση των προσφύγων κατά την περίοδο της μοναρχίας του Όθωνα (1833-
1862)
Δ. Πρόσφυγες και αλυτρωτικά κινήματα κατά το 19ο αιώνα
Πρόσφυγες στην Ελλάδα κατά τον 20ο αιώνα (Εισαγωγή)
Α. Προσφυγικά ρεύματα κατά την περίοδο 1914-1922
Β. Μικρασιατική καταστροφή
Γ. Η αποκατάσταση των προσφύγων
Δ. Η αποζημίωση των ανταλλαξίμων και η ελληνοτουρκική προσέγγιση
Ε. Η ένταξη των προσφύγων στην Ελλάδα
ΙV. ΤΟ ΚΡΗΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΑΠΟ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΚΑΤΑ ΤΟ 19ο ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ
20ου ΑΙΩΝΑ.
Ε. Η περίοδος της αυτονομίας και η ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα

Διάβασε περισσότερα »

Μαΐ 16 2019

Η εγκύκλιος του Υπουργείου για το Λύκειο: Χαρακτηρισμός των διδασκομένων μαθημάτων – Κλάδοι μαθημάτων – Θέματα των εξετάσεων



Λήψη αρχείου

Φεβ 22 2019

ΤΑ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ Γ’ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΙΕΠ

Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής δημοσιοποιεί την πρότασή του για τα Προγράμματα Σπουδών της Γ΄ τάξης του Γενικού Λυκείου όπως έχει αποσταλεί στο Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων (13585/21-12-18), διευκρινίζοντας τα εξής:

  1. Τα Προγράμματα Σπουδών στηρίζονται στη δομή της Γ’ τάξης του Γενικού Λυκείου, όπως έχει εξαγγελθεί στις 3/9/2018, βασικό στοιχείο της οποίας είναι οι τέσσερις Ομάδες Προσανατολισμού με κοινό εξεταζόμενο εξάωρο μάθημα σε όλες τα Νέα Ελληνικά, και τρία εξεταζόμενα εξάωρα μαθήματα σε κάθε Ομάδα (Αρχαία Ελληνικά, Ιστορία, Κοινωνιολογία, Μαθηματικά, Φυσική, Χημεία, Βιολογία, Πληροφορική, Αρχές Οικονομικής Θεωρίας). Επιπλέον, τα Προγράμματα Σπουδών συμπληρώνονται με την Φυσική Αγωγή (2 ώρες), τα Θρησκευτικά (1 ώρα) και μαθήματα επιλογής (ένα μάθημα 2 ωρών) (ξένες γλώσσες και σχέδιο).
  2. Τα Προγράμματα Σπουδών αποσκοπούν στην εξασφάλιση της δυνατότητας των εκπαιδευτικών να σχεδιάζουν τα μαθήματα και να επιτελούν το έργο τους στην τάξη με άνεση χρόνου. Για τον λόγο αυτόν, η γενναία αύξηση των ωρών διδασκαλίας των εξεταζόμενων μαθημάτων συνοδεύεται από μία προσεκτική και λελογισμένη αύξηση της ύλης.
  3. Τα προγράμματα που δημοσιοποιούνται έχουν σχεδιαστεί για να εξασφαλίσουν την ομαλή μετάβαση μαθητών και εκπαιδευτικών στη νέα δομή, θα ισχύσουν, στη μορφή που προτείνονται, κατά το σχολικό έτος 2019-2020, υποστηρίζονται δε από τα διαθέσιμα σχολικά εγχειρίδια.
  4. Ο καθορισμός της διδακτέας και εξεταστέας ύλης και οι σχετικές οδηγίες θα ακολουθήσουν.

ΓΙΑ ΟΛΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ: http://iep.edu.gr/el/deltia-typou-genika/programmata-spoudon-g-lykeiou-protasi-iep



Λήψη αρχείου

 

Διάβασε περισσότερα »

Ιαν 13 2020

2019: Το πιο θερμό έτος στα χρονικά στην Ευρώπη

https://gr.euronews.com

https://gr.euronews.com/embed/981576

https://gr.euronews.com/embed/952096

Καλώς ήλθατε στο Climate Now, την μηνιαία ενημέρωσή σας για το τι συμβαίνει στο πλανήτη. Αυτά είναι τα τελευταία νέα από την Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής του Κοπέρνικου για το 2019. Το βιώσαμε όλοι και ξέρουμε πολύ καλά πόσο ασυνήθιστη ζέστη έκανε κατά περιόδους όλο το 2019.

euronewsBello, Camille

Τώρα που ολοκληρώθηκε η χρονιά, οι επιστήμονες μπορούν να πουν με ασφάλεια ότι το 2019 ήταν για την Ευρώπη το πιο ζεστό έτος στα χρονικά, με θερμοκρασίες πάνω από 1,2 βαθμούς Κελσίου από το μέσο όρο της περιόδου 1981-2010.

euronewsBello, Camille

Ο καλοκαιρινός καύσωνας οδήγησε σε θερμοκρασίες ρεκόρ σε όλη τη Δυτική Ευρώπη. Είδαμε 38.7 βαθμούς Κελσίου στο Ηνωμένο Βασίλειο, 42.6 βαθμούς στη Γερμανία και 46 βαθμούς στη Νότια Γαλλία. Ρεκόρ είχαμε επίσης σε Λουξεμβούργο, Βέλγιο και Ολλανδία.

euronewsBello, Camille

Εάν τώρα ρίξουμε μια ματιά σε όλο τον πλανήτη, θα δούμε ότι ήταν το δεύτερο πιο θερμό έτος κατά μέσο όρο. Όλες αυτές οι ζώνες που είναι κόκκινες βίωσαν περισσότερη ζέστη το 2019 από το μέσο όρο. Εδώ στον Καναδά, ήταν πιο δροσερά από τον μέσο όρο. Και εδώ πιο πάνω, βλέπετε με το σκούρο κόκκινο, μία από τις βασικές τάσεις της κλιματικής αλλαγής που συχνά συζητάμε. Ήταν πολύ πιο ζεστά στην Αλάσκα και την Αρκτική.

Τι σημαίνει αυτό για την δεκαετία που έρχεται; Τι σημαίνει για το μέλλον μας; Ρωτήσαμε τον Πίτερ Θορν, καθηγητή Επιστήμης του Κλίματος από το Πανεπιστήμιο Μέινουδ στην Ιρλανδία: «Τα θερμότερα έτη γίνονται ακόμη πιο θερμά. Ενώ τα πιο δροσερά γίνονται κι αυτά πιο θερμά. Όλα αλλάζουν λοιπόν. Υπάρχουν ενδιαφέροντα στοιχεία από την έρευνα που δείχνουν, για παράδειγμα, ότι ο καιρός που θεωρούνταν φυσιολογικός στις αρχές του 2000, θα θεωρείται κρύος τη δεκαετία του 2030 και του 2050. Κι ο,τι θεωρούνταν υπερβολικά ζεστό θα θεωρείται στο προσεχές μέλλον κανονικό. Όλα λοιπόν μετατοπίζονται αργά αλλά σίγουρα προς τα πάνω».

Όλες αυτές οι τάσεις που παρουσιάζουμε στο Climate Now βασίζονται σε δεδομένα που συλλέγονται από εξαιρετικά σύνθετες ψηφιακές μηχανές, όπως για παράδειγμα είναι οι δορυφόροι. Αλλά μπορούμε να βρούμε εντυπωσιακά στοιχεία για την κλιματική αλλαγή αν ψάξουμε τα ιστορικά αρχεία. Πήγαμε στην Ισπανία για να συναντήσουμε μερικούς επιστήμονες που κάνουν αυτήν ακριβώς τη δουλειά.

Ισπανία – Αστεροσκοπείο του Έμπρε

Το Αστεροσκοπείο του Έμπρε ιδρύθηκε το 1904. Έχει στη διάθεσή του ένα πολύτιμο αρχείο μετεωρολογικών δεδομένων, ακόμη και για περιόδους που βρέθηκε στη δίνη του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου. Ο Χερμάν Σολέ είναι ο επικεφαλής του: «Προσπαθούμε να είμαστε όσο πιο πλήρεις γίνεται στις καταγραφές μας. Μπορείτε να δείτε εδώ για παράδειγμα τις θερμοκρασίες ρεκόρ, στα τέλη του 1937 και στις αρχές του 1938. Τότε ο Εμφύλιος Πόλεμος μαινόταν στην περιοχή μας. Βομβάρδιζαν παντού γύρω από το αστεροσκοπείο».

Οι αναλύσεις του επιστήμονα υδροκλιματολογίας Πέρε Κιντάνα Σεγί δείχνουν ότι έχουμε την ίδια ποσότητα βροχής και σήμερα, αλλά οι περίοδοι ξηρασίας διαρκούν περισσότερο στην εποχή μας: «Αυτό που βλέπουμε είναι ότι ο αριθμός συνεχόμενων ημερών ανομβρίας το καλοκαίρι αυξάνεται. Συνεπώς η ξηρασία έχει ολοένα και μεγαλύτερη διάρκεια. Είναι σαν το καλοκαίρι να σπρώχνει την άνοιξη και το φθινόπωρο και να έχει μεγαλύτερη διάρκεια».

Τα αρχεία αποκαλύπτουν επίσης ότι τα ακραία φαινόμενα είναι πλέον συχνότερα από ότι πριν έναν αιώνα: «Παλιά, είχαμε κάποια ακραία φαινόμενα αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το κλίμα τότε είναι ίδιο με το σημερινό. Αυτό είναι κάτι που ακούς από ανθρώπους, όπως ο πατέρας μου: «Ναι αυτό ήταν κάτι που συνέβαινε και παλιά!». Ναι παλιά συνέβαινε κάθε 25 χρόνια. Τώρα συμβαίνει κάθε 5 χρόνια» εξηγεί ο Πέρε Κιντάνα Σεγί.

Η ειδική σε θέματα κλίματος Μανόλα Μπρουνέτ προσπαθεί να βρει και να συλλέξει ιστορικά μετεωρολογικά δεδομένα, κάτι που είναι εύκολο στην Ευρώπη, αλλά όχι και οπουδήποτε αλλού: «Στις αφρικανικές χώρες, τη Νότια Αμερική, την Νοτιοανατολική Ασία και τον Ειρηνικό Ωκεανό για να αναφέρουμε μερικές περιοχές, ακόμη και οι τωρινές πληροφορίες δεν φτάνουν σε πραγματικό χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι για ένα μεγάλο μέρος του πλανήτη, έχουμε έλλειψη δεδομένων που θα μας επέτρεπαν να εφαρμόσουμε στρατηγικές προσαρμογής στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, που ήδη αντιμετωπίζουμε».

Ιαν 04 2020

Το πρώτο ελληνικό Σύνταγμα

ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΧΑΤΖΗΣ*

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 29.12.2019  Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Αριστερά: Η πρώτη σελίδα του Συντάγματος της Επιδαύρου. Δεξιά: Τοιχογραφία (1840-3) στον ανατολικό τοίχο της αίθουσας Ελευθερίου Βενιζέλου στη Βουλή με θέμα την ορκωμοσία των πληρεξουσίων στην Επίδαυρο.

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:IΔEEΣ

Την Πρωτοχρονιά του 1822 οι Ελληνες απέκτησαν το πρώτο τους Σύνταγμα. Το ονόμασαν «Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος» γιατί δεν ήθελαν να προκαλέσουν την Ιερά Συμμαχία που την ίδια εποχή κατέπνιγε τις φιλελεύθερες επαναστάσεις της Ευρώπης.

Ομως στην επιτροπή που το συνέταξε συμμετείχε φανερά ένας σεσημασμένος καρμπονάρος, ο 27χρονος Βιτσέντζο Γκαλίνα, και μαζί με τον 19χρονο Αναστάσιο Πολυζωίδη ετοίμασαν την πρώτη εκδοχή που επεξεργάστηκαν μετά οι πραγματιστές Φαναριώτες, οι τριαντάχρονοι Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος και Θεόδωρος Νέγρης. Ολοι τους ήταν νέοι, διανοούμενοι και φιλελεύθεροι. Ο Πολυζωίδης θα γράψει και τη συγκλονιστική διακήρυξη της ανεξαρτησίας: «O κατά των Tούρκων πόλεμος ημών, μακράν του να στηρίζεται εις αρχάς τινάς δημαγωγικάς και στασιώδεις ή ιδιωφελείς μέρους τινός του σύμπαντος Eλληνικού Εθνους σκοπούς, είναι πόλεμος εθνικός, πόλεμος ιερός, πόλεμος του οποίου η μόνη αιτία είναι η ανάκτησις των δικαίων της προσωπικής ημών ελευθερίας, της ιδιοκτησίας και της τιμής, τα οποία ενώ την σήμερον όλοι οι ευνομούμενοι και γειτονικοί λαοί της Eυρώπης τα χαίρουσιν, από ημάς μόνον η σκληρά και απαραδειγμάτιστος των Oθωμανών τυραννία επροσπάθησεν με βίαν να αφαιρέσει και εντός του στήθους ημών να τα πνίξη».

Η Συνέλευση δεν συνήλθε στην Επίδαυρο αλλά στην Πιάδα, 18 χιλιόμετρα από το αρχαίο θέατρο, κοντά στη θάλασσα, για λόγους ασφαλείας. Οι προεστοί και οι διανοούμενοι ήθελαν να αποφύγουν τη απειλητική στρατιωτική πίεση των οπλαρχηγών που θεωρούσαν ότι η Επανάσταση θα πρέπει να διοικηθεί από μια στρατιωτική κυβέρνηση με απεριόριστες εξουσίες. Το Σύνταγμα για τους περισσότερους από αυτούς ήταν κάτι άγνωστο, νεωτερικό, άχρηστο, ίσως και επικίνδυνο.

«Πολιτική ανεξαρτησία»

Το Σύνταγμα ξεκινάει με τη γνωστή επίκληση στην Αγία Τριάδα, ανακοινώνει ότι το Ελληνικό Εθνος δεν ανέχεται πια την οθωμανική τυραννία και κηρύσσει «Την Πολιτικήν αυτού Υπαρξιν και Ανεξαρτησίαν».

Ποιο είναι αυτό το Ελληνικό Εθνος; «Οσοι αυτόχθονες κάτοικοι της επικρατείας της Ελλάδος πιστεύουσιν εις Χριστόν» αλλά και «όσοι έξωθεν ελθόντες, κατοικήσωσιν, ή παροικήσωσιν εις την επικράτειαν της Ελλάδος» και «έχουσι την επιθυμίαν να γίνωσιν Ελληνες». Ολοι οι Ελληνες είναι ίσοι μεταξύ τους, «απολαμβάνουσιν άνευ τινός διαφοράς όλων των πολιτικών δικαιωμάτων», «εισίν όμοιοι ενώπιον των νόμων άνευ τινος εξαιρέσεως, ή βαθμού, ή κλάσεως, ή αξιώματος», οι ετερόχθονες «εισίν όμοιοι με τους αυτόχθονας κατοίκους ενώπιον των Νόμων» και τέλος, «[ό]λοι οι Ελληνες εις όλα τα αξιώματα και τιμάς έχουσι το αυτό δικαίωμα· δοτήρ δε τούτων μόνη η αξιότης εκάστου». Πέραν της ισοπολιτείας, το Σύνταγμα διακηρύσσει ότι «η ιδιοκτησία, τιμή και ασφάλεια εκάστου των Ελλήνων είναι υπό την προστασίαν των Νόμων», καθιερώνει τη φορολογική ισότητα, απαγορεύει τα βασανιστήρια, την ποινή της δήμευσης και τη σύλληψη χωρίς ένταλμα δικαστηρίου.

Στο πρώτο άρθρο του το Σύνταγμα καθιστά «επικρατούσα» την «Ανατολική Ορθόδοξο του Χριστού Εκκλησία», αλλά εξασφαλίζει τη ανοχή έναντι όλων των θρησκευμάτων. Στο παράρτημα ορίζεται ως πρώτη, προσωρινή διοικητική πρωτεύουσα η Κόρινθος, καθιερώνεται η Αθηνά ως σύμβολο στις κρατικές σφραγίδες, το κυανό και το λευκό ως χρώματα της σημαίας. Το νέο ελληνικό κρατικό μόρφωμα αναλαμβάνει να περιθάλψει τις χήρες και τα ορφανά, να τιμήσει και να αποζημιώσει τους αγωνιστές. Το Σύνταγμα θα ιδρύσει δύο ισότιμα σώματα με ενιαύσια θητεία, το Βουλευτικό και το Εκτελεστικό. Κάθε νόμο που θα ψηφίζει το Βουλευτικό θα πρέπει να τον εγκρίνει το Εκτελεστικό και το αντίστροφο: τα νομοσχέδια του εκτελεστικού θα πρέπει να υπερψηφιστούν από το Βουλευτικό. Το Σύνταγμα δεν μπαίνει σε λεπτομέρειες για τον τρόπο εκλογής των βουλευτών αλλά θέτει τρεις όρους: να εκπροσωπούν όλες τις περιοχές της Ελλάδας (όχι μόνο εκείνες όπου επικράτησε η Επανάσταση), να είναι Ελληνες πολίτες και τουλάχιστον 30 ετών. Πρώτος πρόεδρος του 33μελούς Βουλευτικού εκλέγεται ο Δημήτριος Υψηλάντης, που δεν αποδέχεται μια θέση που θεωρεί πως ισοδυναμεί με πολιτικό υποβιβασμό.

Η πρώτη κυβέρνηση

Το πενταμελές Εκτελεστικό παίζει τον ρόλο διευθυντηρίου και έχει την ευθύνη σχηματισμού της οκταμελούς κυβέρνησης (σε παρένθεση οι πρώτοι Ελληνες υπουργοί): αρχιγραμματέας της Επικράτειας, δηλαδή πρόεδρος του υπουργικού συμβουλίου και υπουργός Εξωτερικών (Θεόδωρος Νέγρης), υπουργός Εσωτερικών (Ιωάννης Κωλέττης), υπουργός Οικονομίας (Πανούτσος Νοταράς), υπουργός Δικαίου (Θεόδωρος Βλάσιος), υπουργός Πολεμικών (Νότης Μπότσαρης), υπουργός Ναυτικού (τριμελές όργανο με εκπροσώπους από την Υδρα, τις Σπέτσες και τα Ψαρά), υπουργός Θρησκείας (Ιωσήφ, επίσκοπος Ανδρούσης) και υπουργός Αστυνομίας (Λάμπρος Νάκος). Στις 15 Ιανουαρίου εκλέγεται ως πρώτος πρόεδρος του Εκτελεστικού ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (που προήδρευε και στην Εθνοσυνέλευση) και αμέσως μετά τα μέλη της πρώτης κυβέρνησης. Την επόμενη ημέρα, σε διάγγελμά του προς τους «κατοίκους της Ελλάδος», το Εκτελεστικό ζητεί την τήρηση των νόμων και τον σεβασμό προς τη νέα εθνική διοίκηση. Υπόσχεται ότι τα υπουργεία θα ανταποκρίνονται άμεσα στα αιτήματα των πολιτών και το εντυπωσιακό είναι ότι, παρά τις μεγάλες δυσκολίες, η υπόσχεση αυτή τηρείται. Η δικαστική εξουσία ασκείται από το Δικαστικό που είναι ανεξάρτητο ενδεκαμελές όργανο. Συστήνονται και δικαστήρια («κριτήρια») τριών βαθμών καθώς και ειρηνοδικεία.

Αυτό το πρώτο ελληνικό Σύνταγμα μεταφράστηκε το 1823 στα αγγλικά από τον σπουδαίο Αμερικανό φιλέλληνα Εντουαρντ Εβερετ. Ο Εβερετ θα εκλεγεί αργότερα βουλευτής, κυβερνήτης και γερουσιαστής της Μασαχουσέτης, θα γίνει υπουργός Εξωτερικών, ακόμα και πρόεδρος του Πανεπιστημίου Harvard. Στα γαλλικά θα το μεταφράσει ο Αδαμάντιος Κοραής, ο οποίος όμως θα ετοιμάσει και ένα κριτικό αναλυτικό υπόμνημα πάνω στο Σύνταγμα από φιλελεύθερη σκοπιά. Το πολύτιμο αυτό κείμενο επανέκδωσε πρόσφατα το Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων με εισαγωγή και επιμέλεια του καθηγητή Πασχάλη Κιτρομηλίδη.

Στο τέλος του Συντάγματος υπάρχουν οι 59 υπογραφές των πρώτων «παραστατών» του ελληνικού έθνους. Ο 13χρονος, εκείνη την εποχή, Νικόλαος Δραγούμης περιγράφει έτσι το κλίμα: «Οι νεώτεροι, οι ευτυχήσαντες ν’ ανοίξωσι τους οφθαλμούς προν ήλιον μη σκοτιζόμενον υπό νεφών δουλείας, να πατήσωσι γην ελευθέραν, ν’ αναπνεύσωσιν αέρα ελεύθερον· αυτοί οι κληρονομήσαντες το ανεκτίμητον δικαίωμα του συνέρχεσθαι, και συνδιαλέγεσθαι, και συζητείν, αδυνατούσι να φαντασθώσι τον έξαλλον ενθουσιασμόν του έθνους, ότε μετά τυραννίαν τετρακοσίων σχεδόν ετών συνήρχετο δι’ αντιπροσώπων ίνα βουλευθή κυριαρχικών περί των οικείων συμφερόντων. Οι δ’ επιζήσαντες διηγούνται ότι δάκρυα έρρεον από των οφθαλμών πάντων, και ως εν τη ημέρα της Αναστάσεως ανταπεδίδοντο ασπασμοί».

Από τον Ιανουάριο του 1822 οι Ελληνες δεν πολεμούν μόνο για την εθνική ανεξαρτησία τους αλλά και για την πολιτική ελευθερία που αυτό το πρώτο Σύνταγμα εγγυάται.

* Ο κ. Αριστείδης Χατζής είναι καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και διευθυντής Ερευνών στο Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦίΜ). Η σειρά άρθρων για το 1821 αποτελεί μέρος του εκπαιδευτικού προγράμματος του ΚΕΦίΜ με θέμα: «Ελλάδα 2021: Διακόσια χρόνια από τη Φιλελεύθερη Επανάσταση».

Δεκ 29 2019

ΤΡΙΑ ΡΗΓΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΟΥΝ ΕΠΟΥΛΩΣΗ

BHMAgazino Τεύχος 13/10/19
Άρθρο Δηµήτρη Τσούχλου*

«ΤΡΙΑ ΡΗΓΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΟΥΝ ΕΠΟΥΛΩΣΗ» άρθρο του Δ. Τσούχλου στο ΒΗΜΑgasino της Κυριακής 27/10


Οικολογικά, οικονοµικά και υπαρξιακά ρήγµατα τα οποία απαιτούν την άµεσα προσοχή και δράση µας Ίσως η πρώτη φορά που η ανθρωπότητα αντιλήφθηκε τη γη ως ένα όλον, ήταν όταν
οι πρώτοι αστροναύτες έστειλαν τις φωτογραφίες του µικρού µας µπλε πλανήτη. Από εκείνα τα µακρινά 60’s -παρότι γεννήθηκα εκείνη τη δεκαετία µου φαίνεται ακόµη κι εµένα παλαιολιθική- εµείς οι άνθρωποι κάναµε -και κάνουµε- πολλά για να καταστρέψουµε όχι µόνο τον πλανήτη µας αλλά και εµάς τους ίδιους. Η οικολογική καταστροφή όµως είναι µόνο ένα ρήγµα από αυτά που -εµείς οι ίδιοι- έχουµε δηµιουργήσει. Αυτή τη στιγµή ισορροπούµε επάνω σε τρία.
Ρήγµα νο 1.
Οικολογικό/οικουµενικό.
Νούµερο 1,5.
Χρησιµοποιούµε ως άνθρωποι 1,5 φορά την αναπαραγωγική δυνατότητα του πλανήτη µας. Σε καύσιµα και ορυκτά, σε τροφή και πόσιµο νερό, στη δυνατότητα του αέρα, του εδάφους και της θάλασσας να αυτοκαθαριστεί, στα πάντα όλα. Και αυτό αφορά στον µέσο όρο. Αν είµασταν όλοι Αµερικάνοι το νούµερο θα ήταν 5! Δυστυχώς όµως για όλους µας, δεν υπάρχει Planet B…
Ρήγµα νο 2.
Οικονοµικό/κοινωνικό.
Νούµερο 8.
Εν έτει 2019 η περιουσία των 8 πιο πλούσιων ανθρώπων του πλανήτη ξεπερνά την αθροιστική περιουσία του µισού πληθυσµού της γης. 8 άνθρωποι που χωράνε σε ένα mini van (ή καλύτερα σε µια λιµουζίνα) έχουν στην κατοχή τους πιο πολλά από όσο όλοι µαζί οι 3,8 δις κάτοικοι της πολυπληθέστερης ηπείρου µας…
Ρήγµα νο 3.
Υπαρξιακό/ατοµικό.
Νούµερο 800.000.
Αυτός είναι ο αριθµός των αυτοκτονιών κάθε χρόνο. Και µάλλον η αλήθεια είναι πολύ χειρότερη, µιας και πολλές αυτοκτονίες καταγράφονται ως ατυχήµατα ή θάνατοι από φυσικά αίτια. Ένας άνθρωπος αυτοκτονεί κάθε 40 δευτερόλεπτα! Αθροιστικά οι θάνατοι από όλους πολέµους, τους φόνους και τις φυσικές καταστροφές σε παγκόσµιο επίπεδο είναι πολύ λιγότεροι (±580.000)…
Εδώ είµαστε. Όπως λέει κι ένας φίλος µου, αυτή είναι η πραγµατική πραγµατικότητα. Πολύ µεγάλη για να κάνουµε κάτι; Αν πιάσουµε τα πράγµατα απ’ έξω προς τα µέσα και κοιτάξουµε τη µεγάλη εικόνα, τότε ναι. Ότι και αν κάνουµε εσύ κι εγώ, µάλλον δεν είναι αρκετό. Μπορούµε όµως να το πάρουµε αλλιώς; Η Δασκάλα µου –όχι στο σχολείο αλλά στη ζωή- µου έλεγε συχνά πυκνά σε µια περίοδο που ήµουν πολύ θυµωµένος και πικραµένος: Δηµήτρη υπάρχουν Μόνο 3 δουλειές στον κόσµο.

Υπάρχει η δουλειά του Θεού. Είναι µέρα είναι νύχτα, έχει ζέστη έχει κρύο, βρέχει ή χιονίζει. Μπορεί να µην σου αρέσει, µπορεί να στεναχωριέσαι, να θυµώνεις, να φωνάζεις, να… Αλλά και ότι και αν κάνεις αυτό είναι.
Υπάρχει η δουλειά των άλλων. Τι κάνει η κυβέρνηση και η εφορία, τι κάνει ο γείτονας δίπλα σου και ο οδηγός µπροστά σου, τι κάνει η πρώην γυναίκα σου και τα παιδιά σου. Μπορεί να µην σου αρέσει, µπορεί να στεναχωριέσαι, να θυµώνεις, να φωνάζεις, να…Αλλά και ότι και αν κάνεις αυτό είναι.
Και υπάρχει η δουλειά η δική σου. Τι θα κάνεις εσύ µε όλα αυτά; Θα διαλέξεις να στεναχωρηθείς, να θυµώσεις, να φωνάξεις… Ή θα διαλέξεις να κάνεις κάτι πιο γόνιµο για αυτά και –κυρίως- για σένα;
Αυτό λοιπόν που έµαθα στη ζωή µου και στη δουλειά µου -σε όλα αυτά τα 32 χρόνια που είµαι στο χώρο των επιχειρήσεων- είναι ότι οι δυο πιο δυνατές λέξεις, και ίσως οι µόνες που µπορούνε να σε πάνε µπροστά. είναι οι λέξεις προσωπική ευθύνη. Ναι είναι πολύ εύκολο να κατηγορήσουµε τις συνθήκες ή την περιρρέουσα ατµόσφαιρα, τις κρίσεις ή τις κυβερνήσεις, τον γείτονα ή τον ξένο, τον προϊστάµενο ή τον υφιστάµενο, το σύντροφο ή το παιδί µας.

Ή µπορούµε να δούµε τα πράγµατα αλλιώς.

1/ Να διαλέξουµε το που θα εστιάσουµε. Σε αυτά που µπορούµε να κάνουµε κάτι ή σε αυτά που δεν µπορούµε;

2/ Να διαλέξουµε το νόηµα που θα του δώσουµε. Αυτό το «πρόβληµα» ήρθε στη ζωή µας για να µας την ‘σπάσει’ ή για να µας κάνει καλύτερους;

3/ Και να διαλέξουµε τι θα κάνουµε για αυτό; Θα επικεντρωθούµε τελικά στα προβλήµατα που µας ‘βασανίζουν’ ή στις λύσεις που µας αναλογούν;

Και ποιες είναι αυτές; Μεταφέρω κάτι που διάβασα σε µια συνέντευξη της Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ γιατί νοµίζω πώς συνοψίζει σε µια µικρο-κλίµακα αυτά που µας αναλογούν σε µια µεγαλύτερη. «Τα πιο σηµαντικά πράγµατα δεν τα διδάχτηκα στο Πανεπιστήµιο αλλά στο νηπιαγωγείο. Εκεί µε έµαθαν να πλένω τα χέρια µου πριν το φαγητό, να µην παίρνω τα παιχνίδια των συµµαθητών µου, ποιοι είναι οι κανόνες του παιχνιδιού και το κυριότερο, να δίνω το χέρι στα άλλα παιδιά για να περάσουµε µαζί στο απέναντι πεζοδρόµιο».
Ας κάνουµε τουλάχιστον αυτά. Και –κυρίως- ας δώσουµε το χέρι µας προκειµένου όλοι µαζί αν όχι να κλείσουµε αυτά τα ρήγµατα, τουλάχιστον να µην τα µεγαλώσουµε.

*Ο Δηµήτρης Τσούχλος είναι Master Executive Coach & Organizational Consultant και ασχολείται µε το να «κλείνει ρήγµατα» σε Επιχειρήσεις & Οργανισµούς.

Δεκ 29 2019

Εθνικός Διχασμός: Ο άτυπος εμφύλιος που σφράγισε την Ελλάδα

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια πολύ ενδιαφέρουσα, γόνιμη έξαψη πάνω στη μελέτη και την έρευνα της περιόδου του Εθνικού Διχασμού, ενός άτυπου εμφύλιου σπαραγμού με άφθονο μίσος (αλλά και νεκρούς), που είχε ως αποτέλεσμα μια βαθύτατη πολιτική κρίση στη χώρα με τεράστιες διεθνείς προεκτάσεις. Η διχοτόμηση της Ελλάδας στα δύο πάνω στο αποκορύφωμα ενός παγκοσμίου πολέμου, το τοξικό μίσος μεταξύ των αντιπάλων σε επίπεδο μαζών ακόμα, το πολιτειακό ζήτημα, καθώς επίσης το κρίσιμο ερώτημα με ποιο «στρατόπεδο» θα πρέπει να συνταχθεί η Ελλάδα σε αυτό τον Μεγάλο Πόλεμο, είχαν δραματικές συνέπειες για την πορεία της χώρας, αρχής γενομένης με την καταστροφική εκστρατεία στη Μικρά Ασία, έως το βενιζελικό κίνημα του 1935 και, βέβαια, τον ίδιο τον Εμφύλιο της δεκαετίας του ’40.

Η επέτειος των εκατό χρόνων από εκείνη την ταραγμένη εποχή και, βέβαια, οι εξαιρετικά δημοφιλείς ιστορικές μελέτες που εξέδωσε πριν από λίγα χρόνια κυρίως ο ιστορικός Γιώργος Μαυρογορδάτος έδωσαν, κατά κάποιον τρόπο, την εκκίνηση για να ασχοληθούμε με μια ελάχιστα γνωστή, μέχρι πρότινος, αλλά ιδιαίτερα σημαντική ιστορική περίοδο για τη νεότερη ιστορία της χώρας.


Tο νέο βιβλίο του ιστορικού Σωτήρη Ριζά, διευθυντή του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Νεώτερου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών, το οποίο θα κυκλοφορήσει σε λίγες ημέρες από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Στο πλαίσιο αυτό, μια νέα σημαντική μελέτη έρχεται να προστεθεί στην υπάρχουσα βιβλιογραφία: «Βενιζελισμός και αντιβενιζελισμός στις απαρχές του Εθνικού Διχασμού, 1915-1922» τιτλοφορείται το νέο βιβλίο του ιστορικού Σωτήρη Ριζά, διευθυντή του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Νεώτερου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών, το οποίο θα κυκλοφορήσει σε λίγες ημέρες από τις εκδόσεις Ψυχογιός. «Σκοπός αυτού του βιβλίου είναι να επιστρέψει στις απαρχές του Εθνικού Διχασμού και να αναδείξει το πολιτικό και ιδεολογικό στίγμα των δύο παρατάξεων», αναφέρεται στην έκδοση. «Το βάθος και η ένταση του εθνικού σχίσματος οφείλονταν σε εσωτερικές εκκρεμότητες που αποτελούσαν κληρονομιά του στρατιωτικού κινήματος του 1909, αλλά κυρίως σε γεωπολιτικές πιέσεις τις οποίες δεν κατόρθωσε να διαχειριστεί η ελληνική πολιτική τάξη. Οι κοινωνικές και περιφερειακές διαστάσεις του Εθνικού Διχασμού δεν ήταν προδιαγεγραμμένες. Το σχίσμα δεν οφειλόταν σε δομικούς περιορισμούς ταξικής, ή άλλης, φύσης αλλά στην πορεία και τη δυναμική των γεγονότων από το 1915 έως το 1918. Η παγίωση του σχίσματος από το 1922 και μετά, και η συνύφανσή του με συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες και περιφέρειες, όπως η Παλαιά Ελλάδα και οι Νέες Χώρες, οι γηγενείς και οι πρόσφυγες, οφειλόταν στην εσφαλμένη διαχείριση της Μικρασιατικής καταστροφής, δηλαδή την εκτέλεση των Εξι, και στις συνεχείς στρατιωτικές επεμβάσεις. Αυτές ήταν συνδεδεμένες με τον Διχασμό και τον διαιώνιζαν. Υποδήλωναν την έλλειψη συμφωνίας για τους κανόνες του παιχνιδιού και την ύπαρξη κατεστημένων συμφερόντων για τη συνέχιση του σχίσματος και του φαύλου κύκλου εκδίκησης και αντεκδίκησης. Κατ’ αυτό τον τρόπο η φυσιολογική διαφοροποίηση μεταξύ μιας συντηρητικής και μιας φιλελεύθερης μεταρρυθμιστικής μερίδας, που συναντάται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, εξελίχθηκε σε μια εικοσαετή διαμάχη χωρίς συνταγματικά και πολιτικά όρια».

Σήμερα η «Κ» προδημοσιεύει χαρακτηριστικό απόσπασμα από το βιβλίο.

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

«Ο σχηματισμός μιας μερίδας η οποία απέβλεπε στη Γερμανία ως δεσπόζουσα δύναμη στην ηπειρωτική Ευρώπη και συμμεριζόταν τις βασικές ιδεολογικές και αξιακές κατευθύνσεις της Γερμανικής Αυτοκρατορίας ανάγεται στο τέλος του 19ου αιώνα. Το υπόστρωμα είναι δυναστικό, πολιτισμικό και ιδεολογικό. Βασικός φορέας των φιλογερμανικών τάσεων ήταν ο διάδοχος Κωνσταντίνος, ο οποίος είχε νυμφευθεί το 1889 την πριγκίπισσα Σοφία, αδελφή τού εν συνεχεία αυτοκράτορα Γουλιέλμου. Ο Κωνσταντίνος θα συμμεριζόταν κατά την παραμονή του στη Γερμανία το πρωσικό μιλιταριστικό πνεύμα και θα επηρεαζόταν από τη φύση του πολιτεύματός της, το οποίο, αν και συνταγματική μοναρχία, με κοινοβούλιο εκλεγόμενο με καθολική ψηφοφορία από το 1871, συνιστούσε στην πραγματικότητα ένα περιοριστικό και αυταρχικό πολιτικό σύστημα: δεσπόζουσα θέση του στρατού, της γραφειοκρατίας και της ελίτ των γαιοκτημόνων και των βιομηχάνων, με επικεφαλής της κοινωνικής και πολιτικής δομής τον αυτοκρατορικό θεσμό. Αρχιστράτηγος στον αποκληθέντα «Ατυχή» πόλεμο του 1897, και προς στιγμήν αντιδημοφιλής, ο Κωνσταντίνος βρέθηκε από το 1899 έως το 1909 να ασκεί τη γενική διοίκηση του στρατού χωρίς να υπάγεται στην πραγματικότητα σε πολιτικό και κοινοβουλευτικό έλεγχο.

Η ήττα της Ελλάδας στον πόλεμο του 1897 ανέδειξε, μεταξύ άλλων, και τη σημασία της απόκτησης ερεισμάτων στο σύστημα των μεγάλων δυνάμεων που δέσποζαν στην ευρωπαϊκή πολιτική (για το ευρωπαϊκό σύστημα ισορροπίας δυνάμεων, βλ. Richard Evans, «Η επιδίωξη της ισχύος», εκδ. Αλεξάνδρεια). Στο πλαίσιο αυτό, ο Κωνσταντίνος ευνόησε τη στροφή της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής προς τη Γερμανία. Η νέα αυτή αντίληψη ευνοήθηκε από το γεγονός ότι η Βρετανία και η Γαλλία παρέμεναν μάλλον αδιάφορες έναντι της Ελλάδας, καθώς αξιολογούσαν ως περιορισμένες τις στρατιωτικές, διπλωματικές και οικονομικές δυνατότητες της χώρας. Την πολιτική στροφή προς το Βερολίνο την προώθησε δραστήρια και ο Γεώργιος Θεοτόκης, επανειλημμένα πρωθυπουργός από το 1899 έως το 1909. Ο ίδιος, όπως προαναφέρθηκε, θα ενίσχυε και την επιρροή του Στέμματος, και του Κωνσταντίνου προσωπικά, αναθέτοντάς του το 1899 τη γενική διοίκηση του στρατού και αναγνωρίζοντας τον βαρύνοντα λόγο του Θρόνου στην εξωτερική πολιτική (Γεώργιος Ράλλης, «Γεώργιος Θεοτόκης. Ο πολιτικός του μέτρου», Ελληνική Ευρωεκδοτική). Η υπόθεση αυτή μπορεί να κατανοηθεί εντός του γενικότερου κλίματος σκληρής επίκρισης, ή και αμφισβήτησης, του κοινοβουλευτισμού, στον οποίο καταλογιζόταν διαφθορά και αναποτελεσματικότητα. Στο πλαίσιο αυτό, η ανάθεση της γενικής διοίκησης του στρατού στον Διάδοχο και η αναγνώριση σημαντικού ρόλου στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής στο Στέμμα θα προστάτευε, υποτίθεται, το σώμα των αξιωματικών από πολιτικές παρεμβάσεις, και την άσκηση της εξωτερικής πολιτικής από τις παρενέργειες του κομματισμού. Θα ενίσχυε, βέβαια, ταυτόχρονα και τα μοναρχικά στοιχεία του πολιτεύματος, εφόσον έθετε, στην ουσία, τον στρατό εκτός του ελέγχου της κοινοβουλευτικής κυβέρνησης. Στο διάστημα κατά το οποίο άσκησε ο Κωνσταντίνος τα καθήκοντα του γενικού διοικητή σχηματίστηκε γύρω του ένας κύκλος στρατιωτικών αφοσιωμένων σε αυτόν και τις αντιλήψεις του: ο Βίκτωρ Δούσμανης, ο Ξενοφών Στρατηγός και, κυρίως, ο Ιωάννης Μεταξάς είναι ορισμένοι από αυτούς. Στο Διπλωματικό Σώμα, ο πιο σημαντικός εκπρόσωπος των αντιλήψεων αυτών ήταν ο Γεώργιος Στρέιτ. Ο κύκλος απέκτησε ερείσματα και στον χώρο του Τύπου, με σημαντικότερες τις εφημερίδες «Εμπρός», «Καιροί» και «Σκριπ». Η πολιτική αυτή είχε, ασφαλώς, τα όριά της, καθώς το Βερολίνο θα εκτιμούσε, το 1908, όταν ξέσπασε το πραξικόπημα των Νεότουρκων και ακολούθησε η προσάρτηση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης από την Αυστροουγγαρία, ότι τα γερμανικά συμφέροντα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία είχαν προτεραιότητα έναντι της Ελλάδας. Και η τελευταία, άλλωστε, ήταν αδύνατο να αγνοήσει τη Βρετανία και τη Γαλλία και να προσανατολιστεί μονομερώς στη Γερμανία. Το σημαντικό στοιχείο ήταν όμως ότι είχε σχηματιστεί και παγιωθεί η ύπαρξη ενός κύκλου με ερείσματα στις ελίτ και τους κρατικούς θεσμούς που απέβλεπε σε στενή συνεργασία της Ελλάδας με τη Γερμανία.»

Δεκ 20 2019

Ο άγνωστος διωγμός χριστιανών στη Νιγηρία

Πρώτος με ειδοποίησε Νιγηριανός χριστιανός, μέλος της εκκλησίας της Πεντηκοστής. Είναι διευθυντής οργάνωσης, η οποία κηρύττει την προσέγγιση μεταξύ των χριστιανικών και μουσουλμανικών κοινοτήτων, που μοιράζονται τη χώρα. Είναι 36 ετών και επιθυμεί να διατηρήσει την ανωνυμία του για λόγους ασφαλείας, ενώ θυμίζει λίγο τον Μπαράκ Ομπάμα, χάρη στη γοητευτική και «εύκαμπτη» ειρωνεία του.

«Γνωρίζετε τους Φουλάνι;» με ρώτησε κατά την πρώτη μας συνάντηση ο συνομιλητής μου, μιλώντας άπταιστα και λίγο τραγουδιστά αγγλικά, όπως συνηθίζει η νιγηριανή ελίτ. «Επισήμως είναι ποιμένες της εθνότητας των Πελ, με καταγωγή από την περιοχή του Σαχέλ, οι οποίοι διέφυγαν από την υπερθέρμανση του πλανήτη και κατευθύνθηκαν προς τον νότο με τα κοπάδια τους, αναζητώντας νέα βοσκοτόπια. Στην πραγματικότητα, είναι ισλαμιστές νέου τύπου, με σχέσεις με την οργάνωση Μπόκο Χαράμ. Η έκθεση Global Terrorism Index τους τοποθετεί στην τέταρτη θέση παγκοσμίως των πλέον αιμοσταγών τζιχαντιστών, πίσω από το Ισλαμικό Κράτος, τους Ταλιμπάν και την Μπόκο Χαράμ. Σκοτώνουν δε χριστιανούς με τέτοιο πάθος και σε τέτοια κλίμακα, που ακόμη και οι χριστιανοί της Ανατολής δεν έχουν βιώσει. Αν δεν με πιστεύετε, ελάτε. Σας εξορκίζω, κρίνετε από μόνος σας, ελάτε», λέει ο συνομιλητής μου.

Εχω ακούσει για την Μπόκο Χαράμ, όπως είναι φυσικό. Αυτή η σέχτα φανατικών του θεού, που έχει οχυρωθεί στα βορειοανατολικά της χώρας, στα βουνά και στα δάση της πολιτείας Μπόρνο, μου είναι γνωστή. Δεν γνώριζα, όμως, για τους Φουλάνι και έφυγα έτσι για τη Νιγηρία.

Ταξίδεψα στο Γκοντογκόντο, στην πολιτεία Καντούνα, στο κέντρο της χώρας, όπου κατέγραψα τη μαρτυρία νεαρής και πολύ όμορφης ιεροκήρυκα της εκκλησίας της Πεντηκοστής, της Τζουμάι Βίκτορ. Η Τζουμάι έχει ένα χέρι, αλλά όταν στέκεται λίγο παράμερα, η αναπηρία της δεν φαίνεται. Ηταν 15 Ιουλίου, θυμάται η Τζουμάι. Οι Φουλάνι εισέβαλαν νύχτα στο χωριό της καβάλα σε μοτοσικλέτες με μακριές σέλες, κατάλληλες για τρεις αναβάτες, ουρλιάζοντας «Αλαχού Ακμπάρ». Εκαψαν τα σπίτια. Σκότωσαν τα τέσσερα παιδιά της, μπροστά στα μάτια της. Οταν ήλθε η σειρά της και οι ένοπλοι είδαν ότι είναι έγκυος, άρχισαν να συζητούν: κάποιοι δεν ήθελαν να τη δουν να ξεκοιλιάζεται και αποφάσισαν να της «στερήσουν» ένα χέρι, κόβοντάς το με ματσέτα, όπως στον χασάπη. Πρώτα της έκοψαν τα δάχτυλα, μετά το χέρι και έφτασαν μέχρι τον ώμο, ενώ ο τελευταίος της ομάδας παραπονέθηκε ότι δεν του είχε μείνει τίποτα. Διηγήθηκε την ιστορία της πολύ γρήγορα, χωρίς θυμό, κοιτάζοντας αλλού, λες και είχε χάσει το πρόσωπό της, εκτός από το χέρι της. Ο αρχηγός του χωριού της, που μεταφράζει τα λόγια της, δυσκολεύεται να μιλήσει από τους λυγμούς, ενώ μόλις η Τζουμάι σιωπά, ένα δάκρυ κυλάει στο δικό του μάγουλο.

Πήγα στο Αντάν, έδρα της πολιτείας Καγκόρο στα βόρεια, όπου κατέγραψα την ιστορία μιας άλλης γυναίκας, της Λίντια Ντέιβιντ, που επέζησε από άλλη σφαγή. Το πρωινό εκείνο της 15ης Μαρτίου, φήμες κυκλοφόρησαν ότι οι Φουλάνι κινούνταν στα περίχωρα. Ο σύζυγός της ετοιμαζόταν να ανεβεί σε κοντινό λόφο, μαζί με άλλους άνδρες για να παρακολουθήσουν τις κινήσεις των ισλαμιστών. Ενώ η Λίντια ετοιμαζόταν για την εκκλησία, ο άνδρας της της είπε να τρέξει να κρυφτεί στην αδελφή της, στο γειτονικό χωριό. Λίγο αφότου έφθασε εκεί, την πρώτη νύχτα, ξύπνησε από τα σφυρίγματα των σκοπών. Αφού πετάχτηκε έξω από το σπίτι, είδε ότι όλα καίγονταν γύρω της. Προσπάθησε να διαφύγει, αλλά ένας Φουλάνι βρέθηκε μπροστά της. Οι τζιχαντιστές ήταν παντού. Μία φωνή της μίλησε στη γλώσσα της. «Από εδώ πρέπει να περάσεις. Ο δρόμος είναι ελεύθερος! Ελα!» είπε η φωνή. Νιώθοντας εμπιστοσύνη στο σωτήρα της, βγήκε από την κρυψώνα της και προχώρησε προς τον άνθρωπο αυτό.


Πυρπολημένο σπίτι χριστιανικής οικογένειας στην πόλη Κάνο. «Θα περιμένουμε, όπως συνήθως, να ολοκληρωθεί η καταστροφή για να συγκινηθούμε;», αναρωτιέται ο Μπερνάρ-Ανρί Λεβί. EPA/ONOME OGHENE

Βασανιστήρια

Ο δήθεν σωτήρας της έκοψε τρία δάχτυλα του δεξιού χεριού, της χάραξε το σβέρκο με τη ματσέτα του και την πυροβόλησε εξ επαφής. Νομίζοντας ότι τη σκότωσε, την περιέλουσε με βενζίνη και άναψε φωτιά. αλλά η Λίντια σώθηκε, σαν από θαύμα και επέστρεψε στο χωριό της. Οι Φουλάνι, όμως, είχαν επιτεθεί εκεί το προηγούμενο βράδυ, για να το ισοπεδώσουν και να σκοτώσουν 72 ανθρώπους, μεταξύ τους και τον σύζυγο της Λίντια.

Είδα στο Ντακού, κοντά στο Τζος, πρωτεύουσα των χριστιανικών περιοχών, σε ένα τοπίο πράσινων κοιλάδων που ενθουσίασαν τους Βρετανούς αποικιοκράτες, λεηλατημένη εκκλησία με τη σκεπή της να έχει καταρρεύσει και από το σταυρό της να έχει απομείνει λίγη στάχτη.

Είδα μία άλλη εκκλησία, άθικτη αυτή τη φορά, στην έξοδο της Τζος, με κορίτσια ντυμένα στα άσπρα που φορούσαν μαντίλες. Ενας άνδρας βγήκε και μου φώναξε να φύγω, λέγοντάς μου ότι δεν έχω καμία δουλειά εκεί. Μιλούσε αγγλικά και στη σύντομη συζήτησή μας πρόλαβε να μου πει ότι είναι Τούρκος, μέλος δικτύου «θρησκευτικής αλληλοβοήθειας», χρηματοδοτούμενο από το Κατάρ με στόχο τη δημιουργία ισλαμικών σχολών «μαντρασά» για τα κορίτσια των Φουλάνι.

Διάβασε περισσότερα »

Δεκ 09 2019

Αρχαία ελληνικά – Φάκελλος υλικού: 9η διδακτική ενότητα

Το σπήλαιο και οι συμβολισμοί του

Ενδεικτικές Δραστηριότητες

 Α. Τι λέει το κείμενο;

  1. Το απόσπασμα βασίζεται στη σύγκριση των εννοιών παιδεία και εκπαίδευση. Ποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα αποδίδει στην εκπαίδευση και ποια στην παιδεία;

Η διάκριση παιδείας και εκπαίδευσης διαφαίνεται στις δύο πρώτες παραγράφους.

Αφενός αναφέρονται οι κατ’ επάγγελμα παρέχοντες την εκπαίδευση στους ανθρώπους «ἐπαγγελλόμενοι τινές» (εννοούνται εδώ οι σοφιστές), οι οποίοι πιστεύουν ότι αυτοί βρίσκονται σε πλήρη άγνοια και ίδιοι τους εφοδιάζουν  με γνώσεις και τους καθιστούν μορφωμένους. Αυτή η αντίληψη θυμίζει κάποιον που έχει μάτια, αλλά δεν βλέπει και κάποιος του χαρίζει την όραση.

     Αντίθετα ο Σωκράτης διατείνεται ότι η γνώση προϋπάρχει στον άνθρωπο, αυτός όμως πρέπει με όλη του την ψυχή να στραφεί προς το Ἀγαθόν, στο ὄν  και μετά  θα ανακαλέσει τις γνώσεις και την αλήθεια που ενυπάρχει σ’ αυτόν. Αυτή η ανάκληση στην πλατωνική φιλοσοφία ονομάζεται ἀνάμνησις, δηλαδή «η αθάνατη ψυχή αναγνωρίζει (κυριολεκτικά βλέπει) τις ιδέες κατά τη ζωή της έξω από το σώμα· έπειτα διατηρεί μια συγκεχυμένη μνήμη, η οποία με την κατάλληλη βοήθεια του διαλόγου (μαιευτική τέχνη) αναδύεται στην επιφάνεια, οδηγώντας στην ανάμνηση». [Ιστορία της φιλοσοφίας U. Eco, R. Fedriga τ. 1  σελ. 253 Το Βήμα].

Για να κατανοήσουμε τη διαφορά πρέπει να έχουμε υπόψη μας την αναλογία του Ἀγαθοῦ με τον Ἥλιο, με την οποία αισθητοποιείται η επίδραση που ασκεί το Ἀγαθόν στην ψυχή του ανθρώπου. Ο ήλιος δηλαδή, δεν προσφέρει μόνο το φως, για να δει ο άνθρωπος τα φαινόμενα, αλλά αποτελεί και την αιτία της όρασης και άρα της ύπαρξης των όντων. Ανάλογα το Ἀγαθόν ενεργοποιεί τη νόηση στον άνθρωπο, ο οποίος διανοείται τις ιδέες και άρα έρχεται σε επαφή με την Αλήθεια.

Επιπλέον η αντίληψη των αρχαίων για την όραση και τη σχέση του ματιού με το φώς είναι διαφορετική από την σύγχρονη: «Η αρχαία οπτική διαφέρει από τη δική μας, όπου το μάτι γίνεται όργανο: εκεί βλέπει τρόπον τινά το φως, το δε μάτι μετέχει της θέας στο μέτρο που το ίδιο είναι φώς.  Άρα δεν αρκεί ν α κοιτάζεις τα ίδια τα πράγματα, για να βλέπεις καλά, αλλά πρέπει να σε βλέπει και ο ήλιος. Η λύση των δεσμών εν τούτοις δεν αρκεί για να ελευθερωθούν οι άνθρωποι του σπηλαίου. Πρώτο βήμα για την απελευθέρωση είναι να μάθουν  ότι η όψη δεν αποτελεί έργο του βλέμματος, ότι το βλέμμα εξαρτάται από το φως του Ήλιου. Ουσιώδες δεν είναι ο δεσμώτης να αποκτήσει ακριβή αντίληψη των αντικειμένων, αλλά να λυθεί (λυθείη), να σταθεί όρθιος (ἀνίσταται), να γυρίσει το κεφάλι (περιάγειν τον αὐχένα), να βαδίσει (βαδίζειν) και να κοιτάζει τι φως (προς το φῶς ἀναβλέπειν), με ένα λόγο η ενεργοποίηση όλης της υπάρξεως και ποτέ η ματιά ή η γνώση.» [Στέλιος Ράμφος «Φιλοσοφία ποιητική: Μύηση στο φως, σελ. 171,173]

Η παιδεία λοιπόν στρέφει τον άνθρωπο προς την αλήθεια, άρα αλλάζει πλήρως τον άνθρωπο και δεν αποτελεί μιαν απλή μετάδοση έξωθεν γνώσεων.

«Όταν λέμε παιδεία εδώ δεν εννοούμε αυτήν που διαμόρφωσαν και επέβαλαν οι αντιλήψεις των σοφιστών. Γιατί, σύμφωνα με την σοφιστική διδασκαλία, η παιδεία ήταν μια από το τίποτα εμφύτευση μες στην ανθρώπινη ψυχή καινούργιων δυνάμεων. Εννοούμε τη στροφή των ματιών της ψυχής προς τη γνώση και προς το είναι. Παιδεία σημαίνει: καθοδήγηση του θείου στοιχείου που υπάρχει μέσα στον άνθρωπο προς την αληθινή περιοχή του όντος και προϋποθέτει την αποκάθαρση της ψυχής από τις γήινες επιθυμίες της». [Ἅπαντα Πλάτωνος τ. 7 Εταιρεία Ελληνικών Εκδόσεων].

  1. Πώς βοηθά η παιδεία την ψυχή του ανθρώπου να προσεγγίσει το Αγαθό;

Στην 2η παράγραφο αναφέρεται πώς, όπως ένας άνθρωπος πρέπει να στρέψει όλο το σώμα του προς το φως, έτσι και η παιδεία στρέφει τον άνθρωπο και όλη του την ψυχή από τα φαινόμενα προς τα όντα, ώστε να καταφέρει σταδιακά η εσωτερική όραση να αντέχει την ακτινοβολία του αληθινού φωτός, του Ἀγαθοῦ. Όπως τα σωματικά μάτια δεν αντέχουν την απότομη μετάβαση από το σκότος στο φως και χάνουν την ικανότητα να βλέπουν, έτσι και ο άνθρωπος, όταν ελευθερώνεται από τα δεσμά των αισθήσεων και μεταβαίνει στον κόσμο των ιδεών, τυφλώνεται και περιέρχεται σε σύγχυση. Η παιδεία, λοιπόν βοηθά τον άνθρωπο να συνηθίσει προοδευτικά το φώς που ακτινοβολεί το Ἀγαθόν. Η ψυχή εισερχόμενη στον χώρο των ιδεών χρειάζεται κάποιο χρόνο, για να προσαρμοστεί. Πρώτα θα διακρίνει τις σκιές των όντων που ρίχνει ο ήλιος, έπειτα τα είδωλα των ανθρώπων και των άλλων πραγμάτων στα νερά και στα ίδια τα πράγματα. Επιπλέον τον ίδιο τον ουρανό και τα ουράνια σώματα θα τα βλέπει πρώτα την νύχτα και ύστερα θα αντικρύσει τον ίδιο τον ήλιο και θα γνωρίζει την ίδια τη φύση του. [Πολιτεία, 516 A-C]

«Η μεταστροφή αυτή είναι αντιστροφή της τάξης του ομηρικού κόσμου· σ’ εκείνον υπάρχει μια μεταθανάτια ζωή των ψυχών στον Άδη, εδώ η καθημερινή επίγεια ζωή είναι αιχμαλωτισμένη σε μια υπόγεια σπηλιά· εκεί η ψυχή είναι η σκιά του σώματος, εδώ το σώμα είναι η σκιά της ψυχής· εκεί η ψυχή είναι νεκρή στον Άδη, εδώ δεν έχουν νόημα οι πράξεις των ανθρώπων, αφού δεν βγαίνουν από τη σπηλιά να αντικρύσουν τις αιώνιες ιδέες».  [Πλάτων, Πολιτεία τ. Γ’ σελ. 1152, ΤΟ ΒΗΜΑ]

Επομένως η παιδεία με την περιαγωγή θα στρέψει την ψυχή προς την αλήθεια. Χρέος λοιπόν είναι να βρει τρόπο ώστε πιο γρήγορα και πιο αποτελεσματικά η ψυχή να στραφεί προς την αλήθεια. Η γνώση λοιπόν, παρουσιάζεται ως μια δύναμη που γίνεται ενέργεια με την επίδραση της παιδείας.

  1. Με ποια αρετή της η ψυχή θα πραγματοποιήσει τη μεταστροφή που επιζητεί ο Πλάτων; Σε τι διαφέρει αυτή η αρετή από τις υπόλοιπες αρετές της ψυχής;

 Η φρόνηση (έλλογη σκέψη) διαφέρει από τις άλλες αρετές της ψυχής, οι οποίες μοιάζουν με τις σωματικές, δηλαδή δεν προϋπάρχουν αλλά γεννιούνται με τον εθισμό και την άσκηση, δηλαδή την επίμονη επανάληψη των ενεργειών που οδηγούν στην εμπέδωσή τους.

Αντίθετα η φρόνηση, έχει θεϊκό χαρακτήρα, αφού προϋπάρχει μέσα μας και διαθέτει δύναμη η οποία ενεργοποιείται μέσω της περιαγωγής. Γι’ αυτό και η φρόνηση αποτελεί την αρετή που η παιδεία θα χρησιμοποιήσει για τη στροφή της ψυχής στην αλήθεια.

Αυτό συμβαίνει γιατί η επαφή με το αγαθόν είναι κατάληξη μια μακρόπνοης γνωστικής διαδικασίας. «Ακόμα και οι ίδιες οι λέξεις που περιγράφουν την ιδέα – αρχικά η λέξη είχε τη σημασία του είδους, δηλαδή ορατή μορφή –προέρχονται από το θέμα –ιδ του ρήματος ὁρῶ. Ο Πλάτων περιγράφει συνεχώς τη διανοητική γνώση, αντικείμενο της οποίας είναι οι ιδέες, ως πράξη νόησης αντίστοιχη με τη πράξη της θέασης·  το ίδιο ρήμα που περιγράφει τη θεωρητική δραστηριότητα (θεωρεῖν) είχε αρχικά τη σημασία βλέπω, παρατηρώ» [Ιστορία της φιλοσοφίας U. Eco, R. Fedriga τ. 1  σελ. 258 Το Βήμα]

Β. Ας εμβαθύνουμε στο νόημα του κειμένου

  1. Κεντρική θέση στο απόσπασμα έχει η έννοια της περιαγωγῆς. Αφού συγκεντρώσετε και μελετήσετε όλα τα χαρακτηριστικά που της αποδίδει ο φιλόσοφος, να προβληματιστείτε για το αν οι σύγχρονοι εκπαιδευτικοί θεσμοί περιλαμβάνουν αντίστοιχες λειτουργίες.

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα «ο κόσμος μας είναι διχασμένος. Από τη μια μεριά, υπάρχει η ασαφής και χαοτική πραγματικότητα της καθημερινής μας εμπειρίας, με την οποία είναι εξοικειωμένοι όλοι οι άνθρωποι. Και από την άλλη, υπάρχει το σταθερό σύμπαν των αιώνιων Ιδεών, την ύπαρξη του οποίου ελάχιστοι υποψιάζονται. Ο ένας  είναι ο κόσμος της αίσθησης και της ανθρώπινης γνώμης, της ¨δόξας¨, και ο άλλος ο κόσμος της νόησης και της αλήθειας. Η μετάβαση από τον έναν κόσμο στον άλλο είναι ο δρόμος της φιλοσοφίας, ένα δρόμος που απαιτεί σκληρή προσπάθεια και εκπαίδευση» [Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι Β. Κάλφας και Γ. Ζωγραφίδης, σελ.122-123, Το Βήμα].

Περιαγωγή λοιπόν είναι αυτή προσπάθεια που καταλήγει στην ολοκληρωτική μεταστροφή του ανθρώπου προς το αγαθό και την αλήθεια: «σὺν ὅλῃ τῇ ψυχῇ» ολοκληρωτική με όλο το είναι της ψυχής, «ἐκ τοῦ γιγνομένου» από τα συμβαίνοντα «εἰς τὸ ὂν καὶ τοῦ ὄντος τὸ φανότατον» στα αληθινά όντα, στις Ιδέες και στο πιο φωτεινό, στο  Ἀγαθόν.

«Η περιαγωγή δεν είναι γέμισμα άδειου χώρου, αλλά παρέμβαση  για σωστή χρήση προϋπάρχοντος υλικού». [Πλάτων, Πολιτεία τ. Γ’ σελ. 1152, ΤΟ ΒΗΜΑ].

Η σύγχρονη εκπαιδευτική λειτουργία, από την άλλη,  ενώ θεωρητικά έχει ως σκοπό την συνολική  πνευματική-ηθική-διανοητική διαμόρφωση του ανθρώπου, καταλήγει στην πράξη να εξωραΐζει την επιφάνεια του ανθρώπου παραμελώντας την ουσία του. Δίνεται δηλαδή μεγαλύτερη έμφαση στον γνωστικό εξοπλισμό και στην επάρκεια των δεξιοτήτων, καθώς από μια κυρίαρχη οικονομοτεχνοκρατική οπτική η σύγχρονη εκπαίδευση στοχεύει να ετοιμάσει επαρκώς καταρτισμένους εργαζόμενους και όχι ολοκληρωμένους ανθρώπους.

  1. Ο πλατωνικός Σωκράτης αποφαίνεται: η ανθρώπινη φρόνησις έχει αμφίσημο χαρακτήρα, είτε χρήσιμο/ωφέλιμο είτε άχρηστο/βλαβερό. Να αναπτύξετε τη δική σας θέση.

Στο τέλος του κειμένου ο Σωκράτης ισχυρίζεται ότι η φρόνηση ανήκει σε κάτι περισσότερο θεϊκό, σε κάτι που δε χάνει τη δύναμή του αλλά που με τη μεταστροφή γίνεται χρήσιμο και ωφέλιμο, αν στραφεί προς το Ἀγαθόν,  αλλιώς αποβαίνει άχρηστο και βλαβερό.

Στη συνέχεια όμως προσθέτει: «Ή μήπως δεν έχεις κατανοήσει ότι η ψυχή των ανθρώπων που λέμε ότι είναι φαύλοι αλλά πανέξυπνοι, πόσο κόβει με τη ματιά της και με πόση οξυδέρκεια διακρίνει αυτά στα οποία είναι στραμμένο το βλέμμα τους, ότι δεν βλέπει άσχημα η ψυχή τους, αλλ’ είναι αναγκασμένη να υπηρετεί την κακία, ώστε, με όσο μεγαλύτερη οξύτητα βλέπει, τόσο περισσότερα κακά κάνει;». [Πολιτεία, 519 A-Β]

Η ψυχή δηλαδή μπορεί να είναι ικανή να δει την αλήθεια αλλά είναι υποδουλωμένη στην κακία την οποία βοηθά να εκδηλώνεται. Αυτό οφείλεται στο ότι ο άνθρωπος συνηθίζοντας να πράττει κακές και ανήθικες πράξεις, όπως η πολυφαγία και οι αισχρές πράξεις φορτώνει τη ψυχή του με βάρη που την τραβούν προς τα κάτω, προς τις ηδονές.

Ο αληθινά καλλιεργημένος άνθρωπος όμως, που έχει δηλαδή εμπεδώσει μέσα του τις αρετές όπως την  ανθρωπιά, το αίσθημα του δικαίου και την εγκράτεια, δεν μπορεί να υπηρετεί την κακία. Αντίθετα αυτός που έχει εξοπλιστεί με διανοητικά προσόντα, ευφυΐα, επινοητικότητα, οξυδέρκεια κ.ά. χωρίς όμως ηθική συγκρότηση θα χρησιμοποιήσει τις δυνατότητες του, για να ικανοποιήσει την φιλαυτία του και τον ναρκισσισμό του και για να το πετύχει αυτό δεν θα έχει κανένα ενδοιασμό να βλάψει τους άλλους ανθρώπους.

Παλαιότερα άρθρα «

Top
 
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων