πηγή εικόνας: https://eduki.com
♦ Εισαγωγικά· σε εισαγωγικά κλείνονται:
1. λόγοι τρίτων που αναφέρονται αυτολεξεί:
Τότε μας επεσήμανε: «Σκεφθείτε το “φείδου χρόνου”, αγαπητοί».
2. λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται ειρωνικά, υποτιμητικά:
Ποιος έχει σήμερα εμπιστοσύνη στους «πατέρες του έθνους»;
Προτομή του Επίκουρου σε πεντελικό μάρμαρο. Έργο της ρωμαϊκής εποχής (2ο μισό του 2ου αι.). Πηγή: Wikimedia Commons
Κείμενο αναφοράς: Επίκουρος, Επιστολή στον Μενοικέα, 122
Βασικά σημεία
1. Ο Επίκουρος και η σχολή του.
2. Ηδονή και εὐδαιμονία.
3. Φιλοσοφία και εὐδαιμονία.
4. Γλωσσικές επιλογές.
Ανάπτυξη
1. Λίγα λόγια για τον Επίκουρο και τη φιλοσοφική του σχολή:
Ο Επίκουρος (341-270 π.Χ.), γιος αθηναίου δασκάλου, γεννήθηκε στη Σάμο και είχε ήδη αρχίσει να διδάσκει στη Μυτιλήνη και στη Λάμψακο, προτού ιδρύσει, το 306, στην Αθήνα τη φιλοσοφική σχολή που ονομάστηκε κῆποι (από τον τόπο όπου συναθροίζονταν τα μέλη της). Η κοινότητα που ίδρυσε ο Επίκουρος διέφερε σε σημαντικά σημεία από την Ακαδημία του Πλάτωνα και το Λύκειο του Αριστοτέλη. Ήταν μία κοινωνία φίλων που ζουν με κοινές αρχές, αποτραβηγμένοι από τον δημόσιο βίο. Η φιλία, η οποία δεν έχει το πολιτικό περιεχόμενο που της δίνουν ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης, αλλά αποτελεί αίσθημα συμπάθειας, έχει ιδιαίτερη ηθική σημασία στον επικουρισμό, και ο Κήπος εξασφάλιζε το πλαίσιο για την πραγματοποίησή της. Γυναίκες και δούλοι δεν αποκλείονταν. Το σύνθημά του λάθε βιώσας δεν ήταν επαναστατική καταγγελία της σύγχρονης κοινωνίας, αλλά συνταγή για την κατάκτηση της γαλήνης. Ο καλύτερος τρόπος να επιτύχει κανείς την ασφάλεια και την ευτυχία είναι να αποτραβηχτεί από τη δημόσια ζωή, απολαμβάνοντας, όταν έχει τη δυνατότητα, όλα τα ωραία πράγματα που προσφέρει η ζωή, έχοντας παράλληλα συνειδητοποιήσει πόσα λίγα χρειάζεται στην πραγματικότητα. Αφετηριακό σημείο της διδασκαλίας του είναι η ομορφιά, που προσπάθησε να την ανυψώσει σε αρχή της πρακτικής ζωής και να την εξασφαλίσει στο άτομο. Ο ίδιος ο Επίκουρος ήταν γόνιμος συγγραφέας (γύρω στα 300 συγγράμματα). Από όλη τη συγγραφική παραγωγή μόνο ένα μικρό τμήμα έχει διασωθεί. Έφτασαν ως τις μέρες μας τρεις επιστολές, τις οποίες ο Διογένης ο Λαέρτιος περιέλαβε στον Βίο του Επικούρου: Πρὸς Ἡρόδοτον [συμπυκνωμένη περίληψη των αρχών του ατομισμού], Πρὸς Πυθοκλέα [με βασικό θέμα τα αστρονομικά φαινόμενα], Πρὸς Μενοικέα όπου παρουσιάζει μία σαφή, αν και κάπως υπεραπλουστευμένη έκθεση της επικούρειας ηθικής θεωρίας. Το κείμενο αναφοράς προέρχεται από αυτή την επιστολή.Συνεχίστε την ανάγνωση
Ξενοφώντας (πηγή: Wikimedia Commons)
Ξενοφῶν, Ἱέρων 5, 1-3
Στο έργο του Ιέρων ο Ξενοφώντας παρουσιάζει τον ομώνυμο τύραννο των Συρακουσών να συνομιλεί με τον ποιητή Σιμωνίδη τον Κείο για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι τύραννοι. Ανάμεσα στα άλλα, όπως τονίζεται στο παρακάτω απόσπασμα, είναι αναγκασμένοι να αποφεύγουν τους άξιους, που τους φοβούνται, και να συνεργάζονται με ανίκανους και διεφθαρμένους.
Χαλεπὸν δ᾽ ἐρῶ σοι καὶ ἄλλο πάθημα, ὦ Σιμωνίδη, τῶν τυράννων. Γιγνώσκουσι μὲν γὰρ οὐδὲν ἧττον τῶν ἰδιωτῶν τοὺς ἀλκίμους τε καὶ σοφοὺς καὶ δικαίους. Τούτους δ᾽ ἀντὶ τοῦ ἄγασθαι φοβοῦνται, τοὺς μὲν ἀνδρείους, μή τι τολμήσωσι τῆς ἐλευθερίας ἕνεκεν, τοὺς δὲ σοφούς, μή τι μηχανήσωνται, τοὺς δὲ δικαίους, μὴ ἐπιθυμήσῃ τὸ πλῆθος ὑπ᾽ αὐτῶν προστατεῖσθαι. Ὅταν δὲ τοὺς τοιούτους διὰ τὸν φόβον ὑπεξαιρῶνται, τίνες ἄλλοι αὐτοῖς καταλείπονται χρῆσθαι ἀλλ᾽ ἢ οἱ ἄδικοί τε καὶ ἀκρατεῖς καὶ ἀνδραποδώδεις; Οἱ μὲν ἄδικοι πιστευόμενοι, διότι φοβοῦνται ὥσπερ οἱ τύραννοι τὰς πόλεις μήποτε ἐλεύθεραι γενόμεναι ἐγκρατεῖς αὐτῶν γένωνται, οἱ δ᾽ ἀκρατεῖς τῆς εἰς τὸ παρὸν ἐξουσίας ἕνεκα, οἱ δ᾽ ἀνδραποδώδεις, διότι οὐδ᾽ αὐτοὶ ἀξιοῦσιν ἐλεύθεροι εἶναι. Χαλεπὸν οὖν καὶ τοῦτο τὸ πάθημα ἔμοιγε δοκεῖ εἶναι, τὸ ἄλλους μὲν ἡγεῖσθαι ἀγαθοὺς ἄνδρας, ἄλλοις δὲ χρῆσθαι ἀναγκάζεσθαι. Ἔτι δὲ φιλόπολιν μὲν ἀνάγκη καὶ τὸν τύραννον εἶναι: ἄνευ γὰρ τῆς πόλεως οὔτ᾽ ἂν σῴζεσθαι δύναιτο οὔτ᾽ εὐδαιμονεῖν: ἡ δὲ τυραννὶς ἀναγκάζει καὶ ταῖς ἑαυτῶν πατρίσιν ἐνοχλεῖν.Συνεχίστε την ανάγνωση
Μια τίγρης σε έναν λόφο με φόντο μια πόλη όπου κάποτε υπήρχαν δάση (Ρόμπιν Ντάριους Κοντς, Γερμανία). Πηγή: Οι κορυφαίες φωτογραφίες άγριας ζωής για το 2024, Η Καθημερινή
ΕΝΟΤΗΤΑ 10η – Εμείς και το Φυσικό Περιβάλλον: Φόβοι και προσδοκίες
Κείμενο: Στους ορίζοντες του 21ου αιώνα (σελ.138)
Πλαγιότιτλοι
1. Επαρκούν τα τρόφιμα για τον ολοένα αυξανόμενο πληθυσμό;
2. Επαρκούν τα τρόφιμα, πρόβλημα η σπατάλη.
3. Η δύναμη υποβάθμισης του περιβάλλοντος είναι σήμερα πολύ επικίνδυνη.
4. Οι μη ανανεώσιμοι πόροι θα εξαντληθούν.
5. Η υποβάθμιση του περιβάλλοντος είναι παγκόσμιο φαινόμενο.
6. Πώς θα αντιδράσει το περιβάλλον, όταν η ανθρώπινη παρέμβαση θα το έχει μεταβάλει σε κάτι που δεν θα μπορεί να αποκαλείται φυσικό;
7. Ποιος θα εφαρμόσει σχέδια ορθής διαχείρισης του περιβάλλοντος;
Ο Θανάσης Βαλτινός γεννήθηκε στο Καστρί Κυνουρίας, το 1932. Από το 1950 ζει στην Αθήνα. Σπούδασε κινηματογράφο. Έχει γράψει σενάρια για τον κινηματογράφο, διηγήματα και μυθιστορήματα. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες. (πηγή: Βιβλιονέτ)
Βαλτινός Θ., Φουραντάν
«Ο Θανάσης Βαλτινός είναι ο μέγας πυκνωτής των ιστοριών. Μέσα σε ελάχιστες σελίδες, με ολιγόλεκτες αράδες, καταφέρνει να αφηγηθεί ιστορίες πλούσιες σε νόημα και σημασία. Μάστορας του μίνιμουμ, καταβυθισμένος στην καθημερινότητα αλλά και στην Ιστορία, με κεφαλαίο ιώτα, ο Βαλτινός χαρτογραφεί πεισματικά το χάος της ελληνικής πραγματικότητας, στήνει με ασπρόμαυρες στιγμιαίες λήψεις, με πολαρόιντ, σε αχανείς χώρους, εκθέσεις που, σαν εγκαταστάσεις του μεγάλου εικαστικού ιστοριοδίφη Christian Boltanski (1944), φωτίζουν το σκοτεινό ορυχείο του χρόνου»
[πηγή: Λογοτεχνία, Φάκελος εκπαιδευτικού, σελ.36-37]
Γεώργιος Ροϊλός (1867-1928), Οι ποιητές (π. 1919). Λάδι σε μουσαμά, 130 εκ. x 170 εκ. Βρίσκεται στη συλλογή του Φιλολογικού Συλλόγου “Παρνασσός”. Μεγάλοι ποιητές της γενιάς του 1880. Στα δεξιά της σύνθεσης απεικονίζεται ο Α. Προβελέγγιος να διαβάζει κάποιο ποίημά του, ενώ από τα αριστερά προς τα δεξιά διακρίνονται οι Γ. Στρατήγης, Γ. Δροσίνης, I. Πολέμης, K. Παλαμάς και Γ. Σουρής. (πηγή: Wikimedia Commons)
Λογοτεχνία Γ΄ λυκείου
Τρόπος εξέτασης
Το τρίτο θέμα σχετίζεται με το λογοτεχνικό κείμενο και αφορά στην παραγωγή ερμηνευτικού σχολίου, με το οποίο επιδιώκεται οι υποψήφιοι/ες, αφενός να αναπτύσσουν κρίσιμα θέματα/ερωτήματα που πραγματεύεται το λογοτεχνικό κείμενο, αξιοποιώντας συνδυαστικά κειμενικούς δείκτες ή και στοιχεία συγκειμένου, αφετέρου να τοποθετούνται/ ανταποκρίνονται στα θέματα/ερωτήματα αυτά, τεκμηριώνοντας τις προσωπικές τους θέσεις. Η προβλεπόμενη έκταση της απάντησης μπορεί να κυμαίνεται από 100 έως 200 λέξεις. Το τρίτο θέμα βαθμολογείται με 15 μονάδες.
πηγή εικόνας: Pexels
Επιλογή ρηματικού προσώπου
Ο Ιάμβλιχος (250 – 325) ήταν Σύρος νεοπλατωνικός φιλόσοφος, βιογράφος του Πυθαγόρα, μυστικιστής, φιλόσοφος και μαθηματικός. (πηγή: Βικιπαίδεια)
Κείμενο αναφοράς: Αριστοτέλης, Προτρεπτικός πρὸς Θεμίσωνα, αποσπάσματα 8-9
Βασικά σημεία
1. Για τον Προτρεπτικό του Αριστοτέλη.
2. Ο συλλογισμός.
3. Λειτουργίες των επιστημών.
4. Το διπλό αποτέλεσμα της φιλοσοφίας.
5. Γλωσσικές επιλογές.
Άγαλμα του Αριστοτέλη στο πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ (πηγή: Wikipedia)
Κείμενο αναφοράς: Αριστοτέλης, Μετὰ τὰ φυσικά, Α 2, 98b12-28
Βασικά σημεία
1. Διαφορά φιλοσοφίας και επιστημών κατά τον Αριστοτέλη.
2. Θέση και επιχειρηματολογία.
3. Από το θαυμάζειν στο φιλοσοφεῖν.
4. Φιλοσοφία: μόνη ἐλευθέρα τῶν ἐπιστημῶν.
5. Ο φιλόμυθος και φιλόσοφος.
6. Γλωσσικές επιλογές.
Προτομή του Σωκράτη στα Μουσεία του Βατικανού (πηγή: Wikimedia Commons)
Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία
Δ2. Οι φιλοσοφικές ιδέες του Σωκράτη. Διαλεκτική, μαιευτική, ειρωνεία
§ 1 Ἓν οἶδα, ὅτι οὐδὲν οἶδα: μια βασική σωκρατική θέση. Πώς ο Σωκράτης ξεκίνησε την ενασχόληση με τη φιλοσοφία;
§ 2 Ο Σωκράτης δείχνει την άγνοια και προκαλεί το μίσος
§ 3 Σωκρατική ειρωνεία και αμφισβήτηση: ομοιότητες και διαφορές με τους σοφιστές
§ 4 διαλεκτική: ένας διάλογος ειδικού τύπου
§ 5 μαιευτική: η εξαγωγή της σωκρατικής άποψης από τον συνομιλητή με κατάλληλο χειρισμό της συζήτησης