Δημήτρης Μαλέση14.11.2025 • 08:10 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Ο Γεώργιος Στρέιτ (Πάτρα 1868 – Αθήνα 1948), γερμανικής καταγωγής καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, υπήρξε ένας από τους διαπρεπέστερους νομικούς, ιδίως του ∆ιεθνούς ∆ικαίου, με ευρωπαϊκή αναγνώριση και απήχηση. Σύμβουλος του βασιλιά Κωνσταντίνου σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, θα αναμειχθεί με την πολιτική όχι με την καθιερωμένη πορεία ενός πολιτευτή, αλλά ως τεχνοκράτη ειδήμονα, ο οποίος ανέλαβε να υποδείξει στον ανώτατο άρχοντα την ενδεδειγμένη εξωτερική πολιτική. Συντηρητικός στις πολιτικές του αντιλήψεις, χαρακτηριζόταν από απεριόριστο θαυμασμό για τη Γερμανία και τα επιτεύγματά της μέχρι το 1914. Ως εκ τούτου, βρισκόταν στον πυρήνα του αντιβενιζελικού πόλου και έπαιξε καταλυτικό ρόλο στα δραματικά γεγονότα που συγκλόνισαν την Ελλάδα τη δεκαετία του 1910. Η σκοτεινή αυτή περίοδος δεν μπορεί, πάντως, να διαγράψει το σπουδαίο επιστημονικό του ανάστημα και τη σημαντική συνεισφορά του στη νομική σκέψη αλλά και στην πατρίδα από τους ρόλους και τις αποστολές που κατά καιρούς τού ανατέθηκαν. Είναι χαρακτηριστικό ότι, όντας δεδηλωμένος αντιβενιζελικός, ο ηγέτης των Φιλελευθέρων τον εκτιμούσε για την επιστημονική του κατάρτιση και την ηπιότητα του χαρακτήρα του. Το Ημερολόγιον-Αρχείον του, το οποίο εκδόθηκε το 1964, με επιμέλεια Παναγιώτη Πιπινέλη, συνιστά μια σημαντική ιστορική πηγή για τα γεγονότα που οδήγησαν στον Εθνικό ∆ιχασμό τη δεκαετία του 1910.

Μια οικογένεια Γερμανών ευγενών στην Ελλάδα

Η λαμπρή παρουσία στον δημόσιο βίο.

Σεπτέμβριος 1829, και στον δρόμο που οδηγεί στη Λαμία ένας στρατιωτικός κείτεται αιμόφυρτος, βαριά τραυματισμένος. Ευτυχώς έγινε αντιληπτός από τον πρόξενο της Γαλλίας στη Λαμία, ο οποίος τον περιέθαλψε. Αφού ανένηψε από τα σοβαρά τραύματα, επέστρεψε στην πατρίδα του, τη Γερμανία. Το όνομά του, βαρώνος Ιωάννης Αλέξανδρος, ο εκ των Στρέιτ. Είχε αφιχθεί στην επαναστατημένη Ελλάδα για να συμμετάσχει στον αγώνα εναντίον των Οθωμανών, όπως και τόσοι άλλοι Ευρωπαίοι, οι οποίοι γαλβανισμένοι από τον φιλελευθερισμό και τον φιλελληνισμό είχαν σπεύσει για να πολεμήσουν. Στην προκειμένη περίπτωση, επρόκειτο για έναν επιφανή Γερμανό, ο οποίος είχε γαλουχηθεί σε ουμανιστικό σχολείο, μάλλον της Λειψίας ή της Ιένας, εκεί όπου οι Γερμανοί φιλόλογοι τροφοδοτούσαν με φιλελληνικό ζήλο τους νεαρούς βλαστούς, στο πλαίσιο ενός γενικότερου ρομαντισμού που έπνεε στην Ευρώπη. Εκεί έμαθε και τα ελληνικά, τα οποία σύμφωνα με μαρτυρίες μιλούσε απταίστως. Ο Αλέξανδρος είχε εξοικονομήσει ένα σοβαρό χρηματικό ποσό, πουλώντας το μερίδιο της κληρονομιάς στον αδελφό του, εξόπλισε μια μικρή ομάδα και κατέβηκε στην Ελλάδα. Είναι αλήθεια ότι τα χρήματα και οι κάθε είδους ανέσεις δεν έλειψαν ποτέ από την οικογένειά του, η οποία διέθετε τον τίτλο ευγενείας του βαρώνου, που είχε απονεμηθεί στον πρόγονό του Κρίστοφ Στρέιτ από τον Γερμανό αυτοκράτορα Ροδόλφο Β΄ το 1598, χάρη στην ανδραγαθία του σε μια κρίσιμη μάχη εναντίον των Οθωμανών. Στη συνέχεια, οι επιγαμίες των απογόνων με άλλες επιφανείς οικογένειες εδραίωσαν την οικογένεια Στρέιτ σε περίοπτη θέση της γερμανικής αριστοκρατίας.

Ο Αλέξανδρος, γιος του Ιωάννη-Ιακώβου και της Λουίζας-Καρολίνας, γεννήθηκε σε ένα επιβλητικό αρχοντόσπιτο στη Σαξονία το 1805 ή το 1808. Συνεπώς, το σίγουρο είναι ότι η άφιξή του στην επαναστατημένη Ελλάδα πραγματοποιήθηκε σε πολύ νεαρή ηλικία. Αυτή ήταν η πρώτη επίσκεψή του. Θα ακολουθήσει και δεύτερη επί βασιλείας του Όθωνα, όταν ο νεαρός βασιλιάς θα προικοδοτηθεί με απόφαση των προστάτιδων ∆υνάμεων με ένα εθελοντικό στρατιωτικό σώμα 3.500 ανδρών, αυτό που θα αποτελέσει το βασικό στήριγμα του νέου καθεστώτος αλλά και θα συμβάλει αποφασιστικά στη δημιουργία των πρώτων έργων υποδομής μέσω του σώματος του Μηχανικού. Το προηγούμενο διάστημα, ο Αλέξανδρος υπηρέτησε στο αυστριακό Ιππικό ως ανθυπολοχαγός, απ’ όπου παραιτήθηκε για να μεταβεί στην Ελλάδα. Στη διαταγή του στρατού (∆εκέμβριος 1834) τον βρίσκουμε να κατατάσσεται στο Μηχανικό ως ανθυπασπιστής. Όταν μετατίθεται στη Μονεμβασιά για να συμμετάσχει στην επισκευή του κάστρου, γνωρίζει την Αφεντούλα Σταυρίδη, προυχοντικής καταγωγής, ανιψιά του Ανδρέα Ζαΐμη. Ως στρατιωτικός είναι υποχρεωμένος να ζητήσει την άδεια του βασιλιά για να νυμφευθεί, κάτι όμως που ο Όθων αρνείται, οπότε αναγκάζεται να παραιτηθεί από τον στρατό. Βαφτίζεται Ορθόδοξος, συνάπτουν γάμο και αποκτούν δύο τέκνα, τον Στέφανο και τη Σοφία. Θα ακολουθήσει περίοδος οικονομικής δυσπραγίας για την οικογένεια, καθώς ο μισθός που εξασφαλίζει ως γεωμέτρης δημόσιος υπάλληλος ήταν γλίσχρος, τουλάχιστον μέχρι το 1839. Υπηρετώντας στο Τοπογραφικό Γραφείο της Αχαΐας, έρχεται αντιμέτωπος με το οξύ ζήτημα των εθνικών γαιών και των πολλαπλών καταπατήσεων, κάτι που θα προκαλέσει την μήνι ισχυρών οικογενειών, που τον βλέπουν ως εμπόδιο στην πρόθεσή τους για ιδιοποίηση έγγειας ιδιοκτησίας. Έτσι, το 1840 δέχεται δολοφονική επίθεση, οργανωμένη από τον Αντώνιο Καλαμογδάρτη, οπότε ζητά για ασφάλεια μετάθεση και καταλήγει στην Κορινθία. Εκεί θα ασχοληθεί κυρίως με το ζήτημα της αποξήρανσης λιμνών και ελών, που ήταν κρίσιμο για την αντιμετώπιση της ελονοσίας αλλά και της εξασφάλισης καλλιεργήσιμων εδαφών.

Για τον ίδιο οι συνθήκες θα δυσκολέψουν μετά το κίνημα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, όταν στην Πρώτη Εθνοσυνέλευση θα τεθεί το ζήτημα της διαμάχης αυτοχθόνων – ετεροχθόνων, το οποίο δίχασε εν πολλοίς την ελληνική κοινωνία. Ο Αλέξανδρος, ως ετερόχθων, στερήθηκε του δικαιώματος να φέρει την ιδιότητα του Έλληνα πολίτη και απολύθηκε. Μετέβη στην ιδιαίτερη πατρίδα του, απ’ όπου έστελνε ό,τι μπορούσε στην οικογένειά του. Το ίδιο διάστημα πάντως φρόντισε να διευρύνει τις τεχνικές γνώσεις του, οπότε όταν του επιτράπηκε να επιστρέψει στην Ελλάδα, το 1848, διορίστηκε καθηγητής μαθηματικών και γερμανικών στο Γυμνάσιο Πατρών. Το 1853 διορίστηκε αρχιιπποκόμος στα ιπποστάσια της Βασιλικής Φρουράς.

Η εξέγερση στη Θεσσαλία, την Ήπειρο και τη Μακεδονία το 1854 για την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού δημιούργησε κύμα εθελοντών, οι οποίοι με ενθουσιασμό έσπευδαν να περάσουν τα σύνορα στο όνομα της αλυτρωτικής πολιτικής. Ο Στρέιτ δήλωσε παρών και με επιστολή στον Όθωνα γνωστοποιούσε την πρόθεσή του: «Ακολουθώντας ως Γερμανός τη φωνή του καθήκοντος και της τιμής, πάω στη Θεσσαλία να πολεμήσω κάτω από τη σημαία των Χριστιανών υπέρ των κατατρεγμένων και ενάντια στους καταπιεστές τους, ενάντια στους εχθρούς των Χριστιανών. Όλες μου οι προσπάθειες θα στραφούν ώστε ό,τι κάνω, να είναι όσο περισσότερο γίνεται πιο χρήσιμο στην υπηρεσία αυτής της Αγίας Αποστολής, την απελευθέρωση της Θεσσαλίας, και με αυτόν τον τρόπο να Σας αποδείξω αυτά που μέχρι τώρα μόνο με λόγια μπορούσα να Σας πω». Εντάχθηκε, λοιπόν, σε ένα από τα επαναστατικά σώματα και πολέμησε μέχρι που το εγχείρημα οδηγήθηκε σε πλήρες αδιέξοδο. Η στρατιωτική αυτή κινητοποίηση στάθηκε, ωστόσο, αφορμή να γνωριστεί με τον Ούγγρο λοχαγό Ίστβαν Τυρρ, μια ξεχωριστή στρατιωτική φυσιογνωμία της εποχής, με τον οποίο θα μεταβεί στην Ιταλία προκειμένου να πολεμήσουν στο πλευρό των δυνάμεων του Γαριβάλδη για την απελευθέρωση της Ιταλίας. Έκτοτε χάθηκαν τα ίχνη του και η οποιαδήποτε επαφή με την οικογένειά του. Ο Αλέξανδρος Στρέιτ, μια ρομαντική και φιλελεύθερη προσωπικότητα, που ανάλωσε τη ζωή του σε ριψοκίνδυνες πολεμικές αποστολές για να υπερασπιστεί τα ιδανικά του στην πράξη, θα πεθάνει το 1867 στη Βουδαπέστη, όπου είχε μεταβεί με τον Τυρρ. Έτσι, το σχεδιαζόμενο ταξίδι της επιστροφής στην οικογένειά του και στην Ελλάδα δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.

Στην Πάτρα παρέμεινε η σύζυγός του και τα δύο ορφανά, πλέον, παιδιά. Ο Στέφανος-Αριστομένης, γεννημένος το 1835, ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στην αχαϊκή πρωτεύουσα και κατόπιν σπούδασε στη Νομική Σχολή. Μετεκπαιδεύτηκε στη Γερμανία, με όλες τις δαπάνες να τις αναλαμβάνει η οικογένεια του πατέρα του, η οποία δεν είχε πάψει να ενισχύει οικονομικά την Αφεντούλα, αφού ο παράτολμος σύζυγός της επί πολλά χρόνια απουσίαζε, πολύ δε περισσότερο μετά το 1867, όταν έμεινε χήρα. Οι σπουδές του Στέφανου στη Λειψία ήταν λαμπρές, τόσο στο Γυμνάσιο όσο και στο Πανεπιστήμιο, απ’ όπου αποφοίτησε με έπαινο. Αμέσως μετά επέστρεψε στην Ελλάδα, διορίστηκε στο δικαστικό σώμα, αλλά κατόπιν προτίμησε τη μάχιμη δικηγορία. Στην Πάτρα θα γνωρίσει τη Βικτωρία Λόντου, της γνωστής προυχοντικής οικογένειας της περιοχής, με την οποία θα παντρευτούν το 1867. Τον επόμενο χρόνο θα έρθει στη ζωή το μοναδικό τους παιδί, ο Γεώργιος.

Ο Στέφανος Στρέιτ σε όλη του τη ζωή διήνυσε μια λαμπρή πορεία στα δημόσια πράγματα της χώρας, καταλαμβάνοντας υψηλά αξιώματα. Κατ’ αρχάς, το 1872 διορίστηκε στην Εθνική Τράπεζα, την οποία αρχικά υπηρέτησε ως υποδιευθυντής του υποκαταστήματος στη Λαμία, ως διευθυντής του ∆ικαστικού Τμήματος από τον Οκτώβριο του 1873, και από το 1889 ως υποδιοικητής της στην Αθήνα. Το ίδιο διάστημα, εντυπωσιακή είναι η ακαδημαϊκή του ανέλιξη στο Πανεπιστήμιο: το 1875 αναγορεύεται υφηγητής, τον επόμενο χρόνο έκτακτος καθηγητής και το 1879 καθηγητής του Συνταγματικού και ∆ιεθνούς ∆ικαίου στη Νομική Σχολή. Το 1893 η Ελλάδα κηρύσσει πτώχευση και ξεκινούν σκληρές διαπραγματεύσεις με τις πιστώτριες χώρες για την εύρεση συμβιβαστικής λύσης. Επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας διορίστηκε ο Στρέιτ. Επίσης, διετέλεσε μέλος της επιτροπής για τη σύνταξη του Αστικού ∆ικαίου αλλά και αντιπρόσωπος της Ελλάδας στο Μόναχο για τη ρύθμιση των χρεών των βαυαρικών δανείων επί Όθωνος. Το 1897 έλαβε χώρα ο «Ατυχής» Ελληνοτουρκικός Πόλεμος και η ήττα της Ελλάδας, οπότε η χώρα βρέθηκε υποχρεωμένη να καταβάλει πολεμική αποζημίωση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Στις επώδυνες για την Ελλάδα συνθήκες θα αναλάβει για έναν χρόνο το υπουργείο Οικονομικών, ενώ το 1896 ανέλαβε τη διοίκηση της Εθνικής Τράπεζας για διάστημα 14 ετών (1896-1910). Κατά γενική ομολογία, οι διαπραγματεύσεις και οι χειρισμοί του Στέφανου Στρέιτ την περίοδο της παρατεταμένης κρίσης που μάστιζε τη χώρα ήταν επιτυχημένοι και έθεσαν τις βάσεις για τη βαθμιαία ανάταξη των οικονομικών του κράτους. Ο ίδιος δεν χρησιμοποίησε και δεν επικαλέστηκε ποτέ στο εσωτερικό της χώρας τον οικογενειακό τίτλο του βαρώνου*.

*Τα στοιχεία βασίστηκαν εν πολλοίς στην αδημοσίευτη μελέτη «Ιωάννης Αλέξανδρος, ο εκ των Στρέιτ» του καθηγητή Χειρουργικής στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης Στέφανου Ι. Γερουλάνου, απογόνου της οικογένειας Στρέιτ, τον οποίο και θερμά ευχαριστώ.