Μετάφραση: ΜΑΡΙΑ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗ
Ο Αχιλλέας επιδεικνύει το πτώμα του Εκτορα στα πόδια του Πατρόκλου. Πίνακας που ο Γάλλος ζωγράφος και πορτρετίστας Ζαν Ζοζέφ Τεγιασόν φιλοτέχνησε το 1769. Krannert Art Museum, Ιλινόι, ΗΠΑ.
Οι ταυρομάχοι υποστηρίζουν ότι για να απαλλαγείς από τον φόβο, υπάρχει μία μόνο λύση: να χρησιμοποιείς τον ίδιο τον φόβο, εμπνέοντας φόβο στον φόβο.
Για έναν που δεν έχει γνώση του θέματος, κάτι τέτοιο μπορεί να φαντάζει σαν τα ηχηρά παράδοξα στα οποία παραδίδονται άνθρωποι που έκαναν λόγο ύπαρξης μια συγκεκριμένη ηθική-αισθητική στάση. Στη θεωρία υπάρχει κάποια αλήθεια: όποιος θέλει να γίνει ταυρομάχος, πρέπει να ενσαρκώνει μια υπαρξιακή στάση που έχει μια εσωτερική και μια εξωτερική πλευρά άρρηκτα δεμένες μεταξύ τους, ένα ηθικό πλέγμα υπό την ονομασία torerι ΄a. Ωστόσο, όταν ο μη ειδικός μιλάει γι’ αυτή την ηθική-αισθητική στάση, γενικά αναφέρεται σε κάτι εντελώς διαφορετικό: στην αλαζονεία και στο θράσος που το φολκλόρ με τις καστανιέτες, βεντάλιες και κιθαρίτσες αποδίδει στην τόσο στερεότυπη –όσο και επιφανειακή και απατηλή– εικόνα του ταυρομάχου. Μα ο ταυρομάχος δεν είναι αλαζονικός μπροστά στον φόβο. Δεν τον υποτιμάει. Ούτε προσποιείται πως δεν τον αισθάνεται. Τα πράγματα είναι πολύ πιο περίπλοκα.
Για να το εξηγήσουμε κάπως απλά και πιο γενικά, ας ανατρέξουμε στην ετυμολογία του όρου. Το ιταλικό θηλυκό ουσιαστικό paura προέρχεται από το λατινικό pavor που σημαίνει «πανικός», «άγχος», «αγωνία». Το pavor με τη σειρά του ανάγεται στο αρχαίο ελληνικό ρήμα παίω που, όπως το ινδοευρωπαϊκό pat-, δηλώνει την πράξη του χτυπήματος. Οποιος δέχεται χτύπημα, είναι σαστισμένος, έντρομος (paveo στα λατινικά). Για να αντιμετωπίσουμε τον πανικό, προφανώς υπάρχει ένας μόνο δρόμος, που δεν έχει σχέση με τη φυγή. Είναι αδύνατον να ξεφύγουμε απ’ ό,τι μας πλήττει μέσα μας, αλλά μπορούμε να το χτυπήσουμε. Και για να το χτυπήσουμε, πρέπει να το βιώσουμε. Ο φόβος νικιέται εμπνέοντάς του φόβο.
Γνωρίζω καλά ότι αυτή η σύντομη ετυμολογική συζήτηση μπορεί να σας αφήσει άναυδους και απογοητευμένους. Σε τέτοιες περιπτώσεις, αξίζουν μόνο τα παραδείγματα. Θα ανατρέξω, λοιπόν, στο πιο αρχαίο παγκόσμιο παράδειγμα, που επίσης είναι το ωραιότερο σε λογοτεχνικό και ανθρώπινο επίπεδο. Εντοπίζεται στο έργο που αποτελεί την απαρχή της δυτικής λογοτεχνίας: πρόκειται για τον φόβο του Εκτορα στην «Ιλιάδα».
Ολοι γνωρίζουν την ιστορία. Ο Εκτορας είναι ο σπουδαίος Τρώας ήρωας, γιος του βασιλιά Πριάμου, αδελφός του άνανδρου Πάρη που αποπλάνησε την Ελένη της Σπάρτης, προκαλώντας έτσι τον πόλεμο. Εδώ και σχεδόν δέκα χρόνια οι Αχαιοί, με αρχηγό τον Αγαμέμνονα, βρίσκονται έξω από τις πύλες της Τροίας. Πρόκειται για μια διαρκή πολιορκία, από την οποία η «Ιλιάδα» αφηγείται περίπου πενήντα μέρες, όταν ο Αχιλλέας φιλονικεί με τον Αγαμέμνονα, σταματάει να πολεμάει, κι έπειτα αναγκάζεται να ξαναπάρει τα όπλα για να εκδικηθεί τον θάνατο του φίλου και συντρόφου Πατρόκλου, τον οποίο σκότωσε ο Εκτορας. Η σύγκρουση Αχιλλέα και Εκτορα είναι ένα από τα διαμάντια του έπους. Και ξεκινάει με τον φόβο, τον μεγάλο φόβο του Εκτορα.
Λόγω κάποιων περιστάσεων, όλοι οι Τρώες επέστρεψαν στην πόλη όπου τους προστατεύουν οι Σκαιές Πύλες. Μόνο ο Εκτορας έμεινε έξω, καθώς ο Αχιλλέας φτάνει σαν θηρίο διψασμένο για αίμα. Μα η σύγκρουση δεν είναι αναπότρεπτη. Ο Εκτορας θα μπορούσε να επιστρέψει. Είχε όλον τον χρόνο για να το κάνει, και τόσο ο Πρίαμος όσο και η μητέρα του η Εκάβη τον ικετεύουν. Οντως, ο Πρίαμος ψηλά από τα τείχη είδε τον Αχιλλέα να φτάνει σαν το Σκυλί του Ωρίωνα, τον Σείριο, το δυσοίωνο θερινό άστρο που λάμπει εκτυφλωτικά κι ωστόσο φέρνει συμφορές, αφού προβάλλει στον ουρανό όταν ο πυρετός βασανίζει τους «ταλαίπωρους θνητούς». Ξέρει συνεπώς ότι είναι λίγες οι πιθανότητες για τον Εκτορα. Αντιθέτως, η Εκάβη δεν ξέρει, αλλά ως μητέρα αισθάνεται. Τότε όχι μόνο κραυγάζει, αλλά δείχνει μέχρι και το στήθος της που θήλασε τον Εκτορα μικρό, ώστε να τον πείσει να γυρίσει στην προστασία του κόρφου της. Ο Εκτορας, όμως, δεν ακούει κανέναν, ούτε τους γονείς του.
