Ιούλ 12 2020

Μα ποιος ήταν ο Γιάννης ο φονιάς;

ΜΟΥΣΙΚΗ 07.07.2020  Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΗΛΙΑΣ ΜΑΓΚΛΙΝΗΣ

Ο Μανώλης Μητσιάς ερμήνευσε το έξοχο «Ο Γιάννης ο φονιάς» του Μάνου Χατζιδάκι, σε στίχους Νίκου Γκάτσου, για το άλμπουμ «Αθανασία», που κυκλοφόρησε το 1976, με τη συμμετοχή και της Δήμητρας Γαλάνη.

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:Ο Κύριος Γκρι

Ο κύριος Γκρι διαβάζει τη χορταστική συνέντευξη που δίνει στο σημερινό φύλλο ο Μανώλης Μητσιάς στην καλή συνάδελφο Γιώτα Συκκά και θυμάται πόσο τον είχε σημαδέψει στα νιάτα του το περίφημο «Ο Γιάννης ο φονιάς» του Μάνου Χατζιδάκι και του Νίκου Γκάτσου.

«Θυμάμαι τη ρυθμική, επιθετική σχεδόν, ένταση του μπουζουκιού στην εκπληκτική πρωτότυπη εκτέλεση του Μητσιά. Και τη φωνή του: θυμωμένη, στοιχειωμένη, λες και αφηγείται την ιστορία από τη μεριά του φονιά. Θυμάμαι και την πιο λυρική διασκευή για τον διπλό δίσκο της “Λαϊκής Αγοράς”, στην ενορχήστρωση του Νίκου Κυπουργού. Το γλυκόπικρο πιάνο αντικαθιστά το μπουζούκι με τρόπο εξαίσιο. Το κελαρυστό πιάνο και η θλιμμένη φωνή του Βασίλη Λέκκα με κάνουν να νιώθω ότι αυτή τη φορά ακούμε το τραγούδι από τη σκοπιά του κοριτσιού που σερβίρει τον αποφυλακισμένο φονιά. Είναι τώρα σαν να μιλάει το αμίλητο Φροσί». Πώς ένα τραγούδι εγκιβωτίζει μιαν αφήγηση σαν να ήταν διήγημα. Η ασύλληπτη οικονομία και ο αριστοτεχνικός υπαινιγμός του Γκάτσου.

 

«Και, βέβαια, η περιέργειά μου», λέει ο κύριος Γκρι, «αν ο Γιάννης ο φονιάς υπήρξε ποτέ». Με αφορμή την ωραία συνέντευξη στη σημερινή σελίδα 4, λοιπόν, βάλθηκε να κάνει μιαν υποτυπώδη έρευνα. Ετσι ανακάλυψε, στον ιστότοπο ilialive.gr, ότι ο παραγωγός της ΕΡΑ Γιώργος Μητρόπουλος διηγήθηκε στον Γκάτσο το φθινόπωρο του 1974, στον Φλόκα της Πανεπιστημίου (όπου εργάσθηκε για ένα διάστημα όταν φοιτούσε στη Νομική), ένα έγκλημα τιμής που συνέβη το 1960 στο χωριό του στην Ηλεία.

Τον αληθινό φονιά δεν τον έλεγαν Γιάννη, αλλά δεν έχει σημασία. Ο «Γιάννης», λοιπόν, είχε με τη γυναίκα του έξι αγόρια και μία κόρη, το Φροσί. Ο «Γιάννης» έπαιζε βιολί σε πανηγύρια, όταν ανακάλυψε πως ο κολλητός του βιολιστής διατηρούσε σχέση με τη γυναίκα του.
Ο «Γιάννης» σκοτώνει τη γυναίκα του, μα αθωώνεται λόγω «βρασμού ψυχής». Οπως διηγείται ο Γιώργος Μητρόπουλος, «ο “Γιάννης” ήταν ο μικρός αδελφός του παππού μου και μετά την αθώωση τον υποδέχτηκαν στη σάλα του πατρικού μου μαζί με τα παιδιά του όλοι οι συγγενείς· ήρθε και το 16χρονο Φροσί από την Αθήνα και την ίδια μέρα έφυγε ξανά για την Αθήνα όπου εργαζόταν». Το Φροσί, μην αντέχοντας τον χαμό της μάνας του, αυτοκτόνησε στα 18 του.

Ο Γ. Μητρόπουλος σχολιάζει πως για τους Πελοποννήσιους η σάλα του σπιτιού είναι ο ανοιχτός χώρος κάθε οικογένειας· εκεί η κοινότητα μοιράζεται τις χαρές και τις λύπες της. «Ο Γκάτσος γνωρίζει αυτή τη διάσταση της σάλας από τα γεννοφάσκια του. Στην αποστροφή του λόγου του “μονάχα το Φροσί, με δάκρυ θαλασσί στα μάτια τα μεγάλα του φίλησε βουβά τα χέρια τ’ ακριβά και βγήκε από τη σάλα” δεν υπάρχει άλλη ερμηνεία: όποιος “βγαίνει” από τη σάλα αφήνει διά παντός πίσω του τον κόσμο – και η λογική συνέπεια “κι ο Γιάννης ο φονιάς στην άκρη της γωνιάς με του καημού τ’ αγκάθι, θυμήθηκε ξανά φεγγάρια μακρινά και τ’ όνειρο που εχάθη”».

 

 

Συνέχεια ανάγνωσης

Ιούλ 12 2020

Η παντοδυναμία είναι ανέφικτη

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ 01.06.2020 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
ΜΑΡΩ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ

gkkt_01_3105_page_1_image_0001

Η Αννα Ποταμιάνου είναι διδάκτωρ Φιλοσοφίας και διδάσκουσα ψυχαναλύτρια της Ψυχαναλυτικής Εταιρείας Παρισίων και της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας. (ΦΩΤ.ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΜΩΡΑΚΗ)

Με υποδέχθηκε στην είσοδο του σπιτιού της. Στο καλωσόρισμα μείναμε λίγο μακριά, αλλά έγινε τόσο φυσιολογικά που δεν ήξερα αν η απόστασή μας ήταν το επιβεβλημένο 1,5 μέτρο της υγειονομικής προστασίας ή ό,τι ορίζουν οι καλοί τρόποι για μια σχέση που μόλις ξεκινά. Στο πολύ ευρύχωρο σαλόνι ο ήλιος μπαίνει από τα παράθυρα, η ώρα είναι δέκα και μισή το πρωί, και αυτή είναι η πρώτη συνέντευξη που κάνω «ζωντανά» εδώ και δύο μήνες. Κάθεται στην απέναντι πολυθρόνα, κομψή και ήρεμη· κανείς δεν θα μπορούσε να μαντέψει τα 90 της χρόνια. Για μια στιγμή, μοιάζει να μην έχει συμβεί τίποτε: η επιδημία, ο εγκλεισμός, οι απαγορεύσεις, η απομόνωση. Κι όμως έχουμε συναντηθεί για να μιλήσουμε γι’ αυτό· αλλά είναι σαν να έχει εκλείψει ο διάχυτος φόβος.

«Η ηλικία μου είναι τόσο προχωρημένη πια, που ούτως ή άλλως αυτό που ονομάζουμε θάνατο είναι προ των πυλών. Είτε έτσι είτε αλλιώς, θα έρθει. Αυτό είναι μία εξήγηση της συμπεριφοράς μου», λέει απαντώντας στο γιατί αποφάσισε να δώσει μια συνέντευξη από κοντά. «Η δεύτερη εξήγηση είναι ότι καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, μου ήταν πάντα πιο σημαντικό το τι χτίζεται μεταξύ δύο ανθρώπων παρά το τι αποδομείται. Δηλαδή περισσότερο τι μπορούμε να φτιάξουμε μαζί, παρά πώς θα τα χωρίσουμε. Και νομίζω ότι αυτή η κίνηση προς τον άλλον γίνεται πλέον αυθόρμητα».

Η Αννα Ποταμιάνου είναι διδάκτωρ Φιλοσοφίας και διδάσκουσα ψυχαναλύτρια της Ψυχαναλυτικής Εταιρείας Παρισίων και της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας. Το κλινικό και θεωρητικό της έργο καλύπτει πολλούς τομείς, έχει μεγάλο αριθμό ανακοινώσεων σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια, αρθρογραφεί, συγγράφει, και το 2019 κυκλοφόρησε το πιο πρόσφατο βιβλίο της «Η ποίησις των ονείρων» (εκδ. Ικαρος), ένα βιβλίο-οδηγό για όσους ενδιαφέρονται για την «ποίηση» του ανθρώπινου νου. Αλλωστε, οι διαδικασίες της σκέψης αποτελούν κεντρικό άξονα του έργου της.

Ισως όλα αυτά, και κυρίως η μακρά ψυχαναλυτική πορεία, να εξηγεί την ψυχραιμία της, μια τόσο φιλοσοφική προσέγγιση του γήρατος. «Δεν νομίζω ότι είναι φιλοσοφική, ρεαλιστική είναι», σχολιάζει. «Και η αγωνία;», επιμένω. «Ξέρετε, το τι “παίζεται” στο βάθος, δεν έχει πάντοτε σχέση με την προθήκη», λέει. «Αλλά νομίζω ότι έχει σημασία να κρατά κανείς τα πράγματα λίγο χωρισμένα μέσα του. Δηλαδή να αναγνωρίζει τι τον φοβίζει –κανείς άνθρωπος δεν θέλει να παραδεχθεί ότι τελειώνει η ζωή του– και ταυτόχρονα ένα άλλο μέρος του εαυτού του να γνωρίζει ποια είναι η πραγματικότητα. Βεβαίως, αυτή η σχέση με την πραγματικότητα πολλές φορές ταλαντεύεται».

Η ψυχανάλυση είναι μία συνεχής δοκιμασία, δεν την αντέχουν όλοι

– Στην περίπτωση της πανδημίας οι Ελληνες πειθαρχήσαμε και αποδεχθήκαμε τα όρια που μας τέθηκαν.
– Αυτή τη φορά βρεθήκαμε υπό καθοδήγηση που έλεγε: «Κινδυνεύετε, φυλαχθείτε». Τα όρια έγιναν δεκτά γιατί τέθηκαν με σαφήνεια, όπως τα θέτει ένας καλός γονιός στο παιδί του. Εγιναν δεκτά επειδή αγγίζουν την ακεραιότητα εαυτού και των δικών μας. Το πώς θα διαχειρισθούμε τελικά τους περιορισμούς, μένει να το δούμε. Αυτό που εύχομαι είναι η πορεία να συνοδεύεται από σκέψεις που αφορούν το γιατί ο καθένας κάνει ό,τι κάνει. Τι επιδιώκει; Πού οδηγείται; Συχνά για τους Ελληνες το «υπακούω» δεν αντιστοιχεί σε δέσμευση την οποία επιλέγουμε, αλλά σε υποταγή. Εξ ου και επαναστατούμε. Σύννεφα μαζεύονται και οι κακοκαιρίες μας δέρνουν. Ελπίζω ότι σήμερα η πορεία θα είναι διαφορετική.

– Τι επιπτώσεις έχει στον ψυχισμό μας η διαπίστωση ότι βαδίζουμε προς ένα μέλλον που δεν μπορούμε να προβλέψουμε;
– Ασφαλώς δεν μπορεί κανείς να προβλέψει πώς θα εξελιχθούν όσα ζούμε σήμερα. Υπάρχουν όμως στοιχεία που επαναλαμβάνονται στην πορεία του κόσμου. Ας σκεφτούμε τις μεγάλες επιδημίες που έχουν ταλαιπωρήσει την ανθρωπότητα, τις καταστροφικές συνθήκες παντός είδους που έχουν κληθεί οι άνθρωποι να αντιμετωπίσουν, όταν η ψυχική σιγουριά χάνεται και ο ψυχισμός σείεται, οι αντοχές δοκιμάζονται και οι βεβαιότητες εκλείπουν.

– Μπορούμε να αντέξουμε καλύτερα το φορτίο της λύπης που έφερε η πανδημία όλοι μαζί, ή ο καθένας μόνος του;
– Είναι δύσκολη η απάντηση. Από τη μια μεριά όταν μοιράζομαι τους φόβους μου, τις ανησυχίες, τις αγωνίες με άλλους, αυτό με ξαλαφρώνει, γιατί δεν πέφτουν όλα τα βάρη επάνω μου. Από την άλλη, αυτό που δεν αναλαμβάνω, –επειδή το μοιράζομαι και το εναποθέτω στους άλλους– είναι κάτι που με πλουτίζει ή με αδυνατίζει; Αν δεν γίνομαι εγώ ο φορέας του βάρους, δεν δίνω τη λύση εγώ, αλλά τη μετατοπίζω προς τα έξω. Το δικό μου ερώτημα λοιπόν είναι εάν αυτό το ξαλάφρωμα, ουσιαστικά με απαλλάσσει από διαδικασίες που είναι πολύ βαριές, που ζητούν να μείνω μόνος και να τα βρω με τον εαυτό μου.

– Μετά τόσα χρόνια αναλυτικής εργασίας με τον εαυτό σας και τους άλλους, πιστεύετε ότι οι άνθρωποι είμαστε σε θέση να δούμε καθαρά όλα όσα υπάρχουν μέσα μας;
– Ολα δεν γίνεται να τα δούμε, επειδή δεν το αντέχουμε. Αν κανείς παρακολουθήσει την πορεία του Φρόιντ μέσα από τα γραπτά του, βλέπει πόσο προσπαθεί να προσεγγίσει κάποια πράγματα. Μετά φοβάται, κάνει πίσω και πάλι επιστρέφει. Η ψυχανάλυση είναι μία συνεχής δοκιμασία, κι αυτή τη δοκιμασία ασφαλώς δεν την αντέχουν όλοι. ΄Η στο κάτω κάτω δεν τη θέλουν όλοι.

– Τι μας είναι πιο δύσκολο να δεχθούμε;
– Νομίζω ότι το πιο βαρύ για εμάς τους ανθρώπους είναι το να παραδεχθούμε τους περιορισμούς. Και να πορευθούμε με αυτή την επίγνωση. Η παντοδυναμία την οποία ο καθένας επιθυμεί για τον εαυτό του είναι ανέφικτη.

Η γλώσσα

Μιλάει τα ελληνικά με τη γραμματική και το συντακτικό μιας εύηχης και ακριβολόγου γλώσσας. Με τον ίδιο τρόπο σκέπτεται και γράφει. «Η γλώσσα είναι ένας τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει κανείς την πραγματικότητα και τον εαυτό του», λέει. «Η ελληνική γλώσσα έχει μετατροπές –εσείς έχετε τον δικό σας τρόπο εκφράσεως, εγώ τον δικό μου–, αλλά δεν μπορεί και να αλλάξει τελείως. Από τη δική μου πλευρά ξέρω ότι δεν θέλω να χαθεί η γλωσσική συνέχεια, η σύνδεση με το παρελθόν μας. Την παραγνωρίζουμε ή μας διαφεύγει. Νομίζω ότι αυτό θα έπρεπε να είναι έγνοια όλων». Μετά τις σπουδές της στο εξωτερικό επέστρεψε στην Αθήνα και άρχισε να εργάζεται ως ψυχαναλύτρια. Ηταν περίπου στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Τι έχει αλλάξει μέσα σε αυτά τα χρόνια; «Εχουμε προχωρήσει σίγουρα και είμαστε σε θέση να αντέξουμε ερωτήματα για τον εαυτό μας και για τους άλλους. Σήμερα μπορώ να μιλήσω με έναν νέο 25 ετών, όπως σίγουρα δεν θα μπορούσα να το κάνω ως 25χρονη στην εποχή μου, με κάποιον που έχει την τωρινή μου ηλικία. Εχουν ανοίξει λοιπόν πόρτες επικοινωνίας μεταξύ των γενεών. Τώρα, εάν τις εκμεταλλευόμαστε, ή αν καταλαβαίνουμε τη σημασία τους, εκεί τα πράγματα ποικίλλουν. Νομίζω ότι ως εθνότης και ως κράτος θα μπορούσαμε να έχουμε κάνει περισσότερα βήματα ως προς την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο συμπεριφερόμαστε σε ορισμένες καταστάσεις, γιατί αντιδρούμε με αυτή την αυθορμησία ή με αδιαφορία. Και κάτι ακόμη: μας αρέσει να δημιουργούμε εντυπώσεις, να είμαστε στο προσκήνιο. Μας ελκύει λιγότερο η δουλειά που γίνεται βαθμιαία, χωρίς σαλπίσματα, η αναμέτρηση με δυσκολίες χωρίς να βογκάμε για την προσπάθεια».

Ιούν 21 2020

Ολγκα Τοκάρτσουκ: Eνα παράθυρο στους νέους καιρούς

Ενα Νόμπελ Λογοτεχνίας γράφει για τους νέους καιρούς

Τοκάρτσουκ Ολγκα

25.05.2020, 07:55 ΤΟ ΒΗΜΑ

Ολγκα Τοκάρτσουκ: Eνα παράθυρο στους νέους καιρούς | tovima.gr

Από το παράθυρό μου βλέπω μια μουριά, ένα δέντρο που με συναρπάζει και ήταν ένας από τους λόγους για τους οποίους ήρθα να μείνω εδώ. Η μουριά είναι γενναιόδωρο φυτό – όλη την άνοιξη και όλο το καλοκαίρι τρέφει δεκάδες οικογένειες πουλιών με τους γλυκούς και υγιείς καρπούς της. Τώρα, όμως, η μουριά δεν έχει φύλλα, οπότε μπορώ και βλέπω ένα τμήμα του ήσυχου δρόμου όπου μόνο σπάνια εμφανίζεται κάποιος περαστικός, κατευθυνόμενος προς το πάρκο. Ο καιρός στο Βρότσλαβ είναι σχεδόν καλοκαιρινός, ο ήλιος λάμπει, ο ουρανός είναι γαλάζιος και η ατμόσφαιρα καθαρή. Σήμερα, ενώ περπατούσα με τον σκύλο μου, είδα δύο καρακάξες να εκδιώκουν μια κουκουβάγια από τη φωλιά της. Κοιταχτήκαμε στα μάτια η κουκουβάγια κι εγώ από μια απόσταση το πολύ ενός μέτρου. Εχω την εντύπωση πως ακόμα και τα ζώα περιμένουν τι θα συμβεί. Σε ό,τι αφορά εμένα, είχα πολύ κόσμο γύρω μου για μεγάλο χρονικό διάστημα. Πάρα πολύ κόσμο, πολύ γρήγορα, πολύ ηχηρά. Ετσι δεν φέρω «το τραύμα της απομόνωσης». Δεν υποφέρω με το ότι δεν συναντώ ανθρώπους. Δεν παραπονιέμαι για το κλείσιμο των κινηματογράφων, δεν με νοιάζει που τα εμπορικά κέντρα έχουν αναστείλει τη λειτουργία τους. Εκτός από όταν σκέφτομαι όλους εκείνους που έχουν χάσει τη δουλειά τους. Οταν έμαθα για την προληπτική καραντίνα, ένιωσα κάτι σαν ανακούφιση, και ξέρω ότι πολλοί άνθρωποι νιώθουν παρόμοια, αν και ντρέπονται γι’ αυτό. Ο απομονωτισμός μου που υπέφερε και κακοποιήθηκε για μεγάλο διάστημα από τον εξαναγκασμό σε μια υπερενεργητική εξωστρέφεια τινάχτηκε με ανακούφιση και βγήκε από την ντουλάπα.

Πίσω από το παράθυρο βλέπω τον γείτονα, έναν πολυάσχολο δικηγόρο, τον οποίο παρακολουθούσα λίγο καιρό πριν καθώς έφευγε για το δικαστήριο το πρωί με την τήβεννο κρεμασμένη από το χέρι του. Τώρα, ντυμένος με μια φόρμα που του πέφτει φαρδιά, παλεύει με ένα κλαδί στον κήπο, νομίζω ότι προσπαθεί να βάλει τάξη. Βλέπω ένα νεαρό ζευγάρι να βγάζει έξω ένα γέρικο σκυλί που από τον περασμένο χειμώνα κιόλας ίσα που καταφέρνει και περπατάει. Ο σκύλος παραπαίει και αυτοί τον συνοδεύουν υπομονετικά, περπατώντας όσο πιο αργά μπορούν. Το απορριμματοφόρο μαζεύει τα σκουπίδια με θόρυβο. Η ζωή συνεχίζεται, πώς αλλιώς, αλλά με έναν εντελώς διαφορετικό ρυθμό. Τακτοποίησα τα ράφια μου και τοποθέτησα τις διαβασμένες εφημερίδες σε ένα χαρτόκουτο. Αλλαξα γλάστρες στα λουλούδια. Πήρα το ποδήλατο από το συνεργείο. Αρχισε να μου αρέσει το μαγείρεμα. Με κατέκλυσαν επίμονες εικόνες από τα παιδικά μου χρόνια, όταν υπήρχε πολύ περισσότερος χρόνος που μπορούσα να «σπαταλήσω», κοιτάζοντας ώρες ολόκληρες έξω από το παράθυρο, παρατηρώντας τα μυρμήγκια, ξαπλωμένη κάτω από το τραπέζι που στη φαντασία μου το είχα μετατρέψει σε κιβωτό. Ή διαβάζοντας την εγκυκλοπαίδεια. Μήπως εν τέλει επιστρέψαμε στους κανονικούς ρυθμούς της ζωής; Μήπως αυτός ο ιός δεν είναι η ανατροπή του κανόνα, αλλά το αντίστροφο – μήπως εκείνος ο όλος ένταση κόσμος πριν από τον ιό ήταν ένας ανώμαλος κόσμος; Εξάλλου, ο ιός μας θύμισε αυτό που τόσο παθιασμένα απωθούσαμε – το γεγονός ότι είμαστε εύθραυστα όντα, κατασκευασμένα από την πιο ευαίσθητη ύλη. Οτι πεθαίνουμε, ότι είμαστε θνητοί.

Μας θύμισε ότι δεν είμαστε διαχωρισμένοι από τον κόσμο λόγω της «ανθρώπινης υπόστασής μας» και της μοναδικότητάς μας, αλλά ότι ο κόσμος είναι ένα είδος μεγάλου δικτύου στο οποίο βρισκόμαστε, συνδεδεμένοι με τις άλλες υπάρξεις με αόρατα νήματα εξαρτήσεων και επιρροών. Οτι κρεμόμαστε ο ένας από τον άλλον και ότι ανεξάρτητα από το πόσο μακριά βρίσκονται οι τόποι προέλευσής μας, ανεξάρτητα από το ποια γλώσσα μιλάμε και από το ποιο είναι το χρώμα του δέρματός μας, τρομάζουμε εξίσου με τις ασθένειες, φοβόμαστε και πεθαίνουμε με τον ίδιο τρόπο. Ο ιός μας έκανε να συνειδητοποιήσουμε ότι ανεξάρτητα από το πόσο αδύναμοι και ευάλωτοι νιώθουμε, υπάρχουν άνθρωποι γύρω μας που είναι ακόμη πιο αδύναμοι και χρειάζονται βοήθεια. Μας θύμισε πόσο ευπαθείς είναι οι γέροι γονείς και οι παππούδες μας και πόσο εξαρτώνται από τη φροντίδα μας. Μας έδειξε ότι η πυρετώδης κινητικότητά μας απειλεί τον κόσμο. Και προκάλεσε το ίδιο αυτό ερώτημα που σπάνια είχαμε το θάρρος να θέσουμε: τι ακριβώς αναζητούμε; Ετσι, ο τρόμος της αρρώστιας μάς γύρισε πίσω από την μπερδεμένη πορεία μας και αναγκαστικά μας θύμισε πως υπάρχουν οι φωλιές από τις οποίες προερχόμαστε και στις οποίες νιώθουμε ασφαλείς. Και πως ακόμα και όταν είμαστε, δεν ξέρω πόσο δεινοί ταξιδιώτες, σε μια κατάσταση όπως αυτή, πάντα θα καταφεύγουμε σε κάποιου το σπίτι.

Με τον ίδιο τρόπο μάς αποκαλύφθηκαν και κάποιες θλιβερές αλήθειες: πως τη στιγμή του κινδύνου η σκέψη επιστρέφει στις κατηγορίες του λαού και των συνόρων που κλείνουν και αποκλείουν. Σε αυτή τη δύσκολη στιγμή κατέστη προφανές πόσο αδύναμη στην πράξη είναι η ιδέα της ευρωπαϊκής κοινότητας. Η Ενωση παρέδωσε πράγματι τα όπλα, αφήνοντας τις αποφάσεις τον καιρό της κρίσης στα εθνικά κράτη. Θεωρώ ότι το κλείσιμο των κρατικών συνόρων είναι η μεγαλύτερη αποτυχία αυτής της άθλιας εποχής – επέστρεψαν οι παλιοί εγωισμοί και οι κατηγορίες «οι δικοί μας» και «οι ξένοι» ή αυτό που πολεμήσαμε με την ελπίδα πως δεν θα διαμόρφωνε ποτέ πια τη σκέψη μας. Ο φόβος του ιού ξύπνησε αυτόματα την απλή, αταβιστική πεποίθηση ότι το φταίξιμο βαρύνει κάποιους ξένους που έφεραν μια απειλή από «κάπου», πως πάντα αυτοί φέρνουν την απειλή από «κάπου». Στην Ευρώπη, ο ιός δεν είναι «από κάπου», δεν είναι δικός μας, είναι ξένος. Στην Πολωνία ανακηρύχτηκαν ύποπτοι όλοι όσοι επέστρεφαν από το εξωτερικό. Αυτό το κύμα από σύνορα που κλείνουν με πάταγο, αυτές οι τερατώδεις ουρές στις εισόδους των χωρών αποτελούν πραγματικό σοκ για πολλούς νέους ανθρώπους. Ο ιός μας θυμίζει: τα σύνορα υπάρχουν και βαστάνε γερά.

Φοβάμαι επίσης ότι ο ιός θα μας θυμίσει σύντομα και μια άλλη παλιά αλήθεια, την αλήθεια περί του πόσο δεν είμαστε ίσοι μεταξύ μας. Μερικοί από εμάς θα πετάξουν με τα ιδιωτικά αεροπλάνα τους στο σπίτι σε κάποιο νησί ή στην απομόνωση ενός δάσους, ενώ άλλοι θα παραμείνουν στις πόλεις για τη λειτουργία των σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και των έργων ύδρευσης. Ακόμα κάποιοι άλλοι θα διακινδυνεύσουν την υγεία τους εργαζόμενοι στα καταστήματα και στα νοσοκομεία. Κάποιοι θα αποκομίσουν κέρδη από την πανδημία, άλλοι θα χάσουν τη ζωή τους. Η κρίση που επέρχεται θα υπονομεύσει πιθανώς αρχές που μας φαίνονταν ακλόνητες, πολλές χώρες δεν θα μπορέσουν να την αντιμετωπίσουν και, εν όψει της διάλυσής τους, θα δημιουργηθεί μια νέα τάξη πραγμάτων, όπως συμβαίνει συχνά ύστερα από κρίσεις. Καθόμαστε στο σπίτι, διαβάζουμε βιβλία και βλέπουμε σειρές, αλλά στην πραγματικότητα προετοιμαζόμαστε για μια μεγάλη μάχη απέναντι σε μια νέα πραγματικότητα που δεν μπορούμε καν να φανταστούμε, κατανοώντας σιγά-σιγά ότι τίποτα δεν θα είναι το ίδιο όπως πριν. Η κατάσταση της αναγκαστικής καραντίνας και ο εγκλεισμός της οικογένειας στο σπίτι μπορεί να μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε κάτι που δεν θέλαμε να παραδεχτούμε: ότι η οικογένεια μας σπάει τα νεύρα, ότι οι δεσμοί του γάμου έχουν από καιρό ξεφτίσει. Τα παιδιά μας θα βγουν από την καραντίνα ως εξαρτημένα από το Διαδίκτυο άτομα και πολλοί από εμάς θα αντιληφθούμε το ανώφελο και ανόητο της κατάστασης στην οποία βρισκόμαστε με τρόπο μηχανικό, παρασυρμένοι από τη δύναμη της αδράνειας. Και τι θα γίνει αν αυξηθούν οι αριθμοί των ανθρωποκτονιών, των αυτοκτονιών και των ψυχικών ασθενειών;

Μπροστά στα μάτια μας διαλύεται σαν καπνός το οικοδόμημα του πολιτισμού που μας διαμόρφωσε τα τελευταία διακόσια χρόνια: του πολιτισμού που έλεγε πως είμαστε κυρίαρχοι της δημιουργίας, πως μπορούμε να κάνουμε τα πάντα και πως ο κόσμος μάς ανήκει. Ερχονται νέοι καιροί.

*Το κείμενο αυτό της Ολγκα Τοκάρτσουκ (Βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας 2018) άρχισε να δημοσιεύεται από τα τέλη Μαρτίου σε ορισμένα από τα σημαντικότερα έντυπα μέσα του κόσμου, σε πολλές χώρες της Ευρώπης, στις ΗΠΑ και, μεταξύ άλλων, στη Βραζιλία και στην Ιαπωνία.

Ο πρωτότυπος τίτλος του κειμένου είναι Okno (To παράθυρο) και δημοσιεύεται για πρώτη φορά στη χώρα μας εδώ, ολόκληρο, χωρίς περικοπές.

«Το Βήμα» εξασφάλισε επισήμως τα πνευματικά δικαιώματα για την κυκλοφορία του στην Ελλάδα. Η κυρία Αλεξάνδρα Δ. Ιωαννίδου το απέδωσε απευθείας από τα πολωνικά για λογαριασμό του «Βήματος». Η εφημερίδα την ευχαριστεί θερμά. Σε μετάφραση της ιδίας, από τις εκδόσεις Καστανιώτη, κυκλοφορεί στις 25 Μαΐου το πολυβραβευμένο μυθιστόρημα της πολωνής συγγραφέως με τίτλο «Πλάνητες» (Διεθνές Βραβείο Booker 2018, Βραβείο Nike 2008), το δεύτερο βιβλίο της στα ελληνικά.

Ιούν 21 2020

Ο πρώτος φιλόσοφος

ΕΠΙΣΤΗΜΗ 15.06.2020  Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

ΔΙΟΝΥΣΗΣ Π. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ*

gkkt_10_1406_page_1_image_0001

O Θαλής o Μιλήσιος προέβλεψε δημόσια και με μεγάλη ακρίβεια την ολική ηλιακή έκλειψη της 28ης Μαΐου του 585 π.Χ. Εως τότε οι άνθρωποι θεωρούσαν ότι οι ηλιακές εκλείψεις προκαλούνται από τη θέληση κάποιας θεότητας. (ΦΩΤ.SHUTTERSTOCK)

Σε μία ακριβώς εβδομάδα, την Κυριακή 21 Ιουνίου, ο Ηλιος θα φτάσει στο θερινό ηλιοστάσιο, το βορειότερο σημείο της εκλειπτικής, σηματοδοτώντας έτσι την αρχή της εποχής του καλοκαιριού!

Την ίδια εκείνη ημέρα θα έχουμε επίσης και μια δακτυλιοειδή έκλειψη του Ηλίου, ένα φαινόμενο που από τη χώρα μας θα το δούμε ως μερική έκλειψη η οποία θα καλύψει περίπου το 20% του ηλιακού δίσκου και, ως εκ τούτου, δεν θα είναι τόσο θεαματικό όσο μια ολική ηλιακή έκλειψη που είναι όντως και ασυνήθιστη και θεαματική, ενώ η πρόβλεψή της δεν ήταν καθόλου εύκολη.

Και όμως, αυτή η σχεδόν αδύνατη πρόβλεψη έγινε πραγματικότητα από τον μεγαλύτερο αρχαίο Ελληνα φιλόσοφο, τον Θαλή τον Μιλήσιο. Σύμφωνα με την αναφορά που καταχώρισε ο Ηρόδοτος (485-420 π.Χ.) στην «Ιστορία» του, και την οποία επανέλαβε αργότερα ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος (23-79 μ.Χ.) στο έργο του «Naturalis Historia», ο Θαλής προέβλεψε δημόσια και με μεγάλη ακρίβεια την ολική ηλιακή έκλειψη της 28ης Μαΐου του 585 π.Χ., γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα το τέλος του εξαετούς πολέμου μεταξύ των Μήδων και των Λυδών.

Οι προεπιστημονικοί πολιτισμοί θεωρούσαν ότι οι ηλιακές εκλείψεις προκαλούνται από τη θέληση κάποιας ισχυρής θεότητας. Ο Θαλής, όμως, δεν αναφέρεται σε θεότητες, αλλά αναρωτιέται για το τι είναι αυτό που προκαλεί το φαινόμενο.

Με αυτή την έννοια, η θεωρία του Θαλή για τις ηλιακές εκλείψεις είναι η πρώτη επιστημονική θεωρία που γνώρισε η Ιστορία. Σύμφωνα με τον Θαλή, η έκλειψη του Ηλίου οφείλεται στη σκιά της Σελήνης που πέφτει πάνω στη Γη. Αρα και η Σελήνη είναι ένα γεώδες σώμα, που φωτίζεται από τον Ηλιο, είναι δηλαδή ένα σώμα ετερόφωτο.

Η διαρκής μάλιστα ενασχόληση του Θαλή με τις εκλείψεις έπαιξε ουσιαστικό ρόλο στην πνευματική παράδοση που άφησε πίσω του, ενώ μπορούμε με αρκετή σιγουριά να θεωρήσουμε τη δεκαετία του 580 π.Χ. ως τη χρονολογία γέννησης της ελληνικής, αλλά και της παγκόσμιας θεωρητικής επιστήμης. Ο Αριστοτέλης και ο Πλάτωνας θεωρούσαν τον Θαλή τον πρώτο φιλόσοφο της Ιστορίας και τον πρώτο από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας, ενώ ο Μπέρτραντ Ράσελ έλεγε ότι «η δυτική φιλοσοφία αρχίζει με τον Θαλή». Διότι ήταν ο πρώτος που προσπάθησε να εξηγήσει τα φυσικά φαινόμενα με βάση τις διάφορες φυσικές διαδικασίες.

Ο Θαλής προσπάθησε να κατανοήσει τον κόσμο μέσα από τα μάτια της επιστήμης και να εξηγήσει φυσικά φαινόμενα χωρίς να χρησιμοποιεί αναφορές στη μυθολογία, όπως γινόταν μέχρι την εποχή του.

Μεταξύ πολλών άλλων μέτρησε τη διάρκεια του έτους και περιέγραψε τις τροπές και τις ισημερίες στο ομώνυμο βιβλίο του, ενώ από τις ελκτικές ιδιότητες που έχει το ήλεκτρο, το κεχριμπάρι δηλαδή, ανακάλυψε τον ηλεκτρισμό, αλλά και τον μαγνητισμό από τις ελκτικές ιδιότητες του ορυκτού μαγνητίτη.

Και όλα αυτά δεν ήταν παρά μερικά μόνον από τα δεκάδες παρόμοια επιτεύγματα που δίκαια έδωσαν στον Θαλή τον τίτλο του «πατέρα της φιλοσοφίας». Γιατί ο Θαλής υπήρξε όντως μια αληθινά πολυεπίπεδη προσωπικότητα, αλλά πάνω απ’ όλα ήταν ένας βαθύς μελετητής και μεγάλος δάσκαλος με παρά πολύ μεγάλη επιρροή σε όλους σχεδόν τους μεταγενέστερους προσωκρατικούς φιλοσόφους, που ακολούθησαν τα χνάρια του στην προσπάθειά τους να δημιουργήσουν τεκμηριωμένες, αδιαμφισβήτητες και αληθείς πεποιθήσεις για τα φυσικά φαινόμενα και τα ουράνια σώματα χρησιμοποιώντας ως εργαλεία τους τη λογική και την επιστήμη και όχι τους μύθους και τους θρύλους.

Τα ταξίδια του στην Αίγυπτο και στη Μεσοποταμία τού έδωσαν την ευκαιρία να διαμορφώσει νέες και ριζοσπαστικές ιδέες για τη φύση και τον κόσμο· έναν κόσμο που ήταν αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης διαφόρων φυσικών δυνάμεων και όχι θεϊκών παρεμβάσεων, που διαφεντεύεται από νόμους και κανόνες και γι’ αυτό κατανοήσιμος.

Με άλλα λόγια, οι ιδέες του Θαλή και των άλλων Μιλησίων δημιούργησαν μια γέφυρα μεταξύ δύο κόσμων, τον κόσμο του μύθου και τον κόσμο του νου. Με τη δημιουργία της Ιωνικής Σχολής για τη φυσική φιλοσοφία θεμελίωσε την κριτική παράδοση, ενώ η παρουσία του σημάδεψε τη μετάβαση από τη διατύπωση ανεύθυνων ισχυρισμών στη διατύπωση υπεύθυνων διατυπώσεων οι οποίες βασίζονται σε λογικά επιχειρήματα για όσα δεν είναι δυνατόν να παρατηρηθούν.

Οι μοναδικές γνώσεις του κατάφεραν μέσω αυτής της Σχολής να μεταδοθούν στις επόμενες γενιές επιστημόνων, όπως ο Αναξίμανδρος, ο Αναξιμένης και ο Πυθαγόρας. Ο περίφημος αυτός Μιλήσιος πέθανε τελικά από ηλίαση παρακολουθώντας την 58η Ολυμπιάδα (548-545 π.Χ.).

* Ο κ. Διονύσης Π. Σιμόπουλος είναι επίτιμος διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου.

Ιούν 17 2020

Ωρολόγιο πρόγραμμα των μαθημάτων των Α΄, Β΄ και Γ΄ τάξεων του Γενικού Λυκείου

Το ωρολόγιο πρόγραμμα των μαθημάτων των Α΄, Β΄ και Γ΄ τάξεων Γενικού Λυκείου καθορίζεται ως εξής:



Λήψη αρχείου

Μάι 24 2020

Ο ισπανός συγγραφέας Χαβιέρ Θέρκας μιλάει για την πανδημία

Ο γνωστός ισπανός συγγραφέας νιώθει σαν καφκικός ήρωας και διερωτάται κατά πόσον η κρίση της πανδημίας θα αφυπνίσει την Ευρώπη

Μπέκος Γρηγόρης

14.05.2020, 08:00 ΤΟ ΒΗΜΑ

Ο ισπανός συγγραφέας Χαβιέρ Θέρκας μιλάει για την πανδημία | tovima.gr

Είναι πάνω από ένας μήνας τώρα που είμαι κλεισμένος στο σπίτι, με τη γυναίκα και τον γιο μου. Βγαίνω μόνο για να αγοράσω τρόφιμα σε σουπερμάρκετ-φαντάσματα, διασχίζοντας δρόμους-φαντάσματα, σε μια πόλη-φάντασμα μιας χώρας-φάντασμα, όπου πρακτικά όλα έχουν παραλύσει και η οικονομία έχει παγώσει. Μια χώρα στην οποία μέχρι σήμερα που γράφω, 19 Απριλίου 2020, εξαιτίας του κορωνοϊού έχουν πεθάνει 20.453 άνθρωποι, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, και έχουν μολυνθεί περισσότεροι από 195.000 άνθρωποι. Με την πραγματικότητα να έχει μετατραπεί αίφνης σε αληθινό εφιάλτη, σαν ήρωας σε διήγημα του Φραντς Κάφκα, δεν μπορώ να πάψω να σκέπτομαι ότι ανήκω κι εγώ στην πρώτη γενιά Ευρωπαίων που δεν έχουμε γνωρίσει πόλεμο, τουλάχιστον – δεν ξεχνώ τον πόλεμο στην πρώην Γιουγκοσλαβία – πόλεμο ανάμεσα στις Μεγάλες Δυνάμεις. Το πρωτοφανές αυτό γεγονός ίσως να δημιούργησε μέσα μας τη βαθιά πεποίθηση ότι όταν θα υπερπηδούσαμε κάποια εμπόδια του παρελθόντος – στην Ισπανία, για παράδειγμα, την τρομοκρατία της ΕΤΑ -, θα μπορούσαμε να ζήσουμε απαλλαγμένοι από τις συμφορές που κατέτρεχαν τους προγόνους μας. Αυτή η αβάσιμη αισιοδοξία δέχτηκε το πρώτο της πλήγμα την 11η  Σεπτεμβρίου του 2001, όταν ο ριζοσπαστικός ισλαμισμός άφησε απρόσμενα το επισκεπτήριό του στη Νέα Υόρκη, και ύστερα έγινε πολύ πιο εύθραυστη με την όχι λιγότερο απρόσμενη οικονομική κρίση του 2008. Αυτό όμως που κανείς δεν περίμενε είναι ότι θα την αποτελείωνε μια βιβλική μάστιγα που θα μας ανάγκαζε όλους να κλειδαμπαρωθούμε στα σπίτια μας για ακαθόριστο χρονικό διάστημα. Είναι πλέον σαφές: το μοναδικό προβλέψιμο χαρακτηριστικό της Ιστορίας είναι η απροβλεψιμότητά της.

Φόβος και εθνικισμός

Ο Ιβάν Κράστεφ ισχυρίζεται ότι η κρίση του κορωνοϊού θα ενισχύσει τον εθνικισμό στην Ευρώπη, μια προφητεία που δεν φαίνεται και τόσο παράτολμη, δεδομένου ότι οι μεγάλες κρίσεις των δύο τελευταίων αιώνων είχαν αυτή τη συνέπεια: αυτό συνέβη ύστερα από την κρίση του 1929 και, βεβαίως, ύστερα από την κρίση του 2008, τη μοναδική κρίση του αιώνα μας που είναι αντίστοιχη σε μέγεθος με εκείνη. Η αιτία αυτού του φαινομένου είναι προφανής. Μια εκτεταμένη κρίση γεννάει φόβο και ο εθνικισμός εμφανίζεται ως το ιδανικό αντίδοτο ενάντια στον φόβο, αφού απέναντι στην αβεβαιότητα προσφέρει το καταφύγιο μιας κοινότητας που τη δένουν δεσμοί αίματος. Το θέμα είναι ότι αυτό το καταφύγιο εκτός από παράλογο είναι και απατηλό, αφού δεν μας προστατεύει από τίποτα, ή μας προστατεύει πολύ λιγότερο απ’ ό,τι το λογικό καταφύγιο της ιδιότητας του πολίτη, η οποία είναι δομημένη με δεσμούς δικαιωμάτων. Απόδειξη αυτού είναι ότι στην Ευρώπη κάθε προσπάθεια επιβολής του εθνικισμού έχει καταλήξει σε διαμάχες πολύ χειρότερες από αυτές που τον γεννάνε. Συνέβη με την κρίση του 1929, που κατέληξε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και αν δεν συνέβη εντελώς με την κρίση του 2008 είναι επειδή η Ευρωπαϊκή Ενωση, ακόμη κι αν δεν είναι αυτό που ορισμένοι θα θέλαμε να είναι – ένα ομοσπονδιακό κράτος ικανό να συμβιβάζει την πολιτική ενότητα και τη γλωσσική και πολιτιστική ποικιλία -, κατάφερε αν μη τι άλλο να αναχαιτίσει την ανάδυση του εθνικισμού, που είναι και ο λόγος για τον οποίο ιδρύθηκε. Το ερώτημα είναι αν θα μπορέσει να συνεχίσει να το κάνει.

Η κρίση και το θάρρος

Αν η κρίση του κορωνοϊού πάρει την οικονομική διάσταση της κρίσης του 2008 (ή και ακόμη χειρότερη), όπως φοβάται η Κριστίν Λαγκάρντ, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, θα μπορέσει άραγε η Ευρωπαϊκή Ενωση να αντέξει δύο συνεχόμενες κρίσεις τέτοιου μεγέθους, δεδομένου ότι η προηγούμενη λίγο έλειψε να οδηγήσει το ευρώ σε κατάρρευση; Την ώρα ετούτη, αυτό είναι κατά τη γνώμη μου το πιο κρίσιμο ερώτημα. Επειδή για ένα πράγμα δεν υπάρχει αμφιβολία: τα μεγάλα προβλήματα της εποχής μας είναι υπερεθνικά, όπως μας δίδαξε και η νέα αυτή κρίση, μόνο που για την επίλυσή τους δεν διαθέτουμε παρά μόνο εργαλεία εθνικά, κάτι ανάλογο λίγο ως πολύ με το να προσπαθούμε να ανοίξουμε ένα χρηματοκιβώτιο με κουτουλιές. Και το αποκορύφωμα είναι ότι οι πολιτικοί χρησιμοποιούν ακόμη και τα λιγοστά υπερεθνικά εργαλεία που έχουμε στη διάθεσή μας με άθλιο τρόπο, όπως απέδειξε η αργή, διστακτική, φειδωλή και φοβισμένη αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ενωσης, που δίχως καμιά αίσθηση αλληλεγγύης ολιγώρησε μπροστά σ’ αυτή την κατάσταση έκτακτης ανάγκης (αν και, για να είμαστε δίκαιοι, πρέπει να πούμε ότι αυτή η αντίδραση βελτιώθηκε αργότερα). Από την άλλη μεριά, από τότε που ανακοινώθηκε η πανδημία ακούω να λένε συχνά ότι οι χειρότερες κρίσεις βγάζουν τον καλύτερό μας εαυτό. Μια ακόμη επίδειξη αβάσιμης αισιοδοξίας. Τουλάχιστον σ’ αυτό το συμπέρασμα κατέληξα από την κρίση του 2008, και κυρίως από την κρίση της Καταλονίας, που ουσιαστικά ήταν απόρροιά της. Και μάλιστα, με αφορμή την κρίση της Καταλονίας θα επαναλάβω, για όσους ενδιαφέρονται να την ακούσουν, μια φράση του Τζορτζ Οργουελ: «Πού είναι οι καλοί άνθρωποι όταν συμβαίνουν κακά πράγματα;». Πρόκειται φυσικά για ένα ρητορικό ερώτημα, αφού ο Τζορτζ Οργουελ, που είχε και ο ίδιος πολεμήσει, ήξερε πως όταν συμβαίνουν κακά πράγματα οι καλοί άνθρωποι, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, κρύβονται ή σιωπούν, αν δεν κάνουν κι αυτοί κακά πράγματα. Μια διαπίστωση διόλου αισιόδοξη, που έστω και για μία μόνο φορά εύχομαι να τη διαψεύσουμε.

Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν είχε γράψει ότι ευτυχία είναι να ζεις δίχως φόβο. Από τότε που ανακοινώθηκε η πανδημία, κανείς δεν μπορεί πια να ζήσει χωρίς να φοβάται, ούτε στην Ισπανία ούτε στην Ευρώπη ούτε σε κανένα άλλο μέρος της Γης (τουλάχιστον χωρίς να φοβάται για τη ζωή πολλών ανθρώπων) και ούτε πρέπει: θάρρος δεν είναι να μη φοβάσαι – αυτό είναι απερισκεψία -, θάρρος είναι να ελέγχεις τον φόβο σου, να κάνεις αυτό που οφείλεις να κάνεις, και να προχωράς μπροστά. Τουλάχιστον σήμερα, περί αυτού πρόκειται.

*Ο Χαβιέρ Θέρκας είναι ισπανός συγγραφέας. Το τελευταίο του βιβλίο στα ελληνικά «Ο απατεώνας» (2018) κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη σε μετάφραση Γεωργίας Ζακοπούλου, την οποία ευχαριστούμε και για τη μετάφραση του παρόντος κειμένου.

Μάι 24 2020

Η απελευθέρωση της Δυτικής Θράκης

ΕΛΛΑΔΑ 19.05.2020ΑΛΕΞΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ*

 

Στη Συνδιάσκεψη Ειρήνης στο Παρίσι, με συντονισμένες ενέργειες, ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Ελληνας πολιτικός αντιπρόσωπος στην προσωρινή γαλλοκρατούμενη Συμμαχική Διοίκηση της Δυτικής Θράκης (Thrace Interalliée), Χαρίσιος Βαμβακάς, έδιναν σκληρή μάχη για την εκχώρηση της Θράκης στην Ελλάδα κατά το πρώτο ήμισυ του 1919. Οπως είχαμε επισημάνει σε προηγούμενο άρθρο («Κ», 20.10.2019), ειδικά ο Βαμβακάς, έμπειρος διπλωμάτης και στενός συνεργάτης του Ελληνα πρωθυπουργού, κατάφερε, σε μικρό χρονικό διάστημα, να προωθήσει αποτελεσματικά τα συμφέροντα της Ελλάδας στη Δυτική Θράκη κερδίζοντας τον σεβασμό και την εμπιστοσύνη μεγάλου μέρους των κατοίκων της περιοχής. Με την υποστήριξη του γενικού κυβερνήτη της διασυμμαχικής διοίκησης στρατηγού Σαρπί, κατόρθωσε να αναδείξει την Ελλάδα ως μελλοντική προστάτιδα δύναμη της περιοχής, αποκαθιστώντας τις διαταγμένες πολιτικές και πληθυσμιακές ισορροπίες που είχαν συντελεστεί επί βουλγαρικής κατοχής της Δυτικής Θράκης (1913-1918).

Κύριος αντίπαλος της ελληνικής προσάρτησης της Θράκης υπήρξαν οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες υποστήριζαν με εμμονή την εδαφική διέξοδο της Βουλγαρίας στο Αιγαίο. Οπως φαίνεται, είχε αναπτυχθεί ένα ισχυρό και αποτελεσματικό λόμπι στην Ουάσιγκτον αλλά και στο Παρίσι υπέρ της διατήρησης των βουλγαρικών συνόρων του 1913. Το λόμπι αυτό υποστηριζόταν από τους προτεσταντικούς ιεραποστολικούς κύκλους και ιδίως από τους Βουλγαροαμερικανούς προτεστάντες, ενώ κύριοι χρηματοδότες του ήταν οι Βούλγαροι μεγαλέμποροι καπνού και οι Αμερικανοί συνέταιροί τους, παραδοσιακοί ανταγωνιστές των ελληνικών οικονομικών συμφερόντων στη Θράκη. Αρωγός των βουλγαρικών διεκδικήσεων υπήρξε ο Αμερικανός πρόεδρος Γούντροου Ουίλσον που συνδεόταν προσωπικά με το βουλγαρικό λόμπι, αφού η αδελφή της συζύγου του είχε νυμφευθεί τον Βούλγαρο πρέσβη στη Ουάσιγκτον.

Επιπλέον, ο Αμερικανός ηγέτης είχε οραματιστεί τη δημιουργία, με εντολή της Κοινωνίας των Εθνών, ενός διεθνούς Κράτους της Κωνσταντινούπολης υπό την κηδεμονία των ΗΠΑ, που θα περιλάμβανε ολόκληρη τη Θράκη.

Ελληνικός στρατός στη θέση των συμμαχικών δυνάμεων

 

Συνέχεια ανάγνωσης

Μάι 24 2020

Ηταν δικτάτορας ο Καποδίστριας;

 ΤΑΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 10.05.2020  Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Είδαμε και πάθαμε να απαλλαγούμε από τις ιδεολογικές αγκυλώσεις μιας Αριστεράς η οποία καταδυνάστευε τον δημόσιο χώρο από το σχολείο και το πανεπιστήμιο ώς τις εφημερίδες και τα ηλεκτρονικά μέσα. Δεν απηλλάγημεν ακριβώς, όμως μπορούμε να παραδεχθούμε ότι στα χρόνια της κρίσης η κυριαρχία της απομειώθηκε κυρίως γιατί αποδείχθηκε πως δεν ήταν σε θέση να διατυπώσει μια πρόταση που θα μπορούσε να μας βγάλει από τα αδιέξοδα. Είδαμε και πάθαμε αφού η διάδοσή της συνεργαζόταν αποτελεσματικά με την ανάγκη της ήσσονος προσπάθειας που σημάδεψε την παιδεία μας, και κατά συνέπεια τον δημόσιο λόγο, στα χρόνια της μεταπολίτευσης.

Η ιδεολογία της Αριστεράς πρόσφερε σε οικονομική συσκευασία μια ερμηνεία του κόσμου που σάρωνε και το παρελθόν, εξηγούσε με εύπεπτο τρόπο το παρόν και οδηγούσε με συνοπτικές διαδικασίες στο μέλλον. Ολα μπορούσαν να εξηγηθούν με κοινωνικές συγκρούσεις, οι οποίες «σε τελευταία ανάλυση» ήσαν οικονομικές, και ό,τι δεν μπορούσε να εξηγηθεί απλώς δεν υπήρχε. Εξ ου και η υποβάθμιση της κλασικής παιδείας και η ταύτισή της με την ελληνολατρία. Ομως αυτό είναι άλλο θέμα.

Αυτό που με απασχολεί σήμερα είναι ο θόρυβος που ξέσπασε με αφορμή τον χαρακτηρισμό του Ιωάννη Καποδίστρια ως δικτάτορα από ένα μέλος της Επιτροπής για το 2021, ο οποίος είναι και μέλος του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών. Πρόκειται για τον κ. Αριστείδη Χατζή, συνεργάτη της «Κ». Αν με απασχολεί είναι γιατί με προβλημάτισε ως προς τη λειτουργία της λεγόμενης «φιλελεύθερης» σκέψης. Αναρωτιέμαι δηλαδή μήπως ορισμένοι αναζητούν στον φιλελευθερισμό την ίδια ασφάλεια που παρείχε η ιδεολογία της Αριστεράς σε όσους τη χρησιμοποιούσαν ως αντικλείδι της πραγματικότητας. Εφάρμοζαν μερικές γενικές αρχές βιάζοντας τα φαινόμενα και καταλύοντας τις ιστορικές αποστάσεις, άρα τις ιδιαιτερότητες και τις διαφορές.

Κατ’ αρχάς να θυμίσω ότι ακόμη και ο Κοραής αποκαλούσε τον Καποδίστρια τύραννο. Οσο για τον «δικτάτορα», απ’ τη στιγμή που δεν τον έχω πάνω από το κεφάλι μου και τον βλέπω με την απόσταση του χρόνου που μας χωρίζει δεν τον θεωρώ απαραιτήτως καταδικαστέο. Και ο Ιούλιος Καίσαρ υπήρξε δικτάτωρ για να βοηθήσει τη γερασμένη δημοκρατία να ορθοποδήσει και να αλλάξει τον κόσμο και την Ιστορία. Και για να πάμε λίγο πιο πίσω ο Θουκυδίδης κρίνει τη δημοκρατία του Περικλή ως «ενός ανδρός αρχή».

Θέλω να πω ότι αν εντάξεις τον χαρακτηρισμό στα συμφραζόμενα της εποχής του μπορείς και να τον κρίνεις χωρίς ιδεολογικό πρόσημο, αρνητικό ή θετικό. Ο Καποδίστριας προσπάθησε να οργανώσει σε κράτος το χάος. Του οφείλουμε, πέρα από την αυτοθυσία του και τον πατριωτισμό του, την πρώτη αντίληψη περί κρατικής υπόστασης. Η ιδεολογική αποτίμηση εμφανίζεται από τη στιγμή που κατηγορείς αυτόν τον «δικτάτορα» ότι αντιμετώπισε το Σύνταγμα της εν δυνάμει χώρας σαν «ξυράφι στα χέρια μικρού παιδιού», το αγνόησε με αποτέλεσμα να συγκρουσθεί με το «φιλελεύθερο» αίσθημα όσων απαιτούσαν σύνταγμα.

«Και ακαρτέρει και ακαρτέρει φιλελεύθερη λαλιά». Λυπάμαι που θα στενοχωρήσω τους ιδεολόγους του φιλελευθερισμού, αλλά υποψιάζομαι ότι όταν ο Διονύσιος Σολωμός χρησιμοποιεί τη λέξη δεν εννοεί ακριβώς το ίδιο με το σημερινό liberalism, liberal και τα συναφή. Με ακόμη περισσότερη έκπληξη διάβασα –αν δεν κάνω λάθος στην απάντηση της Επιτροπής 2021– ότι η σύγκρουση κατέληξε με την επιβολή Συντάγματος από τους φιλελεύθερους το 1843. Φιλελεύθερος ο Μακρυγιάννης που έναν χρόνο μετά αγόρευε στη Συνέλευση κατά των «ετεροχθόνων», των ομοεθνών εκτός του μικροχώραφου της επικρατείας; Ποια είναι η σημασία της λέξης «ελευθερία» για την οποία έχυσαν το αίμα τους οι Ελληνες του καιρού εκείνου;

Η «φιλελεύθερη» ανάγνωση της Επανάστασης του 1821 παραμορφώνει την αλήθεια με τον ίδιο τρόπο που την παραμορφώνει και η ανάγνωση του αγώνα ως «ταξικού» αγώνα. Οπως έγραψε ο Παναγιώτης Κονδύλης, γλίτωσε αρκετά νωρίς απ’ την ιδεολογία της Αριστεράς και κατάφερε να μην πέσει στη μεθαδόνη της, την ιδεολογία του φιλελευθερισμού. Είναι ο κίνδυνος που αντιμετωπίζουμε. Οχι μόνον η ταλαίπωρος Ελλάς, αλλά ολόκληρη η Ευρώπη. Προκειμένου να απαλλαγούμε από τους περιορισμούς της μιας ιδεολογίας ανοίγουμε την αγκαλιά μας στο αντίθετό της.

Οι ερευνητές είναι ελεύθεροι να ερευνούν. Και πειράματα να κάνουν και εκρήξεις να προκαλούν σε περίπτωση αποτυχίας. Αν τα πειράματα του κ. Χατζή καταλήξουν ότι ο Καποδίστριας ήταν δικτάτορας, και παρέβη βασικές φιλελεύθερες αρχές του Χάγιεκ, δικαιούται να τον καταδικάσει στο πειραματικό του εργαστήριο.

Απλώς, ας του υπενθυμίσουμε ότι η Επιτροπή για το 2021 δεν είναι επιστημονικό εργαστήριο.

Μάι 17 2020

Γιατί δεν ήταν δικτάτορας ο Ιωάννης Καποδίστριας

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 09.05.2020 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΣΠΑΛΙΑΡΗΣ*

08kapodistrias

Η επιτροπή εορτασμών 1821-2021 φαίνεται να πήρε θέση σε ένα από τα πιο σημαντικά θέματα της ελληνικής ιστοριογραφίας: ήταν τελικά δικτάτορας ο Καποδίστριας; Κυβέρνησε δικτατορικά; Το ζήτημα αυτό είναι σημαντικό πρώτα από όλα για την ελληνική Ιστορία στο σύνολό της. Για παράδειγμα, στην άποψη αυτή στηρίχθηκε ιδεολογικά ο Ιωάννης Μεταξάς, που θεωρούσε τον εαυτό του συνεχιστή του έργου του Καποδίστρια. Είναι σημαντικό όμως και για την ιδιοσυστασία μας. Γιατί εγκολπώνουμε κάθε αντιπολιτευτική διεκδίκηση ως φιλελεύθερη και δημοκρατική, ενώ αυτή μπορεί να έχει ολιγαρχικά και ολοκληρωτικά χαρακτηριστικά; Η «δικτατορία Καποδίστρια» είναι μέρος του εθνικού μας μύθου. Ενός μύθου που δεν προκύπτει όμως από τις πηγές.

Η Γ΄ Εθνοσυνέλευση κάλεσε τον Καποδίστρια ως κυβερνήτη τη χώρας. Η ίδια Εθνοσυνέλευση εξέλεξε μια Βουλή και ψήφισε το Σύνταγμα της Τροιζήνας. Στην προσωρινή έδρα της κυβέρνησης, στην Αίγινα, από τις 12 έως τις 17 Ιανουαρίου 1828, ο Καποδίστριας δέχτηκε όλους τους ισχυρούς πολιτικούς παράγοντες που ήταν παρόντες και συνομίλησε μαζί τους. Τους είπε ότι δεν μπορεί να κυβερνά με βάση το ψηφισμένο Σύνταγμα. Ως λόγο ανέφερε κυρίως το γεγονός ότι αυτό απαγόρευε «εις τον Κυβερνήτην και εις την Βουλήν να συγκατατεθώσιν εις οποιανδήποτε συνθήκην, σκοπόν έχουσαν την κατάργησιν της πολιτικής του έθνους υπάρξεως και ανεξαρτησίας» (άρθρο 115).

Ομως οι δυνάμεις (οι οποίες είχαν μόλις καταναυμαχήσει τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο στο Ναυαρίνο) δεν συμφωνούσαν στην ανεξαρτησία της Ελλάδας ούτε και οι στρατιωτικές δυνάμεις των Ελλήνων μπορούσαν να την επιβάλλουν. Είχαμε χάσει ολόκληρη τη Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο εκτός της Αργοναυπλίας. Λίγα νησιά ήταν ελεύθερα ακόμα. Μόνη λύση για την επιβίωση της Επανάστασης ήταν η αποδοχή της Συνθήκης του Λονδίνου (6 Ιουλίου 1827) η οποία όριζε την αυτονομία της Ελλάδας υπό την οθωμανική κυριαρχία. Το ζήτημα ήταν νομικό και ουσιαστικό.

Επίσης, το σοβαρό πολιτικό ζήτημα που ανέκυψε από τη συντακτική αυτή πράξη είναι ότι η εξουσία ανήκε στη Βουλή και όχι στον Κυβερνήτη. Η Βουλή συντάσσει τους νόμους, τους στέλνει στον Κυβερνήτη και αυτός έχει το δικαίωμα να τους επιστρέψει δύο φορές. Μετά προβλέπεται ότι: «…το πέμπει και τρίτον εις τον Κυβερνήτην, όστις χρεωστεί αμέσως να το επικυρώσει και να το δημοσιεύσει, και τότε τούτο γίνεται νόμος» (άρθρο 73). Είναι αληθές ότι πολλές διατάξεις της πράξης του Δαμαλά (Τροιζήνας) ήταν πραγματικά φιλελεύθερες και κατοχύρωναν τα δικαιώματα του πολίτη. Το πολίτευμα, όμως, που πρότεινε ήταν απολύτως ολιγαρχικό. Ο απαραβίαστος ηγεμόνας δεν συμμετείχε καν στις εργασίες της Βουλής. Είναι σαφές ότι είχαν καλέσει τον Καποδίστρια να σώσει τη χώρα, αλλά να διατηρήσουν οι ίδιοι την εξουσία.

Οι φανερές πολιτειακές λύσεις που είχε ο Καποδίστριας στη φαρέτρα του ήταν δύο: Πρώτον, να κηρύξει δικτατορική εξουσία με τη βοήθεια του στρατού. Δεύτερον, να ωθήσει τον λαό σε επανάσταση εναντίον της Βουλής εκείνης. Ακόμα και ο κατοπινός του πολιτικός αντίπαλος, ο οποίος έδωσε αφορμή γι’ αυτά τα ευφάνταστα περί δικτατορίας, ο Σπυρίδων Τρικούπης, έγραψε: «Ουδέποτε άνθρωποι εδέχθησαν με ευνοϊκότερο τρόπο τον σωτήρα τους».

Αντ’ αυτών, ο Καποδίστριας πρότεινε τη «μεταβολή» του πολιτεύματος, στην οποία συμφώνησαν όλοι οι πολιτικοί παράγοντες. Ζήτησε την αυτοδιάλυση της Βουλής (η οποία ήταν φιλοκαποδιστριακή). Ζήτησε να δημιουργηθεί ένα σώμα με 27 πολιτικούς όλων των παρατάξεων, ακόμα και όσων λίγων δεν τον ήθελαν στην Ελλάδα ή κυρίως αυτών, όπως απεδείχθη στην πράξη. Το σώμα αυτό ονομάστηκε «Πανελλήνιον» όχι χωρίς λόγο. Ηταν όρος της πολιτικής της «εθνικής συμφιλίωσης». Καθόρισε εκλογές για νέα Εθνοσυνέλευση τον Απρίλιο. Τόνισε σε όλους τους τόνους την προσωρινότητα της κυβέρνησής του. Η λέξη «μεταβολή» είναι αυτή που χρησιμοποιήθηκε στα επίσημα έγγραφα. Αν θέλει κάποιος οπωσδήποτε να χρησιμοποιήσει έναν σύγχρονο όρο για να μεταφέρει αυτή την έννοια, θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει μόνο τον όρο «μεταπολίτευση».

Ουδείς βεβαίως των ιστορικών και των αντιπάλων του τότε χρησιμοποίησε τον όρο «πραξικόπημα», «δικτατορία» ή άλλον αντίστοιχο στη γλώσσα της εποχής. Οσοι σύγχρονοι ιστορικοί μιλούν σήμερα για «δικτατορία» ακολούθησαν τη διήγηση του Σπυρίδωνα Τρικούπη που κατηγόρησε τον Καποδίστρια (εκ των υστέρων) ότι παρανόμησε με αυτή του την απόφαση. Τόνισε ότι μόνο με νέα Εθνοσυνέλευση μπορούσε να ανασταλεί το «Σύνταγμα» της Τροιζήνας. Ομως, εκλογές για νέα Εθνοσυνέλευση ήταν αδύνατο να γίνουν άμεσα. Πρώτον, έπρεπε να αντιμετωπιστούν ζητήματα ζωής και θανάτου, όπως η αληθινή επισιτιστική κρίση, η άρση της απομόνωσης του έθνους από τις προστάτιδες δυνάμεις κ.ά. Δεύτερον και κυριότερο, πού να γίνουν εκλογές; Πώς να μαζευτούν οι Στερεοελλαδίτες και οι Πελοπονήσιοι όταν όλες σχεδόν οι Περιφέρειες ήταν υπό στρατιωτική κατοχή των Τούρκων πασάδων και του Ιμπραήμ; Το επιχείρημα αυτό είναι μια φάρσα της ιστορίας την οποία αναπαρήγαγαν πλείστοι ιστορικοί, ξένοι κυρίως, αλλά και Ελληνες.

Οι εκλογές έγιναν τελικά την άνοιξη του 1829 όταν απελευθερώθηκε η Πελοπόννησος και μεγάλο μέρος της Στερεάς με στρατιωτικές και διπλωματικές ενέργειες του Κυβερνήτη. Η αντιπολίτευση, που τότε είχε εκδηλωθεί σαφώς, είχε τον έλεγχο του Πανελληνίου. Ο Τρικούπης πάλι, μας ενημερώνει ότι αυτό απαίτησε να μην ψηφίσουν όλοι οι άρρενες πολίτες της Ελλάδας άνω των 25 ετών, αλλά μόνο «οι αυτόχθονες και οι κτηματίαι». Αποκλείονταν δηλαδή οι αγωνιστές που δεν είχαν γεννηθεί στη Στερεά ή την Πελοπόννησο, οι εργάτες, οι ναυτικοί και η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών, οι ακτήμονες αγρότες. Ο Καποδίστριας όμως επέμεινε, έβαλε εννιά νέα μέλη στο Πανελλήνιο και πέρασε το δικό του, δηλαδή η ψηφοφορία να είναι καθολική.

Οι εκλογές έγιναν για πρώτη φορά στην ιστορία της Επανάστασης με απόλυτη τάξη, χωρίς βία και χωρίς εμφύλιο σπαραγμό. Κανείς δεν αποκλείστηκε από τη διαδικασία. Κι εδώ έχουμε τη δεύτερη ασθενή και πνιγμένη επίσης στις τύψεις διήγηση για την «αντιδημοκρατικότητα» του Καποδίστρια. Αυτή τη φορά από τον Μακρυγιάννη. Εγραψε ο στρατηγός: «Οδήγησε παντού τους διοικητάς και συντρόφους του, έδωσε και τα μέσα τα χρηματικά να κάμουν τις εκλογές των πληρεξουσίων με το πνεύμα του…». Στην κόντρα του με το Πανελλήνιο ο Καποδίστριας είχε ζητήσει να γίνουν οι εκλογές με κρατικό υπάλληλο ως πρόεδρο της εφορευτικής. Οι κοτζαμπάσηδες ζήτησαν να είναι ντόπιος εκλογέας ο πρόεδρος. Επικράτησε η γνώμη του Πανελληνίου. Με άλλα λόγια, ο Μακρυγιάννης κατηγόρησε τον Καποδίστρια για το γεγονός ότι έδωσε χρήματα στους αντιπροσώπους του κράτους ώστε να παρίστανται και να αποτρέψουν τη νοθεία κατά την εκλογική διαδικασία. Συνεχίζοντας ο Μακρυγιάννης, τον κατηγόρησε ακόμα γιατί έκανε προεκλογική εκστρατεία και γιατί ήταν πολύ δημοφιλής.

Είναι σαφές λοιπόν ότι ο Καποδίστριας προχώρησε στη «μεταβολή» του πολιτεύματος ερχόμενος στην Ελλάδα για νομικούς και ουσιαστικούς λόγους, που επέτρεψαν τελικά την επιβίωση του έθνους. Κατόπιν προχώρησε σε δημοκρατικές εκλογές, ήρεμες, νόμιμες, και με καθολική ψηφοφορία. Τις κέρδισε καθαρά με ποσοστά που ίσως κανείς κυβερνήτης της χώρας δεν απέκτησε ποτέ στα διακόσια χρόνια Ιστορίας μας. Κυβέρνησε δημοκρατικά. Επί της εποχής του σταμάτησαν οι πολιτικές δολοφονίες. Ηταν αυστηρός μόνο απέναντι στις σκληρές ολιγαρχικές φατρίες των κοτζαμπάσηδων και των Φαναριωτών. Κυβέρνησε με τον λαό και για τον λαό. Τον είπαν βέβαια τύραννο κατόπιν οι αντίπαλοί αυτοί. Ομως κι αυτό υπήρξε μία ακόμη μεγαλύτερη φάρσα της Ιστορίας για την οποία χρειάζεται μεγαλύτερη ανάλυση.

* Ο κ. Παναγιώτης Πασπαλιάρης είναι ιστορικός, συγγραφέας της βιογραφίας του Καποδίστρια για τη σειρά «Ηγέτες» της «Καθημερινής».

Σχετική Βιβλιογραφία
•Νικόλαος Κασομούλης, Ενθυμήματα Στρατιωτικά της Επαναστάσεως των Ελλήνων, τόμος Γ΄, Αθήνα 1942.
•Στρατηγού Μακρυγιάννη, Απομνημονεύματα, Β΄ Εκδοση, τόμος Β΄, Αθήνα 1947
•Σπυρίδων Τρικούπης, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, Γ΄ Εκδοση, τόμος Δ΄, Αθήνα 1888.
•Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος, Ο Κυβερνήτης Καποδίστριας και η Απελευθέρωσις της Ελλάδος, β΄ έκδοση, Αθήναι 1996.
•Ανδρέας Ιδρωμένος, Κυβερνήτης της Ελλάδος, Αθήνα 1900.
•C. M. Woodhouse, Capodistria: the Founder of Greek Independence, Oxford University Press (1973).

Μάι 02 2020

ΕΝΟΤΗΤΑ 7 κείμενο αυτενέργειας 2: ΙΣΟΚΡΑΤΟΥΣ Περί Αντιδόσεως 253-255

 

ΙΣΟΚΡΑΤΟΥΣ Περί Αντιδόσεως 253-255 (και όχι Νικοκλῆς ἢ Κύπριοι, 5-7)

 

ΙΣΟΚΡΑΤΟΥΣ Περί Αντιδόσεως 253-255

Μετάφραση

 

Τοῖς μὲν γὰρ ἄλλοις οἷς ἔχομεν οὐδὲν τῶν ἄλλων ζῴων διαφέρομεν, ἀλλὰ πολλῶν καὶ τῷ

τάχει καὶ τῇ ῥώμῃ καὶ ταῖς ἄλλαις εὐπορίαις καταδεέστεροι τυγχάνομεν ὄντες· ἐγγενομένου

δ’ ἡμῖν τοῦ πείθειν ἀλλήλους καὶ δηλοῦν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς περὶ ὧν ἂν βουληθῶμεν, οὐ μόνον

τοῦ θηριωδῶς ζῆν ἀπηλλάγημεν, ἀλλὰ καὶ συνελθόντες πόλεις ᾠκίσαμεν καὶ νόμους ἐθέμεθα

καὶ τέχνας εὕρομεν, καὶ σχεδὸν ἅπαντα τὰ δι’ ἡμῶν μεμηχανημένα λόγος ἡμῖν ἐστιν ὁ συγκατασκευάσας.

Οὗτος γὰρ περὶ τῶν δικαίων καὶ τῶν ἀδίκων καὶ τῶν αἰσχρῶν καὶ τῶν καλῶν

ἐνομοθέτησεν· ὧν μὴ διαταχθέντων οὐκ ἂν οἷοί τ’ ἦμεν οἰκεῖν μετ’ ἀλλήλων. Τούτῳ καὶ τοὺς

κακοὺς ἐξελέγχομεν καὶ τοὺς ἀγαθοὺς ἐγκωμιάζομεν. Διὰ τούτου τούς τ’ ἀνοήτους παιδεύομεν

καὶ τοὺς φρονίμους δοκιμάζομεν· τὸ γὰρ λέγειν ὡς δεῖ τοῦ φρονεῖν εὖ μέγιστον σημεῖον

ποιούμεθα, καὶ λόγος ἀληθὴς καὶ νόμιμος καὶ δίκαιος ψυχῆς ἀγαθῆς καὶ πιστῆς εἴδωλόν ἐστιν.

Ως προς τα άλλα τα οποία έχουμε καθόλου δεν διαφέρουμε από τα ζώα, αλλά από πολλά και στη δύναμη και στις άλλες ικανότητες συμβαίνει να είμαστε κατώτεροι· επειδή, όμως γεννήθηκε μέσα μας η ικανότητα να πείθουμε ο ένας τον άλλον και να εκδηλώνουμε σε εμάς τους ίδιους  όσα θέλουμε, όχι μόνον απαλλαχτήκαμε από τη θηριώδη διαβίωση,

αλλά και αφού συγκεντρωθήκαμε κατοικίσαμε πόλεις και θεσπίσαμε νόμους και τεχνικά επαγγέλματα εφήυραμε και σχεδόν όλα όσα έχουν επινοηθεί από εμάς ο λόγος  είναι αυτός που μας βοήθησε να τα οργανώσουμε. Διότι αυτός νομοθέτησε για τα δίκαια και τα άδικα και για τα επονείδιστα και για τα ωραία˙ τα οποία αν δεν ρυθμίζονταν δεν θα μπορούσαμε να κατοικούμε μαζί ο ένας με τον άλλον (να συμβιώνουμε)˙

με αυτόν και τους κακούς αποκαλύπτουμε και τους αγαθούς επαινούμε. Μέσω αυτού και τους ανόητους φρονηματίζουμε και τους συνετούς επιδοκιμάζουμε˙ διότι το να μιλάει κάποιος, όπως πρέπει το θεωρούμε τη μεγαλύτερη απόδειξη της ορθής σκέψης και ο αληθινός και ο νόμιμος και ο δίκαιος λόγος είναι αντανάκλαση  μιας αγαθής και πιστής ψυχής.

 

 

Λεξιλόγιο

Δηλόω-ῶ: κάνω κάτι φανερό, εξηγώ, αποκαλύπτω.

Εὑρίσκω: ανακαλύπτω, επινοώ, εφευρίσκω, αποκτώ.

Μηχανάομαι-ῶμαι: κατασκευάζω, συναρμόζω, οικοδομώ, επινοώ, σχεδιάζω κάτι κακό εναντίον κάποιου, μηχανορραφώ.

ἐξελέγχω: αποδεικνύω κάποιον ένοχο, εξετάζω, αποκαλύπτω.

Δοκιμάζω: θέτω κάποιον σε εξέταση, δοκιμή, επιδοκιμάζω, εγκρίνω.

 

 

Όροι χρήσης blogs.sch.gr | Δήλωση προσβασιμότητας
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Accessibility by WAH