Δευτέρα, 22 Σεπτεμβρίου 2025 19:34
Γράφτηκε από τον Ηλίας Μπιτσάνης
https://eleftheriaonline.gr/local/politismos/history/item/342710-mikres-istories-nisiotikou-panigyrioy
Με τον Ηλία Μπιτσάνη
Σε εξέλιξη το Νησιώτικο πανηγύρι, η μεγάλη γιορτή συλλογικής μνήμης του γενέθλιου τόπου. Με μόνη σταθερά τη θρησκευτική του πλευρά, καθώς έχουν εκλείψει οι λόγοι και οι όροι της άνθησης που γνώρισε τα παλαιότερα χρόνια η εμπορική του πλευρά. Η αφετηρία του χάνεται στο βάθος του χρόνου, το μόνο βέβαιο είναι πως αποτελούσε «δίδυμο» πανηγύρι με αυτό στο Βουλκάνο. Γιαυτό και είχε οριστεί ως γιορτή η Απόδοση της Κοίμησης της Θεοτόκου στις 23 Αυγούστου.
*
Από αιώνες και ανεξάρτητα συνθηκών, τα πανηγύρια καθιερώθηκαν ως ετήσια εμπορική αγορά σε κάθε τόπο. Βοηθούσε το γεγονός ότι συνέρεε κόσμος με την ευκαιρία της γιορτής, αλλά και η σταθερή περιοδικότητα διευκόλυνε τον εμπορικό προγραμματισμό. Το Νησιώτικο πανηγύρι αρχικά ήταν μικρής διάρκειας (ακόμη και μονοήμερο), αλλά στην πορεία με την ανάπτυξη της εμπορευματικής παραγωγής (σύκα, σταφίδες κατά βάση) και αργότερα τη δρομολόγηση του τρένου, διευρύνθηκε σημαντικά. Επίκεντρο ήταν η 23η Αυγούστου παρά το γεγονός ότι η εκκλησία στο Μετόχι ήταν αρχικά Εισόδια της Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου, γι’ αυτό γιορτάζουν τότε στο Νησί οι Παναγιώτηδες) και στα νεότερα χρόνια Ζωοδόχου Πηγής. Χρειαζόταν όμως μια γιορτή της Παναγίας που να είναι κοντά στην ολοκλήρωση της παραγωγής. Τότε οι αγρότες έπαιρναν την προκαταβολή από τον έμπορο (μεσέμπορο ή τοκογλύφο) με υποθήκη την σταφίδα ή τα σύκα τους και αγόραζαν από το πανηγύρι τα χρειώδη της χρονιάς αλλά και τα «προικιά» για τις κόρες. Ετσι το εύρος των προϊόντων που έφερναν οι έμποροι ήταν μεγάλο, ο μεγάλος όγκος του εμπορίου ήταν εποχιακός και περιφερόμενος.
*
Κάπως έτσι κυλάγανε τα χρόνια, όλα τα πανηγύρια στην πόλη είχαν την τιμητική τους. Τη θρησκευτική κατάνυξη ακολουθούσαν γλέντι, γουρνοπούλες, αγοραπωλησίες και όλα αυτά σε συνάρτηση με τις τιμές σταφίδας και σύκων. Τα χρόνια των πολέμων η κίνηση είναι μικρότερη αλλά το πανηγύρι συνεχίζε την πορεία του. Και φθάνουμε το 1923 όταν αλλάξε το ημερολόγιο για το κράτος, όχι όμως και για την εκκλησία. Ετσι το πανηγύρι γίνεται αρχές Σεπτεμβρίου και η γιορτή της Παναγίας γίνεται στις 5 του μήνα καθώς διαβάζουμε εκείνη την ημέρα ότι: «Η χθεσινή κίνησις τη πανηγύρεως Μεσσήνης ήτο ζωηροτάτη. Πολύς κόσμος συνέρρεεν δια την προσκύνησιν της Αγιας Εικονος τις Μονής Βουλκάνου. Τα εμπορεύματα αφθονώτατα, αγοραπωλησίαι δε εγένοντο υπεραρκεταί, ανελθούσαι κατά τους υπολογισμούς των ειδικών, εις τινα σημαντικόν ποσόν. Η μεγαλυτέρα κίνησις προβλέπεται ότ θα γίνη σήμερον εορτήν της Παναγίας”. Την επόμενη χρονιά, το 1924, η Εκκλησία εναρμονίστηκε με το νέο ημερολόγιο, η γιορτή έγινε στις 23 Αυγούστου αλλά τα προβλήματα είναι πολλά: Δεν έχει γίνει η συγκομιδή των προϊόντων καθώς ο χρόνος έχει μετακινηθεί 13 ημέρα μπροστά. Ετσι το Κοινοτικό συμβούλιο της πόλης όπως πληροφορούμαστε τον Ιούλιο του 1925, με ψήφισμα στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας «εκφράζει την ευχήν όπως η κατ’ έτος τελουμένη εμποροζωοπανήγυρις κατά την 23η Αγούστου, άρχεται του λοιπού την 8ην Σεπτεμβρίου οπότε θα έχη συντελεσθή και η συγκομιδή των προϊόντων των κατοίκων περιχώρων». Στις 8 Σεπτεμβρίου η Εκκλησία γιορτάζει το Γενέθλιο (ή Γενέσιο) της Θεοτόκου και έτσι το πανηγύρι θα «κούμπωνε» θρησκευτικά και εμπορικά. Οταν αυτό έγινε γνωστό όμως ξεσηκώθηκαν στο Μελιγαλά καθώς τότε γινόταν το δικό τους πανηγύρι και η ευχή… δεν εκπληρώθηκε.
*
Μέσα από δυσκολίες το πανηγύρι συνεχίστηκε και το 1927 κατασκευάστηκαν τα μπεζεστένια προκειμένου να γίνει πιο ελκυστικό και να προστατευτούν οι εμπορευόμενοι, ενώ μεταφέρεται πίσω από αυτά η ζωοπανήγυρη που μέχρι τότε γινόταν στο σημερινό πάρκο και την πλατεία. Το κείμενο από τη “Σημαία” αποδίδει το κλίμα, αλλά κυρίως την οφειλόμενη τιμή σε αυτούς που πρωταγωνίστησαν σε αυτή την ιστορία: «Η κατ’ έτος τελουμένη εν τη πόλει μας εμποροπανήγυρις παρουσίασεν εφέτος εξαιρετικήν επιτυχίαν, Πλήθη εξ όλων των Μεσσηνιακών επαρχιών συνέρρεον εις τον καθορισμένον τόπον της πανηγύρεως, Ο πέριξ του εκκλησιδίου της Μονής χώρος, παρουσιάζει κάτι το υπερόχως εκπληκτικόν. Κύματα κόσμου συνωθούντο πέριξ των παραγκών ένθα ήσαν εκτεθειμένα τα εμπορεύματα, ενώ αδιάκοπος φαιδρός βόμβος από σαρμόνικες, κουδουνάκια, σφυρίκτρες, χρεμετισμούς, ογκανίσματα και φωνές διαλαλούντων εμπόρων, έψαυε τα αυτιά των επισκεπτών σαν μια αντίληπνος δαιμονική συναυλία. Η κίνησις, η συρροή των εμπόρων πρωτοφανής. Γενικώς δε η επιτυχία πλήρης. Όλα δε αυτά οφείλονται εις τους υπερανθρώπως εργασθέντας κ. κ. Σπήλιον Ποτηρόπουλον αντιπρόεδρον της Κοινότητός μας και Δαυΐδ Δημόπουλον ηγούμενον της Μονής Βουλκάνου, οίτινες σε διάστημα τεσσαράκοντα ημερών επέτυχον την ανέγερσιν ευρυχωρωτάτου μπεζεστενίου εκ 50 δωματίων, μετέφεραν την εν τη Κεντρική Πλατεία της πόλεώς μας τελουμένην ζωοπανήγυριν εις τον όπισθεν των μπεζεστενίων χώρον, καταλλήλως ισοπεδοθέντα και ανώρυξαν δύο αρτεσιανά καταστήσαντες ούτως ευχάριστον την εκείσε διαμονήν των πανηγυριστών, εφ ω και την ευγνωμοσύνην των συμπολιτών μας απέσπασαν. Πλην όμως την μεγαλοπρέπειαν της πανηγύρεως επέπρωτο να μειώση κατά πολύ η έλλειψις του φωτισμού, οφειλομένη εις το πείσμα Κοινότητος και Εταιρείας Ηλεκτροφωτισμού. Επρεπε να καταβληθή κάθε δυνατή προσπάθεια και εκ μέρους των πολιτικών ακόμη ώστε να μη παρουσιασθή το οικτρόν του σκότους θέαμα και το πρωταφανές φαινόμενο να υπάρχουν φανοί χωρίς φως. Παράλειψις θα ήτο αν δεν ανεφέρετο ενταύθα η αξιέπαινος δωρεά τω κ. κ. αδελφών Χρόνη οίτινες προθύμως παρεχώρησαν τον χώρον εκείνον μέσω του οποίου διηνήγη η νέα οδός ευρεία και κατά συγκυρίαν δενδρόφυτος, απαραίτητος δια τας ημέρας της πανηγύρεως και εξυπηρετούσαν την μεγαλυτέραν κίνησιν των πανηγυριστών».
*
Το πρόβλημα όμως του χρόνου διεξαγωγής του πανηγυριού συνεχιζόταν και έτσι το 1929 αποφασίστηκε να γίνει μια μεγάλη αλλαγή.
