Το φθινόπωρο του 2020 είχαμε μια ημερίδα για τo «θαυμάζειν και απορείν» στη φιλοσοφία στην Εθνική Βιβλιοθήκη. Εγώ μίλησα για το έργο του Αυστριακού φιλοσόφου Ludwig Wittgenstein που έζησε το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Γράφοντας το κείμενο, διαπίστωσα ότι η θέση του Πλάτωνα πως το θαυμάζειν είναι η αρχή της φιλοσοφίας, και του Αριστοτέλη πως από περιέργεια και θαυμασμό άρχισαν για πρώτη φορά οι άνθρωποι να φιλοσοφούν, αποτελούσε κοινό τόπο για μια σειρά φιλοσόφους από την αρχαιότητα μέχρι τον 20ό αιώνα. Η απορία (μία εκδοχή του θαυμασμού) και η συνεπαγόμενη ταραχή γίνονται, για τον Σέξτο Εμπειρικό, το έναυσμα για να στραφεί κανείς στη φιλοσοφική έρευνα. «Ο θαυμασμός είναι το θεμέλιο όλης της φιλοσοφίας», για τον Montaigne. «Αφού θαυμάσουν οι άνθρωποι αρχίζουν να φιλοσοφούν», έγραφε ο Bacon, για τον οποίο επίσης ο θαυμασμός ήταν ο «σπόρος της γνώσης»· αρχή της γνώσης ήταν o θαυμασμός για τον Descartes, αρχή της γνώσης και της φιλοσοφίας για τον Hobbes και τον Adam Smith. Ολες αυτές οι αναφορές παραπέμπουν ρητά ή σιωπηρά στον Πλάτωνα ή τον Αριστοτέλη. Ο Wittgenstein θεωρεί την απορία και τη διανοητική δυσφορία αρχή της φιλοσοφίας, ενώ χρησιμοποιεί για τη θέαση του κόσμου ως περιορισμένου όλου την ίδια γερμανική λέξη (Anschauung) που χρησιμοποιεί και ο Schleiermacher για να μεταφράσει τη «θεωρία» στην «Πολιτεία» του Πλάτωνα. Τον ίδιο όρο χρησιμοποιεί και ο Schopenhauer για να μιλήσει για την αντιληπτική γνώση των πλατωνικών ιδεών και τη βαθιά κατανόηση του κόσμου διά της αντίληψης.

Από τα παραπάνω βλέπουμε ότι η αρχαία ελληνική φιλοσοφία έχει διαποτίσει τη φιλοσοφική σκέψη με τις έννοιες και την εικονοποιία της. Σκεφτόμαστε και δημιουργούμε με τους όρους και τις κατηγορίες της επί 2.500 χρόνια. Κι αυτό γίνεται όχι μόνο στη φιλοσοφία. Γίνεται στη λογοτεχνία, στα εικαστικά, στη θεολογία, στο θέατρο, στο δίκαιο, στα μαθηματικά, στην ψυχανάλυση, στην πολιτική θεωρία. Δεν έχουμε παρά να σκεφτούμε την επίδραση της ελληνικής μυθολογίας, του Ομήρου, των τραγικών, των φιλοσόφων, των ιστορικών, του Ευκλείδη. Πόσα εκατομμύρια μαθητές επί αιώνες σε όλον τον κόσμο δεν διδάχθηκαν και μελέτησαν την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, τους διαλόγους του Πλάτωνα, τα Ηθικά Νικομάχεια του Αριστοτέλη, την Ευκλείδεια Γεωμετρία, την Αντιγόνη του Σοφοκλή ή τον Οιδίποδα; Εχουμε όλοι, στη Δύση τουλάχιστον, λίγο-πολύ, την ίδια παιδεία. Αυτή που μάς έκανε αυτό που είμαστε. Αυτό δεν είναι λόγος κομπασμού ή οίησης – είναι υπόθεση αυτογνωσίας. Γυρίζοντας πίσω, σκάβοντας τις διαδρομές της ιστορίας, μαθαίνουμε ποιοι είμαστε. Αλλοτε βάζοντας τα καλά μας, ωραιοποιώντας το παρελθόν μας, κι άλλοτε τσαλακώνοντας τις σιδερωμένες επιφάνειες, καθώς αποκαλύπτουμε ασυνέχειες, εντάσεις, παρασιωπήσεις και χάσματα. Αυτό είμαστε κι αυτό έχουμε να κάνουμε. Είναι η σκευή μας και τα εργαλεία μας.

Την εμπλουτίζουμε, τη διορθώνουμε, τη διευρύνουμε, την αναθεωρούμε, ανακαλύπτουμε καινούργια εργαλεία, χρησιμοποιούμε τα παλαιά αλλιώς, αλλά αυτά έχουμε και μ’ αυτά δουλεύουμε. Δεν πετάμε το παρελθόν μας ακόμη κι αν το επικρίνουμε. Αλλωστε, δεν μπορούμε να απαλλαγούμε από αυτό, όπως δεν μπορούμε να απαλλαγούμε από τη μητρική μας γλώσσα. Με αυτήν την αφετηρία γνωρίσαμε τον κόσμο και συγκροτήσαμε μια ταυτότητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να μάθουμε κι άλλες γλώσσες και μέσω αυτών να γνωρίσουμε νέους κόσμους, να εκτιμήσουμε τη συνεισφορά τους, να δούμε μέσα από τη δική τους οπτική τη δική μας εξέλιξη. Οχι μόνο μπορούμε, αλλά επιβάλλεται να δούμε την ταυτότητα και τη διαδρομή μας, τόσο εκ των έσω όσο και εξωτερικά. Απέναντι στο παρελθόν μας, αναλαμβάνουμε την ευθύνη για τις επιτυχίες και τις αποτυχίες αυτών που αναγνωρίζουμε ως προγόνους μας, για τις κατακτήσεις τους αλλά και για τα λάθη, τις αστοχίες και τα κρίματα. Είναι οι αποσκευές μας που φέρουμε στο ταξίδι της ζωής.

Μελετώντας τα κλασικά γράμματα γνωρίζουμε τον εαυτό μας, αλλά συγχρόνως τους εκάστοτε άλλους, συνδεόμαστε με την ανθρωπότητα και υπερβαίνουμε τα στενά όρια του σημερινού ορίζοντα. Μπορούμε να το κάνουμε δοξαστικά, κριτικά, αναθεωρητικά, διερευνητικά. Οπως κι αν το κάνουμε, πρέπει να το κάνουμε σοβαρά. Δεν είναι πολυτέλεια, είναι καθήκον.

* Η κ. Βάσω Κιντή είναι καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο ΕΚΠΑ.

Οπως όλες οι ευγενείς ιδέες, η «πολιτική ορθότητα» έχει, χονδρικά, δύο εκδοχές – την καλή και την κακή. Στην καλή της εκδοχή συνιστά πολιτική ευπρέπεια – κατάφαση στην ετερότητα, στο πλαίσιο της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Στην κακή της εκδοχή μετατρέπεται σε πολιτικό ευσεβισμό – απολιθώνεται σε τελετουργική-αυτοεπιβεβαιωτική επίδειξη σεβασμού σε θέσφατα, εκφράζεται με ξύλινη γλώσσα και, δυνητικά, εκφυλίζεται σε αστυνομία σκέψης.

Η ακύρωση του «Πρώτου Πανελλήνιου Συνεδρίου Γονιμότητας και Αναπαραγωγικής Αυτονομίας: Ορια και Επιλογές», έπειτα από γενικευμένες αντιδράσεις σε διαφημιστικό σποτ προβολής του, είναι ενδιαφέρουσα περίπτωση. Το σποτ δικαίως εκλήφθηκε ως πατερναλιστικό για τις γυναίκες. Επιπλέον, ήταν αντιφατικό ως προς την προαγωγή της «αναπαραγωγικής αυτονομίας» που διακηρυκτικά ασπαζόταν το συνέδριο.

Η στερεότυπη αντίδραση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ήταν να στηλιτευθεί ο «σεξιστικός» χαρακτήρας του. Αν οι αντιδράσεις έμεναν μέχρις εκεί θα ήταν στη σφαίρα της πολιτικής ευπρέπειας (έστω θυσιάζοντας την εννοιολογική ακρίβεια – πατερναλισμός και σεξισμός δεν ταυτίζονται). Ωστόσο, προχώρησαν παραπέρα. Το περιστατικό αποτέλεσε ευκαιρία εύκολης επίδειξης «φεμινιστικών» διαπιστευτηρίων από την πολιτική ελίτ. Πρόκειται για την κακή εκδοχή της πολιτικής ορθότητας – πολιτικός ευσεβισμός.

Το κοινό μοτίβο, με σχεδόν πανομοιότυπη φρασεολογία, από τον υφυπουργό παρά τω πρωθυπουργώ Θ. Λιβάνιο μέχρι τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης Α. Τσίπρα, ήταν ότι «το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση [του σώματος των γυναικών] είναι αδιαπραγμάτευτο». Η κ. Γεννηματά επιβεβαίωσε ότι η ρηχότητα της σκέψης είναι ευθέως ανάλογη με τη ρητορική ακρότητα. «Κανείς δεν θα μας γυρίσει στον Μεσαίωνα», είπε.

Η επίδειξη διαπιστευτηρίων πολιτικής ορθότητας μετατρέπει την ευπρέπεια σε ευσεβισμό. Το θολό αξιακό πλαίσιο που πλαισίωνε το συνέδριο (εν μέρει συντηρητικά πατερναλιστικό, εν μέρει φιλελεύθερο με έμφαση στις «επιλογές») προσαρμόστηκε προκρούστεια από τους πολιτικούς στις δικές τους ιδεολογικοπολιτικές ανάγκες. Δεν θέλησαν να συμβάλουν στοχαστικά στον προβληματισμό, αλλά να κάνουν επίδειξη ευλάβειας στη φιλελεύθερη αξία της επιλογής.

Ο τρόπος που το έκαναν παρουσιάζει ενδιαφέρον. Το επίμαχο διαφημιστικό σποτ έστρεψε τους μιντιακούς προβολείς σε ένα, πιθανότατα, χαμηλής ορατότητας συνέδριο. Οι πολιτικοί αναγκάστηκαν να πάρουν θέση (η μη θέση είναι θέση στη μιντιακή κοινωνία). Στο άγριο περιβάλλον των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, για να προσεχθεί το μήνυμά τους, υιοθέτησαν αφ’ υψηλού ηθικολογική έως επιθετική γλώσσα («Μεσαίωνας»). Μετέτρεψαν έτσι το θολό αξιακό πλαίσιο του συνεδρίου σε έναν συμβολικό αχυράνθρωπο προκειμένου να καρπωθούν το πολιτικό όφελος της εύκολης κατάρριψής του.

Το συντηρητικά πατερναλιστικό ύφος του συνεδρίου μετατράπηκε υπόρρητα σε άρνηση του «δικαιώματος αυτοδιάθεσης», το οποίο, φυσικά, υπερασπίζουν οι εν λόγω πολιτικοί. Πρόκειται για μία ακόμα εκδήλωση αυτοαναφορικότητας: δεν τους ενδιαφέρει τόσο να σταθούν κριτικά, με στοχαστική αυθεντικότητα, απέναντι στο σκεπτικό του συνεδρίου, όσο να προβάλουν τη δική τους οπτική. Κατασκευάζουν έναν εκφυλισμένο αντίπαλο για να τον συντρίψουν με ευκολία στην πολιτική παλαίστρα.

Πού είναι το κακό; Παραβλέποντας τις αποχρώσεις υιοθετείται μια χονδροειδής γλώσσα, η οποία είναι αναντίστοιχη των θεμάτων που μας προβληματίζουν. Ο συντηρητικός στη σημερινή Ελλάδα, λ.χ., διαφέρει από τον αντίστοιχο συντηρητικό της δεκαετίας του 1950. Η βαθμιαία φιλελευθεροποίηση των αξιών, ομόλογη με αυτή άλλων κοινωνιών του ευρωπαϊκού Νότου, έχει μετατοπίσει τον άξονα του συντηρητισμού προς πιο φιλελεύθερη κατεύθυνση. Ποιος αμφισβητεί, σοβαρά και συγκροτημένα, το «δικαίωμα στην [γυναικεία] αυτοδιάθεση» σήμερα;

Δεν λέω ότι οι έμφυλες ανισότητες και τα έμφυλα στερεότυπα έχουν εκλείψει, κάθε άλλο. Λέω, όμως, ότι είμαστε, συντηρητικοί και προοδευτικοί, πιο ευαίσθητοι σε θέματα φύλου – το λεξιλόγιό μας έγινε πιο ευαίσθητο, διευρύνθηκε η προοπτική μας. Οι διαφωνίες μας εκδηλώνονται σε ένα αξιακό πλαίσιο που θεωρεί την ισότητα φύλων, τη μόρφωση, σταδιοδρομία και επιλογές τεκνοποιίας των γυναικών αυτονόητες αξίες.

Οπως στη θρησκευτική λατρεία, ο πολιτικός ευσεβισμός, αν αφεθεί ανεξέλεγκτος, εγκλωβίζει τους ομιλητές σε ένα ηθικολογικό και κομφορμιστικό πλαίσιο λόγου. Η αναζήτηση ορθο-δοξίας (ορθογνωμίας) επιφέρει ευσεβιστική πλειοδοσία: σημασία δεν έχει αν είσαι «ευσεβής», αλλά να φαίνεται ότι είσαι. Δεν αντιμετωπίζονται τα βιωμένα προβλήματα, αλλά προβάλλονται κατασκευασμένα προβλήματα, όπως αυτά διαμορφώνονται σε ιδεοληπτικά πλαίσια αναφοράς, υποστηριζόμενα από ανθρώπους που σταδιοδρομούν στην προβολή του πολιτικού ευσεβισμού. Οι ιδέες δεν αιωρούνται στο κενό – έχουν καριερίστες υποστηρικτές.

Ο κομφορμισμός αφαιρεί νοητικό πλούτο από τη δημόσια σφαίρα μιας ανοιχτής κοινωνίας. Οι πολιτικά ασεβείς νιώθουν ότι αποκλείονται. Πρέπει, όμως, να μπορούμε να συζητούμε, με νου, ευαισθησία και ανοιχτό μυαλό, δύσκολα θέματα όπως η γονιμότητα, ο σεξισμός, η έμφυλη βία κ.ο.κ. Η μιντιακή κατακραυγή που επιφέρει η υποψία αν-ορθοδοξίας περιστέλλει το πεδίο συζήτησης. Δεν είναι τυχαίο ότι το συνέδριο ακυρώθηκε.

Και κάτι ακόμα. Ο πολιτικός ευσεβισμός δεν περιστέλλει μόνο τη δημόσια συζήτηση, αλλά συρρικνώνει και την ανεξαρτησία των θεσμών. Η ειρωνεία είναι ότι επιδεικνύει έναντι των ανεξάρτητων θεσμών τον συντηρητικό πατερναλισμό αυτών που επικρίνει! Δεν είναι ένδειξη θεσμικής υπανάπτυξης ένας υφυπουργός να αποφασίζει (ή έστω να μιλάει) για λογαριασμό ενός ανεξάρτητου δημόσιου οργανισμού; Ο κ. Λιβάνιος τουίταρε ότι «η ΕΡΤ και το ΑΠΕ αποσύρονται από χορηγοί επικοινωνίας του πρώτου συνεδρίου γονιμότητας και αναπαραγωγικής αυτονομίας». Του πέφτει λόγος; Δεν έχουν επικεφαλής η ΕΡΤ και το ΑΠΕ;

* Ο κ. Χαρίδημος Κ. Τσούκας (www.htsoukas.com) είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και ερευνητής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Warwick.

«Language is not properly regarded as a system of communication. It is a system for expressing thought, something quite different…»
NOAM CHOMSKY
«On Nature and Language».

Ο τρόπος που κατά κανόνα βλέπουμε και διδάσκουμε τη γλώσσα εμείς οι δάσκαλοι είναι ένας έντονα φορμαλιστικός τρόπος ο οποίος αναλώνεται στο τυπικό μέρος της γλώσσας, με αποτέλεσμα να χάνεται για τους μαθητές μας η ουσία της γλώσσας, δηλ. η άμεση αχώριστη σχέση της με τη σκέψη μας, με τον κόσμο των εννοιών και νοημάτων για τα οποία υπάρχει η γλώσσα οι λέξεις, οι προτάσεις, το κείμενο. Χάνουμε τελικά το δάσος βλέποντας τα δέντρα. Και κυρίως στην τυποκρατία θυσιάζονται η ουσία, η δύναμη και η ομορφιά της γλώσσας η «μαγεία της γλώσσας».

Γλωσσολογικά σήμερα πλέον η γλώσσα θεωρείται ένα εσωτερικευμένο καθολικό σύστημα της νόησης του ανθρώπου με το οποίο παράγεται και προσλαμβάνεται ένα άπειρο πλήθος προτάσεων. Αυτός είναι ο τρόπος που επικοινωνούμε γλωσσικά. Υποστηρίζουμε (ήδη στη Γραμματική μας με τον καθηγητή Χρίστο Κλαίρη) ότι βάση και κέντρο της πρότασης είναι το Ρήμα, το οποίο εξειδικεύεται σημασιοσυντακτικά από Ονόματα, τα «ορίσματα»: από το υποκείμενο υποχρεωτικά και δυνητικά από ένα ή και δύο αντικείμενα. Με τη σειρά τους τα ορίσματα εξειδικεύονται σημασιοσυντακτικά κυρίως από Αρθρα, Επίθετα, (επιθετικές) Αντωνυμίες και (επιθετικές) Μετοχές, ενώ το ρήμα εξειδικεύεται από Επιρρήματα, Προθέσεις (προθετικά σύνολα), Συνδέσμους (επιρρηματικές προτάσεις) και (επιρρηματικές) Μετοχές. Πρόκειται για τα στοιχεία τα γνωστά ως «μέρη τού λόγου» που παραλείπουμε, δυστυχώς, οι διδάσκοντες να δείξουμε ότι αντιστοιχούν σε βασικές νοητικές κατηγορίες και ότι είναι ο «καθρέφτης» (speculum) της σκέψης μας. Αυτή η αδρομερής θεώρηση (και διδασκαλία) της γλώσσας σκιαγραφεί με απλό αλλά ουσιαστικό και αποκαλυπτικό τρόπο τι συνιστά και πώς λειτουργεί η γλώσσα στο καθοριστικό επίπεδο της πρότασης (με διαφορές βεβαίως στην τυπολογία των γλωσσών).

Αρα το σημείο αναφοράς των πάντων στην πρόταση είναι το ρήμα. Αυτό βρίσκεται στο επίκεντρο γύρω από αυτό «συν-τάσσονται» όλα τα άλλα συστατικά που το εξειδικεύουν. Ολα τα μη-ρηματικά στοιχεία περιβάλλουν το ρήμα, εξειδικεύοντας την πληροφορία που δίνει. Το σταθερά σε κάθε μορφή επικοινωνίας εξειδικευόμενο στοιχείο είναι το ρήμα, ενώ όλα τα άλλα γύρω του, άμεσα ή έμμεσα, είναι εξειδικευτικά στοιχεία. Γι’ αυτό μιλάμε πάντοτε για «το υποκείμενο του ρήματος» και ποτέ για «το ρήμα του υποκειμένου»! Ομοίως μιλάμε για «το αντικείμενο του ρήματος», ποτέ για «το ρήμα του αντικειμένου»!

Η βάση της πρότασης συνιστά μια «ενεργειακή τριάδα»: υποκείμενο – ρήμα – αντικείμενο. Το ρήμα στην επικοινωνία δηλώνει κάθε μορφή ενέργειας. Η έννοια της ενέργειας είναι καθοριστική, αφού σ’ αυτήν εστιάζεται κάθε δραστηριότητα του ανθρώπου. Ωστόσο, αν το ρήμα είναι η ενέργεια καθ’ εαυτήν, είναι ανάγκη να υπάρξουν δύο άλλοι όροι άμεσα σχετιζόμενοι με την ενέργεια, η πηγή της ενέργειας και ο αποδέκτης της ενέργειας. Η πηγή της ενέργειας δεν είναι παρά το υποκείμενο που ενεργοποιεί το ρήμα, ο δε αποδέκτης της ενέργειας είναι το αντικείμενο (ένα ή δύο) που συμπληρώνει (εξ ού και συμπλήρωμα) ή, αλλιώς, που ολοκληρώνει την ενέργεια («περαίνει τι», κατά τον Πλάτωνα). Χωρίς την ενέργεια, δηλ. χωρίς το ρήμα, δεν υφίσταται πρόταση («λόγος», κατά τον Πλάτωνα). Χωρίς την πηγή της ενέργειας, δηλ. το υποκείμενο του ρήματος, δεν μπορεί να τεθεί σε ενέργεια το ρήμα πάλι δεν υφίσταται πρόταση. Χωρίς τον αποδέκτη ή το προϊόν της ενέργειας, δηλ. το αντικείμενο / τα αντικείμενα (εφόσον απαιτείται από το ρήμα), δεν ολοκληρώνεται η ενέργεια η πρόταση πάσχει νοηματικά.

Αρα η δημιουργία προτάσεως, δηλ. η απόδοση ενός νοήματος, μιας σύναψης εννοιών της σκέψης μας, προϋποθέτει υποχρεωτικά την ενέργεια και τη διττή εξειδίκευσή της, την πηγή της και τον αποδέκτη της. Χωρίς την εξειδίκευση «τραυματίζεται» το νόημα, στερούμενο πηγής ή αποδέκτη, με αποτέλεσμα να γίνεται «α-νόητο».

Ως προς τη βαρύτητα του ρήματος είναι πολύ χαρακτηριστικός ο τρόπος που οι Κινέζοι γραμματικοί περιγράφουν τη διαφορά ρήματος και ονόματος στη γλώσσα: το ρήμα είναι η «ζωντανή λέξη», ενώ το όνομα είναι η «νεκρή λέξη»! Προφανώς με τη διάκριση αυτή τονίζουν τον δυναμικό σημασιολογικό χαρακτήρα του ρήματος ως «ενέργειας / πράξης / κατάστασης» σε αντίθεση με τον στατικό χαρακτήρα που έχουν γενικότερα από σημασιολογικής πλευράς τα ονόματα (ουσιαστικά). Τη διάκριση αυτή επιδοκιμάζει ο πολύς Οtto Jespersen («The Philosophy of Grammar» 1924, σ. 86) τονίζοντας τη σχέση ρήματος και πρότασης: «The verb is a life-giving element, which makes it particularly valuable in building up sentences […]».

Είναι αναγκαία μια διασάφηση. Μιλώντας για ρήματα πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ «πλήρων ρημάτων» (π.χ. κάνω, δίνω, διαβάζω, ακούω, έρχομαι, εργάζομαι) και «συνδετικών ρημάτων» (π.χ. είναι, αποτελεί, συνιστά, θεωρείται). Γενικότερα θα μπορούσε να λεχθεί ότι το πλήρες ρήμα χρησιμοποιείται ως βάση του λόγου για να δηλώσει το «γίγνεσθαι», τις ποικίλες μορφές ενέργειας του ανθρώπου, τις μεταβολές και καταστάσεις, ενώ το συνδετικό ρήμα δηλώνει το «εἶναι» του υποκειμένου, την ιδιότητα, τα χαρακτηριστικά του. Το πλήρες ρήμα έχει περισσότερο «δυναμικό» χαρακτήρα, ενώ το συνδετικό ρήμα είναι φύσει «στατικό».

Τελικά μπορεί να λεχθεί μεταφορικά ότι νοητικά (ως σκέψη) και λεκτικά (ως γλώσσα) «ζούμε στο βασίλειο του ρήματος». Ολα γίνονται ή υπάρχουν σε μεγάλο βαθμό για να υπηρετήσουν άμεσα ή έμμεσα τη βασική πληροφορία που δίνει το ρήμα, έστω κι αν επικοινωνιακά η έμφαση μπορεί να αφορά και σε άλλο στοιχείο της πρότασης («λειτουργική προοπτική» της πρότασης). Η ίδια η παρουσία και λειτουργία και αυτού του άλλου στοιχείου (επιθέτου, επιρρήματος, επιρρηματικής πρότασης κ.λπ.) «πρωτοτυπικά», κατ’ αρχήν δηλ. υπηρετεί, έμμεσα τουλάχιστον, την εξειδίκευση του (πλήρους) ρήματος. Το ίδιο –με διαφορετική θεώρηση και δικαιολόγηση– ισχύει και για τη «συνδετική σύνταξη», η οποία όμως απαιτεί άλλη πραγμάτευση.

* Ο κ. Γιώργος Μπαμπινιώτης είναι ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ.