Δεκ 08 2019

Ενημέρωση για τον τρόπο εξέτασης των πανελλαδικών μαθημάτων με το ΝΕΟ σύστημα.



Λήψη αρχείου

Νοέ 02 2019

ΕΝΟΤΗΤΑ 5 ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΥΤΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: 2.ΞΕΝΟΦΩΝ, Κύρου Ἀνάβασις, Δ 5.8-11

ΚΕΙΜΕΝΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Ἐπειδὴ δὲ εἶπέ τις αὐτῷ τῶν ἐμπείρων ὅτι σαφῶς βουλιμιῶσι κἄν τι φάγωσιν ἀναστήσονται,

περιιὼν περὶ τὰ ὑποζύγια, εἴ πού τι ὁρῴη βρωτόν, διεδίδου καὶ διέπεμπε διδόντας τοὺς δυναμένους περιτρέχειν τοῖς βουλιμιῶσιν. Ἐπειδὴ δέ τι ἐμφάγοιεν, ἀνίσταντο καὶ ἐπορεύοντο. Πορευομένων δὲ Χειρίσοφος μὲν ἀμφὶ κνέφας πρὸς κώμην ἀφικνεῖται, καὶ ὑδροφορούσας ἐκ τῆς κώμης πρὸς τῇ κρήνῃ γυναῖκας καὶ κόρας καταλαμβάνει ἔμπροσθεν τοῦ ἐρύματος. Αὗται ἠρώτων αὐτοὺς τίνες εἶεν. Ὁ δ᾽ ἑρμηνεὺς εἶπε περσιστὶ ὅτι παρὰ βασιλέως πορεύονται πρὸς τὸν σατράπην. Αἱ δὲ ἀπεκρίναντο ὅτι οὐκ ἐνταῦθα εἴη, ἀλλ᾽ ἀπέχει ὅσον παρασάγγην. Οἱ δ᾽, ἐπεὶ ὀψὲ ἦν, πρὸς τὸν κώμαρχον συνεισέρχονται εἰς τὸ ἔρυμα σὺν ταῖς ὑδροφόροις. Χειρίσοφος μὲν οὖν καὶ ὅσοι ἐδυνήθησαν τοῦ στρατεύματος ἐνταῦθα ἐστρατοπεδεύσαντο, τῶν δ᾽ ἄλλων στρατιωτῶν οἱ μὴ δυνάμενοι διατελέσαι τὴν ὁδὸν ἐνυκτέρευσαν ἄσιτοι καὶ ἄνευ πυρός· καὶ ἐνταῦθά τινες ἀπώλοντο τῶν στρατιωτῶν.

 

 Όταν κάποιος από τους πιο πεπειραμένους (ή από αυτούς που ήξεραν τον λόγο) είπε σ’ αυτόν ότι ολοφάνερα υποφέρουν από εξάντληση λόγω ασιτίας και ότι, αν φάνε κάτι, θα σηκωθούν, διερχόμενος γύρω από εκεί που βρίσκονταν τα ζώα, μήπως δει κάτι φαγώσιμο, τα μοίραζε και όσους μπορούσαν να τρέχουν τους έστελνε εδώ κι εκεί, οι οποίοι τα έδιναν στους πεινασμένους. Όταν κάποιος έτρωγε κάτι, σηκωνόταν και προχωρούσε. Καθώς προχωρούσαν ο Χειρίσοφος κατά το σούρουπο φθάνει σε ένα χωριό και βρίσκει μπροστά στο τείχος κάποιες γυναίκες και κορίτσια να πηγαίνουν για νερό από το χωριό προς τη βρύση. Αυτές τους ρωτούσαν ποιοι είναι. Ο διερμηνέας είπε στα περσικά, ότι σταλμένοι από τον βασιλιά πηγαίνουν προς τον σατράπη. Αυτές απάντησαν ότι αυτός δεν βρίσκεται εκεί , αλλά μακριά σε απόσταση σχεδόν  ένα παρασάγγη.  Αυτοί, επειδή ήταν αργά, μπαίνουν μαζί με τις γυναίκες μέσα στο τείχος προς τον διοικητή του χωριού. Ο Χειρίσοφος λοιπόν και όσοι από το στράτευμα μπόρεσαν, εκεί στρατοπέδευσαν, ενώ όσοι από τους υπόλοιπους στρατιώτες δεν ήταν σε θέση να ολοκληρώσουν την πορεία διανυκτέρευσαν χωρίς τροφή και φωτιά· και εκεί κάποιοι από τους στρατιώτες χάθηκαν.

 

 

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

Περίειμι (εἶμι): Πηγαίνω ολόγυρα, περιέρχομαι, (ο χρόνος) παρέρχεται
Διαδίδωμι: Δίνω από χέρι σε χέρι, διανέμω.
διαπέμπω: Στέλνω εδώ κι εκεί.
Περιτρέχω: Τρέχω ολόγυρα αναζητώντας κάτι, περιστρέφομαι, περικυκλώνω.
Περσιστί: Στην περσική γλώσσα.
Κώμαρχος: Ο προεστός (διοικητής) του χωριού
Διατελῶ: Φέρω σε πέρας, κατορθώνω,

(+ κατηγορ. Μτχ) εξακολουθώ να

Νοέ 02 2019

ΕΝΟΤΗΤΑ 5 ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΥΤΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: 1.ΞΕΝΟΦΩΝ, Κύρου Ἀνάβασις, Δ 5.3-7

ΞΕΝΟΦΩΝ,

Κύρου Ἀνάβασις, Δ 5.3-7

ΚΕΙΜΕΝΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Ἐντεῦθεν ἐπορεύοντο διὰ χιόνος πολλῆς καὶ πεδίου σταθμοὺς τρεῖς παρασάγγας πεντεκαίδεκα. Ὁ δὲ τρίτος ἐγένετο χαλεπὸς καὶ ἄνεμος βορρᾶς ἐναντίος ἔπνει παντάπασιν ἀποκαίων πάντα καὶ πηγνὺς τοὺς ἀνθρώπους. Ἔνθα δὴ τῶν μάντεών τις εἶπε σφαγιάσασθαι τῷ ἀνέμῳ, καὶ σφαγιάζεται· καὶ πᾶσι δὴ περιφανῶς ἔδοξεν λῆξαι τὸ χαλεπὸν τοῦ πνεύματος. Ἦν δὲ τῆς χιόνος τὸ βάθος ὀργυιά· ὥστε καὶ τῶν ὑποζυγίων καὶ τῶν ἀνδραπόδων πολλὰ ἀπώλετο καὶ τῶν στρατιωτῶν ὡς τριάκοντα. Διεγένοντο δὲ τὴν νύκτα πῦρ καίοντες· ξύλα δ᾽ ἦν ἐν τῷ σταθμῷ πολλά· οἱ δὲ ὀψὲ προσιόντες ξύλα οὐκ εἶχον. Οἱ οὖν πάλαι ἥκοντες καὶ τὸ πῦρ καίοντες οὐ προσίεσαν πρὸς τὸ πῦρ τοὺς ὀψίζοντας, εἰ μὴ μεταδοῖεν αὐτοῖς πυροὺς ἢ ἄλλο εἴ τι ἔχοιεν βρωτόν. Ἔνθα δὴ μετεδίδοσαν ἀλλήλοις ὧν εἶχον ἕκαστοι. Ἔνθα δὲ τὸ πῦρ ἐκαίετο, διατηκομένης τῆς χιόνος βόθροι ἐγένοντο μεγάλοι ἔστε ἐπὶ τὸ δάπεδον· οὗ δὴ παρῆν μετρεῖν τὸ βάθος τῆς χιόνος. Ἐντεῦθεν δὲ τὴν ἐπιοῦσαν ἡμέραν ὅλην ἐπορεύοντο διὰ χιόνος, καὶ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐβουλιμίασαν. Ξενοφῶν δ᾽ ὀπισθοφυλακῶν καὶ καταλαμβάνων τοὺς πίπτοντας τῶν ἀνθρώπων ἠγνόει ὅ τι τὸ πάθος.

Από εκεί  προχώρησαν μέσα στην πεδιάδα κάτω από χιονόπτωση τρεις σταθμούς και δεκαπέντε παρασάγγες. Κατά τον τρίτο σταθμό συνάντησαν μεγάλη δυσκολία και φυσούσε αντίθετος βόρειος άνεμος καταψύχοντας ολότελα τα πάντα και παγώνοντας τους ανθρώπους. Τότε κάποιος από τους μάντεις πρότεινε να θυσιάσουν στον άνεμο, και γίνεται η θυσία. Και σε όλους ολοφάνερα φάνηκε ότι σταμάτησε η σφοδρότητα του ανέμου. Το βάθος (σήμερα λέμε ύψος) του χιονιού ήταν μια οργιά. Το αποτέλεσμα ήταν να χαθούν πολλά ζώα και αιχμάλωτοι και περίπου τριάντα στρατιώτες. Πέρασαν λοιπόν  τη νύχτα ανάβοντας φωτιά. Υπήρχαν πολλά ξύλα στον σταθμό. Αυτοί, όμως, που έφτασαν αργά δεν είχαν ξύλα. Όσοι λοιπόν, έφτασαν πρώτοι και ζεσταίνονταν στη φωτιά δεν άφησαν αυτούς που ήρθαν αργοπορημένοι να πλησιάσουν στη φωτιά, αν δεν τους έδιναν σιτάρι ή κάποιο άλλο, αν είχαν, φαγώσιμο. Εκεί λοιπόν έδωσε ο ένας στον άλλο ό,τι είχε ο καθένας. Όπου έκαιγε η φωτιά, καθώς έλιωνε το χιόνι δημιουργήθηκαν λάκκοι μεγάλοι μέχρι το έδαφος· εκεί ήταν δυνατόν να μετρήσουν το βἀθος (ύψος) του χιονιού. Από εκεί όλη την επόμενη μέρα προχωρούσαν μέσα στο χιόνι, και πολλοί από τους ανθρώπους υπέφεραν από υπερβολική ασιτία. Ο Ξενοφώντας καθώς ήταν αρχηγός της οπισθοφυλακής και βρίσκοντας αυτούς που έπεφταν κάτω, δεν γνώριζε ποια ήταν η αιτία.

 

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

Σταθμός: στάβλος, κατάλυμα για τους οδοιπόρους,

στην Περσία ήταν τα οικήματα κατά μήκος της βασιλικής οδού, στα οποία κατέλυε ο Βασιλιάς, όταν ταξίδευε.

 
ὁ παρασάγγης, γεν. -ου: Απόσταση ίση με  300 στάδια (1 στάδιο=184 μέτρα).
ἀποκαίω: Καίω, καταψύχω.
Πηγνύς: μετοχή Ενεστώτα ε.φ. του πήγνυμι :  στερεώνω, προσηλώνω, (για υγρά) κάνω κάτι να παγώσει.
Σφαγιάζομαι: Προσφέρω θυσία.
ὁργυιά: μονάδα μέτρησης ίση μήκους με 1 μέτρο και 85 εκατοστά.
Προσίημι: στέλνω προς, αφήνω κάποιον να πλησιάσει, αποδέχομαι,

(+απρ.) τολμώ να,

(+αιτ.) προσελκύω.
ὀψίζω: Πράττω αργά, έρχομαι αργά.
Μεταδίδωμι τινός τινί: Παρέχω μερίδιο.
Βόθρος: Λάκκος.
Παρῆν Παρατατικός του πάρειμι: (+δοτ.) είμαι κοντά, είμαι παρών, παρίσταμαι ως βοηθός,

φθάνω σε,

(απρόσωπο) είναι δυνατόν.
Βουλιμιάω –ῶ Υποφέρω από ασιτία.
ὀπισθοφυλακέω –ῶ Διοικώ την οπισθοφυλακή, το πίσω μέρος του στρατεύματος.
Καταλαμβάνω: (+αιτ.) πιάνω κάτι, κυριεύω,

εννοώ, καταλαβαίνω, αποδέχομαι,

προλαβαίνω, πιάνω (αυτούς που καταδιώκω),

ανακαλύπτω, ευρίσκω, συλλαμβάνω,

σταματώ, εμποδίζω.

 

 

 

Νοέ 01 2019

Δημήτρης Κοσμόπουλος: Η σχέση με το Ιερό είναι πάντα ζητούμενο

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ 23.09.2019

ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΓΚΡΑΤΗΣ

gre1256646_16014625

Εργα του καλλιτέχνη του γυαλιού Γιώργου Παπαδόπουλου που παρουσιάστηκαν στην εικαστική έκθεση με θέμα «Ορθοδοξία: Τρεις καλλιτέχνες – Τρεις τεχνικές – Ενα θέμα» στο Λονδίνο, στην αίθουσα του Ελληνικού Κέντρου.

Γεννήθηκε στο Κοντογόνι (Παπαφλέσσα) Πυλίας. Ποιητής, δοκιμιογράφος και μεταφραστής, ο Δημήτρης Κοσμόπουλος έχει εκδώσει εννέα ποιητικά βιβλία και τρία βιβλία δοκιμίων για θέματα λογοτεχνίας και κριτικής. Η ποίησή του έχει μεταφραστεί στις κυριότερες ευρωπαϊκές γλώσσες και στα αραβικά. Διευθύνει το λογοτεχνικό περιοδικό «Νέα Ευθύνη». Το 2005 τού απονεμήθηκε το βραβείο Eλληνα Λυρικού ποιητή «Λάμπρος Πορφύρας» της Ακαδημίας Αθηνών και το 2013 το Διεθνές Βραβείο Κ. Π. Καβάφη για το σύνολο του ποιητικού του έργου. Το πλέον πρόσφατο ποιητικό του βιβλίο, το «Θέριστρον» (εκδ. Κέδρος 2018), τιμήθηκε με το Βραβείο Ποίησης του Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για το 2018 και το Βραβείο Ζαν Μωρεάς.

– Από τα δοκίμιά σας για τον Παπαδιαμάντη καταλαβαίνω ότι παρουσιάζεται μια σύγκρουση ανάμεσα στους Διαφωτιστές και στους «παραδοσιακούς» Ορθοδόξους. Θεωρείτε ότι η σύγκρουση αυτή παραμένει σταθερά αναλλοίωτη και στις μέρες μας;
– Η σύγκρουση υπάρχει σε δύο επίπεδα: κατ’ αρχάς στο επίπεδο του εκφερόμενου δημοσίου λόγου, δηλαδή στο επίπεδο της δημοσιογραφικής του διαχείρισης, που είναι επιδερμική. Οπωσδήποτε υπάρχει μια αντίθεση οπτικής που σχετίζεται με τα κοσμοείδωλα των δύο τάσεων όταν διαμορφωνόταν ο νεότερος ελληνισμός, παρότι αμφότερα είχαν μια αφετηρία αγαθών προθέσεων. Επασχαν από την έγνοια για τη συλλογική ιδιοπροσωπία αλλά και για τη διαμόρφωση του νεότερου ελληνισμού. Αυτό απετέλεσε το κοινό τους στοιχείο. Από την αρχή συνέβαινε το εξής: εκείνοι από τους «παραδοσιακούς» οι οποίοι είχαν και θύραθεν ευρωπαϊκή παιδεία αλλά και την παιδεία της εποχής τους, γύρεψαν εξαρχής –και διδάσκοντας τις επιστήμες που έφεραν τα «εξ Εσπερίας πεφωτισμένα έθνη»– τη δημιουργική σύνθεση της παραδομένης καθ’ ημάς εμπειρίας με τα σύγχρονά τους ευρωπαϊκά ρεύματα, σύνθεση η οποία εκκρεμεί επιτακτικά και στο νεοελληνικό σήμερα.

– Τι εννοείτε λέγοντας εμπειρία;
– Την εμπειρία του ενανθρωπήσαντος Χριστού μέσα στην Ιστορία – «Φως που πατεί χαρούμενο τον Αδη και τον Χάρο», κατά τον σολωμικό στίχο. Δείγμα της, το ιδιότυπο μέσα στην «αγραμματοσύνη» του Χριστός Ανέστη στον ήρωα του Παπαδιαμάντη:
Κ᾽στὸ – μπρὲ – Κ᾽στὸς ἀνέστη
ἐκ νεκρῶν θανάτων,
θάνατον μπατήσας,
κι ἔντοις – ἔντοις μνήμασι,
ζωὴν παμμακάριστε!

Επίσης, ο γηραιός και σεβάσμιος Κρητικός ψάλλει το Μεγαλυνάριο της Μεγάλης Παρακλήσεως «με την εξής προσθήκην», γράφει ο Παπαδιαμάντης: «Αλαλα τα χείλη των ασεβών, των μη προσκυνούντων, οι κερατάδες!, την εικόνα σου την σεπτήν…».


Το πλέον πρόσφατο ποιητικό βιβλίο του Δημήτρη Κοσμόπουλου είναι το βραβευμένο «Θέριστρον» (εκδ. Κέδρος, 2018).

– Επομένως οι παραδοσιακοί Ορθόδοξοι θα ήθελαν μια κοινωνία που βάση της θα είναι η χαρά της κοινότητας;
– Η χαρά της Ανάστασης, δεμένης με το Μυστήριο του Σταυρού. Η εμβάπτιση κάθε πτυχής του βίου στην ιερότητα. Κάποιοι εκκλησιαστικοί, όπως ο Ευγένιος Βούλγαρις (ο οποίος από την άλλη αλληλογραφούσε με τον Βολταίρο και τη Μεγάλη Αικατερίνη), υποστήριζαν ότι δεν πρέπει να προσλαμβάνουμε τα πάντα ακρίτως από την Ευρώπη. Λόγου χάριν, o ντεϊσμός, η μετατροπή της χριστιανικής παράδοσης της Ευρώπης σε μια αόριστη ιδεολογία περί υπέρτατου όντος που, ουσιαστικά, εξορίζει τον Θεό από τη ζωή, τους έβρισκε αντίθετους.

– Στην Ορθοδοξία, πού βρίσκεται ο Θεός μέσα στην κοινωνία;
– Στην εκκλησιαστική κοινότητα. Είναι βρώσιμος και πόσιμος. Η Εκκλησία είναι τραπέζι χαράς. Είναι ο Μυστικός Δείπνος με τον Χριστό Αναστημένο.

Το μοντέρνο υπάρχει ως μορφή νεκροφάνειας, ως πτωμαΐνη

– Στην ορθόδοξη αγιογραφία η Παναγία είναι το κύριο πρόσωπο;
– Είναι ο Χριστός, και η Παναγία διά του Χριστού. Μάλιστα, δεν είναι μόνον ο Εσταυρωμένος Χριστός του πάθους, αλλά δι’ αυτού, ο Χριστός της Ανάστασης.

– Με ενδιαφέρει η σχέση Του με την Παναγία. Ποια από τις τρεις μεγάλες μορφές στην αγιογραφία (Δεομένη, Βρεφοκρατούσα και Εγκυμονούσα) σάς εκπροσωπεί καλύτερα;
– Θα προτιμούσα τον όρο «εικονογραφία». Και στις τρεις μορφές που προαναφέρατε, η Παναγία είναι ο άνθρωπος που έγινε Θεοτόκος και σάρκωσε τον Χριστό. Είναι ο άνθρωπος τον οποίον ανέμενε η Ιστορία. «Εξ ης ο σύμπας των ανθρώπων χους εις σώμα ανεπλάσθη Θεώ» (Ιωάννης Δαμασκηνός).

– Το μοντέρνο λοιπόν δεν μπορεί παρά να υπάρχει στη ζωή μας.
– Το μοντέρνο υπάρχει ως μορφή νεκροφάνειας, ως πτωμαΐνη. Η κρίση των τελευταίων δεκαετιών θέτει ένα αίτημα: την επανεύρεση ενός συστήματος αναφορών το οποίο θα φέρνει μια γαλήνη συνύπαρξης. Η συνομιλία με τις έμμετρες μορφές, την εκκλησιαστική υμνογραφία, το δημοτικό τραγούδι και τον μοντερνισμό, εξίσου μου δίνει τη δυνατότητα συγκροτήσεως ενός προσωπικού ιδιώματος βιωματικά. Είναι η προτροπή που μου δίνει ο αρχέγονος ρυθμός, ώστε να αναφερθώ στον εκφραστικό κόσμο εκείνο που είχε άμεση σχέση με την ιερότητα. Οπως δεν μπορεί να είναι κανείς ζωγράφος αν δεν γνωρίζει χρώμα και σχέδιο, έτσι και σήμερα υπάρχουν εκατομμύρια φερόμενοι ως ποιητές χωρίς να ξέρουν τι είναι το μέτρο.

– Αυτές οι απεικονίσεις, πώς διαφοροποιούν την έννοια του ιερού για τους ανθρώπους; Πώς επηρεάζουν τη ζωή των ανθρώπων – είτε πιστεύουν είτε όχι;
– Στον πόνο και στη βλασφημία, όλοι τη μάνα μας επικαλούμαστε και βρίζουμε! Βρίζουμε τη μάνα που κουβαλά τον Χριστό μέσα της, γιατί αρνούμαστε την ενηλικίωση ως εξατομίκευση. Γι’ αυτό κάνουμε σαν παλαβοί έναντι της συνθήκης της κατά Κονδύλη «μαζικής δημοκρατίας».

– Στη δική σας ποίηση, η μορφή που χρησιμοποιείτε αποτελεί έκφραση αυτής της παράδοσης και μια προσωπική σας αντίδραση σε αυτή την πεπτωκυία λαϊκή ευσέβεια;
– Η σχέση με το Ιερό είναι πάντα ζητούμενο. Σήμερα, έχει απολεσθεί από τον κανόνα της συμπεριφοράς του Νεοέλληνα. Υφίσταται μόνο όπου και όταν λειτουργεί σωστά το εκκλησιαστικό σώμα.

– Εσείς θέλετε να την επαναφέρετε ποιητικά;
– Η ποίηση δεν είναι θέμα προθέσεως. Είναι θέμα μορφής και αποτελέσματος. Ασκούμαι σε όλες τις μορφές. Κατατείνω όμως στα τελευταία μου τρία βιβλία, με κορύφωση το «Θέριστρον», στη σύγκραση των κατακτήσεων του μοντερνισμού διά του «ελεύθερου στίχου» με τα επιτεύγματα της υπόλοιπης λυρικής παρακαταθήκης, από την οποία αξιοποιώ την εμμετρότητα, τη ρυθμική αγωγή και την προσωδιακή τάξη.

Σας θυμίζω ότι από το 1913 ο πρωτοπόρος του μοντερνισμού T.S. Eliot είχε τονίσει ότι υπάρχει αντινομία στη φράση «ελεύθερος στίχος». Στίχος σημαίνει συγκεκριμένη χρήση και διάταξη των λέξεων ώστε να παράγεται ποιητικό αποτέλεσμα. Τα πρώτα έργα του μοντερνισμού (π.χ. Waste Land) γράφονται σε έμμετρη μορφή. Η εμμετρότητα υπάρχει στους κορυφαίους του μοντερνισμού.

– Μήπως αυτή η επιλογή της εμμετρότητας είναι ένα είδος νευρωτικού εφησυχασμού, επαναλήψεως του σταθερά αναγνωρίσιμου;
– Πολύ ωραία ερώτηση. Σήμερα η ποιητική έκφραση παλινωδεί ανάμεσα σε δύο πόλους: τη λεκτική «πιτυρίδα» της ασυδοσίας του κατ’ επίφαση μοντερνισμού, που καταλήγει παραληρηματική φαιδρότητα. Από την άλλη πλευρά, η αναπαλαιωτική αντίδραση οδηγεί σε ένα αρνητικό φαινόμενο άμυνας: στον μηρυκασμό ή στη νευρωτική επιστροφή στο παρελθόν. Το πρόβλημα σήμερα δεν είναι να γράψουμε ποιήματα «ρετρό», κατά μίμησιν του Αγρα, του Καρυωτάκη ή και του Σολωμού ακόμα. Είναι να επανεύρουμε την ευρωστία της μονάδας, του «πυρηνικού κόσμου» του ποιήματος, που είναι ο στίχος, μέσα από τη συνομιλία με τις έμμετρες μορφές υπονομεύοντάς τες, εξαρθρώνοντας όπου και όταν πρέπει την παραδομένη εμμετρότητα και δημιουργώντας ένα νέο ρίγος, βγαλμένο από την αλληλοπεριχώρηση έμμετρου και μοντέρνου.

Οκτ 03 2019

που σκληρά πολεμάτε πάνω στα βουνά

… που σκληρά πολεμάτε πάνω στα βουνά | tanea.gr

Διαμαντής Γιάννης Θ26 Οκτωβρίου 2018 | 06:00
Στις 7 Απριλίου του 1939 η φασιστική Ιταλία του Μπενίτο Μουσολίνι καταλαμβάνει την Αλβανία. Τα ιταλικά στρατεύματα βρίσκονται πλέον μία ανάσα από τα ελληνικά σύνορα. Ξεκινά έτσι μια περίοδος έντονης νευρικότητας στις σχέσεις των δύο χωρών. Δεκατέσσερις μήνες αργότερα, τον Ιούνιο του 1940, η είσοδος της Ιταλίας στον Β” Παγκόσμιο Πόλεμο, στο πλευρό της ναζιστικής Γερμανίας, κατέστησε φανερό ότι η ημέρα που ο Μουσολίνι θα διέταζε τη στρατιωτική εισβολή στην Ελλάδα δεν θα αργούσε. Η κήρυξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου έρχεται τελικά τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, μετά την άρνηση του έλληνα δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά να αποδεχθεί το ιταλικό τελεσίγραφο με το οποίο, μεταξύ άλλων, η Ιταλία απαιτούσε το δικαίωμα να καταλάβει μέσω των ενόπλων δυνάμεών της στρατηγικά σημεία του ελληνικού εδάφους. Πριν καν ακόμα χαράξει, οι ιταλικές δυνάμεις επιτίθενται με ταυτόχρονες επιχειρήσεις στην Ηπειρο, στην ορεινή περιοχή της Πίνδου, αλλά και με βομβαρδισμούς στόχων στο εσωτερικό της χώρας. Στόχος του Μουσολίνι και του επιτελείου του είναι ο ιταλικός στρατός, εντός λίγων μόνο εβδομάδων, να έχει καταλάβει όχι μόνο την Ηπειρο και τα νησιά του Ιονίου αλλά ολόκληρη την ελληνική επικράτεια. Η πραγματικότητα όμως θα τους διαψεύσει. Από τις πρώτες κιόλας ημέρες της μάχης, οι Ιταλοί από εισβολείς θα μετατραπούν σε ατάκτως υποχωρούντες και οι έλληνες στρατιώτες με την καίριας σημασίας συμβολή των άμαχων συμπατριωτών τους θα γράψουν μία από τις ενδοξότερες σελίδες της ιστορίας του Β” Παγκοσμίου Πολέμου.

Οκτ 03 2019

Τέχνες εν πολέμω

Αφηγήσεις και αναμνήσεις για τους ανθρώπους της τέχνης και των γραμμάτων που υπηρέτησαν στο αλβανικό μέτωπο το 1940

Τέχνες εν πολέμω | tanea.gr

ΑΛΒΑΝΙΑ – ΔΕΛΒΙΝΟ – 1941 – ΑΛΒΑΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ – ΕΛΥΤΗΣ ΟΔΥΣΣΕΑΣ

Γεωργουσόπουλος Κώστας26 Οκτωβρίου 2018 | 05:00
Είχα την τύχη να συναντήσω στη ζωή μου πληθώρα ανθρώπων που με σημάδεψαν, θετικά και αρνητικά. Και οι δύο αυτές αντίθετες επιρροές μας διαμορφώνουν, φέρουμε, όπως λέει και ο όρος που προηγήθηκε, τα σημάδια τους.
Σήμερα, παραμονή μιας μεγάλης μέρας του γένους (είδατε, γράφω γένους μήπως και παρεξηγηθώ αν γράψω έθνους) η μνήμη μου ταξιδεύει επτά και κάτι δεκαετίες πίσω και χρόνια αργότερα από τότε, αλλά συναντώντας ανθρώπους, φίλους ή δασκάλους, που μετέφεραν στη ζωή τους και στη ζωή μου με το παράδειγμά τους τις ανεξίτηλες εμπειρίες του έπους του “40. Σπεύδω να πω ότι ως εκπαιδευτικός, όλων των βαθμίδων πολύ συχνά, κυρίως μετά το “70 έπεσα σε βαθιά κατάθλιψη, όταν μαθητές μου και φοιτητές μου όχι μόνον δεν μπορούσαν να προσδιορίσουν χρονικά το έπος της Αλβανίας, αλλά αγνοούσαν ακόμη και το ίδιο το γεγονός. Μικρότερα παιδιά πάντως του Δημοτικού Σχολείου, αστικής προέλευσης, μπέρδευσαν τον αντίπαλο άλλοτε με τους Πέρσες κι άλλοτε με τους Τούρκους!
Επανέρχομαι στις εμπειρίες που με συνοδεύουν μια ζωή. Ημουν πολύ μικρό παιδί αλλά οι μνήμες είναι τόσο έντονες και δεν έχουν να κάνουν, όπως είναι λογικό, με γεγονότα, αλλά με συναισθήματα.
Η πιο έντονη εντύπωση είναι όταν γύρισε από το μέτωπο ο αδελφός της μητέρας μου, ένας γεωργός μορφωμένος τουλάχιστον στην παραγωγική διαδικασία και τις νέες μεθόδους καλλιέργειας (διάβαζε πριν από τον πόλεμο εγχειρίδια στα γερμανικά!).
Είχε επιστρατευθεί και είχε υπηρετήσει στην προκεχωρημένη ζώνη με το ορεινό πυροβολικό, όντας πυροβολητής. Οταν γυρίζοντας με τα πόδια από την Αλβανία πέρασε από την πρωτεύουσα του νομού κατευθυνόμενος στο χωριό της γιαγιάς, όπου είχε τα κτήματά του, ήλθε μέσα στις λάσπες και τις ψείρες στο σπίτι μας. Μπήκε και εκείνος ο ψημένος αγρότης έπεσε σε μια καρέκλα και επί ώρα έκλαιγε σαν το μωρό παιδί μουρμουρίζοντας «μας πρόδωσαν. Νικούσαμε και μας άφησαν σαν ρεμπέτ ασκέρι να γυρίσουμε ξυπόλητοι και ψειριασμένοι». Και τρανταζόταν από λυγμούς.
Δεν έχω ξαναδεί άντρα δύο μέτρα να κλαίει και μάλιστα όταν συνήθως άκουγα στη γειτονιά να λένε «οι άντρες δεν κλαίνε»!
Ηρθαν ύστερα τρομερές μέρες: Κατοχή, Εμφύλιος, εκτελέσεις, εκτελέσεις, εκτελέσεις. Πείνα, φακελώματα, αποκλεισμοί, από τον Αννα στον Καϊάφα. Ομως θα μείνω στον τρόπο και στο ήθος των ανθρώπων της Τέχνης που βίωσαν το Αλβανικό, όπως τα διάβασα και τα μελέτησα στα έργα τους και όπως η τύχη το έφερε να τα ρουφήξω από τα ίδια τους τα λόγια.
Δεν θα εξαντλήσω τη συντυχιά μου. Θα πάρω αντιπροσωπευτικές περιπτώσεις από το εύρος των πνευματικών λειτουργημάτων.
Θα ξεκινήσω με μια συνάντηση της ζωής μου από τις πλέον πολύτιμες. Μεγαλώνοντας στην ελληνική επαρχία από το “40 έως το “55 και έχοντας από τον πατέρα μου ένα πάθος για το θέατρο (εκείνος ήταν ένας φανατικός θεατής!), έβλεπα όλους τους περιοδεύοντες στην επαρχία θιάσους. Εκεί είδα την Κοτοπούλη, τον Μυράτ, τον Ηλιόπουλο, τη Συνοδινού, τον Καλλέργη κ.ά. κι εκεί τους έξοχους λαϊκούς θεατρίνους των ένδοξων και τίμιων μπουλουκιών. Ανάμεσά τους τον Λουκά Μυλωνά και τον Χρέλια, δύο μέγιστους κωμικούς που μετέφεραν αιώνων κώδικες του ευρωπαϊκού λαϊκού θεάτρου (της κομέντια ντελ άρτε, της εξτραβαγκάντζας, του μιούζικ χολ κ.λπ.).
Τον Χρέλια τον πλησίασα αργότερα και συχνά βοήθησε με την πείρα του (συνταξιούχος πια) νεώτερους φίλους ηθοποιούς που άντλησαν πολύτιμες πληροφορίες για την οργάνωση, το ρεπερτόριο και τις εργασιακές σχέσεις.
Ο Χρέλιας, όταν αποδήμησε, άφησε στα παιδιά του τα απομνημονεύματά του με την επιθυμία να τα προλογίσω. Ετσι και έγινε. Εκδόθηκαν από τον Καστανιώτη με πρόλογό μου και εκεί διαβάζουμε, όχι μόνο την έξοχη δράση του στη θεατρική περιφέρεια, αλλά τη συνειδητή και εξαίρετη θητεία του ως μαχητή σε προκεχωρημένες θέσεις στην Αλβανία. Δηλώνει ότι έπρεπε να αποδείξει με πράξεις πόσο συκοφαντικά είναι όσα κυκλοφορούν για τους «θεατρίνους» στα αστικά, αλλά και στα λαϊκά «σαλόνια».
Στο μέτωπο της Αλβανίας υπηρέτησε και ο μέγας πεζογράφος και δοκιμιογράφος, ο εκλεκτός θεατρικός ποιητής Αγγελος Τερζάκης. Μας κληροδότησε μάλιστα και ένα πυκνό αλλά εξαντλητικό και σαφές χρονικό του αλβανικού έπους, που αν ήμασταν πολιτεία που τιμά τους αγώνες της για ελευθερία και τιμή, έπρεπε να έχει κάθε χρονιά μοιραστεί στα Λύκεια της χώρας, ώστε να μη μας εκπλήσσει η άγνοια των παιδιών μας για τις ηρωικές σελίδες της πρόσφατης ιστορίας μας.
Ο Τερζάκης δεν γράφει ως ιστορικός. Σημειώνει τα γεγονότα με τη μορφή ημερολογίου, μιας καθημερινής εμπειρίας στην πυρίκαυστη ζώνη. Στο μέτωπο βρέθηκε και ο Γιάννης Τσαρούχης και μνημείωσε σ” ένα σημειωματάριο φτηνό τις εικαστικές του εντυπώσεις. Μ” αυτόν τον τρόπο διέσωσε ένα χρονικό με πορτρέτα συναγωνιστών, ανάμεσα στα οποία και του Οδυσσέα Ελύτη!
Πολλές φορές αυτή η μνημείωση της ιστορικής στιγμής λειτουργεί ως έσχατο αποτύπωμα, αφού τα πρόχειρα πορτρέτα αποτελούν τεκμήρια προλόγου στην αιωνιότητα και πολύτιμα εικαστικά τιμαλφή για αγαπημένα πρόσωπα των μετόπισθεν.
Ετσι θα λειτουργήσουν και οι εικαστικές μνήμες του ποιητή Παπανικολάου που δεν γύρισε ποτέ από το μέτωπο.
Ο Οδυσσέας Ελύτης που βρέθηκε σε προκεχωρημένη γραμμή πυρός αρρώστησε βαριά και χρειάστηκε να μεταφερθεί σε κινητό νοσοκομείο και ύστερα στα Γιάννινα. Ομως η ποιητική του συνείδηση λειτούργησε με άκρα ευαισθησία, τόσο ώστε αμέσως μετά τον πόλεμο γράφτηκε το μέγα επικολυρικό του ποίημα «Ασμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας», ένα ηρωικό ρέκβιεμ που μαζί με το έξοχο «Μπολιβάρ» του Νίκου Εγγονόπουλου, άλλου στρατευμένου στο μέτωπο ποιητή και ζωγράφου, αποτελούν δύο μείζονα ποιητικά τεκμήρια για τις βαθιές εγγραφές στη συνείδηση των ευαίσθητων λογοτεχνών μιας μοναδικής ιστορικής θητείας στην τιμή της πατρίδας (λέτε να βρω τον μπελά μου που μιλάω για πατρίδα;).
Ο Ελύτης στο κορυφαίο έργο του «Το άξιον εστί» και σ” ένα από τα αναγνώσματα καταγράφει την τρομερή στην κόψη του ξυραφιού πορεία των ψειριασμένων στρατιωτών στο χιονισμένο μέτωπο ανάμεσα στις βολές των πυροβόλων, στους βομβαρδισμούς των εχθρικών αεροπλάνων και στα βογκητά των τραυματιών, καθώς τους μεταφέρουν μέσα στην καταιγίδα φύσης και μάχης οι τραυματιοφορείς στα πρόχειρα νοσοκομεία στα μετόπισθεν.
Είχα την ευτυχία να συνομιλώ για ώρες για την τέχνη και τη ζωή με τον Μάνο Κατράκη. Και είχα απολαύσει (αν αυτό το ρήμα επιτρέπεται) τις αφηγήσεις του από το μέτωπο. Είχε στρατευτεί με κρητικό λόχο, από κείνους που άφησαν ηρωικές αναμνήσεις στους στρατιώτες της αλβανικής εποποιίας.
Ο Κατράκης ξεκίνησε την καλλιτεχνική του πορεία ως χορευτής κρητικών χορών. Ετσι, ως μέλος μιας ομάδας κρητών χορευτών, κλήθηκε να συμμετάσχει σε μια παράσταση του «Ερωτόκριτου» που είχε διασκευαστεί για τη σκηνή του Θεάτρου Μαρίκας Κοτοπούλη. Ετσι γοητεύτηκε από το σκηνικό γεγονός και πέρασε στην άλλη όχθη, του θεάτρου, τόσο γρήγορα, ώστε ο πρώτος του ρόλος ήταν στο ίδιο έργο ο Κρητικός που μονομαχεί με τον Ερωτόκριτο. Ο Κατράκης όταν αναφερόταν στο Αλβανικό περιέγραφε τη δράση του σχεδόν με χορευτικούς κώδικες, αφού αυτός, πανύψηλος ντελικανής, εξέφραζε μια θεατρική αισθητική στην κίνηση, που την είχε καταστήσει αισθητική του θεάτρου.
Στο μέτωπο βρέθηκαν ο Αλέκος Σακελλάριος, ο Τσιφόρος, ο Γιώργος Οικονομίδης που είχε γράψει και τους στίχους του «Κορόιδο Μουσολίνι». Ο δε Σακελλάριος σκετς σατιρικά που κατέβηκαν στην επιθεωρησιακή σκηνή να τα ερμηνεύσουν οι μεγάλες Κοτοπούλη, Κατερίνα, Ντιριντάουα και βεβαίως η έξοχη Δανάη.
Εκαναν όλοι οι άνθρωποι του πολιτισμού το καθήκον τους όπως το έκανε ο Αισχύλος, ο ποιητής του Ακάθιστου Υμνου, ο Χουρμούζης, ο Μαβίλης και στο αντάρτικο ο Ρώτας, ο Μπαχαριάν, ο Ξένος, ο Σεβαστίκογλου, ο Μέμος Μακρής. Και όπως θα το ξανάγραφε ο Ελύτης: «Τώρα τι κάνουμε;».

Οκτ 03 2019

28η Οκτωβρίου 1940 : Μια μεγαλειώδης στιγμή ανάτασης

Ο φωτογραφικός φακός και οι διανοούμενοι της εποχής καταθέτουν τη μαρτυρία τους για τις πρώτες ημέρες της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Καρασαρίνης Μάρκος

| 28.10.2018 – 08:00  ΤΟ ΒΗΜΑ

28η Οκτωβρίου 1940 : Μια μεγαλειώδης στιγμή ανάτασης | tovima.gr
«Δευτέρα, 28. Κοιμήθηκα δύο το πρωί, διαβάζοντας Μακρυγιάννη. Στις τρεις και μισή μια φωνή μέσα από το τηλέφωνο με ξύπνησε: «Εχουμε πόλεμο». Τίποτε άλλο, ο κόσμος είχε αλλάξει. Η αυγή, που λίγο αργότερα είδα να χαράζει πίσω από τον Υμηττό, ήταν άλλη αυγή: άγνωστη. Περιμένει ακόμη εκεί που την άφησα. Δεν ξέρω ακόμη πόσο θα περιμένει, αλλά ξέρω πως θα φέρει το μεγάλο μεσημέρι». Στις 28 Οκτωβρίου 1940 ο Γιώργος Σεφέρης, προϊστάμενος τότε της Διεύθυνσης Εξωτερικού Τύπου στο υφυπουργείο Τύπου και Τουρισμού, πληροφορείται από πρώτο χέρι την εμπόλεμη κατάσταση της χώρας. Το ιταλικό τελεσίγραφο που επιδίδεται ξημερώματα από τον πρέσβη της Ιταλίας Εμανουέλε Γκράτσι στον Ιωάννη Μεταξά δεν του είναι αναπάντεχο: οι «Μέρες» του διπλωμάτη ποιητή, όπως και το «Πολιτικό Ημερολόγιό» του (αμφότερα από τις εκδόσεις Ικαρος), προδίδουν το δύσθυμο πολεμικό κλίμα που σε όλο το 1940 συνόδευε την επίδραση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην ουδέτερη Ελλάδα. Για τον ίδιο, η αίσθηση των αρχικών ωρών του πολέμου δεν είναι απελευθερωτική. Εχει καθήκοντα να επιτελέσει, να μεταφέρει το διάγγελμα του Μεταξά στο υπουργείο, να δακτυλογραφήσει το διάγγελμα του βασιλιά Γεωργίου Β’, ελλείψει δακτυλογράφων, να απαγορεύσει τη μετάδοση τηλεγραφημάτων των ιταλών και γερμανών ανταποκριτών. Ταιριαστή η σεφερική όψη των πραγμάτων, γιατί δίνει το ανεξιχνίαστο των πρώτων στιγμών της εισόδου σε μια μεγάλη περιπέτεια που προορίζεται να σημαδέψει ανεξίτηλα την Ελλάδα του 20ού αιώνα.
Πώς ακριβώς είναι το κλίμα του πολεμικού αυτού φθινοπώρου; Πολλοί – φωτογράφοι, λογοτέχνες, απλοί άνθρωποι – αισθάνονται την ανάγκη να το δουν στον δρόμο. Ο ίδιος ο Σεφέρης γράφει «κατέβηκα στους δρόμους για να ιδώ τα πρόσωπα. Το πλήθος έσπαζε τα τζάμια των γραφείων της Αλα Λιτόρια», της ιταλικής αεροπορικής εταιρείας. «Βουκουρεστίου και Σταδίου» σημειώνει την τοποθεσία ο Γιώργος Θεοτοκάς, ο οποίος επίσης περιγράφει τη σκηνή ως αυτόπτης στα «Τετράδια Ημερολογίου» (εκδ. Εστία). «Η γενική εντύπωση είναι ότι θα περάσουμε ειρηνικό χειμώνα. Την άνοιξη πια ο Θεός βοηθός!» ήταν η δική του καταγραφή στις 27 Οκτωβρίου. Το πρωί της επομένης όμως ξυπνά «με τις καμπάνες που σημαίνουν την κήρυξη του πολέμου και τον πρώτο συναγερμό». Ο «ωραιότατος καιρός» και η «έξαψη» που νιώθει γύρω του δίνουν «στην ημέρα που αρχίζει μια όψη εορτάσιμη, πανηγυρική». Από την Κηφισιά, όπου μένει, παίρνει το λεωφορείο για την Αθήνα, ξεχνιέται διαβάζοντας εφημερίδα, όχι όμως τόσο ώστε να μην παρατηρήσει ότι «οι επιβάτες μιλούν για τον πόλεμο με πολλή ψυχραιμία και κάποτε με ευθυμία». Μετά τους Αμπελοκήπους βλέπει μια στρατιωτική μονάδα: «Οι στρατιώτες είναι άοπλοι. Είναι πολύ νέοι και καλά ντυμένοι. Τραγουδούν, γελούν, και παίζουν φάπες, κάνουν σαν παιδιά που ξεκινούν για μια ευχάριστη εκδρομή». Αργότερα, «πλήθη νέων, με στολές της ΕΟΝ ή με πολιτικά, έχουν χυθεί στους κεντρικούς δρόμους με λάβαρα, σημαίες, δάφνες, μουσικές. […] Ο κόσμος συμμετέχει σ’ αυτές της εκδηλώσεις, χειροκροτεί, ζητωκραυγάζει. Είχα πολλά, πάρα πολλά χρόνια να δω τέτοιο ενθουσιασμό στην Αθήνα. Αισθάνεται κανείς ένα πάθος μες στον αέρα […]. Και μια τέλεια εθνική ενότητα». Σχηματίζεται αυθόρμητα μια διαδήλωση προς τη λεωφόρο Κηφισίας που αποδοκιμάζει την ιταλική πρεσβεία και φωνάζει «ζήτω» έξω από τη βρετανική – «όταν πέρασε από τη γερμανική πρεσβεία κράτησε απόλυτη σιγή».
Οπωσδήποτε, η έξαψη κατακάθεται γρήγορα. Σε όλες τις μαρτυρίες της εποχής εμφανίζονται οι συνεχόμενοι συναγερμοί που διακόπτουν εργασία, συναντήσεις, μετακινήσεις. Οι ειδήσεις από το μέτωπο τις πρώτες ημέρες του Νοεμβρίου είναι συγκεχυμένες. Αναδεικνύεται η «δυσκολία ν’ αλλάξεις ένα σωρό ανθρώπους», κατά τον Σεφέρη, «να τους κάνεις, από ουδέτεροι που ήταν, πολεμικούς». Ο Θεοτοκάς συναντά «μια γριά προσφυγίνα», πανικόβλητη, της οποίας η μνήμη πηγαίνει στο 1922 και του μιλά «για την καταστροφή της Σμύρνης, για τα πτώματα στους δρόμους». Στις 18 Νοεμβρίου φτάνουν στην πρωτεύουσα λεωφορεία με τους πρώτους τραυματίες. Η περίσταση αποκτά χαρακτήρα πανηγυρικό, όπως και στις περιπτώσεις της κατάληψης της Κορυτσάς και του Αργυροκάστρου, ωστόσο ο Θεοτοκάς εντοπίζει τον «αέρα του Πολέμου»: «Υπήρχε στον αέρα μια βαριά θλίψη, ανακατωμένη με τις ζητωκραυγές, με τη χαρά των πρώτων νικών μας, με την τραχύτητα των συναισθημάτων μας όλων αυτών των ημερών». Η συσκότιση καθιστά την Αθήνα παράξενη πολιτεία: τη «βαριά μαυρίλα» της με τον «υπόκωφο θόρυβο της ζωής» τη διασπούν τα «χλωμά γαλάζια φώτα των αυτοκινήτων», γράφει ο Θεοτοκάς – «αυτοκίνητα με μαβιά φώτα, σαν φώτα κλινικής» βλέπει κι ο Σεφέρης. Οσοι για λόγους ηλικίας, υγείας, διοικητικών αναγκών έχουν μείνει σε αυτή την πόλη πιέζονται ψυχολογικά από την απουσία από μια κοινή προσπάθεια: γνωστοί του Θεοτοκά τού εκμυστηρεύονται ότι ντρέπονται τη σύζυγό τους ή ότι η μητέρα τους τούς προτρέπει να στρατευτούν.
Επίζηλη είναι η θέση των ήδη επιστρατευμένων Αγγελου Τερζάκη και Οδυσσέα Ελύτη. Ο πρώτος έχει φύγει για το μέτωπο από νωρίς – «Ολη η κακομοίρα η Ρωμιοσύνη μάς χαιρέτησε στο πέρασμά μας. Νέοι, γέροι, γυναίκες, παιδιά. Μας στέλνουν φιλιά. Κάνανε το σταυρό τους κι ύστερα σηκώνανε στον ουρανό τα χέρια» γράφει στις «Προσωπικές σημειώσεις» (από τις εκδόσεις Αστρολάβος / Ευθύνη) -, ενώ ο δεύτερος στα μέσα Νοεμβρίου μπορεί ήδη να λέει στον Θεοτοκά: «Σου γράφω καθισμένος τρακόσια μέτρα απέναντι από τους Ιταλούς». Ο κριτικός Γιώργος Κατσίμπαλης είναι κι αυτός αξιωματικός, σε μια πυροβολαρχία, έστω κι αν είναι λίγο «έξω από την Αθήνα». Ο συγγραφέας Γιάννης Μπεράτης, ο ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Τσάτσος, οι πολιτικοί Γεώργιος Καρτάλης, Ηλίας Τσιριμώκος, Παναγιώτης Κανελλόπουλος επιχειρούν να στρατευτούν. Ο 39χρονος Θεοτοκάς αναζητεί τρόπο κατάταξης ως εθελοντής, ωστόσο απολύεται ξαφνικά και μαθαίνει ότι «υπάρχει κάπου κάποιος φάκελός μου από τον οποίο ορισμένοι μυστηριώδεις αρμόδιοι έβγαλαν το συμπέρασμα ότι πρέπει να απομακρυνθώ από το στρατό ως «αριστερίζων»». Κατορθώνει τελικά μετά από τρεις μήνες να τοποθετηθεί σε λόχο ειδικοτήτων με την προοπτική να εκπαιδευτεί στους όλμους. Ο 56χρονος Αγγελος Σικελιανός, λίγο παρορμητικά, λίγο θεατρικά, κατά τον Σεφέρη, «μιλά για να πάει στο μέτωπο. Εγώ: «Θα πάτε στο μέτωπο, κ. Σικελιανέ;». Με κοιτάζει λίγο από ψηλά: «Αλλά τι; Ολο στο γραφείο θα καθόμαστε;» μ’ ένα τόνο τέλειας περιφρόνησης για μένα το γραφειοκράτη, ας πούμε». Ο Σικελιανός ζητεί να τον συνοδεύσει στο μέτωπο η γυναίκα του («μου λέει πως θα πεθάνει, αν πάω μόνος») – ο υφυπουργός Θεολόγος Νικολούδης, στον οποίο μεταφέρεται το αίτημα, γίνεται έξαλλος: «Να πάει μόνος του ή να μην πάει καθόλου!».
«Απροσδόκητα οι Ελληνες γίνονται ήρωες» γράφει ο Ρόντρικ Μπίτον στη βιογραφία του Γιώργου Σεφέρη «Περιμένοντας τον άγγελο» (εκδ. Ωκεανίδα). Η αισιοδοξία αυτών των ηρωικών ημερών του Νοεμβρίου θα πάρει σταδιακά σκοτεινότερη χροιά, όσο οι απώλειες θα αρχίσουν να γίνονται αισθητές (ο Οδυσσέας Ελύτης τραυματίζεται βαριά, ο κοινός φίλος των Ελύτη και Σεφέρη ποιητής Γιώργος Σαραντάρης σκοτώνεται), όσο η ανάμειξη της Γερμανίας στον ελληνοϊταλικό πόλεμο γίνεται όλο και πιο πιθανή, όσο ο ορίζοντας των πιθανοτήτων στενεύει. Ως τότε μένουν στη συλλογική μνήμη οι εικόνες των μικροπωλητών που πουλούν τσαρούχια, των φαντάρων που ξεκινούν για το μέτωπο, των αφισών των θεατρικών έργων που κοροϊδεύουν τον Μουσολίνι από σκηνής. Προτού γίνει έπος, Κατοχή, Αντίσταση και αργότερα φτάσει στην εμφύλια τραγωδία, το ’40 υπήρξε μια στιγμή ανάτασης.

Σεπ 24 2019

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 (φάκελος υλικού Αρχαία Ελληνικά Γ’ Λυκείου Προσανατολισμού) : ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ, Επιστολή στον Μενοικέα, 122: Η φιλοσοφία ως προϋπόθεση για την ευδαιμονία

Ο Επίκουρος, ιδρυτής μιας από τις πιο σημαντικές φιλοσοφικές σχολές της ελληνιστικής εποχής, γεννήθηκε στη Σάμο το 341 π. Χ. από Αθηναίους γονείς. Έχοντας ταξιδέψει πολύ και έχοντας δημιουργήσει ενεργούς κύκλους οπαδών στη Λάμψακο και στη Μυτιλήνη, μετακομίζει στην Αθήνα γύρω στο 306 π. Χ.  Εκεί ιδρύει μια αυθεντική φιλοσοφική σχολή και προσελκύει μεγάλο αριθμό μαθητών στον Κήπο του, έναν ιδιόκτητο χώρο έξω από τα όρια της πόλης, όπου συναντιούνται οι Επικούρειοι. Πεθαίνει το 271 π. Χ. Ο Επίκουρος παραδίδει μια φιλοσοφική ερμηνεία του κόσμου και του χώρου μέσα σε αυτόν που καταλαμβάνεται από τους ανθρώπους, και μέσα στις προθέσεις του είναι να μπορέσει να δώσει απαντήσεις στον αντικειμενικό σκοπό να καταφέρει κάποιος να επιτύχει και να έχει μια σταθερή και ευτυχισμένη ζωή. (Η ιστορία της φιλοσοφίας Umberto Eco/Riccardo Fedriga τ. 2 σελ. 16,18, Το Βήμα).

Ενδεικτικές Δραστηριότητες

Α. Τι λέει το κείμενο;

  1. Πώς συνδέεται η φιλοσοφία με την εὐδαιμονίαν σύμφωνα με τον Επίκουρο; Τι προσφέρει στους μεγαλύτερους και τι στους νεότερους;

Για τον Επίκουρο δεν υπάρχει κατάλληλη ηλικία για να ασχοληθεί κανείς με τη φιλοσοφία. Η επιδίωξη της σοφίας πρέπει να ξεκινά από την παιδική ηλικία και να συνοδεύει αλλά και να διαμορφώνει τον άνθρωπο καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό για τον Επίκουρο, για τι η φιλοσοφία εξασφαλίζει σε όλους τους ανθρώπους την υγεία της ψυχής, πράγμα που είναι το μέσο για την επίτευξη της ευδαιμονίας. Όλοι οι άνθρωποι θέλουν να ζήσουν μια ευτυχισμένη ζωή και αυτό το θεωρούν υπέρτατο σκοπό τους, άρα από το μέσο που οδηγεί σ’ αυτό ,δηλαδή τη φιλοσοφία, δεν μπορεί να αποκλείεται κανείς ούτε νέος ούτε γέρος, αλλά ούτε φτωχός ή πλούσιος, δούλος ή ελεύθερος, πολίτης ή μη.

«Ο προτρεπτικός αυτός λόγος προς τη φιλοσοφία είναι, μάλλον για πρώτη φορά στην ιστορία της φιλοσοφίας, μια ανοικτή (στον αντίποδα της πολιτικής ή πνευματικής αριστοκρατίας) πρόσκληση σε όλους τους ανθρώπους: νέους και γέρους πρώτα, αλλά -μπορεί κάποιος να συμπληρώσει με βάση τα όσα γνωρίζουμε- και προς άνδρες και γυναίκες, ελεύθερους και δούλους, μορφωμένους και αμόρφωτους, πλούσιους και φτωχούς. Ίσως η μόνη διάκριση που υφίσταται να ειναι ανάμεσα σε εκείνους που επιθυμούν να φιλοσοφήσουν και σε εκείνους που δεν επιθυμούν. Ωστόσο και οι τελευταίοι, αν ακούσουν την αληθινή (δηλ. την επικούρεια) φιλοσοφία και τον σκοπό της, θα προστρέξουν στο κάλεσμα της.» (Γ. Ζωγραφίδης «Επίκουρος, Ηθική η θεραπεία της ψυχής» , ΤΟ ΒΗΜΑ σελ. 394)

Ο νέος άνθρωπος με τη φιλοσοφία αποκτά ωριμότητα και σύνεση και έτσι ρυθμίζει τη ζωή του ορθά, ιεραρχεί τους στόχους του, απαλλάσσεται από την πλεονεξία, με αποτέλεσμα να μην βασανίζεται από την αγωνία για το μέλλον.

«Πάνω απ’ όλα πάντως πρέπει κανείς να εφαρμόζει την πειθαρχία των επιθυμιών, πρέπει να μάθει να αρκείται σε αυτό που είναι εύκολο να αποκτήσει, σε αυτό που ικανοποιεί τις βασικές ανάγκες της ύπαρξης και να μάθει να αρνείται ό,τι είναι περιττό. Συνταγή απλή που όμως επιφέρει μια ριζική ανατροπή του τρόπου ζωής: γεύματα λιτά, ρούχα απλά, απόρριψη πλούτου, τιμών και αξιωμάτων μια ζωή απόρριψης.» (Pierre Hadot «Τι είναι η αρχαία ελληνική φιλοσοφία σελ. 172 ΙΝΔΙΚΤΟΣ)

Γι’ αυτό αναφέρει στο κείμενο ότι ο νέος θα χαρακτηρίζεται από γεροντική ωριμότητα και δεν θα φοβάται το μέλλον, αφού δεν επιδιώκει τίποτα που να του προκαλεί άγχος και αδημονία και υπέρμετρες φροντίδες.

Από την άλλη στους ηλικιωμένους μεγάλη δύναμη έχει η μνήμη για τα περασμένα, αφού το παρελθόν είναι μεγαλύτερο σε διάρκεια από το προσδοκώμενο μέλλον. Οι αναμνήσεις λοιπόν, από μια συγκρατημένη ζωή, από μια σοφά βιωμένη ζωή θα γεμίζει ικανοποίηση τον άνθρωπο καθώς θα χαίρεται τα αγαθά που του χάρισε μια μετρημένη ζωή.

Ας προσέξουμε τις αντιστοιχίες:

νέος γέρων
μήτε μελλέτω φιλοσοφεῖν

ἄωρος

μήπω παρεῖναι τὴν ὥραν

μήπω τοῦ φιλοσοφεῖν ὑπάρχειν ὥραν

 

 μήτε κοπιάτω φιλοσοφῶν

πάρωρος

παρεληλυθέναι τὴν ὥραν

μηκέτι εἶναι (ὥραν)

 

 

Στην επόμενη όμως περίοδο προτιμάται το χιαστό (με βάση τις μεταφράσεις του φακέλου υλικού):

νέῳ

  

γέροντι

 
τῷ μὲν[ γέροντι] ὅπως γηράσκων νεάζῃ τοῖς ἀγαθοῖς διὰ τὴν χάριν τῶν γεγονότων τῷ δὲ [νέῳ] ὅπως νέος ἅμα καὶ παλαιὸς ᾖ διὰ τὴν ἀφοβίαν τῶν μελλόντων
ο ένας ώστε, καθώς γερνά, να παραμένει νέος μέσα στα αγαθά από ευγνωμοσύνη προς τα όσα έγιναν (μτφρ Γ. Ζωγραφίδης) και ο άλλος, αν και νέος, να είναι συνάμα και ώριμος, καθώς θα είναι απαλλαγμένος από τον φόβο για όσα θα γίνουν. (μτφρ Γ. Ζωγραφίδης)
ο ένας για να μένει, κι όταν γερνά, νέος χάρη στα όμορφα πράγματα, καθώς με χαρά θα ανατρέχει στα περασμένα. (μετάφραση Ν. Μ. Σκουτερόπουλος) ο άλλος για να ’ναι και ως νέος συνάμα γέροντας, καθώς δεν θα τον κυριεύει φόβος για τα μελλούμενα. (μετάφραση Ν. Μ. Σκουτερόπουλος)

Άλλη άποψη:

Στην Τράπεζα θεμάτων στις απαντήσεις του θέματος 23761 και σε απάντηση στο ερώτημα: Β1. Με ποια επιχειρήματα ο Επίκουρος αποδεικνύει την αναγκαιότητα της φιλοσοφίας για όλους, ανεξαρτήτως ηλικίας;

δίνεται η παρακάτω απάντηση:

“Η τρίτη περίοδος του αποσπάσματος συνιστά τη συμπερασματική (ὥστε…) διατύπωση της εισαγωγικής θέσης (δεοντολογική διατύπωση/χρήση ρηματικού επιθέτου) πλαισιωμένης με νέο επιχείρημα, επίσης κατά
συμμετρικό τρόπο διατυπωμένο (τῷ μὲν … τῷ δὲ):
1. Οι νέοι, καθώς θα γερνούν, θα τείνουν να διασώσουν τη νεότητά τους, από ευγνωμοσύνη προς τα όσα έγιναν.
2. Οι ηλικιωμένοι, θα νιώθουν νέοι στα γεράματά τους, λόγω της έλλειψης φόβου για τα μελλοντικά δεινά ή και τον θάνατο.
Για τον Επίκουρο τόσο η ευγνωμοσύνη για όσα συμβαίνουν στη ζωή, όσο και η υπέρβαση του φόβου για το μέλλον ή και τον θάνατο συνιστούν το τελικό ζητούμενο μιας συνεπούς φιλοσοφικής στάσης, σύμφωνα με τις αρχές της επικούρειας διδασκαλίας.”

Την ίδια άποψη εκφράζει και ο κος Μπετσάκος (Βασίλειος Μπετσάκος Επιμορφωτικό Υλικό για τα Αρχαία Ελληνικά Γ’ Λυκείου):

Στην τρίτη περίοδο (επανα)κατατίθεται το συμπέρασμα, η κεντρική θέση δηλαδή του φιλοσόφου: Ὥστε φιλοσοφητέον καὶ νέῳ καὶ γέροντι, πλαισιωμένο από ένα δεύτερο επιχείρημα, και πάλι συμμετρικό:
Β1: Οι νέοι, καθώς θα οδηγούνται προς τα γηρατειά, θα τείνουν να διασώσουν τη νεότητά τους, μέσα από την ευγνωμοσύνη για όσα ζουν.
Β2: Οι ηλικιωμένοι, θα νιώθουν νέοι μέσα στα γηρατειά τους, καθώς θα αναπτύσσουν την έλλειψη φόβου για το μέλλον.
Η θέση που εδώ εννοείται: τόσο η ευγνωμοσύνη για τη ζωή, όσο και η αφοβία για τα μελλοντικά δεινά ή τον θάνατο αποτελούν μια φιλοσοφική στάση ζωής.”

« μήτε μελλέτω, μήτε κοπιάτω, φιλοσοφητέον, μελετᾶν χρή: Οι φράσεις αυτές έχουν τον έντονο δεοντολογικό χαρακτήρα (προστακτικές, ρημ. επίθετο –τέος, που δηλώνει το δέον, χρὴ +απαρέμφατο)· και ταιριάζουν στο γραμματειακό είδος: λόγος προτρεπτικός/διδακτική επιστολή.» Βασίλειος Μπετσάκος Επιμορφωτικό Υλικό για τα Αρχαία Ελληνικά Γ’ Λυκείου

« Εφόσον η φιλοσοφία φέρνει την ευδαιμονία, είναι μια δραστηριότητα αναγκαία για κάθε ηλικία και διαρκώς επείγουσα. Η αδιαφορία προς τη φιλοσοφία καθυστερεί, αν όχι ματαιώνει, την πορεία προς τον σκοπό της ζωής. Αυτό αποτελεί πεποίθηση του Επίκουρου, που θέλει ως κοινό για τις φιλοσοφικές του διδασκαλίες τον μέσο άνθρωπο. Ο νέος δεν έχει ολοκληρωμένη εκπαίδευση, άρα μπορεί να πλησιάσει τη φιλοσοφία αδέσμευτος ακόμη από τα βαρίδια της περιττής γνώσης (η άρνηση της παιδείας από τον Επίκουρο γίνεται και εδώ φανερή), ενώ ο γέρος συνεχίζει να ζει μέσα στα αγαθά  της φιλοσοφίας, εξασφαλίζοντας τις ευχάριστες αναμνήσεις του.  [….] Η διαφορά του γέρου από τον νέο είναι ως προς τη βιωμένη ευτυχία. Αν ο νέος έχει την ελπίδα αλλά και τον φόβο, ο άλλος έχει τη μνήμη -βασικό όρο της επικούρειας ευδαιμονίας. Βλ. Επίκουρος, Κύριαι δόξαι XVII. Πρβ. Ἐπικούρου Προσφώνησις 19, όπου ο γέρος, ξεχνώντας τα περασμένα αγαθά, γίνεται νέος».   (Γ. Ζωγραφίδης «Επίκουρος, Ηθική η θεραπεία της ψυχής» , ΤΟ ΒΗΜΑ σελ. 395, 396)

  1. Για πολλούς φιλοσόφους της αρχαιότητας η ευτυχία (εὐδαιμονία) αποτελεί τέλος (απώτερο σκοπό) της ανθρώπινης ζωής. Ποια φράση της επιστολής επαληθεύει ότι το ίδιο ισχύει και για τον Επίκουρο;

 Η φράση που δείχνει ότι και ο Επίκουρος, όπως όλοι οι φιλόσοφοι, επιδιώκει την ευδαιμονία και στόχος της φιλοσοφικής τους δραστηριότητας είναι να δείξουν τον δρόμο στους ανθρώπους προς αυτήν είναι η τελευταία του κειμένου: «εἴπερ παρούσης μὲν αὐτῆς πάντα ἔχομεν, ἀπούσης δὲ πάντα πράττομεν εἰς τὸ ταύτην ἔχειν»: όταν έχουμε την ευδαιμονία, έχουμε τα πάντα, όταν απουσιάζει από τη ζωή μας, κάνουμε τα πάντα ,για να την κατακτήσουμε.

«Ο Επίκουρος αυτό θεώρησε και αυτό έζησε ως το μεγαλύτερο πρόβλημα της ανθρώπινης ζωής: το «πώς μπορώ να είμαι ευτυχισμένος» δηλαδή ποια είναι η ιδανική μορφή ζωής που μπορώ να ζήσω. Και δεν ήταν ένα θεωρητικό ερώτημα. Την εποχή εκείνη οι φιλόσοφοι πίστευαν ότι μπορεί να απαντηθεί όχι μόνο στα λόγια αλλά και από την ίδια τη ζωή. Και το πρώτο βήμα ήταν η επιλογή της κατάλληλης φιλοσοφικής σχολής: όταν την επέλεγες, δεν επέλεγες απλώς μια μέθοδο να γνωρίζεις, ένα τρόπο να σκέφτεσαι ή κάποιες συγκεκριμένες γνώσεις· επέλεγες έναν τρόπο να ζήσεις.

Κορεσμένος από φιλοσοφικές συζητήσεις που δεν οδηγούσαν σε κάτι ωφέλιμο για την ανθρώπινη ζωή, ο Επίκουρος δεν δίστασε να διεκδικήσει για την φιλοσοφία τον ανώτερο δυνατό στόχο: να καθοδηγήσει τον χαμένο άνθρωπο μέσα από τις αντιξοότητες της προσωπικής και δημόσιας ζωής του, να κατακτήσει την ευτυχία εδώ και τώρα. Η φιλοσοφία δεν είναι απλώς μια μέθοδος που τη χρησιμοποιείς για τον σκοπό σου και μετά σου είναι άχρηστη· είναι ο δρόμος και το τέρμα μαζί. «Στις άλλες ασχολίες το αποτέλεσμα έρχεται αφού αυτές ολοκληρωθούν. Στην φιλοσοφία αντίθετα συνδυάζεται το τερπνό με τη γνώση. Η απόλαυση δεν έρχεται μετά τη μάθηση αλλά πάνε μαζί. […]

Ο μόνος τρόπος ζωής που οδηγεί στην ευτυχία είναι ο φιλοσοφικός. Δεν είναι μια ζωή χαμένη στην ερημική γαλήνη των μελετών, αλλά μια άσκηση των αρετών στην χαρούμενη κοινότητα των φίλων.» (Κάλφας, Ζωγραφίδης «Αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι» σελ. 180, 190 ΤΟ ΒΗΜΑ)

Β. Ας εμβαθύνουμε στο νόημα του κειμένου

  1. Να σχολιάσετε σε μία παράγραφο εκατό (100) περίπου λέξεων την φράση του Επίκουρου: οὔτε γὰρ ἄωρος οὐδείς ἐστιν οὔτε πάρωρος πρὸς τὸ κατὰ ψυχὴν ὑγιαῖνον.

Συνέχεια ανάγνωσης

Σεπ 17 2019

Οδηγίες για τη διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας και των Αρχαίων Ελληνικών στη Γ΄ τάξη Ημερήσιου Γενικού Λυκείου και Γ΄ και Δ΄ τάξεις Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2019-2020



Λήψη αρχείου

Σεπ 16 2019

Ενότητα 2η (Αρχαία Ελληνικά Προσανατολισμού): Η πρακτική και πολιτική διάσταση της φιλοσοφίας Αριστοτέλους «Προτρεπτικός προς Θεμίσωνα, 8-9»

Εισαγωγικά

Το έργο Προτρεπτικός ή Προς Θεμίσωνα ανήκει στην πρώιμη φιλοσοφική δραστηριότητα του Αριστοτέλη (προ του 351 π.Χ.  ) και έχει διττό στόχο:

α) να συμβουλέψει τον Θεμίσωνα, έναν άγνωστο Κύπριο βασιλιά, να ασχοληθεί με τη φιλοσοφία με απώτερο στόχο την ευδαιμονία, θυμίζοντας έτσι το πλατωνικό πρότυπο του φιλόσοφου βασιλιά,

β) να απαντήσει στον «Περί Αντιδόσεως» λόγο του Ισοκράτη, όπου ο ρήτορας ασκεί πολεμική στον Πλάτωνα και την Ακαδημία, υποστηρίζοντας την αξία της ρητορικής, ως παράγοντα παιδείας, καθώς στηρίζεται στην πείρα της πραγματικότητας. Από την άλλη κατηγορεί το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της Ακαδημίας, για τον ανώφελο θεωρητικό της χαρακτήρα.

Ο Αριστοτέλης υπερασπίζεται τη φιλοσοφία και αντικρούει τον πρακτικό χαρακτήρα που της αποδίδει ο Ισοκράτης. Για τον Αριστοτέλη φιλοσοφία σημαίνει να υιοθετούμε φιλοσοφικό τρόπο σκέψης για τα πράγματα. Μας καλεί να ερευνούμε και να εξετάζουμε τη ζωή μας σε μια διαρκή πορεία προς το γνῶθι σαὐτόν. « Η ουσία  της ηθικής φιλοσοφίας που παρουσιάζει ο παρών λόγος είναι η αυτογνωσία και ευδαιμονία στην οποία καταλήγει ο άνθρωπος με τη φιλοσοφική γνώση που είναι και γνώση ηθικών αρχών, η οποἰα τον βοηθά να ρυθμίσει την προσωπική του ζωή» (Τριαντάρη σελ. 406)

Η ΔΟΜΗ

α. Η διάκριση των εσωτερικών και εξωτερικών αγαθών και η σημασία της φιλοσοφίας.

β. Η υπόσταση της φιλοσοφίας: η θεωρητική γνώση και οι αρετές της ψυχής.

γ. Η πρακτική σοφία, η ανωτερότητα και η αυτοαξία της φιλοσοφίας.

δ. Η φρόνηση ως έννοια και τελικός σκοπός στην ανθρωπολογική αντίληψη του Προτρεπτικού.

Η παραπάνω διάταξη αποσκοπεί να αναδείξει όχι μόνο τη θεωρητική δραστηριότητα αλλά και την πρακτική της φιλοσοφίας και επιπλέον την ανάδειξή της στην ηθικοπολιτική διανόηση του Προτρεπτικού. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, εάν αναλογιστούμε, όπως αποδεικνύεται και από την ερμηνευτική σημασία του κειμένου, ότι η φρόνηση είναι ισοδύναμη με τη φιλοσοφία, δηλαδή έχει τη σημασία της θεωρητικής γνώσης της αλήθειας, όσο και τη σημασία της ηθικής γνώσης και πρακτικής σοφίας. (Τριαντάρη σελ. 452)

Ενδεικτικές Δραστηριότητες

Α. Τι λέει το κείμενο;

  1. Στην πρώτη παράγραφο αναπτύσσεται ένας συλλογισμός. Να εξηγήσετε πώς συνδέονται μεταξύ τους οι λέξεις του κειμένου:ὑποκείμενα, χρῆσις, ἐπιστήμης, φιλοσοφητέον, ὠφελίμως.

Ο συλλογισμός:

Α’ προκείμενη:  το σώμα και τα σχετιζόμενα με αυτό είναι εργαλεία των οποίων μπορούμε να κάνουμε κακή χρήση.

Β’ προκείμενη: η γνώση της επιστήμης (=φιλοσοφίας) μπορεί να βοηθήσει να τα αξιοποιήσουμε σωστά.

Συμπέρασμα: πρέπει λοιπόν να φιλοσοφούμε, για να ζούμε σωστά και ωφέλιμα.

Οι όροι ὑποκείμενα, χρῆσις, ἐπιστήμης, φιλοσοφητέον, ὠφελίμως συνδέονται ως εξής:

Το σώμα και όσα συνδέονται με αυτό μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μέσον και εργαλείο (ὑποκείμενα). Αυτά έχουν κάποια χρήση (χρῆσις) που είναι κατάλληλη για να υπηρετήσει το σκοπό τους. Η επιστήμη (ἐπιστήμης) μας καθιστά γνωστή αυτή τη χρήση. Πρέπει, λοιπόν να κατέχουμε αυτή τη γνώση (φιλοσοφητέον), η οποία συντελεί, ώστε να τα διαθέτουμε ορθά και να ζούμε ωφέλιμα (ὠφελίμως) και ευτυχισμένα.

“Η ψυχή είναι γι’ αυτόν (τον Αριστοτέλη) η εντελέχεια του σώματος, η μορφή που προκύπτει από τις κινήσεις και τις μεταβολές του οργανικού σώματος. Η ψυχή είναι το σκόπιμο αίτιο της σωματικής διαμόρφωσης και κίνησης, και, όντας ασώματη, είναι πραγματική ως δύναμη που κινεί και κατευθύνει το σώμα.”

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ WINDELBAND- HEIMSOETH Μετάφραση:  Σκουτερόπουλος, Ν.  ΜΙΕΤ” σελ. 171 τ. 1

«Στην πρώτη παράγραφο η φιλοσοφία θεωρείται απαραίτητη για τον έλεγχο των μέσων που θα διασφαλίσουν τον απώτερο στόχο του ανθρώπου, το τέλος της ζωής του (τελεολογική διάσταση). Αυτό είναι διττό: στη δημόσια ζωή η ορθότητα του βίου του κάθε ανθρώπου (ὀρθῶς)· στην ιδιωτική του ζωή η ωφέλεια (ὠφελίμως). Σα μέσα-όργανα που πρέπει να ελεγχθούν είναι το σώμα, τα μέλη του και οι δραστηριότητές του. Η χρήση των σωματικών μέσων απαιτεί ολοκληρωμένη, στέρεη γνώση (ἐπιστήμη), ώστε να αποφευχθούν πιθανοί κίνδυνοι. Αυτήν τη γνώση επιζητεί η φιλοσοφία.

  • ἐπικίνδυνος ἡ χρῆσις Ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά θυμίζει μια ιδέα που συναντάται σε διάφορους αρχαίους συγγραφείς: Ο άνθρωπος είναι ικανός τόσο για το καλό όσο και για το κακό, μάλιστα και τα δύο σε μεγάλη ένταση. Στα Πολιτικὰ η έμφαση πέφτει στις κοινωνικές συνέπειες, θετικές ή αρνητικές, των ανθρώπινων επιλογών, ενώ στον Προτρεπτικὸ ο συγγραφέας φαίνεται να επικεντρώνεται στον ίδιο τον υπεύθυνο μιας στάσης ζωής.
  • ὀρέγεσθαι τῆς ἐπιστήμης κτᾶσθαί τε αὐτὴν καὶ χρῆσθαι αὐτῇ προσηκόντως Κλιμάκωση: αρχικά ο άνθρωπος επιζητά τη γνώση (ὀρέγεσθαι)· μετά προβαίνει στην απόκτησή της (κτᾶσθαι)· τελικό ζητούμενο, όμως, είναι η εφαρμογή της, η χρήση της και μάλιστα η σωστή χρήση της (προσηκόντως χρῆσθαι) . Και αυτό, διότι συμβαίνει πολλές φορές να γνωρίζει ο άνθρωπος το σωστό, αλλά να μη θέλει ή να μην μπορεί να το εφαρμόσει. Αυτή την αδυναμία της γνώσης έναντι του πάθους ο Αριστοτέλης την ονομάζει ἀκρασίαν και τον άνθρωπο που γνωρίζει το σωστό αλλά δεν το εφαρμόζει ἀκρατῆ.» (Βασίλειος Μπετσάκος Επιμορφωτικό Υλικό για τα Αρχαία Ελληνικά Γ’ Λυκείου)
  1. Ποιες είναι οι διαφορετικές λειτουργίες που εκπληρώνουν μέσα στην κοινωνία οι διάφορες επιστήμες; Ποιον ξεχωριστό ρόλο ανάμεσα σ’ αυτές επιφυλάσσει ο Αριστοτέλης στη φιλοσοφία;

Συνέχεια ανάγνωσης

Όροι χρήσης blogs.sch.gr | Δήλωση προσβασιμότητας
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Accessibility by WAH