Οκτ 04 2025

Είναι περιζήτητοι οι φιλόλογοι στην τεχνητή νοημοσύνη;

Περιοδικό «Κ»

Η τεχνητή νοημοσύνη χρειάζεται να γνωρίσει τη γλώσσα σε βάθος για να λειτουργήσει σωστά και να εξελιχθεί. Έτσι σήμερα δημιουργούνται θέσεις εργασίας για θεωρητικούς επιστήμονες τις οποίες κανείς δεν φανταζόταν μερικά χρόνια πριν

*Σίσσυ Καραβία

17.09.2025 • 22:25

Αν κάποιος ρωτήσει έναν σύμβουλο σταδιοδρομίας ποιο είναι το επάγγελμα που τα παιδιά απορρίπτουν συχνότερα, η απάντηση που θα πάρει είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα είναι «καθηγητής», και μάλιστα «φιλόλογος». Από τη μία το εκπαιδευτικό σύστημα, που δυσκολεύεται να συντονιστεί με τις ανάγκες του σύγχρονου κόσμου δημιουργώντας επαγγελματικά πρότυπα προς αποφυγή για τα παιδιά, και από την άλλη η ανεργία που πλήττει τους φιλολόγους, ωθώντας τους σε φροντιστηριακά μαθήματα, όχι μόνο οδηγούν τους μαθητές να προσπερνούν τις συγκεκριμένες σχολές στο μηχανογραφικό, αλλά και δημιουργούν ένα ρεύμα απαξίωσης των φιλολογικών σπουδών γενικότερα.

Είναι όμως έτσι; Η σύγχρονη συμβουλευτική σταδιοδρομίας επισημαίνει τη σημασία τού να επιλέγει κάποιος σπουδές με βάση το ουσιαστικό ενδιαφέρον του για ένα αντικείμενο, χωρίς να προσπαθεί να φανταστεί τον εαυτό του σε συγκεκριμένη θέση εργασίας ή επαγγελματική διαδρομή. Σ’ έναν κόσμο που μεταβάλλεται με ολοένα και μεγαλύτερη ταχύτητα, με τις επιστήμες να έρχονται πιο κοντά και την ανάγκη εξειδίκευσης και επικαιροποίησης γνώσεων να αποτελεί δεδομένο, η προσπάθεια να ελέγξουμε το μέλλον μέσα από τον σχεδιασμό μιας γραμμικής επαγγελματικής πορείας φαντάζει μάταιη και ουτοπική. Για τα παιδιά που αγαπούν τη γλώσσα και τη λογοτεχνία, που έχουν ενδιαφέρον για τη γλωσσολογία και τις ρίζες της επικοινωνίας και του γραπτού λόγου, οι σπουδές φιλολογίας φαντάζουν έτσι μια λογική επιλογή, που θα ήταν πιθανότερη αν έπαυαν να τη συνδέουν μόνο με το επάγγελμα του εκπαιδευτικού.

Οι μηχανές δεν μπορούν να τα κάνουν όλα μόνες τους

Σήμερα γνωρίζουμε πως η ανάπτυξη της τεχνολογίας δημιουργεί ευκαιρίες και πολλαπλασιάζει τις θέσεις εργασίας σε τομείς που είναι άμεσα συνδεδεμένοι με αυτήν. Η επαγγελματική προοπτική έτσι σε κλάδους όπως είναι οι μηχανικοί υπολογιστών είναι λίγο πολύ δεδομένη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ούτε ότι όλοι μπορούμε να γίνουμε μηχανικοί ούτε και πως, αν γινόμασταν, θα ήμασταν όλοι επιτυχημένοι. Στον αντίποδα, οι σπουδές που συνδέονται με τη διαχείριση της γλώσσας αποτελούν στην εποχή μας πολύτιμο εργαλείο στα χέρια της τεχνολογίας, όχι μόνο γιατί η τεχνολογία από μόνη της δεν μπορεί να καλύψει ολοκληρωτικά κάθε πτυχή της ζωής, αλλά και γιατί η τεχνολογία με τη μορφή της τεχνητής νοημοσύνης έχει ανάγκη από τη γλώσσα για να μπορέσει να λειτουργήσει και να εξελιχθεί.

Με αυτό το δεδομένο, οι γνώσεις επιστημόνων που γνωρίζουν σε βάθος τον λόγο και τη λειτουργία του και μπορούν να επιχειρηματολογήσουν με ακρίβεια, να αναλύσουν και να διορθώσουν κείμενα αλλά και να υποδείξουν ορθούς τρόπους επικοινωνίας είναι όχι μόνο χρήσιμες, αλλά και απαραίτητες, και μάλιστα με διαρκώς αυξανόμενο ρυθμό. Ταυτόχρονα, η ανάγκη για προσαρμογή στα κατά περίπτωση τοπικά γλωσσικά δεδομένα δημιουργεί ζητούμενα που ξεπερνούν τη μηχανική μετάφραση και φτάνουν στην ελεύθερη απόδοση και ίσως ακόμη και πέρα από αυτήν, έτσι ώστε να επιτυγχάνεται μια «φυσική» επικοινωνία, η οποία θα υπερβαίνει την απλή διάδραση ανθρώπου-μηχανής και θα γίνεται αυθεντική. Επιπλέον, ζητήματα ηθικής και δεοντολογίας που αναδεικνύονται μέσα από την αλληλεπίδραση με το ΑΙ απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή και λεπτομερή ενασχόληση σε γλωσσικό επίπεδο για να μπορέσουν να εντοπιστούν και να ξεπεραστούν, εκπαιδεύοντας τα διάφορα μοντέλα να ανταποκρίνονται στα γλωσσικά μηνύματα με ενσυναίσθηση και σεβασμό.

Η ΤΝ ζητάει ειδικούς στη γλώσσα

Έχοντας αυτά υπόψη, δεν είναι παράξενο που σταδιακά πολλαπλασιάζονται οι θέσεις εργασίας στην τεχνητή νοημοσύνη για φιλολόγους, γλωσσολόγους και ειδικούς στη γλώσσα και την επικοινωνία. Νέες ειδικότητες όπως Computational Linguist, Data Annotator και AI Training Specialist ή AI Consultant αναζητούν βιογραφικά με «εξειδίκευση στο συντακτικό και στη γραμματική», «εμπειρία στην αφηγηματική έκφραση» και «βαθιά γλωσσολογική γνώση και εμπειρία», ενώ απόφοιτοι σχολών φιλολογίας (ελληνικής και ξένων) ανακαλύπτουν πως η τεχνογνωσία τους έχει ζήτηση και έξω από τα σχολεία. Η Google, η Μicrosoft, η Apple και η Meta, αλλά και οι εταιρείες γλωσσικής τεχνολογίας, όπως είναι η Grammarly, η DeepL και η Unbabel, ζητούν language specialists για την εκπαίδευση και την αξιολόγηση μεγάλων γλωσσικών μοντέλων, τη διαχείριση και τη βελτίωση της εμπειρίας χρήστη και την ανάπτυξη ψηφιακών βοηθών σε διάφορες γλώσσες, ανάμεσα στις οποίες πολύ συχνά και τα ελληνικά.

Σ’ έναν κόσμο που εξελίσσεται με τρόπο πρωτόγνωρο, η ανάγκη –άνθρωποι και μηχανές– να μιλάμε σωστά, με σαφήνεια, ειρμό και τρόπο ουσιαστικό αναδεικνύεται σε κάτι επιτακτικό.

Το Natural Language Processing (NLP) ή αλλιώς Επεξεργασία Φυσικής Γλώσσας αποτελεί ένα διεπιστημονικό πεδίο, στο οποίο η θετική συναντά τη θεωρητική κατεύθυνση και συγκεκριμένα τις ανθρωπιστικές φιλολογικές επιστήμες. Για να μπορούν, για παράδειγμα, τα μοντέλα ΑΙ να αναγνωρίζουν το νόημα λέξεων που είναι κοινές, αλλά διαφοροποιούνται αναλόγως πλαισίου, να αποτυπώνουν συναισθήματα ή να ταξινομούν την πληροφορία σε κατηγορίες δεν αρκεί το τεχνικό κομμάτι της διασύνδεσης των δεδομένων. Επιπρόσθετα, η ορθογραφία, η κατάλληλη χρήση των προσωνυμίων αλλά και η αναγνώριση και η σύνθεση φωνής ώστε να μπορούν υπηρεσίες όπως το Google Assistant και η Alexa της Amazon να ανταποκρίνονται φωνητικά, δεν χρειάζονται μόνο αλγοριθμική προσαρμογή, αλλά και αυτό που ονομάζεται γλωσσολογικός προγραμματισμός και έχει τη ρίζα του στην επιστήμη της γλωσσολογίας. Και αν η ενασχόληση με το NLP απαιτεί τεχνολογική εκπαίδευση κατά την οποία οι φιλόλογοι αποκτούν γνώσεις πληροφορικής, κυρίως με την εκμάθηση γλωσσών προγραμματισμού σε μεταπτυχιακά προγράμματα όπως αυτό της Γλωσσικής Τεχνολογίας που προσφέρει το Τμήμα Πληροφορικής και Επικοινωνιών του ΕΚΠΑ (και στο οποίο γίνονται δεκτοί οι απόφοιτοι φιλολογικών σχολών), η ανάγκη της αγοράς για γλωσσικές δεξιότητες με εφαρμογή στην τεχνολογία, όπως είναι η συγγραφή διαλόγων και υποθετικών σεναρίων, η διαμόρφωση πολιτισμικά κατάλληλης επικοινωνίας και ο έλεγχος γλωσσικών προκαταλήψεων δημιουργούν ευκαιρίες και δίνουν ερεθίσματα για την εξερεύνηση νέων πιθανών διαδρομών από φιλολόγους που μπορούν –με κάποια μικρή εκπαίδευση που συχνά γίνεται μετά την πρόσληψη– να εργαστούν στην τεχνολογία.

Νέες ανάγκες, νέες θέσεις εργασίας

Σε ένα όχι και πολύ μακρινό μέλλον είναι πιθανό η γλώσσα να διδάσκεται ταυτόχρονα με τον προγραμματισμό. Σήμερα, και μέσα σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που τραβάει μια διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στις θεωρητικές και τις θετικές επιστήμες ήδη από το σημείο εκκίνησης των Πανελληνίων, οι σπουδαστές και μελλοντικοί εργαζόμενοι καλούνται να κάνουν μόνοι τους τις συνδέσεις, χτίζοντας μια σταδιοδρομία που θα τους επιτρέπει να ασχολούνται με το αντικείμενό τους, ενώ ταυτόχρονα η επαγγελματική τους ενασχόληση θα παραμένει σχετική με την κοινωνία και θα τους επιτρέπει να ζουν αξιοπρεπώς.

Η τεχνητή νοημοσύνη χρειάζεται να γνωρίσει τη γλώσσα σε βάθος για να λειτουργήσει σωστά και να εξελιχθεί. Έτσι σήμερα δημιουργούνται θέσεις εργασίας για θεωρητικούς επιστήμονες τις οποίες κανείς δεν φανταζόταν μερικά χρόνια πριν.

Ίσως λοιπόν οι πέντε χιλιάδες θέσεις εισακτέων στις φιλολογικές σχολές της χώρας να είναι πάρα πολλές. Ίσως να πρέπει να αλλάξει το σύστημα εξέτασης και το αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών. Σ’ έναν κόσμο όμως που εξελίσσεται με τρόπο πρωτόγνωρο και σχεδόν εξωπραγματικό, η ανάγκη –άνθρωποι και μηχανές– να μιλάμε σωστά, με σαφήνεια, ειρμό και τρόπο ουσιαστικό, δεν παραμένει απλώς ζητούμενο, αλλά αναδεικνύεται σε κάτι επιτακτικό, δημιουργώντας νέα επαγγελματικά περιγράμματα για θεωρητικούς επιστήμονες και νέες θέσεις εργασίας που πριν από μερικά χρόνια δεν μπορούσε κανείς να φανταστεί.

*Η Σίσσυ Καραβία είναι σύμβουλος σταδιοδρομίας MSc.

Σεπ 28 2025

Ενώπιον μιας επικείμενης αλλαγής παραδείγματος: Η «κρίση» των φιλολογικών σπουδών – Είναι καλά η Φιλολογία; – Τα βήματα για να αναστραφεί η κρίση – Έκπτωση του Ανθρώπου ως οντότητας

17.09.202517:42
Newsroom
Ενώπιον μιας επικείμενης αλλαγής παραδείγματος

Γράφουν στο «Βήμα» η πρόεδρος του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, Αναστασία Νάτσινα, η πρόεδρος του Τμήματος Φιλολογίας του ΑΠΘ, Ιωάννα Καραμάνου και η καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών Κατερίνα Κωστίου

Η «κρίση» των φιλολογικών σπουδών

του Μάρκου Καρασαρίνη

Το άρθρο του Στίβεν Γκρίνμπλατ, καθηγητή του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, διακεκριμένου σαιξπηριστή, πρωτοπόρου του νέου ιστορικισμού, στους «New York Times» της 8ης Σεπτεμβρίου υπογραμμίζει εμφατικά και με παραδείγματα ότι η απόπειρα του Ντόναλντ Τραμπ να παρέμβει στο αυτοδιοίκητο των αμερικανικών πανεπιστημίων, θα αποβεί καταστροφική για την επιστημονική έρευνα.

Στο περιθώριο της βασικής επιχειρηματολογίας ο διακεκριμένος θεωρητικός της λογοτεχνίας προβαίνει σε μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση: ότι το νομικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο που από τα τέλη της δεκαετίας του ’60 προήγε τις θετικές επιστήμες, στο πλαίσιο της ενθάρρυνσης της κριτικής σκέψης και της δημιουργικότητας δημιούργησε τις προϋποθέσεις για μια αντίστοιχη άνοδο της έρευνας, του κύρους, της καταξίωσης και των ανθρωπιστικών επιστημών.

Ο Γκρίνμπλατ δε σχολιάζει το σημερινό τους στάτους, γιατί ο στόχος του συγκεκριμένου κειμένου είναι διαφορετικός, το έχει κάνει όμως πολλές φορές στο παρελθόν, μάλιστα και μέσα από τις στήλες του «Βήματος» στη συνέντευξή του στη Λαμπρινή Κουζέλη στις 5 Απριλίου 2020: στις ΗΠΑ οι ανθρωπιστικές σπουδές «αιμορραγούν, όπως παντού».

Πράγματι, εδώ και δεκαετίες διεθνώς τα προγράμματα της εκπαίδευσης στρέφονται προς την τεχνολογία, τα μαθηματικά, τις μηχανολογικές σπουδές, τομείς όχι μόνο αιχμής αλλά και επικερδείς ως προς τις συνέργειες και τις επενδύσεις που αποφέρουν στα πανεπιστήμια. Αν η συγκεκριμένη συζήτηση στην Ελλάδα δεν έχει λάβει ακόμη τον χαρακτήρα τού επείγοντος, αυτό σχετίζεται με την ιδιοπροσωπία του ελληνικού συστήματος της ανώτατης παιδείας. Ξεπερνώντας, όμως, τις κατά καιρούς νύξεις, ένας πιο άμεσος διάλογος προέκυψε το φετινό καλοκαίρι με την πτώση των βάσεων στις σχολές Φιλολογίας που κατέληξε σε 1.750 κενές θέσεις.

Μεταξύ των πρώτων επιλογών των υποψηφίων, μαζί με τις Νομικές και τις Ιατρικές, από καταβολής πανελλαδικών εξετάσεων, οι φιλολογικές σχολές συνδύασαν για μακρό χρονικό διάστημα το κύρος με τη δυνατότητα άμεσης επαγγελματικής αποκατάστασης. Στο περιβάλλον της αργής ανάκαμψης μετά την οιονεί χρεοκοπία, όμως, σε μια στιγμή διαφαινόμενου αναπροσανατολισμού και μετασχηματισμού της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας, το προηγούμενο παράδειγμα μοιάζει πλέον να τίθεται υπό αμφισβήτηση. Είναι ίσως πρώιμο να γίνει λόγος για κρίση των φιλολογικών σπουδών – οπωσδήποτε, πάντως, είναι μια καλή ευκαιρία για τον αναστοχασμό τους.

Είναι καλά η Φιλολογία;

 

Συνέχεια ανάγνωσης

Σεπ 28 2025

Είδα την εικόνα και έφριξα

Του Πέτρου Μάρκαρη

Εναυσμα για το πογκρόμ του Σεπτεμβρίου 1955 εναντίον της ελληνικής μειονότητας της Κωνσταντινούπολης ήταν μια βόμβα που τοποθετήθηκε στο σπίτι που είχε γεννηθεί ο Κεμάλ Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη. Η τουρκική κυβέρνηση του Αντνάν Μεντερές έσπευσε να καταγγείλει ότι τη βόμβα την είχαν τοποθετήσει Ελληνες. Η ελληνική κυβέρνηση απέρριψε κατηγορηματικά την καταγγελία. Μετά από χρόνια αποκαλύφτηκε ότι η βόμβα ήταν μια προβοκάτσια της τουρκικής κυβέρνησης για να φέρει σε δύσκολη θέση την ελληνική κυβέρνηση, που υποστήριζε σθεναρά των αγώνα των Ελληνοκυπρίων. Αντίθετα, ο Μεντερές θεωρούσε ότι η Κύπρος είναι τμήμα της Ανατολίας και ανήκει στην Τουρκία. Ακόμα και ο τούρκος δράστης που είχε τοποθετήσει τη βόμβα ομολόγησε την πράξη του.

Δύο μέρες μετά ξέσπασαν οι ταραχές, που κατάληξαν στο πογκρόμ της 6ης και 7ης Σεπτεμβρίου 1955 κατά της ελληνικής μειονότητας των «Ρωμιών», όπως αποκαλούνται οι Κωνσταντινουπολίτες μέχρι σήμερα. Η οικογένειά μου και εγώ μέναμε ακόμα στο σπίτι μας στη Χάλκη, το τρίτο από τα Πριγκηπόννησα, και συνεχίζαμε τις θερινές διακοπές μας. Τα Πριγκηπόννησα έμειναν άθικτα από το πογκρόμ. Μαθαίναμε τις ειδήσεις κυρίως από το ραδιόφωνο. Στις 8 Σεπτεμβρίου ο πατέρας μου πήγε στην Κωνσταντινούπολη για να δει σε ποια κατάσταση ήταν το γραφείο του και το σπίτι που μέναμε, κοντά στην οδό του Πέρα. Γύρισε καθησυχασμένος, γιατί δεν είχαν πάθει τίποτα. Μία μέρα αργότερα πήγα και εγώ στην Κωνσταντινούπολη. Είδα την εικόνα και έφριξα. Ολα τα ελληνικά καταστήματα στη λεωφόρο του Πέρα, την κεντρική λεωφόρο της Κωνσταντινούπολης, είχαν καταστραφεί. Δεν ήταν, όμως, μόνο η λεωφόρος του Πέρα. Οι τραμπούκοι είχαν επιτεθεί επίσης σε σπίτια και καταστήματα σε συνοικίες που έμεναν κυρίως Ρωμιοί, όπως τα Ταταύλα (Κουρτουλούς, στα τουρκικά) και το Φερίκιοϊ.

Οταν μετά από δύο εβδομάδες άνοιξαν τα σχολεία, πήγα στο αυστριακό λύκειο που φοιτούσα. Οι τούρκοι συμμαθητές μου με κοιτούσαν και δεν έλεγαν κουβέντα για τα Σεπτεμβριανά. Με ρωτούσαν μόνο πώς είχα περάσει τις διακοπές μου. Η μόνη εξαίρεση ήταν μια καθηγήτρια Τουρκικής Φιλολογίας. Με πλησίασε στο διάλειμμα, με κοίταξε και μου είπε: «Θα σου πω μόνο μια λέξη. Ντρέπομαι». Η επίσημη δήλωση της τουρκικής κυβέρνησης ήταν ότι κάποιοι τραμπούκοι, που είχαν έρθει από την Ανατολή, είχαν προκαλέσει τα γεγονότα και τις καταστροφές. Κανείς δεν πίστεψε τη δήλωση, ούτε καν οι Τούρκοι. Πώς γνώριζαν οι τραμπούκοι εξ Ανατολής ποια ήταν τα καταστήματα της μειονότητας, σε ποιες συνοικίες ζούσε και σε ποια σπίτια για να τους επιτεθούν;

Οταν έγινε το στρατιωτικό πραξικόπημα το 1960, που καθαίρεσε την κυβέρνηση Μεντερές, η χούντα συνέλαβε τον πρόεδρο της Δημοκρατίας Τζελάλ Μπαγιάρ, τον Μεντερές και όλους τους υπουργούς και τους παρέπεμψε σε στρατοδικείο. Ο εισαγγελέας του στρατοδικείου συγκέντρωσε έναν πλήρη φάκελο ώστε να τους απαγγείλει κατηγορία και για τα Σεπτεμβριανά. Πήρε όμως ένα τηλεφώνημα από τον αρχηγό της χούντας, τον στρατηγό Τζεμάλ Γκιουρσέλ, που του είπε να ζητήσει για τα Σεπτεμβριανά μόνο έναν χρόνο φυλάκιση, χωρίς να μπει σε λεπτομέρειες. Ο εισαγγελέας υπάκουσε, αλλά κατέθεσε τον φάκελο στο Ιδρυμα Τουρκικής Ιστορίας στην Κωνσταντινούπολη. Χρόνια μετά, μια Τούρκισσα με το όνομα Ντιλέκ Γκιουβέν, που έκανε διδακτορικό στο Πανεπιστήμιο του Μπόχουμ, πήγε στο ίδρυμα να κάνει μια έρευνα για το διδακτορικό της. Τυχαία ανακάλυψε τον φάκελο. Ρώτησε τον υπεύθυνο τι ήταν αυτός ο φάκελος και της απάντησε ότι τον είχε καταθέσει κάποιος στρατοδίκης. Η Ντιλέκ Γκιουβέν μελέτησε τον φάκελο και μετά από λίγα χρόνια εξέδωσε ένα βιβλίο στα τουρκικά με τίτλο Τα γεγονότα των 6 και 7 Σεπτεμβρίου, όπως ονομάζονται επίσημα στην Τουρκία. Αν δει κάποιος τις φωτογραφίες από τον φάκελο στο βιβλίο, θα διαπιστώσει πως ανάμεσα στους τραμπούκους υπήρχαν και γυναίκες που έσπαγαν ντυμένες με την τελευταία λέξη της μόδας.

Το πογκρόμ προκάλεσε και την πρώτη μεγάλη έξοδο των Ρωμιών προς την Ελλάδα. Εφυγε σχεδόν η μισή μειονότητα. Το κακό ολοκληρώθηκε με τις απελάσεις του 1963 και 1964 από την κυβέρνηση του Ισμέτ Ινονού.

Ο κ. Πέτρος Μάρκαρης είναι συγγραφέας.

Σεπ 22 2025

Οδηγίες διδασκαλίας για τα φιλολογικά μαθήματα Λυκείου σχολικού έτους 2025-26

 


Λήψη αρχείου


Λήψη αρχείου


Λήψη αρχείου


Λήψη αρχείου


Λήψη αρχείου


Λήψη αρχείου

Σεπ 07 2025

Φιλία, μια απαιτητική τέχνη

Απόψεις

17.08.2025 • 20:07

Κάθε φορά που ανοίγω τον υπολογιστή, εδώ στο νησί, για ανάγνωση εφημερίδων, πέφτω σε κάποιο άρθρο για την επιδημία της μοναξιάς. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να κάνεις λόγο για την απομόνωση συντάσσοντας ένα κείμενο για άλλο θέμα, χωρίς καν να χρειαστεί να αναφέρεις ότι η κοινωνική απομόνωση αυξάνει κατά 25% το ρίσκο κάποιος να πεθάνει από αυτήν την επόμενη δεκαετία. Διαβάζω για τον εθισμό στα κινητά και στις εφαρμογές που λειτουργούν σαν καταπακτή για τις κοινωνικές συναναστροφές, για το περιοριστικά υψηλό κόστος διαβίωσης, για τα υψηλά ποσοστά διαζυγίων, για τα εξίσου υψηλά ποσοστά όσων, νέων, επιλέγουν τη μη τεκνοποίηση αλλά και το υψηλό πλέον προσδόκιμο ζωής, ένας θρίαμβος ιατρικός που δεν έχει συνυπολογίσει πως μοιάζει μια μακριά διαδρομή χωρίς συντροφιά.

Κι αν όλα αυτά τα αντιστρέφαμε, θα μπορούσαμε κάλλιστα να διαβάζουμε για την άλλη όψη του νομίσματος, τις επαφές και τη φιλία, που αφενός είναι πιο ευχάριστα, αφετέρου ίσως θα έπρεπε να είναι στο επίκεντρο γιατί στο εξής θα βασιζόμαστε για υποστήριξη, όλο και παραπάνω, στη μικρή κοινότητα των φίλων μας. Αυτά σκεφτόμουν παρατηρώντας τα δύο άκρα, την ηλικιακή ομάδα που βρίσκεται ο έφηβος γιος μου και την όγδοη δεκαετία που διανύουν οι γονείς μου. Οι τελευταίοι έχουν διαπιστώσει την ευαλωτότητα του ανθρώπινου σώματος, έχουν αποχαιρετίσει φίλους και η σιωπή, ό,τι μένει, είναι σπαρακτική. Αποκαρδιωτική είναι επίσης η αντικατάσταση των φίλων από την τεχνητή νοημοσύνη, η τελευταία τάση, όπως ενημερώνομαι από τους δεκαπεντάχρονους. Η μοναξιά και των δύο ηλικιακών ομάδων είναι μοιραία, αν και όχι το ίδιο ραγδαία. Οι «φίλοι» της ΑΙ αυξάνουν τη μοναξιά, καθώς ούτε τα chatbots, ούτε, ακόμη, τα παιδιά έχουν προλάβει να αναπτύξουν μυς, τους συναισθηματικούς μυς, που απαιτούν η επαφή και η συνομιλία με πραγματικούς ανθρώπους.

Και η γνώση της συνομιλίας είναι τόσο βασική, θα μου πείτε, αλλά καθόλου δεδομένη. Σύμφωνα με την έρευνα του περιοδικού «Τhe week», το ένα τέταρτο των οικογενειών δεν μιλούν μεταξύ τους στα γεύματα. Και ένα απίθανο 77% τοποθετεί το κινητό τηλέφωνο πάνω στο τραπέζι την ώρα του γεύματος. Και αυτά, φανταστείτε, είναι τα πορίσματα από τις οικογένειες με τα κοινά γεύματα. Η συνομιλία εξασκείται ακόμη και με τους αγνώστους που διασταυρωνόμαστε στη καθημερινότητά μας. Ενώ συνήθως εστιάζουμε στις «στενές σχέσεις», οι ψυχολόγοι επιμένουν να μην υποτιμάμε ακόμη και την «ελάχιστη κοινωνική διάδραση», που είναι ικανή να προσφέρει μεγάλη ικανοποίηση. Το βάθος των συζητήσεων και το βάθος των σχέσεων, το έχω διασταυρώσει, δεν πάνε πάντα χέρι χέρι, υπάρχουν σύντομες κουβέντες με περίσσεια αυθεντικότητα και έμπλεες νοήματος.

Ο αυθορμητισμός για μια σύντομη τυχαία συνομιλία είναι μια καλή επικοινωνιακή άσκηση, κάποιες φορές χρειάζεται να «ακούμε» όχι για να απαντήσουμε, απλώς για να «καταλάβουμε». Είναι μια ταπεινή υπόμνηση ότι υπάρχει, εκεί έξω, εκτενής εσωτερικός κόσμος και διαφορετικές οπτικές γωνίες. Είναι και μια καλή υπενθύμιση για το πώς μοιάζουμε εκτός πλαισίου και αφιλτράριστα. Χρειαζόμαστε όμως το βαθύτερο δέσιμο, τις φιλίες και τους οικογενειακούς δεσμούς. Την οικογένεια τη βρίσκεις και προϋποθέτει αρκετή καλή τύχη και κάμποση υπομονή, κατά την άποψή μου. Τους φίλους δεν τους βρίσκεις, τους κάνεις. Δεν είμαι σίγουρη ότι μπορώ να δώσω έναν ορισμό της φιλίας. Είναι περισσότερο ένστικτο, αίσθηση, τόνος, ρυθμός.

Μεταξύ των παραπάνω ηλικιακών ομάδων που ανέφερα, η ζωή συμβαίνει. Αλλάζουμε χώρες, αλλάζουμε συντρόφους, αλλάζουμε αντικείμενο εργασίας. Ερχονται αναποδιές, απώλειες, ξαφνικοί θάνατοι. Τα κοινωνικά μοτίβα, στη Δύση, μεταβάλλονται. Οι ζωές μας έχουν πάψει να οργανώνονται αποκλειστικά γύρω από την ιδέα της πυρηνικής ομάδας, οι οικογένειες όλο και συρρικνώνονται ή ζουν μακριά, τα διαζύγια αυξάνονται και οι φίλοι παίρνουν τον ρόλο των βιολογικών μελών μιας οικογένειας. Και έτσι, αυτό που μας απομένει είναι οι πιο φιλελεύθερες των δεσμών, οι φιλίες.

Η πραγματική συμφωνία που κάνουμε με τους φίλους μας είναι μια δέσμευση προθυμίας, ακόμη κι αν έχουμε απογοητεύσει, ακόμη κι αν έχουμε απογοητευθεί, να συνεχίζουμε με μικρές πράξεις να προσπαθούμε.

Διάβασα κάτι που μου άρεσε και σας το μεταφέρω. «Οι φιλίες μας έχουν έναν ξεχωριστό ρόλο ανάμεσα στις υπόλοιπες στενές μας σχέσεις. Ο γάμος και η οικογένεια είναι θεσμικές σχέσεις θωρακισμένες από όρκους, υποχρεώσεις, οικονομικές και νομικές συνδιαλλαγές. Αλλες σχέσεις, μεταξύ φοιτητών και καθηγητών ή μεταξύ αφεντικών και υπαλλήλων είναι οριοθετημένες από κάποιους κανόνες. Οι φιλίες δεν είναι έτσι. Οι υποχρεώσεις δεν είναι ξεκάθαρες, οι ευθύνες ασαφείς».

Δεν υπάρχει προσχέδιο φιλίας, δεν είναι μια παγιωμένη κατάσταση, δεν υπάρχει πλάνο. Δεν γνωρίζουμε ούτε πότε ξεκινούν, ούτε πότε θα βαθύνουν, ούτε πότε τροποποιούνται, ούτε πότε φθίνουν χάνοντας τη ζωντάνια τους. Η κάθε φιλία είναι τόσο ιδιαίτερη, που πρέπει να εφεύρουμε τον τρόπο από την αρχή, απαιτεί επένδυση, προσοχή, χρόνο αλλά και τόση –άπειρη– εμπιστοσύνη. Είναι ένα βήμα στο άγνωστο με ό,τι αυτό φέρνει, υποσχέσεις και ελπίδα, καθήκοντα και ενοχές.

Η πραγματική συμφωνία που κάνουμε με τους φίλους μας είναι μια δέσμευση προθυμίας, ακόμη κι αν έχουμε απογοητεύσει, ακόμη κι αν έχουμε απογοητευθεί, να συνεχίζουμε με μικρές πράξεις να προσπαθούμε. Οχι να είμαστε τέλειοι φίλοι, αλλά επαρκώς παρόντες φίλοι. Είναι μια άσκηση επικοινωνίας προφανώς, αλλά και μια διαδικασία διαπραγμάτευσης με τον εαυτό μας, που μετατοπίζεται, μαθαίνει και μεταμορφώνεται.

Η Σιμόν Βέιλ είχε γράψει ότι η φιλία δεν είναι για να την αναζητούμε, να την ονειρευόμαστε, να την επιθυμούμε, είναι για να την εξασκούμε.

*Η κ. Ελεάννα Βλαστού είναι συγγραφέας και ζει στο Λονδίνο.

Σεπ 07 2025

Σύμβολο ειρηνικής αντίστασης κατά του κομμουνισμού

Ιστορία

Ο ιερέας Γέρζι Ποπιελούσκο, σκληρός επικριτής του δικτατορικού καθεστώτος της Πολωνίας, δολοφονήθηκε από άνδρες της Ασφάλειας

σύμβολο-ειρηνικής-αντίστασης-κατά-το-563758066
13 Αυγούστου 1984. Ο ηγέτης της Αλληλεγγύης Λεχ Βαλέσα (δεξιά) συνομιλεί με τον Γέρζι Ποπιελούσκο (στο κέντρο) και τον ιερέα Χένρικ Γιανκόβσκι έπειτα από λειτουργία στην εκκλησία της Αγίας Μπριγκίτα στο Γκντανσκ. Ο Ποπιελούσκο είχε ταχθεί ανοιχτά υπέρ του αγώνα της Αλληλεγγύης. [ASSOCIATED PRESS]
*Ιωάννης Τζώρτζης12.08.2025 • 23:27

Στις 31 Οκτωβρίου 1984, μια είδηση συγκλόνισε την Πολωνία, που από τρία χρόνια βρισκόταν υπό καθεστώς στρατιωτικού νόμου: ο ιερέας Γέρζι Ποπιελούσκο βρέθηκε νεκρός, δολοφονημένος από τις δυνάμεις ασφαλείας του καθεστώτος. Ποιος ήταν ο ιερέας εκείνος και πώς και γιατί «έπρεπε» να πεθάνει;

Σύμβολο ειρηνικής αντίστασης κατά του κομμουνισμού-1
29.7.1984. Ο Ποπιελούσκο έπειτα από μια «Λειτουργία για την πατρίδα».  [ASSOCIATED PRESS]

Ο Ποπιελούσκο γεννήθηκε τον Σεπτέμβριο 1947 και αφού τελείωσε το σχολείο, φοίτησε στο ιερατικό σεμινάριο της Βαρσοβίας. Μεταξύ 1966 και 1968 υπηρέτησε τη στρατιωτική θητεία του σε μια ειδική μονάδα, σκοπός της οποίας ήταν να αποτρέψει τους νέους άνδρες από το να γίνουν ιερείς. Κάθε ιερέας, από τη στιγμή που θα έμπαινε στο ιεροδιδασκαλείο μέχρι τον θάνατό του, αντιμετωπιζόταν ως εχθρός του κομμουνιστικού συστήματος και πράκτορας ενός ξένου κράτους, του Βατικανού. Μέσα στο υπουργείο Εσωτερικών υπήρχε ειδική διεύθυνση, το λεγόμενο Τμήμα 4, που ήταν αφιερωμένη στην παρακολούθηση της Καθολικής Εκκλησίας. Η σκληρή και ταπεινωτική μεταχείριση την οποία υπέστη δεν είχε καμία επίδραση στις πεποιθήσεις του Ποπιελούσκο, αφού, μετά την ολοκλήρωση της στρατιωτικής θητείας του, συνέχισε τις σπουδές του. Ωστόσο, οι επανειλημμένες τιμωρίες που υπέστη για την επιμονή του να μη γίνει λαϊκός επηρέασαν την υγεία του για το υπόλοιπο της ζωής του.

Εμπρακτη υποστήριξη της Αλληλεγγύης

Ο Ποπιελούσκο χειροτονήθηκε ιερέας από τον καρδινάλιο Στέφαν Βισίνσκι τον Μάιο του 1972. Ως νεαρός κληρικός υπηρέτησε αρχικά κοντά στη Βαρσοβία από το 1972 έως το 1975 και στη συνέχεια σε διάφορες ενορίες της πόλης, οι οποίες περιελάμβαναν αρκετούς εργάτες, καθώς και φοιτητές. Η καθοριστική στιγμή για την πολιτικοποίησή του ήρθε το 1980, όταν άρχισε να τελεί τις λεγόμενες «Λειτουργίες για την πατρίδα» στην ενορία του Αγίου Στανισλάου Κόστκα, σε ένα προάστιο της Βαρσοβίας. Οι λειτουργίες αυτές έγιναν σύμβολο πνευματικής αντίστασης κατά του κομμουνιστικού καθεστώτος, προσελκύοντας χιλιάδες ανθρώπους που αναζητούσαν ελπίδα και ηθική υποστήριξη από τις διώξεις που υφίσταντο, καθιστώντας έτσι τον Ποπιελούσκο γνωστό σε έναν πολύ ευρύτερο κύκλο πέραν της «στενής» ενορίας του.

Σύμβολο ειρηνικής αντίστασης κατά του κομμουνισμού-2
Eνα τεράστιο πλήθος, που σύμφωνα με διαφορετικές εκτιμήσεις ήταν μεταξύ 250.000 και 1.000.000 Πολωνών, παρακολούθησε την κηδεία του Ποπιελούσκο στις 3 Νοεμβρίου 1984. [ASSOCIATED PRESS]

Τον επόμενο χρόνο, ο Ποπιελούσκο προσκολλήθηκε στο εργατικό κίνημα, προσφέροντας ηθική συμπαράσταση στους απεργούς της Χαλυβουργίας της Βαρσοβίας. Στη συνέχεια συνδέθηκε με εργάτες και συνδικαλιστές του κινήματος της Αλληλεγγύης που αντιτάχθηκαν στο κομμουνιστικό καθεστώς, και έγινε ο εφημέριος της οργάνωσης. Ο Ποπιελούσκο άρχισε να οργανώνει και υλική φιλανθρωπική βοήθεια για οικογένειες των οποίων μέλη είχαν φυλακιστεί. Ως σθεναρός αντίπαλος του καθεστώτος, τα κηρύγματά του συνδύαζαν τις θρησκευτικές κατηχήσεις με πολιτικά μηνύματα, επικρίνοντας την κομμουνιστική κυβέρνηση, εκφράζοντας την αλληλεγγύη του προς τους πολιτικούς κρατούμενους και παρακινώντας τον κόσμο να διαμαρτυρηθεί. Αυτές οι λειτουργίες χαρακτηρίστηκαν τότε ως «δύο ώρες ελευθερίας». Το βασικό μήνυμα που εξέπεμπε ήταν ότι «το θεμελιώδες ζήτημα για την απελευθέρωση του ανθρώπου και του έθνους είναι η υπέρβαση του φόβου».

Σύμβολο ειρηνικής αντίστασης κατά του κομμουνισμού-3
Ο καταγόμενος από την Πολωνία Πάπας Ιωάννης Παύλος αποτίνει φόρο τιμής στον τάφο του Γέρζι Ποπιελούσκο. [ASSOCIATED PRESS]

Αυτό το κήρυγμα ευθυγραμμιζόταν με τη διακήρυξη του Πάπα Ιωάννη Παύλου κατά την πρώτη επίσκεψή του ως Ποντίφικα στην Πολωνία το 1978, κατά την οποία είχε συμβουλεύσει δημοσίως το καθολικό εκκλησίασμα «μη φοβάστε» (υπονοώντας το κομμουνιστικό καθεστώς). Την περίοδο του στρατιωτικού νόμου (μετά τον Δεκέμβριο του 1981), η Καθολική Εκκλησία ήταν η μόνη δύναμη που μπορούσε να εκφράσει σχετικώς ανοιχτά τη διαμαρτυρία της, καθώς η τακτική τέλεση της Θείας Λειτουργίας παρείχε ευκαιρίες για δημόσιες συγκεντρώσεις στις εκκλησίες.

Στις «Λειτουργίες για την πατρίδα», το βασικό μήνυμα που εξέπεμπε ο Ποπιελούσκο ήταν ότι «το θεμελιώδες ζήτημα για την απελευθέρωση του ανθρώπου και του έθνους είναι η υπέρβαση του φόβου».

Τα κηρύγματα του Ποπιελούσκο μεταδίδονταν τακτικά από το Radio Free Europe (Ράδιο Ελεύθερη Ευρώπη) και έτσι έγιναν γνωστά σε όλη την Πολωνία για την ασυμβίβαστη στάση τους κατά του καθεστώτος. Μεταξύ 1982 και 1984, ο Ποπιελούσκο έκανε 26 «Λειτουργίες για την πατρίδα» στην ενορία του στη Βαρσοβία. Η δραστηριότητά του είχε μεγάλο αντίκτυπο και στις αρχές ασφαλείας του καθεστώτος, που τον στιγμάτισαν ως έναν από τους πλέον «επικίνδυνους» αντιπάλους. Χαρακτηριστικά, οι «Λειτουργίες για την πατρίδα» αναφέρονταν τότε ως «συνεδρίες μίσους» από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο. Η δημοτικότητα των λειτουργιών αυξανόταν από μήνα σε μήνα, όπως και η δυσαρέσκεια του Κομμουνιστικού Κόμματος για τον νεαρό ιερέα. Στην Αρχιεπισκοπή της Βαρσοβίας και προσωπικά στον αρχιεπίσκοπο Γιόζεφ Γκλεμπ ασκήθηκε πίεση για να τον φιμώσουν. Ακολούθησε και κρατική καταστολή, καθώς πράκτορες παρακολουθούσαν συχνά τις λειτουργίες για να κρατούν σημειώσεις για το περιεχόμενο των κηρυγμάτων του και να παρατηρούν ποιοι παρευρίσκονταν σε αυτές.

Προηγήθηκαν τρεις προσπάθειες εξόντωσής του

 

 

Συνέχεια ανάγνωσης

Σεπ 07 2025

Η αξία της μελέτης των Αρχαίων Ελληνικών

Απόψεις
*Αντρέας Κιντλ
10.08.2025 • 20:04

Εδώ και αρκετές δεκαετίες επανέρχεται στην εκπαιδευτική πολιτική διαρκώς η συζήτηση σχετικά με το πόσο επίκαιρη είναι η μελέτη της αρχαίας ελληνικής γλώσσας στη σημερινή εποχή και ειδικότερα κατά πόσον τα πανεπιστήμια, που λειτουργούν με οικονομοτεχνικά κριτήρια, μπορούν να επωμιστούν την οικονομική επιβάρυνση να εκπαιδεύουν σε ακριβά εκπαιδευτικά ιδρύματα φοιτητές και φοιτήτριες που θα δυσκολευτούν να βρουν δουλειά στον τομέα των σπουδών τους ή να συμβάλουν τουλάχιστον με ουσιαστικό τρόπο στην κοινωνία και στο κρατικό οικοδόμημα. Σε τι ωφελεί η εκμάθηση μιας «νεκρής γλώσσας» κατά τον 21ο αιώνα;

Οι υπέρμαχοί της υποστηρίζουν ότι πρέπει κανείς να σπουδάσει Αρχαία Ελληνικά, ώστε να είναι σε θέση να διαβάσει τα κείμενα του Ομήρου και του Πλάτωνα από το πρωτότυπο ή διότι οι γνώσεις της αρχαίας ελληνικής γραμματικής βοηθούν στην εκμάθηση άλλων γλωσσών. Αλλά ποιος από εμάς διαβάζει όντως τον Ομηρο, τον Θουκυδίδη και τον Αριστοτέλη από το πρωτότυπο;

Ακόμη, είναι πραγματικά πειστικό το επιχείρημα περί λειτουργικότητας της εκμάθησης στην εποχή των αυτόματων μεταφραστικών εφαρμογών, μιας γενικευμένης κακής χρήσης της γλώσσας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και μιας τάσης προς την επικράτηση μιας αγγλόφωνης μονοκρατορίας;

Τα Αρχαία Ελληνικά είναι μια δύσκολη γλώσσα με ιδιαίτερα πλούσιο λεξιλόγιο και τεράστια ποικιλομορφία. Οποιος θέλει να κατανοήσει αρχαία ελληνικά κείμενα πρέπει να καταβάλει μεγάλη προσπάθεια και να αφιερώσει πολύ χρόνο στην ετυμολογία, στο μέτρο, στη γραμματική, στο γλωσσικό ύφος και σε πολλά ακόμη. Ωστόσο, δεν πρέπει να ασχοληθεί μόνο με τη γλώσσα, αλλά και να εντρυφήσει στην καθημερινότητα της Αρχαίας Ελλάδας, να γνωρίσει και να κατανοήσει το ευρύτερο πλαίσιο της Ιστορίας και του πολιτισμού.

Μέσα από αυτή την επίπονη γνωστική διαδικασία, που συνεπάγεται μια βαθιά ενασχόληση με τη γλώσσα και τον πολιτισμό, οι σπουδαστές εντυπώνονται τους συσχετισμούς και τις λεπτομέρειες της ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού πολιτισμού και ως εκ τούτου αποκτούν μια καλή γνώση των θεμελίων της ευρωπαϊκής Ιστορίας και του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Αυτή η γνώση έχει για μένα προσωπικά πολύ πρακτικά πλεονεκτήματα εδώ στην Ελλάδα: Για παράδειγμα, με βοηθάει το γεγονός ότι έχω εμπεδώσει το ιστορικό υπόβαθρο του ελληνικού τοπίου. Επίσης, δεν κάνω λάθη στην ορθογραφία της νεοελληνικής γλώσσας.

Είναι κυρίως ό,τι απορρέει από τη γνώση αυτή: η επιθυμία για πραγματικό διάλογο και η ακλόνητη πίστη στη νίκη του καλύτερου επιχειρήματος, η αυτοπεποίθηση για τον προσδιορισμό της ευρωπαϊκής μας ταυτότητας.

Αλλά και πέρα από την Ελλάδα, η γνώση της αρχαιότητας με βοηθάει να κατανοήσω καλύτερα το κοινωνικό πλαίσιο και τις λειτουργίες, για παράδειγμα, του θεάτρου, του πανεπιστημίου και των δημοκρατικών θεσμών και να αντιληφθώ καλύτερα τις διαχρονικές κοινές γραμμές που υπάρχουν στην Ευρώπη μας. Ακόμη και για ζητήματα καινοτομίας και συνεργασίας με τους γείτονές μας μαθαίνω από την Αρχαία Ελλάδα: όπως ο Θεόδωρος ο Σάμιος και ο Ροίκος κατασκεύασαν το Ηραίο της Σάμου αντλώντας τεχνικές γνώσεις από την Αίγυπτο, έτσι και οι Αραβες μετέφρασαν από τον 9ο αιώνα στη Βαγδάτη το σύνολο της ελληνικής επιστημονικής βιβλιογραφίας στα αραβικά.

Αυτό που προσωπικά θεωρώ το μεγαλύτερο επίτευγμα των μακροχρόνιων σπουδών μου στην ελληνική γλώσσα, δεν είναι η τεράστια γνώση που απέκτησα από την ανάγνωση ποιητών και στοχαστών, των οποίων οι ιδέες καθόρισαν τον κόσμο μας έως τη σημερινή εποχή και θα συνεχίζουν να τον καθορίζουν και στο μέλλον. Είναι κυρίως ό,τι απορρέει από τη γνώση αυτή: η αποστροφή για την ιδέα πως πρέπει να αντιδρούμε άμεσα σε κάθε νέα είδηση, η πεποίθηση ότι η γαλήνη, η καλά μελετημένη ενέργεια και η στρατηγική υπομονή οδηγούν πιο εύκολα στον στόχο, η επιθυμία για πραγματικό διάλογο και η ακλόνητη πίστη στη νίκη του καλύτερου επιχειρήματος, η αυτοπεποίθηση για τον προσδιορισμό της ευρωπαϊκής μας ταυτότητας και τέλος το αίσθημα εσωτερικής υπερηφάνειας και ικανοποίησης για τα μεγάλα πολιτιστικά επιτεύγματα της Ελλάδας για την Ευρώπη.

Μάθετε Αρχαία Ελληνικά!

*Ο κ. Αντρέας Κιντλ είναι πρέσβης της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στην Ελλάδα.

Σεπ 06 2025

Καθορισμός εξεταστέας ύλης για τα μαθήματα των Α’, Β’ και Γ’ τάξεων Γενικού Λυκείου που εξετάζονται γραπτώς στις προαγωγικές και απολυτήριες εξετάσεις για το σχολικό έτος 2025-2026.

https://www.esos.gr/arthra/95070/i-exetastea-yli-ton-mathimaton-b-kai-g-taxeon-genikoy-lykeioy-proagogikon-kai


Λήψη αρχείου

Αυγ 29 2025

Το Σπήλαιο του Πλάτωνα: Μια απίστευτα επίκαιρη παραβολή

Αρχικη / Αποψεις

https://www.skai.gr/

Η παραβολή του σπηλαίου, όπως παρουσιάζεται στο έβδομο βιβλίο της Πολιτείας του Πλάτωνα, αποτελεί μία από τις πιο εμβληματικές, διαχρονικές, φιλοσοφικές αλληγορίες όλων των εποχών

Του ΑΝΔΡΕΑ ΜΗΛΙΟΥ

10:04, 28.08.2025

Η παραβολή του σπηλαίου, όπως παρουσιάζεται στο έβδομο βιβλίο της Πολιτείας του Πλάτωνα, αποτελεί μία από τις πιο εμβληματικές, διαχρονικές, φιλοσοφικές αλληγορίες όλων των εποχών, καθώς η ερμηνεία της απασχολεί το πνεύμα και την κριτική σκέψη των φιλοσόφων και των εραστών της φιλοσοφίας ανά τους αιώνες. Δικαιολογημένα, αφού τα αλληγορικά νοήματα της παραβολής εκφράζουν θεμελιώδη ζητήματα της ζωής, με σημαντικότερα την προσωπική αφύπνιση και βελτίωση και τη μετάβαση του ανθρώπου από την άγνοια στη γνώση, από την ψευδαίσθηση στην αλήθεια και από το σκοτάδι στο φως.

Στην παραβολή του σπηλαίου ο Πλάτωνας φαντάζεται μια ομάδα ανθρώπων που ζουν, από τη γέννησή τους αλυσοδεμένοι στο βάθος μιας σκοτεινής σπηλιάς μακριά από την είσοδό της που είναι ανοιχτή προς το φως. Οι δεσμώτες δεν μπορούν να κοιτάξουν πίσω τους και αντικρίζουν μόνο έναν τοίχο μπροστά τους, επάνω στον οποίο βλέπουν σκιές ανθρώπων, οι οποίοι περνούν πίσω τους, ανάμεσα στις πλάτες τους και σε μια εστία φωτιάς που καίει διαρκώς.

Οι σκιές είναι η μόνη πραγματικότητα που οι αλυσοδεμένοι γνώρισαν στη ζωή τους. Κάποια στιγμή, ένας από τους δεσμώτες απελευθερώνεται από τις αλυσίδες και βγαίνει έξω από το σπήλαιο. Στην αρχή τυφλώνεται από το άπλετο φως του ήλιου, αλλά σταδιακά αρχίζει να βλέπει καθαρά τον πραγματικό κόσμο. Αντιλαμβάνεται τότε ότι οι σκιές που έβλεπε ήταν απλώς μεγεθυμένα είδωλα ανθρώπων και ότι η πραγματική αλήθεια της ζωής βρίσκεται έξω από το σπήλαιο. Όταν επιστρέφει για να ενημερώσει τους υπόλοιπους δεσμώτες, εκείνοι δυσπιστούν, τον αμφισβητούν και τον χλευάζουν, αρνούμενοι να αποποιηθούν τις ψευδαισθήσεις τους.

Η ερμηνεία της παραβολής εμπεριέχει πολύ ενδιαφέροντα αλληγορικά νοήματα: Η σπηλιά συμβολίζει τον κόσμο της άγνοιας, των αισθήσεων, των ψευδαισθήσεων και της πλάνης. Οι δεσμώτες είναι οι άνθρωποι που ζουν περιορισμένοι, δέσμιοι των συνηθειών, των προκαταλήψεων, των ψευδαισθήσεων και των επιφανειακών γνώσεών τους.

Οι σκιές στον τοίχο αντιπροσωπεύουν τις φαντασιώσεις και τις ψευδαισθήσεις που θεωρούμε ως αληθινές, ενώ η φωτιά μια περιορισμένη πηγή φωτός που αρδεύει αυτές τις ψευδαισθήσεις και τις παραπλανητικές μας αντιλήψεις.

Η έξοδος από τη σπηλιά συμβολίζει την πορεία της προσωπικής μας αφύπνισης, μέσω της γνώσης, της παιδείας και της αναζήτησης της αλήθειας, την πορεία, δηλαδή, από το σκοτάδι στο φως. Το άπλετο φως του ήλιου, που αρχικά τυφλώνει τον απελευθερωμένο δεσμώτη, αντιπροσωπεύει τις ιδέες της γνώσης και της απόλυτης αλήθειας. Ο δεσμώτης, που απελευθερώνεται και επιστρέφει για να αφηγηθεί την πραγματική αλήθεια στους άλλους, είναι ο άνθρωπος που κατέχει την πραγματική γνώση και αλήθεια και αντιμετωπίζεται με δυσπιστία, άρνηση και εχθρότητα από τους πλανεμένους δεσμώτες.

Τα αλληγορικά νοήματα της παραβολής του σπηλαίου είναι σήμερα επίκαιρα περισσότερο από ποτέ, για πολλούς τομείς της ζωής μας. Εκπαίδευση, παιδεία, προσωπική βελτίωση, κοινωνία, πολιτική και Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης έχουν τις δικές τους Σπηλιές. Η αλαζονεία, η εγωπάθεια, οι ψευδαισθήσεις, οι προκαταλήψεις, ο εγωιστικός ατομισμός, η έλλειψη παιδείας και η αντικοινωνική συμπεριφορά είναι οι αλυσίδες και οι αντανακλάσεις τους οι σκιές στον τοίχο.

Η γνώση, η παιδεία, η αυτογνωσία και ο αυτοέλεγχος είναι τα βασικά υλικά με τα οποία ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να απελευθερωθεί από τις αλυσίδες του. Η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, η δημιουργικότητα, η ταπεινή κοινωνική συμπεριφορά και ο σεβασμός του κοινωνικού και φυσικού περιβάλλοντος είναι, επίσης, βασικά εργαλεία για τη διάρρηξη των αλυσίδων του.

 

Συνέχεια ανάγνωσης

Αυγ 10 2025

Φάρος της Αλεξάνδρειας: Η ιστορία ενός από τα επτά θαύματα του κόσμου

Ιστορικό Αρχείο

Η ιστορία του εμβληματικού Φάρου της Αλεξάνδρειας, ενός από τα επτά θαύματα του κόσμου

Φάρος της Αλεξάνδρειας: Η ιστορία ενός από τα επτά θαύματα του κόσμου
08.08.202504:30

Γιάννης Θ. Διαμαντής

Η 8η Αυγούστου 1303 είναι σύμφωνα με τους μελετητές η ημέρα της αρχής του τέλους του Φάρου της Αλέξανδρειας. Σεισμός στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, προκάλεσε την ημέρα εκείνη σημαντικές φθορές, σ’ ένα από τα Επτά Θαύματα του κόσμου, που έστεκε στο ύψος του, των 120 περίπου μέτρων από το 279 π.Χ.

Σύμφωνα με την Ειρήνη Βενιού και «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 29ης Ιουνίου 2015:

«Η ονομασία “φάρος” προέκυψε από την ονομασία ενός μικρού νησιού –πλέον χερσόνησος –στα ανοιχτά της Αλεξάνδρειας, στην Αίγυπτο, επάνω στο οποίο τον 3ο αι. π.Χ. χτίστηκε ο (…) Φάρος της Αλεξάνδρειας».

Όπως γράφουν η Χαρά Κιοσσέ και «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 27ης Οκτωβρίου 1996: «O Φάρος της Αλεξάνδρειας κτίστηκε στο ανατολικό άκρο της ομώνυμης νήσου 50 χρόνια μετά την ίδρυση της πόλης. Βασίλευε ο Πτολεμαίος Φιλάδελφος, ο οποίος ανέθεσε στον Κνίδιο αρχιτέκτονα Σώστρατο την κατασκευή ενός φάρου που έμελλε να θαμπώσει τον αρχαίο κόσμο.

»Ήταν το 279 π.Χ. και τότε περίπου κατασκευάστηκε και το Επταστάδιον για να ενωθεί η στεριά με το νησί. Σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές, ο Φάρος, (…) λειτουργούσε ως την κατάκτηση της Αλεξάνδρειας από τους Αραβες, τον 7ο αιώνα».

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 27.10.1996, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»

Η Αλεξάνδρεια

Όπως αναφέρουν η Χαρά Κιοσσέ και «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 3ης Μαΐου 1998, «από τις 34 Αλεξάνδρειες που ίδρυσε ο Μέγας Αλέξανδρος η πρώτη, η πιο ξακουστή, ήταν η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Ηταν μια στενή λωρίδα γης που εκτεινόταν κατά μήκος της βόρειας ακτής της Αφρικής ανάμεσα στη Μεσόγειο και στη λίμνη Μαρεώτιδα.

»Ηταν δημιούργημα ενός ονειροπόλου μαθητή του Αριστοτέλη, ο οποίος προσπάθησε να εφαρμόσει σε αυτήν τα διδάγματα του δασκάλου του για την ιδανική πόλη. Ο Αλέξανδρος ήταν μόλις 23 ετών όταν μαζί με τον ρόδιο αρχιτέκτονά του Δεινοκράτη και δύο μηχανικούς του στρατού χάραξε με αλεύρι τα όρια της πόλης που θα έφερε το όνομά του και που έμελλε να γίνει μία από τις λαμπρότερες πόλεις της Μεσογείου.

»Ο Αλέξανδρος πέθανε προτού κτισθεί η πόλη που ίδρυσε και που με τα χρόνια έγινε έδρα της διοίκησης και των μεγάλων δημόσιων υπηρεσιών αλλά και πόλη πολεμιστών, υπαλλήλων και εμπόρων.

»Ο Φάρος φώτιζε τη θάλασσα, το Μουσείο και η Βιβλιοθήκη την πνευματική ζωή των ανθρώπων της και από το λιμάνι της φορτώνονταν τα εμπορεύματα για τα άλλα λιμάνια της Μεσογείου, που κανένα τους όμως δεν είχε τη λάμψη και τη ζωντάνια αυτής της κοσμοπολίτικης πόλης».

«ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 3.7.1954, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»

Η δομή του Φάρου

Όπως αναφέρει το περιοδικό «ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ» στο τεύχος της 3ης Ιουλίου 1954:

«Δώδεκα χρόνια χρειάστηκαν για να χτισθή το έβδομο αυτό θαύμα της αρχαίας τέχνης και αρχιτέκτων του ήταν ο Σώστρατος από την Κνίδα.

»Φαρδύς στο κάτω μέρος, εστένευε προς τα επάνω και είχε συνολικό ύψος 120 μέτρα. Απετελείτο από τρία μέρη. Το πρώτο, με βάσι τετραγωνική, χτισμένο με τέλεια εφαρμοσμένες πέτρες, έφτανε ως τη μέση του όλου κτίσματος.

»Το δεύτερο μέρος είχε οκταγωνική βάσι και μικρότερη διάμετρο εις τρόπον ώστε ν’ αφήνη έναν εξώστη ολόγυρα. Στις γωνίες του εξώστη υπήρχαν αγάλματα τριτώνων, που είχαν σάλπιγγες στα στόματά τους, τις οποίες κρατούσαν με τα δεξιά τους χέρια.

»Το τρίτο μέρος ήταν κυλινδρικό και είχε ακόμα μικρότερη διάμετρο ώστε ν’ αφήνη κι αυτό εξώστην και στην κορυφή του ήταν στημένο το άγαλμα του Ποσειδώνα με την τριαίνα στο αριστερό του χέρι, ενώ με το δεξιό έδειχνε το πέλαγος. Στην κορυφή του αγάλματος άναβαν φωτιά, που η ανταύγεια της τη νύχτα και ο καπνός της ημέρα ωδηγούσαν τους ναυτιλλομένους, σε ακτίνα 45 περίπου χιλιομέτρων.

Η κατασκευή

»Το οικοδόμημα ήταν χτισμένο πάνω στο νησάκι Φάρος, που ευρίσκεται στο στόμιο του λιμένος της Αλεξάνδρειας, είχε δε πολλά πατώματα. Στις διάφορες αίθουσες που υπήρχαν στα πατώματα ωδηγούσαν σκάλες τόσον τεχνικά φτιαγμένες και με τέτοια ελαφρά κλίσι, ώστε ν’ ανεβαίνουν και ζώα φορτωμένα ως την κορυφή του κτίσματος.

»Για την κατασκευή του Φάρου ξοδεύτηκαν τεράστια ποσά (…) και τη δαπάνη κατέβαλε εξ ολοκλήρου ο Πτολεμαίος Β’ Φιλάδελφος. Εξωτερικώς είχε επίστρωμα από ασβεστοκονίασμα και ο Λουκιανός αναφέρει ότι ο Σώστρατος, αποβλέποντας στην υστεροφημία, έγραψε πάνω στις πέτρες του κτιρίου επίγραμμα με τ’ όνομά του, ενώ στο επίχρισμα έγραψε άλλο επίγραμμα με τ’ όνομα του Πτολεμαίου.

Φθορές και αναστηλώσεις

»Όταν, με τον καιρό, έπεσε το επίχρισμα, έμεινε μόνον τ’ όνομα του Σώστρατου στο κτίριο. Οι σεισμοί, η θάλασσα και ο χρόνος έβλαψαν τον Φάρο. Το 500 μ.Χ., επί Αναστασίου, έγιναν επισκευές, όταν όμως άρχισε να χάνη το λιμάνι τη μεγάλη του σημασία, κατέρρευσε σιγά – σιγά και τα υλικά του χρησίμευσαν για άλλα έργα».

Σύμφωνα με «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 27ης Οκτωβρίου 1996, «μια σειρά από σεισμούς, που άρχισαν τον 4ο μ.Χ. αι., συνετέλεσε στη σταδιακή καταστροφή του Φάρου και φαίνεται πως μετά από κάθε σεισμό οι Αλεξανδρινοί επισκεύαζαν τα τμήματα που είχαν πέσει.

»Μια σειρά από σεισμούς, που άρχισαν τον 4ο μ.Χ. αι., συνετέλεσε στη σταδιακή καταστροφή του Φάρου και φαίνεται πως μετά από κάθε σεισμό οι Αλεξανδρινοί επισκεύαζαν τα τμήματα που είχαν πέσει. Μια από τις σοβαρότερες αναστηλώσεις έγινε από Άραβες το 874, όταν επισκευάστηκε ο θόλος που επιστέγαζε την κορυφή.

»Όταν όμως αργότερα εγκαταλείφθηκε ο Μέγας Λιμένας και η Αλεξάνδρεια έχασε την εμπορική της ισχύ, αφέθηκε ο πύργος να καταρρεύσει και οι Αλεξανδρινοί έπαιρναν τις πέτρες του για να χτίζουν τη μεσαιωνική πόλη.

Ο Φάρος σε Αλεξανδρινό νόμισμα του 2ου αι.

Το τέλος

»Η τελική καταστροφή ήρθε με τον σεισμό του 1324 όταν κατέρρευσε και το χαμηλότερο τετράγωνο τμήματο. Έναν αιώνα αργότερα, ο εμίρης Καΐτ- Μπέη έκτισε, με ό,τι είχε απομείνει από το αρχαίο υλικό, το όμορφο φρούριο που ορθώνεται σήμερα στη θέση που άλλοτε ήταν ο Φάρος.

Η Αλεξάνδρεια θα ακολουθούσε την «πορεία» του φάρου της.

«Δεν ήταν μόνον ο Φάρος. Ολόκληρη η λαμπρή πόλη των Πτολεμαίων με το φημισμένο Μουσείο της και τη Βιβλιοθήκη, με τις πλατείες, τα πάρκα και τα αμέτρητα μνημεία και τους ναούς, έμελλε να ακολουθήσει την ίδια μοίρα.

»Μετά τους Έλληνες, ήρθαν οι Ρωμαίοι, μετά οι Βυζαντινοί, οι Άραβες. Το Μουσείο, η Βιβλιοθήκη, τα αμέτρητα μνημεία της χάνονταν το ένα μετά το άλλο, άλλοτε από σεισμούς και άλλοτε από τις ξένες εισβολές και πολύ συχνά από τους ίδιους τους κατοίκους που χρησιμοποιούσαν τις αρχαίες πέτρες σαν οικοδομικό υλικό. Και καθώς η θάλασσα ανέβαινε, η πόλη βυθιζόταν αργά στην άμμο και στη λήθη. Ώσπου ξεχάστηκε».

Όροι χρήσης blogs.sch.gr | Δήλωση προσβασιμότητας
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Accessibility by WAH