ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 34

Τον ίδιο χειμώνα οι Αθηναίοι κρατώντας το προγονικό έθιμο οργάνωσαν με δημόσια φροντίδα την ταφή των νεκρών που πέθαναν πρώτοι σ’ αυτόν εδώ τον πόλεμο ,με τον εξής τρόπο : για δυο μέρες εκθέτουν τα οστά των νεκρών αφού κάνουν πρώτα μια εξέδρα και φέρνει ο καθένας στο δικό του αν θελήσει κάτι. Και όταν έρθει η ώρα της εκφοράς ,άμαξες μεταφέρουν κυπαρισένιες οστεοθήκες ,μια για κάθε φυλή. Του καθενός τα κόκκαλα βρίσκονται μέσα στη θήκη της φυλής που ανήκε. Κι ένα άδειο φέρετρο το μεταφέρουν στα χέρια στρωμένο ,των εξαφανισμένων, όσων δηλαδή δε βρέθηκαν κατά τη συλλογή των πτωμάτων των νεκρών της μάχης. παίρνει μέρος στη νεκρώσιμη πομπή όποιος θέλει και από τους ντόπιους και από τους ξένους, και υπάρχουν γυναίκες μπροστά συγγενείς που κλαίνε πάνω από τον τάφο. Λοιπόν τους τοποθετούν στο δημόσιο νεκροταφείο και πάντα σ’ αυτό τους θάβουν τους νεκρούς των μαχών ,εκτός από αυτούς που έπεσαν στο Μαραθώνα. Εκείνων την αρετή ,επειδή την έκριναν ξεχωριστή, εκεί έκαναν και τον τάφο. Κι όταν τους σκεπάσουν με χώμα, ένας  άντρας εκλεγμένος από την πόλη ,που είναι πολύ συνετός και ξεχωρίζει για το κύρος του ,μιλάει πάνω στον τάφο τους λέγοντας τον έπαινο που τους ταιριάζει. Μετά από αυτό φεύγουν. Με τέτοιο τρόπο κάνουν την ταφή. Και καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου ,σε κάθε παρόμοια περίπτωση ,κρατούσαν αυτό το έθιμο. Για τους πρώτους λοιπόν που χάθηκαν εκλέχθηκε να μιλήσει ο Περικλής, ο γιος του Ξανθίππου. Και όταν έφτασε η ώρα ,αφού προχώρησε από τον τάφο σ’ ένα βήμα που το είχαν κάνει ψηλό, για ν’ ακούγεται όσο πιο μακριά γινόταν από το συγκεντρωμένο πλήθος, έλεγε περίπου αυτά τα λόγια.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35

“Οι πιο πολλοί από τους ήδη ομιλητές εδώ, επαινούν αυτόν που συμπλήρωσε αυτόν το λόγο στο έθιμο ,γιατί βρίσκουν πως είναι ωραίο να λέγεται αυτός για τους νεκρούς που θάβονται από τους πολέμους.. Εγώ θα ήμουν της γνώμης ότι αρκεί σε ανθρώπους που αποδείχθηκαν ανδρείοι με έργα ,με έργα να εκφραστούν και οι τιμές, όπως αυτά που και τώρα βλέπετε πως ετοιμάστηκαν με δημόσια φροντίδα γύρω από την ταφή αυτή, και όχι να εξαρτάται η αξιοπιστία πολλών από το λόγο ενός ανθρώπου, μιλώντας όπως τους αξίζει ή κατώτερα. Γιατί είναι δύσκολο να μιλήσει με επιτυχία σε θέμα που με πολύ κόπο εξασφαλίζεται η εντύπωση ότι (ο ρήτορας ) λέει την αλήθεια. Διότι αυτός που έχει άμεση γνώση θ’ άκουγε με ευμένεια ίσως και θα νόμιζε ότι παρουσιάζονται κάπως κατώτερα σε σχέση με όσα θέλει και ξέρει και όποιος πάλι δεν τα γνώρισε θα νόμιζε πως μερικά εξογκώνονται ,εξαιτίας του φθόνου, αν κάτι πάνω από τη δύναμή του άκουγε. Γιατί μέχρι αυτό το σημείο είναι ανεκτοί οι έπαινοι που λέγονται για άλλους , ως το σημείο που και ο ίδιος νομίζει πως είναι ικανός να κάνει κάτι από όσα άκουσε. Για ό,τι όμως ξεπερνά τις δυνάμεις του ,από τη στιγμή εκείνη, επειδή ζηλεύουν ,δεν το πιστεύουν. Επειδή όμως από τους παλιούς στην πράξη αποδείχτηκαν αυτά ορθά, πρέπει κι εγώ ακολουθώντας το έθιμο να προσπαθήσω να ικανοποιήσω όσο το δυνατόν περισσότερο τη θέληση και την προσδοκία του καθενός από σας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36

Θ’ αρχίσω από τους προγόνους πρώτα. Γιατί είναι δίκαιο και ταιριαστό συνάμα σε περίπτωση, όπως η σημερινή να δίνεται η τιμή αυτή της μνημόνευσης. Γιατί οι ίδιοι κατοικώντας πάντα  τη χώρα ,καθώς η μια γενιά διαδεχόταν την άλλη ,την παρέδωσαν μέχρι τώρα ελεύθερη με την ανδρεία τους. Και εκείνοι είναι άξιοι επαίνου και ακόμη περισσότερο οι πατέρες μας. Γιατί κοντά σ’ εκείνα που απέκτησαν αφού απέκτησαν όση εξουσία έχουμε με πολύ μόχθο, τα κληροδότησαν σε μας τους τωρινούς. Τα περισσότερα μέρη αυτής (της εξουσίας) οι ίδιοι εμείς οι τωρινοί που βρισκόμαστε ακόμη σε ώριμη ηλικία περίπου ,τα αυξήσαμε και προετοιμάσαμε σε όλα την πόλη ώστε να είναι  απόλυτα αυτάρκης και για πόλεμο και για ειρήνη. Εγώ βέβαια θα παραλείψω τα πολεμικά κατορθώματα αυτών , με τα οποία το καθένα χωριστά αποκτήθηκε ,ή αν κάποτε οι ίδιοι ή οι πατέρες μας αποκρούσαμε με προθυμία βάρβαρο ή Έλληνα εχθρό επιδρομέα ,επειδή δε θέλω να μακρυγορώ ενώπιον αυτών (των ακροατών ) που τα ξέρουν καλά. Από ποιες όμως αρχές φτάσαμε σ’ αυτό το σημείο ακμής και με ποιο πολίτευμα και τρόπους ζωής έγιναν αυτά μεγάλα  ,αυτά αφού εκθέσω πρώτα ,θα συνεχίσω με τον έπαινο αυτών εδώ (των νεκρών) ,επειδή θεωρώ ότι είναι πολύ ταιριαστά να ειπωθούν αυτά στην περίπτωσή μας και είναι ωφέλιμο να τ’ ακούσει με προσοχή όλη η συγκέντρωση και των αστών και των ξένων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 37

Γιατί το πολίτευμα που έχουμε, δε ζηλεύει τους νόμους των άλλων ,αλλά αντίθετα  περισσότερο είμαστε παράδειγμα σε μερικούς ,παρά μιμούμαστε άλλους. Και ως προς το όνομα βέβαια καλείται (το πολίτευμα) δημοκρατία, επειδή η εξουσία  δε βρίσκεται στα χέρια των ολιγαρχικών ,αλλά του δήμου. Και ως προς τις ιδιωτικές διαφορές όλοι έχουν τα ίδια δικαιώματα σύμφωνα με τους νόμους, ενώ ως προς την προσωπική τους επιβολή ,όπως ο καθένας διακρίνεται σε κάποιο τομέα , προτιμάται στα δημόσια πράγματα όχι τόσο για την κοινωνική του τάξη ,όσο για την προσωπική του ικανότητα, ούτε πάλι αν είναι φτωχός ,εφόσον μπορεί να κάνει κάτι καλό στην πόλη, εμποδίζεται από την ασημότητα της κοινωνικής του θέσης. Τις σχέσεις μας με την πολιτεία τις διέπει η ελευθερία και στις καθημερινές μας απασχολήσεις είμαστε απαλλαγμένοι από καχυποψία μεταξύ μας ,χωρίς να  αγανακτούμε με το γείτονά μας ,αν κάνει κάτι όπως του αρέσει, χωρίς να παίρνουμε το ύφος πειραγμένου, που βέβαια δεν βλάπτει, όμως ενοχλεί. Κι ενώ στις ιδιωτικές μας σχέσεις δεν ενοχλούμε ο ένας τον άλλο, ως προς τις δημόσιες αποφεύγουμε τις παρανομίες κυρίως από εσωτερικό σεβασμό ,από υπακοή σ’ αυτούς που κάθε φορά διοικούν την πόλη και στους νόμους, και προπάντων σ’ αυτούς που ισχύουν προς το συμφέρον όσων αδικούνται και σε εκείνους που ,αν και είναι άγραφοι, φέρουν ντροπή αναμφισβήτητη.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 38

Και πέρα απ΄ αυτά βρήκαμε πάρα πολλά μέσα ανάπαυσης για το πνεύμα μας από τους κόπους ,με το να τελούμε ,ως γνωστό, αγώνες και θυσίες που καλύπτουν όλο το χρόνο και με το να έχουμε ιδιωτικά νοικοκυριά κομψά ,από τα οποία η καθημερινή ευχαρίστηση διώχνει μακριά τη λύπη. Κι ακόμη εισάγονται από κάθε γωνιά της γης εξαιτίας του μεγέθους της πόλης ,τα πάντα και συμβαίνει σ΄ εμάς να εφοδιαζόμαστε τα αγαθά που παράγονται εδώ με την ίδια απόλαυση με την οποία απολαμβάνουμε και τα αγαθά των άλλων ανθρώπων .

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 39

Διαφέρουμε ακόμη από τους αντιπάλους μας και στην πολεμική εκπαίδευση στα εξής : και την πόλη μας δηλαδή έχουμε ανοιχτή σε όλους και ποτέ με απελάσεις ξένων δεν εμποδίζουμε κανέναν ή από κάποιο μάθημα ή από κάποιο θέαμα που αν δεν το κρύβαμε και το έβλεπε κάποιος από τους εχθρούς θα μπορούσε να ωφεληθεί ,γιατί έχουμε εμπιστοσύνη όχι τόσο στις πολεμικές προετοιμασίες και στα απατηλά τεχνάσματα όσο στην προσωπική μας γενναιοψυχία κατά την ώρα της μάχης΄ και στο σύστημα εκπαίδευσης εκείνοι επιδιώκουν να γίνουν ανδρείοι με σκληρές ασκήσεις αμέσως από την παιδική τους ηλικία ,ενώ εμείς ,αν και ζούμε άνετα με όχι κατώτερο φρόνημα βαδίζουμε στους ισοδύναμους κινδύνους .Και απόδειξη (αυτού είναι το εξής) : οι Λακεδαιμόνιοι δηλαδή δεν εκστρατεύουν μόνοι τους εναντίον της χώρας μας ,αλλά μαζί με όλους γενικά τους συμμάχους τους , εμείς όμως οι ίδιοι ,όταν εισβάλλουμε στη χώρα των άλλων ,αν και πολεμούμε σε ξένη χώρα ,εύκολα νικάμε τις πιο πολλές φορές αυτούς που αμύνονται για τη σωτηρία της χώρας τους Και κανένας εχθρός δεν αντιμετώπισε μέχρι σήμερα τη στρατιωτική μας δύναμη συγκεντρωμένη ,και γιατί φροντίζουμε ταυτόχρονα για το ναυτικό και γιατί στέλνουμε (στρατό) από μας τους ίδιους σε πολλά μέρη της στεριάς. Κι αν κάπου συγκρουστούν μ΄ ένα μέρος (από τη δύναμή μας) κι αν νικήσουν μερικούς από μας ,καυχιούνται ότι έχουν αποκρούσει όλους μας, και αν νικηθούν (ισχυρίζονται) ότι νικήθηκαν από όλους εμάς. Και αλήθεια ,αν θέλουμε να αντιμετωπίζουμε τους κινδύνους με άνετη ζωή περισσότερο παρά με επίπονη άσκηση και με ανδρεία που δεν πηγάζει τόσο από την επιβολή του νόμου ,όσο από τον τρόπο της ζωής μας ,μένει σ΄ εμάς κέρδος και να μην κουραζόμαστε προκαταβολικά για τους μελλοντικούς κινδύνους , και όταν έρθουμε σε αυτούς να μη φαινόμαστε λιγότερο τολμηροί από εκείνους που πασχίζουν αδιάκοπα ,και λέω πως η πόλη μας είναι άξια να θαυμάζεται γι΄ αυτά και γι΄ άλλα ακόμη.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 40

Και το ωραίο δηλαδή αγαπάμε με απλότητα και καλλιεργούμε το πνεύμα μας χωρίς μαλθακότητα και χρησιμοποιούμε τον πλούτο μας πιο πολύ για να έχουμε τη δυνατότητα για κάποιο έργο ,παρά σαν αφορμή για καυχησιές ,και δεν είναι ντροπή σε κάποιον να παραδέχεται τη φτώχεια του ,αλλά μεγαλύτερη ντροπή είναι να μην προσπαθεί να την αποφύγει με την εργασία (του).Και είναι δυνατό στους ίδιους να φροντίζουν συνάμα και για τις ιδιωτικές ,και για τις δημόσιες υποθέσεις και ,ενώ ο καθένας μας καταγίνεται με διαφορετική απασχόληση να γνωρίζει τα πράγματα αρκετά καλά. Γιατί μόνοι (εμείς ) θεωρούμε αυτόν που δε συμμετέχει σ΄ αυτά όχι φιλήσυχο, αλλά άχρηστο και εμείς οι ίδιοι ή διατυπώνουμε τουλάχιστο σωστές σκέψεις πάνω στα ζητήματα που προτείνονται από άλλους ή συλλογιζόμαστε σωστά γι΄ αυτά, γιατί θεωρούμε όχι τους λόγους βλάβη στα έργα ,άλλά κυρίως το να μη διαφωτιστούμε προηγουμένως με το λόγο ,πριν προβούμε σε ενέργειες για όσα πρέπει να γίνουν. Γιατί πραγματικά μας διακρίνει και αυτό το ξεχωριστό ,ώστε εμείς οι ίδιοι δηλαδή, και πάρα πολύ τολμηροί να είμαστε ,και να υπολογίζουμε με ακρίβεια τις συνέπειες για όσα θα επιχειρήσουμε. Ως προς αυτό όμως στους άλλους η άγνοια βέβαια φέρνει αλόγιστο θάρρος ,ενώ η ορθή σκέψη δισταγμό. Ωστόσο πάρα πολύ δυνατοί στην ψυχή δίκαια θα μπορούσαν να θεωρηθούν αυτοί που γνωρίζουν με απόλυτη σαφήνεια και τους κινδύνους του πολέμου, και τις απολαύσεις της ειρήνης και όμως γι΄ αυτό δεν προσπαθούν να αποφύγουν τους κινδύνους. Και ως προς την ευεργετική διάθεση είμαστε αντίθετοι προς τους πολλούς .Γιατί αποκτάμε τους φίλους μας όχι ευεργετούμενοι (από αυτούς) ,αλλά ευεργετώντας τους. Και πιο σταθερός φίλος είναι ο ευεργέτης ,εφόσον φροντίζει να παραμένει η ευγνωμοσύνη του ευεργετημένου με τη συμπάθεια που δείχνει σ΄ αυτόν ,στον οποίο έχει κάνει την ευεργεσία. Αντίθετα, ο ευεργετημένος είναι περισσότερο απρόθυμος ,γιατί γνωρίζει ότι θα ανταποδώσει την ευεργεσία όχι για να του χρωστούν ευγνωμοσύνη ,αλλά για εξόφληση του χρέους του.  Και  μόνο εμείς χωρίς βοηθούμε κάποιον ,όχι τόσο από συμφεροντολογικό υπολογισμό,όσο από την πεποίθηση στο φιλελεύθερο φρόνημα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 41

Συνοψίζοντας λοιπόν λέω ότι και η πόλη μας σ΄ όλες τις εκδηλώσεις της είναι σχολείο της Ελλάδας και ότι καθένας χωριστά πολίτης από εμάς μου φαίνεται πως ο ίδιος θα μπορούσε να παρουσιάσει τον εαυτό του αδύναμο σε πάρα πολλές δραστηριότητες και με πολύ μεγάλη χάρη (και ) με επιδεξιότητα .Και ότι αυτά εδώ (που λέω) δεν είναι καυχησιολογίες για την παρούσα στιγμή πιο πολύ παρά πραγματική αλήθεια ,η ίδια η δύναμη της πόλης ,την οποία αποχτήσαμε μ΄ αυτούς τους τρόπους ζωής ,το φανερώνει .Γιατί μόνη από τις σύγχρονες πόλεις βγαίνει από τη δοκιμασία ανώτερη από τη φήμη της και μόνη αυτή ούτε στον εχθρό ,όταν τις επιτεθεί  ,δίνει το δικαίωμα να αγανακτήσει από τι εχθρούς νικιέται ,ούτε στους συμμάχους δίνει αφορμή για παράπονα ότι τάχα εξουσιάζεται από ανάξιους. Και επειδή παρουσιάσαμε τη δύναμή μας με μεγάλες απτές αποδείξεις και βέβαια όχι χωρίς μάρτυρες θα θαυμαζόμαστε και από τους συγχρόνους μας και από τους μεταγενέστερους ,και χωρίς να έχουμε καθόλου ανάγκη ούτε από έναν Όμηρο ,για να μας επαινέσει ούτε από κανέναν άλλο που θα μας δώσει μια πρόσκαιρη χαρά με τα λόγια του ,ενώ η αλήθεια θα βλάψει την ιδέα που θα σχηματιστεί για τα έργα μας ,αλλά επειδή εξαναγκάσαμε από τη μια κάθε θάλασσα και στεριά να γίνει πέρασμα στη δικιά μας τόλμη , και από την άλλη επειδή στήσαμε παντού μνημεία αιώνια για τις συμφορές και τις νίκες μας.Για μια τέτοια πόλη λοιπόν κι αυτοί εδώ (οι νεκροί) σκοτώθηκαν πολεμώντας γενναία ,πιστεύοντας ότι ήταν καθήκον τους να μη χαθεί αυτή και είναι φυσικό να θέλει καθένας απ΄ αυτούς που μένουν στη ζωή με προθυμία να μοχθεί για χάρη της.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 42

Γι’ αυτό ακριβώς και μίλησα διεξοδικά για όσα αφορούν την πόλη, και γιατί θέλησα να κάνω κατανοητό ότι δεν αγωνιζόμαστε εμείς για πράγματα ίσης σημασίας και αυτοί οι οποίοι τίποτα απ’ αυτά εδώ δεν έχουν στον ίδιο βαθμό και συνάμα γιατί ήθελα να καταστήσω τον έπαινο αυτών προς τιμή των οποίων τώρα μιλώ φανερό με απτές αποδείξεις .Και πραγματικά έχουν ειπωθεί τα πιο σημαντικά στοιχεία αυτού (του επαίνου ).Γιατί τα ανδραγαθήματα αυτών εδώ και των ομοίων τους στόλισαν (την πόλη) με όσους ύμνους εγώ έπλεξα για την πόλη και για λίγους από τους Έλληνες ,όπως ακριβώς γι’ αυτούς εδώ ,ο λόγος θα φαινόταν ισοδύναμος με τα έργα τους. Κι ο τωρινός θάνατος αυτών εδώ μου φαίνεται ότι δηλώνει ανδραγαθία, είτε είναι το πρώτο φανέρωμα, είτε η τελική επισφράγισή της. Γιατί και στην περίπτωση όσων από κάθε άλλη άποψη είναι κακοί, είναι δίκαιο να κρίνεται σπουδαιότερη η παλικαριά στους πολέμους για υπεράσπιση της πατρίδας .Γιατί ,αφού ξέπλυναν με την ανδραγαθία το ηθικό παράπτωμα ,πιο πολύ ωφέλησαν την κοινή υπόθεση παρά έβλαψαν με τα προσωπικά τους παραπτώματα. Από αυτούς εδώ όμως ούτε κανείς έδειξε δειλία ,γιατί προτίμησε την απόλαυση του πλούτου για περισσότερο χρόνο ,ούτε προσπάθησε να αποφύγει τον κίνδυνο της μάχης με την ελπίδα που γεννά η φτώχεια ,ότι δηλαδή θα μπορούσε κι αυτή τη φορά να γίνει πλούσιος ,αν ξέφευγε από αυτή .Επειδή όμως θεώρησαν την τιμωρία των εχθρών πιο ποθητή από αυτά και συνάμα επειδή έκριναν (τον κίνδυνο) αυτόν εδώ ως τον ωραιότερο από τους κινδύνους ,αποφάσισαν μ΄ αυτόν από τη μια μεριά να τιμωρήσουν αυτούς (τους εχθρούς) και από την άλλη να επιθυμούν εκείνα ,γιατί εμπιστεύθηκαν στην ελπίδα την αβέβαιη έκβαση του αγώνα ,μέσα στη μάχη όμως θεωρούσαν υποχρέωσή τους να στηριχτούν στον εαυτό τους σχετικά με αυτό που είχαν πλέον μπροστά στα μάτια τους και μέσα στη μάχη ,επειδή θεώρησαν προτιμότερο την άμυνα και το θάνατο από τη σωτηρία με την υποχώρηση ,την ντροπή να τους λένε δειλούς απέφυγαν  και ανέλαβαν τον αγώνα δίνοντας τη ζωή τους  και στην ελάχιστη κρίσιμη ώρα ,καθώς κρινόταν από την τύχη η ζωή τους , γλίτωσαν από την κατηγορία ότι νιώθουν φόβο περισσότερο ,παρά από φόβο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 43

Και αυτοί εδώ βέβαια αναδείχτηκαν τέτοιοι ,όπως ταιριάζει στην πόλη .Εσείς όμως που επιζείτε πρέπει να εύχεστε να σας φέρει το φρόνημά σας εναντίον των εχθρών μικρότερο κίνδυνο, όμως να μην ανεχθείτε να είναι ατολμότερο, υπολογίζοντας όχι μόνο με το λογικό την ωφέλεια ,την οποία θα μπορούσε κανείς να εκθέσει διεξοδικά σε σας ,που και οι ίδιοι την ξέρετε καλύτερα, λέγοντας πόσα καλά υπάρχουν στο να αποκρούει κανείς τους εχθρούς ,αλλά πιο πολύ παρατηρώντας με θαυμασμό τη δύναμη της πόλης στα έργα της κάθε μέρα και αγαπώντας την με πάθος σαν εραστές της και, όταν σας φανεί ότι είναι μεγάλη ,συλλογιζόμενοι ότι αυτά τα απέκτησαν άνδρες που διέθεταν τόλμη και γνώριζαν το χρέος τους και ένιωθαν ντροπή στη μάχη και που, αν καμιά φορά αποτύχαιναν δοκιμάζοντας κάτι ,όμως γι’ αυτό τουλάχιστο δεν επέτρεπαν στον εαυτό τους να στερήσουν και την πόλη από την ανδρεία τους ,αλλά πρόσφεραν γι’ αυτή την πιο ωραία προσφορά. Γιατί προσφέροντας τη ζωή τους όλοι μαζί κέρδιζαν προσωπικά τον αιώνιο έπαινο και τον τάφο λαμπρότατο ,όχι τόσο αυτόν μέσα στον οποίο είναι θαμμένοι, αλλά εκείνον μέσα στον οποίο η δόξα τους μένει πίσω αθάνατη σε κάθε ευκαιρία που παρουσιάζεται είτε δημηγορίας ,είτε μάχης. Γιατί για τους ένδοξους άνδρες ολόκληρη η γη είναι τάφος και όχι μόνο η επιγραφή μιας στήλης στη γενέτειρά τους το δηλώνει, αλλά και στην ξένη χώρα ζει μέσα στην ψυχή του καθενός άγραφη η θύμηση όχι τόσο των ανδραγαθημάτων τους ,όσο του φρονήματός τους. Αυτούς λοιπόν τώρα εσείς ,αφού μιμηθείτε και αφού θεωρήσετε ότι η ευτυχία θα πει ελευθερία και ελευθερία θα πει γενναιοψυχία, μη δειλιάζετε μπροστά στους κινδύνους του πολέμου. Γιατί δε θα ήταν τόσο δίκαιο να αψηφούν τη ζωή τους αυτοί που δυστυχούν ,στους οποίους δεν

υπάρχει καμιά ελπίδα κανενός αγαθού, αλλά εκείνοι στους οποίους υπάρχει φόβος ,αν συνεχίσουν να βρίσκονται στη ζωή ,να μεταβληθεί ριζικά η κατάστασή τους και στους οποίους η διαφορά θα είναι πάρα πολύ μεγάλη ,αν πάθουν κανένα ατύχημα. Γιατί πραγματικά  για άνδρα που έχει φιλότιμο η εξαθλίωση που προέρχεται από τη δειλία στη μάχη είναι πιο πικρή ,παρά ο θάνατος που έρχεται ανεπαίσθητα σε στιγμή (έξαρσης) δύναμης και της κοινής προσδοκίας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 44

Γι’ αυτό ακριβώς και τους γονείς αυτών εδώ των τωρινών νεκρών ,όσοι είστε παρόντες ,δεν κλαίω τόσο ,όσο θέλω να παρηγορήσω. Γιατί γνωρίζουν καλά ότι η ζωή τους πέρασε μέσα από κάθε είδους αλλαγές της τύχης. Και η ευτυχία είναι αυτό, σ’ όσους δηλαδή τυχόν βρουν τον πιο τιμητικό θάνατο, όπως ακριβώς σ’ αυτούς εδώ τώρα, και την πιο τιμητική λύπη ,όπως ακριβώς σε σας ,και σ’ αυτούς στους οποίους η ζωή πήρε τέλος τη στιγμή που τελείωσε και η ευτυχία τους. Γνωρίζω βέβαια ότι είναι δύσκολο να σας πείσω γι’ αυτούς που πολλές φορές θα έχετε αφορμές να τους θυμάστε στις ευτυχίες των άλλων ,για τις οποίες κάποτε και σεις οι ίδιοι νιώθατε χαρά. Και λυπάται κανείς όχι για αγαθά που τυχόν στερείται ,χωρίς να το δοκιμάσει ,αλλά για κείνο το αγαθό που τυχόν χάσει ,αφού έχει συνηθίσει να το απολαμβάνει. Πρέπει όμως να δείξετε υπομονή με την ελπίδα ότι θα αποκτήσετε κι άλλα παιδιά όσοι είστε ακόμα σε ηλικία να κάνετε παιδιά. Γιατί και στην ιδιωτική ζωή τα παιδιά που θα γεννηθούν αργότερα θα κάνουν μερικούς να ξεχάσουν εκείνους που σκοτώθηκαν και την πόλη θα ωφελήσει από δυο όψεις ,δηλαδή και γιατί δε θα ερημώνεται και θα είναι ασφαλής. Γιατί δεν είναι δυνατό να αποφασίζουν για τα δημόσια ζητήματα κατά τον ίδιο τρόπο ορθά και δίκαια όσοι τυχόν δε μπαίνουν στον κίνδυνο προσφέροντας κι αυτοί τα παιδιά τους (ως στρατιώτες) όμοια με τους άλλους. Και όσοι πάλι έχετε προχωρήσει στην ηλικία και το μεγαλύτερο μέρος της ζωής σας ,που το περάσατε ευτυχισμένοι ,να το θεωρείτε κέρδος και η ζωή που σας μένει να θεωρείτε ότι θα είναι σύντομη και να παρηγοριέστε με τη δόξα αυτών εδώ των νεκρών. Γιατί η αγάπη για τιμές είναι το μόνο που δε γερνάει και στην περίοδο της γεροντικής ηλικίας δεν ευχαριστεί τόσο το κέρδος ,όπως ακριβώς ισχυρίζονται μερικοί ,όσο η δόξα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 45

Και για τους γιους πάλι ή για τους αδελφούς αυτών εδώ των νεκρών ,όσοι είστε παρόντες ,βλέπω τον αγώνα δύσκολο -γιατί αυτόν που δεν υπάρχει ο καθένας συνηθίζει να επαινεί -και πολύ δύσκολα ,κι αν δείξετε ανδρεία μοναδική ,θα σας κρίνουν κάπως κατώτερους ,ουδέποτε ισάξιους. Γιατί οι ζωντανοί φθονούν τους ανταγωνιστές τους ,ενώ οι νεκροί τιμώνται με εύνοια ασυναγώνιστη. Κι αν πρέπει να κάνω κάποια μνεία και για την αρετή των γυναικών ,όσες τώρα θα είναι χήρες ,με σύντομη παραίνεση θα δηλώσω τα πάντα. Μεγάλη δηλαδή για σας θα είναι η τιμή να μη φανείτε κατώτερες από τη γυναικεία φύση και μάλιστα για όποια ακουστεί λιγότερο το όνομά της -επαινετικά ή ντροπιασμένα- ανάμεσα στους άνδρες.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 46

Έχουν ειπωθεί κι από μένα με το λόγο μου όσα είχα κατάλληλα σύμφωνα με το έθιμο και από τη μια αυτοί που θάβονται έχουν πλέον τιμηθεί με έργα και από την άλλη τα παιδιά τους από σήμερα θα τα αναθρέψει η πόλη με δημόσια δαπάνη μέχρι την εφηβική τους ηλικία, ορίζοντας και για αυτούς εδώ (τους νεκρούς) για όσους μένουν στη ζωή ωφέλιμο στεφάνι για τέτοιους αγώνες .Γιατί όπου έχουν καθιερωθεί πολύ μεγάλα έπαθλα ανδρείας ,εκεί ζούν και οι πιο καλοί πολίτες. Και τώρα ,αφού αποτελειώσατε το θρήνο για το δικό του ο καθένας, να επειστρέψετε στα σπίτια σας”.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 47

Ετσι έγινε η τελετή της ταφής στη διάρκεια αυτού του χειμώνα.

“ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ” ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ -ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 34

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

1) Η επιτάφια τελετή (431 π.Χ. – Κεραμεικός )

2) Γενική περιγραφή της ταφής

3) Ο επιτάφιος λόγος και ο ρήτορας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

1) Η αξία του Επιταφίου λόγου και η παράδοση

2) Η διαφοροποίηση του ρήτορα

3) Περιγραφή ενός μοιρασμένου ακροατηρίου (έμπειρων και άπειρων)

4) Η αξιοπιστία του ρήτορα απέναντι στους ακροατές.

5) Ο ρήτορας ξεπερνά τις αρχικές του επιφυλάξεις και σέβεται το δημοκρατικό ακροατήριο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

1) Το ιστορικό παρελθόν της Αθήνας

2) Η πρώτη γενιά (μυθικοί χρόνοι -479 π.Χ.)

3) Η δεύτερη γενιά (479 π.Χ.- 445 π.Χ. )

4) Η τρίτη γενιά (445 π.Χ- 431 π.Χ.)

5) Το κύριο θέμα του Επιταφίου λόγου (“πρόθεσις”)

α) Αιτιολόγηση της παρέκκλισης

β) Παρουσίαση των κύριων θεμάτων του λόγου : αρχές και αξίες ,πολίτευμα και τρόπος ζωής.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 37

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

1) Η “αυτοχθονία” του δημοκρατικού πολιτεύματος

2) Η αρχή της πλειοψηφίας – Ορισμός της δημοκρατίας

3) Η ισότητα (ισονομία και αξιοκρατία)

4) Η ελευθερία ( σεβασμός ελευθερίας και νόμων )

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 38

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

1) Οι στιγμές της ξεκούρασης (αγώνες και γιορτές, απόλαυση του σπιτιού)

2) Τα υλικά αγαθά (εμπόριο ,ναυτιλία ,ευμάρεια της πόλης )

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 39

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

1) Εκπαιδευτικό σύστημα

2) Πολεμική εκπαίδευση

3) Τρόπος ζωής σε περίοδο ειρήνης

Διαφορές

Σπάρτη Αθήνα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 40

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

1) Η αγάπη της τέχνης και της φιλοσοφίας

2) Ο πλούτος και η φτώχεια

3) Η ιδιωτική και η δημόσια ζωή

4) Ο διάλογος και η πράξη

5) Η συνείδηση που παρέχει η γνώση και η αποφασιστικότητα που απαιτεί η πράξη

6) Εξιδανίκευση της συμπεριφοράς της Αθήνας προς τους συμμάχους της.

Οι αντινομίες του κεφαλαίου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 41

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

1) Συμπεράσματα : το πνευματικό προβάδισμα της πόλης ,η επάρκεια του κάθε πολίτη ξεχωριστά.

2) Επιβεβαίωση όσων είπε από εχθρούς και φίλους.

3) Τεκμήρια δόξας στο χώρο ,στο χρόνο . δεν υπάρχει ανάγκη ψεύτικων επαίνων.

4) Το μεγαλείο μιας τέτοιας πόλης υπερασπίστηκαν οι προκείμενοι νεκροί.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 42

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

1) Αιτιολόγηση του μακροσκελούς επαίνου : ο έπαινος για την πόλη = έπαινος για τους νεκρούς.

2) Οι νεκροί που υπερασπίστηκαν την πόλη με την “αρετή” τους : νέοι -γέροι, καλοί πολίτες-κακοί πολίτες, πλούσιοι -φτωχοί .

3) Το καθήκον που έπραξαν οι νεκροί προτιμώντας την απόκρουση των εχθρών από την απόλαυση της ζωής , την πράξη και τον αγώνα από τα όνειρα και τις ελπίδες ,τα βάσανα από την υποχώρηση, τον ηρωικό θάνατο από την ταπείνωση της δειλίας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 43

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

1) Οι πολίτες της πόλης πρέπει να έχουν ως παράδειγμα τους προκείμενους νεκρούς και στο μέλλον , να κατανικούν το φυσικό φόβο που προκαλεί ο πόλεμος και να πράττουν το καθήκον τους.

2) Οι πολίτες θα κάνουν το καθήκον τους στο μέλλον ,αν δεν εξετάζουν μόνον με έναν ψυχρό υπολογισμό ,αλλά και στην πράξη την αγαπούν μ’ ένα συναισθηματικό ,ερωτικό τρόπο.

3) Κίνητρο των νεκρών : οι νεκροί έχασαν τη ζωή τους , κέρδισαν όμως την υστεροφημία τους.

4) Κίνητρο των νεκρών : η αγάπη τους για την ελευθερία . Στη μάχη πρέπει να ρίχνονται συνεπώς πιο πρόθυμα οι ευτυχισμένοι.

5) Είναι προτιμότερος ένας ξαφνικός και ανώδυνος θάνατος την ώρα της μάχης ,παρά από την αργόσυρτη και βασανιστική ατίμωση που θα φέρει η δειλία.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 44

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

1) Το ευμετάβολο της ζωής .

2) Η όψη του θανάτου που συνδυάζεται με τη δόξα και την απαλλαγή από τα αναπόφευκτα βάσανα μπορεί να θεωρηθεί ευτυχία.

3) Η δύναμη της σύγκρισης με τη ζωή των άλλων και η δύναμη της συνήθειας κάνουν δύσκολη την παρηγοριά όσων πενθούν.

4) Η ελπίδα της απόκτησης νέων παιδιών είναι μια μορφή παρηγοριάς.

5) Η ζωή είναι κέρδος ,ακόμη και για τους ανθρώπους που καμιά ελπίδα δεν τους μένει . Η δόξα των παιδιών τους μπορεί να γλυκάνει τον πόνο τους.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 45

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

1) Η παραμυθία των παιδιών και των αδελφών των νεκρών. Οι δυσκολίες που θα αντιμετωπίσουν στη ζωή. (Η δόξα των νεκρών θα μετατραπεί σε φθόνο εναντίον τους)

2) Η παραμυθία των χηρών.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 46

Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

1) Το έμπρακτο ενδιαφέρον της πόλης για τα παιδιά των νεκρών.

2) Στην πόλη, όπου η “αρετή” ανταμείβεται , οι πολίτες γίνονται καλύτεροι.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ:Ο αριθμός εισακτέων στα Πανεπιστήμια και ΤΕΙ –ΚΑΝΕΝΑΣ ΕΙΣΑΚΤΕΟΣ ΣΕ 24 ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΤΕΙ ΚΑΙ ΕΝΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ-10.250 ΛΙΓΟΤΕΡΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΘΑ ΕΙΣΑΧΘΟΎΝ ΣΤΑ ΑΕΙ ΦΕΤΟΣ.

Δ’ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ

Στ.801-882

Στ.810-814: Τα στοιχεία που προκαλούν το θρήνο της Αντιγόνης είναι: α) ότι ενταφιάζεται ζωντανή και β) ότι δε γεύτηκε τις χαρές του γάμου.

Στ.817-822: Ο χορός προσπαθεί να παρηγορήσει την Αντιγόνη λέγοντας:

α) ότι πεθαίνει ξακουστή και παινεμένη

β) ότι πεθαίνει υγιέστατη και μ’ όλη την ομορφιά της

γ) ότι πεθαίνει για πράξη που επέλεξε μόνη της ενσυνείδητα

δ) ότι αυτή μόνη απ’ όλους τους θνητούς ενταφιάζεται ζωντανή.

Απ’ όλα τα κίνητρα που πρόβαλε η Αντιγόνη για την πράξη της, ο Χορός εκμεταλλεύεται αυτό που σχετίζεται με τη δόξα. Δεν είναι κάτι όμως που το πιστεύει πραγματικά. Δεν έχει καλύτερο τρόπο παρηγόρησης και επιστρατεύει την ιδέα της υστεροφημίας.

Στ.823-833: Οι ομοιότητες ανάμεσα στη μοίρα της Νιόβης και Αντιγόνης είναι ότι:

α) και οι δύο έζησαν και υπέφεραν στη Θήβα

β) όπως η Νιόβη μεταμορφώθηκε σε λίθινη στήλη, έτσι και η Αντιγόνη    θα ταφεί ζωντανή σε λίθινο τύμβο.

γ) και οι δύο γνωρίζουν την ίδια εγκατάλειψη. Η Νιόβη έχασε τα παιδιά και τον άνδρα της και η Αντιγόνη έχασε ή πρόκειται να χάσει όλα τα αγαπημένα της πρόσωπα

δ) και οι δύο πεθαίνουν πάνω στο άνθος της ηλικίας τους.

Στ.846-851: Η Αντιγόνη θρηνεί, γιατί: α) βαδίζει στο θάνατο άκλαυτη, β) θανατώνεται με νόμους άδικους, γ) περιέρχεται σε μια νόθη κατάσταση ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο.

Το αίτιο που προκάλεσε την παρεξήγηση ανάμεσα στο χορό και την Αντιγόνη είναι ο διαφορετικός τρόπος θεώρησης της περίπτωσης της Νιόβης. Η Αντιγόνη είδε στη Νιόβη να αντικατοπτρίζεται η δυστυχία της, ενώ ο Χορός είδε στο παράδειγμα στοιχεία που δικαιολογούν δόξα.

Στ.857-872: Οι αναφωνήσεις, οι αναστεναγμοί, οι ταραγμένες συνδέσεις των επιθέτων, τα ασύνδετα, το οξύμωρο εκφράζουν το μεγάλο πόνο που προκαλούν οι αναμνήσεις και την αγωνία του θανάτου που πνίγει την Αντιγόνη.

Η Αντιγόνη απευθύνεται κατά διαστήματα: α) στους πολίτες της πατρικής της γης, β) στην πόλη και στους άρχοντές της, γ) στο φυσικό περιβάλλον και στα άψυχα στοιχεία της πόλης και δ) στα νεκρά πρόσωπα της οικογένειάς της. Η εναλλαγή αυτή εκφράζει την προοδευτική συνείδηση της απομόνωσης και της πλήρους εγκατάλειψης.

Ο Χορός δικαιολογεί τη μοίρα της Αντιγόνης σε δύο φάσεις:

α) την αποδίδει στην υπέρμετρη τόλμη, το θράσος, που την οδήγησε σε μια πράξη που καταλύει τους νόμους της Πολιτείας, που προστατεύονται από τη Δίκη. Αυτή έκανε την οικογενειακή κατάρα να ενεργοποιηθεί και να ξαναζήσει στο πρόσωπό της.

β) πιστεύει πως η απόδοση νεκρικών τιμών στον αδελφό της είναι πράξη ευσέβειας, αλλά προσθέτει πως ο άρχοντας, ως φορέας της εξουσίας, είναι υποχρεωμένος να διασφαλίσει αυτήν και να υπερασπίσει τους νόμους.

Η αξιολόγηση αυτή της πράξης της Αντιγόνης από το Χορό ενδεχομένως θα έβρισκε ανταπόκριση σε πολλούς θεατές. Η έκβαση όμως του έργου δείχνει πως ο Σοφοκλής δε συμφωνεί με τη θέση του Χορού. Προφανώς έβαλε το Χορό να βλέπει έτσι τα πράγματα, για να δείξει τις δυνάμεις με τις οποίες συγκρούεται κάθε πράξη σαν της Αντιγόνης.

Στον κομμό βλέπουμε μια Αντιγόνη διαφορετική· μια πραγματική ηρωίδα, μια αληθινή γυναίκα, ευαίσθητη, θαρραλέα και σταθερή, που πάσχει, συγκλονίζεται, αλλά δε λυγίζει, δε μετανιώνει, παραμένει προσηλωμένη στο χρέος της. Επειδή η Αντιγόνη πονάει γι’ αυτά που χάνει, επειδή η ζωή έχει αξία γι’ αυτήν, γι’ αυτό και η θυσία της είναι μεγαλύτερη. Το μεγαλείο της πράξης της μεγιστοποιεί το θαυμασμό μας. Παρ’ όλο που υποφέρει, διατηρεί ακέραιη την αξιοπρέπειά της και δυσανασχετεί, όταν πιστεύει ότι ο Χορός την ειρωνεύεται. Με αυτοκυριαρχία βαδίζει προς το θάνατο, βιώνοντας και υπομένοντας την απόλυτη μοναξιά.

Ο Χορός συγκλονίζεται από το δράμα της Αντιγόνης, προσπαθεί να της συμπαρασταθεί και τη θαυμάζει. Εκπροσωπώντας, όμως, την παραδοσιακή νομιμοφροσύνη και την έννομη πράξη, στιγματίζει ταυτόχρονα τις ευθύνες της στην καταπάτηση του νόμου και την υπέρβαση του μέτρου. Ο Χορός ισορροπεί ανάμεσα στον οίκτο και τον καταλογισμό ευθυνών. Έτσι ο θεατής δεν παρασύρεται σε υπέρμετρο και ανεξέλεγκτο πόνο.

Ο δραματικός ρόλος του κομμού συνίσταται στα εξής:

α) εισάγονται νέα στοιχεία, όπως η αξιολόγηση της πράξης της Αντιγόνης,

β) καλλιεργούνται με λυρικό τρόπο ιδέες, όπως η τέλεια εγκατάλειψη της Αντιγόνης, η υστεροφημία, η κληρονομική συμφορά

γ) παρουσιάζονται με πιο έντονο τρόπο τα συναισθήματα της ηρωίδας.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ

ΑΝΤΙΓΟΝΗ : Ο θρήνος της Αντιγόνης δείχνει τον πόνο και τη θλίψη που πλημμυρίζει την ψυχή της τη στιγμή που αποκόπτεται από τη ζωή πάνω στον ανθό της ηλικίας της. Η παρουσία του Χορού που συμμερίζεται τη θλίψη της ίσως συγκρατούν κάπως την κλιμάκωση των συναισθημάτων της. Όταν όμως παρερμηνεύεται η συμπεριφορά του Χορού, ο πόνος της εντείνεται και το ύφος της γίνεται πιο παθητικό. Συνειδητοποιεί τη μοναξιά και την εγκατάλειψη και παραπονιέται γι’ αυτό. Η στάση της Αντιγόνης είναι η φυσική στάση κάθε ανθρώπου και κοπέλας ειδικότερα που θα κρατούσε σε αυτή την περίπτωση. Παράλληλα με την ψυχική της δύναμη και τον ηρωισμό της, διαθέτει και μια ψυχική τρυφερότητα. Αν δε διαφαινόταν η αδυναμία της και οι φόβοι της τη στιγμή που οδηγείται στο θάνατο, θα ήταν κάτι αφύσικο και ο Σοφοκλής δε θα απέδιδε ολοκληρωμένα την προσωπικότητά της. Αξιοσημείωτο, τέλος, είναι πως την κοπέλα δεν τη φοβίζει τόσο ο ίδιος  ο θάνατος όσο το είδος του θανάτου, ο τρόπος με τον οποίο οδηγείται σε αυτόν και ο άνθρωπος που της τον επιβάλλει.

ΧΟΡΟΣ :  Ο τρόπος που αναγγέλλει ο Χορός την εμφάνιση της Αντιγόνης στη σκηνή αντανακλά την ψυχική του κατάσταση. Οι γέροντες του Χορού χύνουν δάκρυα συμπάθειας για την Αντιγόνη τα οποία όμως εξαιτίας των προσωπίδων δε φαίνονται αλλά με τη βοήθεια του ρυθμού οι θεατές κατανοούν ότι οι γέροντες συμπάσχουν και κλαίνε για την Αντιγόνη. Τα δάκρυά τους είναι τα καλύτερα μαρτύρια συμπάθειας και αγάπης προς την ηρωίδα. Εδώ ο Χορός συμπεριφέρεται όπως ένας οποιοσδήποτε άνθρωπος που νιώθει ότι θέλει να βοηθήσει ένα συνάνθρωπό του που πάσχει. Βρίσκει τρόπους για να δώσει θάρρος και κουράγιο στην ταλαιπωρημένη ηρωίδα. Ο οίκτος και η συμπάθειά του όμως που αισθάνεται γι’ αυτή εκφράζονται αδέξια.

Στ.891-894: Η Αντιγόνη, όπως κάθε τραγικός ήρωας, επειδή νιώθει απόλυτα εγκαταλειμμένη, στρέφεται προς τα στοιχεία της φύσης και τα επικαλείται σαν μάρτυρες της τύχης και της δυστυχίας της. Τέτοιου είδους επικλήσεις συμβάλλουν στην έξαρση του πάθους του τραγικού ήρωα και της σκηνής.

Στ.916-928: Η Αντιγόνη, εγκαταλειμμένη από τους ανθρώπους, πρέπει να νιώσει εγκαταλειμμένη κι από τους θεούς. Πρέπει να μείνει τελείως μόνη με τον εαυτό της. Η αίσθηση της εγκατάλειψης την οδηγεί στο δίλημμα:

–          εάν οι θεοί επιδοκιμάζουν την καταδίκη της, τότε θα συνειδητοποιήσει πως έχει αμαρτήσει μετά την τιμωρία της.

–          εάν οι θεοί δεν την επιδοκιμάζουν και θεωρούν τον Κρέοντα ως υπεύθυνο, τότε αυτοί να τιμωρήσουν αυτόν με τον ίδιο τρόπο που τιμωρεί κι αυτήν.

Η απέραντη θλίψη της Αντιγόνης προέρχεται όχι τόσο από τον επερχόμενο θάνατό της, όσο απ’ το είδος του, την αιτία που τον προκάλεσε (πράξη ευσέβειας) και το πρόσωπο που τον επιβάλλει. Παρ’ όλο που ο τρόπος που ερμηνεύει εδώ η Αντιγόνη τη στάση των θεών γεννά προς στιγμήν αμφιβολίες για την αξία της πράξης της, στην πραγματικότητα η ηρωίδα δεν παύει να πιστεύει πως η πράξη της είναι ορθή και θεάρεστη. Αυτό είναι που γεννά στην ψυχή της την ελπίδα για μια μετά θάνατο ανταπόδοση.

Στ.929-930: Το σχόλιο του χορού εκφράζει την απογοήτευσή του και τη νέκρωση της ελπίδας ότι είναι δυνατό να πάρουν άλλη τροπή τα πράγματα.

Στ.931-932: Ο Κρέων, όπως και ο Χορός, δε φαίνεται να απευθύνεται συγκεκριμένα σε κάποιο πρόσωπο της σκηνής. Ενδεχομένως να μιλά με τον ίδιο του τον εαυτό. Γενικά υπάρχει πλήρης διάσταση και έλλειψη επικοινωνίας ανάμεσα στα πρόσωπα της σκηνής.

Στ.941-943: Η Αντιγόνη θρηνεί, γιατί πεθαίνει: α) ενώ είναι η μόνη από τη βασιλική οικογένεια που ζει, β) από άνδρες κατώτερης ηθικής ποιότητας και υπόστασης και γ) για μια πράξη ευσέβειας.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ

Η ενότητα αυτή αποτελεί το κύκνειο άσμα της Αντιγόνης. Καταλαβαίνει ότι έχει έρθει πλέον οριστικά το τέλος. Αρχίζει έτσι ένα δεύτερο θρήνο. Προσπαθεί να παρηγορηθεί ότι (1) στον Άδη θα συναντήσει τα αγαπημένα της πρόσωπα (2) ότι έχει κάνει το χρέος της απέναντι τους και στον αδελφό της.

Νιώθει όμως μόνη, εγκαταλειμμένη και κυρίως αδικημένη γιατί βλέπει ότι ενώ λειτούργησε βάσει των θείων νόμων, βλέπει να εγκαταλείπεται και από τους θεούς. Τιμωρείται δηλ. για την ευσέβειά της. Εδώ βρίσκεται και το κατεξοχήν τραγικό στοιχείο.

Νιώθει μετέωρη γιατί βλέπει ότι δεν υπάρχει όχι μόνο άνθρωπος αλλά ούτε πλέον και ιδέα από την οποία μπορεί να στηριχτεί. Βλέπει να κυριαρχεί το άδικο και για μια στιγμή αμφιβάλλει και για την ίδια της τη βεβαιότητα ότι έπραξε το δίκαιο. Πως γίνεται να τιμωρείται πράττοντας το δίκαιο; Ξεχύνεται όλο το πάθος της ψυχής της. Η ηρωίδα πλημμυρίζεται από θλίψη και απογοήτευση. Όχι τόσο για το θάνατό της όσο για το είδος του θανάτου της (ζωντανός ενταφιασμός), την αιτία που την προκάλεσε (πράξη ευσέβειας) αλλά και το ποιος τον επιβάλλει. Πιστεύει ότι η πράξη της είναι θεάρεστη και σωστή και ελπίζει ότι θα δικαιωθεί τουλάχιστον στον κάτω κόσμο.

Επιφανειακά μπορεί η Αντιγόνη στον κομμό να φαίνεται ότι είναι συγχυσμένη πνευματικά, να έχει νεφελωμένη σκέψη χωρίς να έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό της. Στο τέλος μάλιστα φαίνεται και κάπως υβριστική και απέναντι στους θεούς. Ουσιαστικά όμως η ηρωίδα μένει συνεπής στις αρχές της και όπως παρατηρεί και ο Χορός εξακολουθεί να είναι η ίδια. Παρουσιάζεται πικραμένη και απογοητευμένη αλλά σίγουρα δεν έχει μετανιώσει για τίποτα.

Γ’ ΣΤΑΣΙΜΟ

Στ.781-800

Το στάσιμο αυτό έχει στενή σχέση με το προηγούμενο Επεισόδιο. Εξυμνεί την παντοδυναμία του Έρωτα, παίρνοντας αφορμή από τη σύγκρουση του Κρέοντα και του γιου του. Ο χορός πιστεύει πως η στάση του Αίμονα προς τον πατέρα του είναι αποτέλεσμα του έρωτά του για την Αντιγόνη. Ο έρωτας αυτός είναι ο κρίκος που συνδέει τη μοίρα της Αντιγόνης με τη Δίκη. Ο χορός υπογραμμίζει την οικουμενική κυριαρχία του Έρωτα αποδίδοντάς του γνωρίσματα και ιδιότητες τοποθετημένα σε ζώνη με αντιθετικό χαρακτήρα και επεκτείνοντας την κυριαρχία και την επιρροή του σε όλες τις καταστάσεις, σ΄ όλα τα μέρη και σ΄ όλες τις υπάρξεις. Η υπογράμμιση μάλιστα της ακαταμάχητης δύναμης του Έρωτα δείχνει ότι ο Χορός δέχεται ένα ελαφρυντικό για τη συμπεριφορά του Αίμονα. Ο Αίμων δε σεβάστηκε την πίστη στην πατρίδα και στον πατέρα του, γιατί βρισκόταν υπό την κυριαρχία ενός θεού στον οποίο κανένας δεν μπορεί να αντισταθεί.

Ο δραματικός ρόλος του χορικού είναι σύνθετος. Βαθαίνει και ευρύνει την ουσία της προηγούμενης σκηνής και παίζει ρόλο ενός «υποκατάστατου» για την έλλειψη μιας σκηνής ανάμεσα στην Αντιγόνη και τον Αίμονα. Επίσης, είναι ένα προοίμιο για τον κομμό που ακολουθεί, όπου η συγκέντρωση συγγενικών αναφορών στο θάνατο και το γάμο συντελούν στην ένταση των συναισθημάτων και τη θεώρηση της ιδέας της αγάπης από την πλευρά της Αντιγόνης.

Το χορικό αυτό, με τη λυρική του διάθεση και έξαρση, ασκεί ευεργετική και λυτρωτική επίδραση στους θεατές. Καταπραΰνει την ταραγμένη τους ψυχή και λειτουργεί ως αναπαύλα ανάμεσα στην ένταση της σύγκρουσης Κρέοντας και Αίμονα και στον κομμό της Αντιγόνης, που ακολουθεί.

Στ. 781-784: Υπάρχει κάποια αντιθετική σχέση ανάμεσα στα δύο χαρακτηριστικά γνωρίσματα που αποδίδει ο χορός στον έρωτα. Το πρώτο γνώρισμα εκφράζει την τραχύτητα, σκληρότητα και ορμητικότητα, κυρίως με τη λέξη «πόλεμο», ενώ το δεύτερο αντανακλά τη λεπτή και τρυφερή του παρουσία. Εκφράζει την ομορφιά της νεανικής ηλικίας, την τρυφερότητα και την αγνότητα του ερωτικού συναισθήματος.

Στ.785: Η αναφορά στα πέλαγα και στους τόπους έχει ως στόχο να δείξει την έκταση της κυριαρχίας του Έρωτα· να επισημάνει την παγκοσμιότητά του και να υποβάλει την ιδέα ότι το αγνό αυτό αίσθημα δε γνωρίζει τοπικούς περιορισμούς.

Στ.792: Η δήλωση του χορού για την παράφορη ερωτική μανία που οδηγεί στον όλεθρο μας θυμίζει τη σκέψη που διατύπωσε για την Αντιγόνη στο προηγούμενο Στάσιμο (στ.622-625) και στις δύο περιπτώσεις γίνεται λόγος για άτομα δίκαια, των οποίων η σκέψη σκοτίζεται από επέμβαση κάποιου θεού. Το αποτέλεσμα της παρέμβασης ήταν να παρερμηνεύσουν τις καταστάσεις με απώτερη κατάληξη την καταστροφή και τον όλεθρό τους. Με την αναλογία αυτή ο Σοφοκλής «συνενώνει» τον Αίμονα και την Αντιγόνη και τους κάνει να βαδίζουν προς το θάνατο κινούμενοι από Έρωτα, αν και διαφορετικού τύπου.

Στ.798: Καθώς η δύναμη του Έρωτα τοποθετείται δίπλα στις άλλες κορυφαίες δυνάμεις που καθορίζουν τα ανθρώπινα, υπογραμμίζεται η υβριστική συμπεριφορά του Κρέοντα, ο οποίος τις περιφρόνησε.

του Γιώργου Καββαδία, “‘Εθνος” , 8/5/2011

Συμπληρώνεται αυτές τις μέρες ένας χρόνος από την προσφυγή της χώρας στο ΔΝΤ και την επιβολή του Μνημονίου που οδήγησαν σε αλλεπάλληλα μέτρα, γκρεμίζοντας δικαιώματα και κατακτήσεις ολόκληρου αιώνα. Παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις ότι το Μνημόνιο δεν αγγίζει την Παιδεία, επιταχύνεται η αποδόμηση του δημόσιου και δωρεάν σχολείου.

Η κατάργηση του Οργανισμού Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων (ΟΕΔΒ) λίγο πριν αποχαιρετήσουμε το 2010 αποτελεί ακόμα έναν κρίκο στην αλυσίδα των μέτρων που πλήττουν τη δημόσια και δωρεάν εκπαίδευση. Με την ευλογία και την εποπτεία της τρόικας εφαρμόζεται ένα μαζικό σχέδιο 1.933 συγχωνεύσεων-καταργήσεων σχολείων, με οδυνηρές κοινωνικές και εκπαιδευτικές συνέπειες. Η εφαρμογή αυτού του σχεδίου, εκτός των άλλων, σημαίνει: Αύξηση του αριθμού μαθητών στα τμήματα. Δημιουργία σχολικών συγκροτημάτων-μαμούθ, ειδικότερα στα λύκεια.

Η πολιτική αποδόμησης του δημόσιου σχολείου δεν έχει αρχή και τέλος: κατάργηση της Πρόσθετης και Ενισχυτικής Διδασκαλίας, κλείσιμο αθλητικών σχολείων, μέτρα εργασιακής και παιδαγωγικής ομηρείας των εκπαιδευτικών. Αν προσθέσουμε στο πογκρόμ των «καλλικρατικών» συγχωνεύσεων την εξοντωτική μείωση (μέχρι 66%) της κρατικής επιχορήγησης των σχολικών επιτροπών, τότε θα διαπιστώσουμε ότι η δημόσια δωρεάν εκπαίδευση καταργείται σταδιακά προς όφελος του σχολείου της αγοράς. Ολα αυτά τα μέτρα δεν εντάσσονται απλά σε μια λογική εξοικονόμησης πόρων. Αποτελούν την εξειδίκευση των νεοφιλελεύθερων πολιτικών της ΕΕ και της κυβέρνησης για ένα σχολείο φτηνό και πλήρως υποταγμένο στην αγορά. Ενα σχολείο που η «γνώση» από κοινωνικό αγαθό μετατρέπεται σε εμπόρευμα.

Η πολιτική «αποσύρεται το κράτος – να αναλάβουν οι γονείς, οι τοπικές κοινωνίες (ιδιώτες, εταιρείες) και οι εκπαιδευτικοί» στο όνομα της «αποκέντρωσης» και του «Καλλικράτη» εφαρμόζεται από την κυβέρνηση. Με τη λογική του «λιγότερου κόστους» και στον βωμό της αγοράς μετατρέπεται όλο και πιο έντονα η εκπαίδευση σε εμπόρευμα και οι γονείς και μαθητές σε πελάτες ιδιωτών.

Μέσα στο νέο ζοφερό τοπίο το «νέο σχολείο» είναι κτισμένο με παλιά υλικά. Είναι το σχολείο της αμάθειας, του διαφοροποιημένου προγράμματος, που θα αναπαράγει τις κοινωνικές ανισότητες και με νέο σύστημα πειθάρχησης. Επιδιώκεται έτσι να διαμορφωθεί ένας τύπος ανθρώπου και, κυρίως, εργαζομένου, που πρέπει να είναι ευέλικτος και προσαρμόσιμος στις αλλαγές στην αγορά εργασίας και κυρίως παραγωγικός και πειθήνιος.

Πώς να γράψετε άριστα

Το µυστικό της επιτυχίας και ο τρόπος βαθµολόγησης των γραπτών

ΤΟΥ ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΑΤΣΙΚΑ xkatsikas@xkatsikas.gr

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Δευτέρα 9 Μαΐου 2011, ΤΑ ΝΕΑ

ΟΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΤΟ, το µυστικό της επιτυχίας ενός υποψηφίου ήταν πάντα και εξακολουθεί ναείναι η υψηλή απόδοσήτου στα γραπτά. Στο πλαίσιο αυτό «ΤΑ ΝΕΑ» παρουσιάζουν σήµερα όλα εκείνα τα στοιχεία που πρέπει να γνωρίζει ο υποψήφιος για να έχει την καλύτερη δυνατή επίδοση στις εξετάσεις: τον τρόπο εξέτασης και τους όρους βαθµολόγησης των πανελλαδικώς εξεταζοµένων µαθηµάτων µαζί µε τις βαθµολογίες των περσινών υποψηφίων στα αντίστοιχα µαθήµατα. Εδώ ο υποψήφιος θα βρει λεπτοµερείς οδηγίες και συµβουλές για κάθε µάθηµα, τα λάθη που πρέπει να αποφύγει καθώς και τον δεκάλογο της επιτυχίας.

Ανατοµία βαθµολόγησης των γραπτών

ΕΝΑ ΘΕΜΑ βαθµολογείται µε την ανώτατη βαθµολογία όταν:

(α) Εχει αναπτυχθεί µε πληρότητα, σύµφωνα µε το αντίστοιχο διδακτικό βιβλίο (συµφωνίαµε το νόηµα και όχι µε το γράµµα του βιβλίου)

(β) ∆εν παρουσιάζει επιστηµονικά σφάλµατα (γ) Παρουσιάζει ορθή δοµή (δ) Χαρακτηρίζεται από σαφήνεια και ακριβολογία (ε) Περιέχει τα απαραίτητα σχήµατα, επεξηγηµατικά διαγράµµατα κ.λπ.

(όπου αυτά είναι αναγκαία).

ΘΕΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ για τη βαθµολόγηση είναι:

(α) Η ορθή αφετηρίαγια την ανάπτυξη (β) Η πληρότητα και η ορθότητα των σχηµάτων, όπου αυτά απαιτούνται (π. χ. στα Μαθηµατικά)

ΓΙΑ ΝΑ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΘΕΙ η επίλυση µιας άσκησης στα Μαθηµατικά, τη Φυσική, τη Χηµεία και τη Βιολογία µε τηνανώτατη βαθµολογία πρέπει:

(α) Να έχει ορθή αφετηρίακαι λογική επεξεργασία (β) Να περιέχειεπαρκή και ορθή αιτιολόγηση (γ) Να φθάνει σε σωστόαριθµητικό αποτέλεσµα συνοδευόµενο µε τις ορθές µονάδες (δ) Να περιέχει τα απαραίτητα σχήµατα ορθά και πλήρη (ε) Να χαρακτηρίζεταιαπό σαφήνεια και ακριβολογία.

ΕΚΤΙΜΩΝΤΑΙ θετικά κατά τη βαθµολόγηση τα εξής στοιχεία:

(α) Η ορθή αφετηρία και επεξεργασία µιας άσκησης, έστω και αν αυτή δεν ολοκληρώθηκε επιτυχώς.

(β) Τα σωστά και πλήρη σχήµατα, εφόσον αποδεικνύουν κατανόηση του αντικειµένου.

ΑΝΤΙΘΕΤΑ, δεν λαµβάνεται υπόψη ένα ορθό αριθµητικό αποτέλεσµα το οποίο δεν προκύπτει από την επεξεργασία της άσκησης ήτου προβλήµατος.

Οπου γίνεται αξιολόγηση ορθογραφικών σφαλµάτων, ως σοβαρότερα θεωρούνται αυτά που αναφέρονται: (α) Στις καταλήξεις (β) Στις συνηθισµένεςκαι εύχρηστες λέξεις και (γ) Σε βασικούς κανόνες Ως δευτερεύοντα λάθη θεωρούνται όσα αναφέρονται στον συλλαβισµό ή στη στίξη, καθώς και σε λέξεις που δεν είναι συνήθεις στον νεοελληνικό λόγο, εφόσον δεν παραβιάζονται θεµελιώδεις γραµµατικοί κανόνες.

Τι να προσέξουν οι υποψήφιοι

ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ Εξετάσεις υπάρχουν µαθήµατα τα οποία «παραδοσιακά» δηµιουργούν προβλήµατα στηνπλειονότητα των υποψηφίων και άλλα στα οποία ηεξασφάλιση υψηλής βαθµολογίας δεν είναι συνήθως µια πολύ δύσκολη διαδικασία. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα δύο τελευταία χρόνια(2009 και 2010) είχαµε τον µεγαλύτερο αριθµό αριστούχων (10.6

88 και 10.571

αντίστοιχα) από το2001 και µετά. Ωστόσο, τις ίδιες χρονιές (2009 και 2010) περίπουο ένας στουςτρεις εξετασθέντεςβρέθηκε µεβαθµολογίες κάτωαπό τη βάση. Οι περισσότεροι προέρχονταν από την Τεχνολογική Κατεύθυνση 2 (περίπου 15.000)και οι λιγότεροι από τη Θετική(1.200 – 1

.300). Απότη Θεωρητική Κατεύθυνση κάτω από τη βάση βρέθηκαν 12.0

00 – 13.000

υποψήφιοι. Η κατάσταση αυτή δηµιούργησε έναχάσµα στις βάσεις εισαγωγής, µε αποτέλεσµα στα πανεπιστηµιακά τµήµατα να αρχίζουµε από το «βάθος»των 868 µορίων (ΤΕΙ Γεωτεχνολογίας και Περιβάλλοντος) και να τελειώνουµε στο «ύψος» των 19.453 µορίων (Ιατρική Παν. Αθήνας)

Τα αγκάθια που πρέπει να αποφύγετε στις εξετάσεις του Γενικού Λυκείου (2001-2010)

Μια περιήγηση στα ποσοστά επιτυχίας/αποτυχίας των υποψηφίων – που πήραν µέρος στις ΠανελλαδικέςΕξετάσεις για την Τριτοβάθµια Εκπαίδευση– αναδεικνύει µε σαφήνεια την ανοµοιογένεια των επιδόσεων στα εξεταζόµενα µαθήµατα και από χρόνο σε χρόνο.

Παράλληλα φανερώνει τα µαθήµατα που δηµιουργούν τα περισσότερα προβλήµατα στουςδιαγωνιζόµενους καθώς και τα µαθήµατα στα οποία οι υποψήφιοι συγκεντρώνουν τιςυψηλότερες βαθµολογίες.

Τα µαθήµατα που καίνε

Στα ΠΛΑΙΣΙΑ αυτά ας δούµε τα µαθήµατα που πρέπει να προσέξουν ιδιαίτερα οι υποψήφιοι ανάλογα µε την Κατεύθυνση στην οποία ανήκουν και βεβαίως ανάλογα µε το Επιστηµονικό Πεδίο που είναι έτοιµοι να επιλέξουν. Τα Μαθηµατικά και η Φυσική, τα Αρχαία και η Ιστορία έχουν αποδειχθεί ότι δυσκολεύουν περισσότερο τους υποψηφίους και δηµιουργούν µεγάλες ουρές χαµηλών βαθµολογιών. Το µεγαλύτερο ποσοστό κάτω από τη βάση στην ιστορία των εξετάσεων Γενικού Λυκείου (αν εξαιρέσουµε τις «ιδιαίτερες» συνθήκες των θεµάτων του 2000) ήταν τα Μαθηµατικά Τεχνολογικής Κατεύθυνσης 2 (80,26% το 2002), η Φυσική Τεχνολογικής Κατεύθυνσης 2 (74,98% το 2005), το ίδιο µάθηµα (72,6%) το 2004, η Ανάπτυξη Εφαρµογών σε Προγραµµατιστικό Περιβάλλον Τεχνολογικής Κατεύθυνσης 2  (66,91% το 2002), τα Μαθηµατικά Τεχνολογικής Κατεύθυνσης 1 (65,06% το 2002). Στα µαθήµατα Γενικής Παιδείας, αν εξαιρέσουµε τη Φυσική του 2004 που είχε το 52,44% των γραπτών κάτω από τη βάση, η Ιστορία αναδεικνύεται το µάθηµα µε τα περισσότερα βαθµολογικά Βατερλώ (63,66% κάτω από τη βάση το 2010).

Στη Θεωρητική Κατεύθυνση οι υποψήφιοι πρέπει να προσέξουν ιδιαίτερα τα Aρχαία Eλληνικά (κατά µέσο όρο 50% γράφει κάθε χρόνο κάτω από τη βάση) και την Iστορία (60,27% κάτω από τη βάση το 2006) αν θέλουν να βρουν ανοιχτή την είσοδο στις υψηλόβαθµες Νοµικές και Παιδαγωγικές Σχολές, καθώς τα παραπάνω µαθήµατα, ενώ αποτελούν το κλειδί για την είσοδο σε υψηλόβαθµη σχολή, συγχρόνως συγκεντρώνουν τα µεγαλύτερα ποσοστά χαµηλών βαθµολογιών. Παράλληλα προσοχή θέλει και η Λογοτεχνία καθώς, αν και τα τελευταία χρόνια έχει σχετικά µικρά ποσοστά κάτω από τη βάση, το 2006 σηµειώθηκε ρεκόρ αποτυχίας (52,28% κάτω από τη βάση).

Στη Θετική Κατεύθυνση στα Μαθηµατικά καταγράφεται µια αποτυχία της τάξης του 28-42%. Στη Βιολογία η αποτυχία στο διάστηµα 2001 – 2003 αφορούσε το 30-45% των υποψηφίων, όµως τα ευκολότερα θέµατα τα τελευταία χρόνια κατέβασαν το ποσοστό της αποτυχίας κάτω από το 12-17%. Στη Φυσική, το 2005 καταγράφεται η µεγαλύτερη αποτυχία στο µάθηµα, φτάνοντας το 35,75%, ενώ στη Χηµεία το ποσοστό των γραπτών κάτω από τη βάση είναι ανάµεσα στο 16,02% (το 2009) έως 31,29% (το 2003).

Στην Τεχνολογική Κατεύθυνση 2, που έχει και τους περισσότερους υποψήφιους, τα Μαθηµατικά αποτελούν το µάθηµα – νάρκη, καθώς κάθε χρόνο το ποσοστό αποτυχίας κυµαίνεται ανάµεσα στο 60-80% (61,34% το 2010).

Αµέσως µετά σε βαθµό δυσκολίας ακολουθεί η Φυσική, που το 2005 σηµείωσε ρεκόρ βαθµολογιών κάτω από τη βάση (74,98%). Μακρά σειρά χαµηλών επιδόσεων έχουµε και στο µάθηµα Ανάπτυξη Εφαρµογών (κατά µέσο όρο ένας στους δυο υποψήφιους γράφει κάτω από τη βάση), ενώ καλύτερα είναι τα πράγµατα στο µάθηµα Αρχές Οργάνωσης και ∆ιοίκησης Επιχειρήσεων, στο οποίο πέρυσι (2010) κάτω από τη βάση έγραψε το 29,14% των υποψηφίων.

Γενικές οδηγίες – συµβουλές στους υποψηφίους

τα συνηθεστερα λάθη σε γραπτά µαθητών:

Εκφραστικά ή διατύπωσης Λάθη από κατανόησηή παρεξήγηση του ζητουµένου Λάθη προσήµων στις ασκήσεις των Μαθηµατικών και της Φυσικής Λάθη στις χηµικές αντιδράσεις Προσοχη στην εκφώνηση
Τα θέµατα έτσι όπως διατυπώνονται απαιτούν προσεκτική µελέτη, ώστε να γίνει κατανοητό ακριβώς ποια είναι τα ερωτήµατα. Οι υποψήφιοι πρέπει να κατανοήσουν πλήρως την εκφώνηση, για να αντιληφθούν τι ζητάει.

ΓENIKOI KANONEΣ
(1) Tο βασικότερο λάθος που κάνουν τα παιδιά είναι ότι δεν διαβάζουν καλά τα θέµατα όταν φτάσουν στα χέρια τους. Εχουν κάτι µέσα στο µυαλό τους και νοµίζουν ότι αυτό τους ζητούν ν’ απαντήσουν. H καλή µελέτη του θέµατος είναι τοA και το Ω στις εξετάσεις. Πολλοί µαθητές πέφτουν σε παγίδες, διότι απάντησαν βιαστικά. Tα θέµατα συνήθως είναι διατυπωµένα µε σαφήνεια, συνεπώς έστω και στοιχειωδώς να έχει διαβάσει κάποιος, σίγουρα µπορεί ν’ απαντήσει σε κάποια από αυτά.

(2) ∆εύτερο βήµα είναι η κατάταξη των δεδοµένων. Aυτό βοηθά να σκεφτούµε ποιο δρόµο θαακολουθήσουµε προς τη λύση του ζητήµατος. (3) Oταν κάτι δεντο γνωρίζουµε, προχωράµε στο επόµενο. ∆εν σταµατάµε ποτέ. Στόχοςείναι να συγκεντρώσουµε έστω και µία µονάδα. (4) ∆εν σβήνουµε ποτέ ό,τι έχουµε γράψει. Xιλιάδες παιδιά κάθεχρόνο – από ανασφάλεια – σβήνουν απαντήσεις σωστές, επειδή νοµίζουν ότι είναι λανθασµένες. Συνήθως αµφισβητούν την τελευταία στιγµή ακόµη και τις βασικές τους γνώσεις.

(5) Στα µαθήµατα, που τα θέµατα δίνονται σε δύο οµάδες (οµάδα A’ και οµάδα B’), δώστε ιδιαίτερη προσοχή στις απαντήσεις των ερωτήσεων της οµάδας B. Πρέπει να ανατρέξετε σε διάφορα σηµεία του σχολικού βιβλίου και οι απαντήσεις να έχουν νοηµατική αλληλουχία.

(6) Στα θεωρητικά µαθήµατα προσοχή στην αυτούσια αναπαραγωγή λέξεων – εκφράσεων του κειµένου, όπως και στην αναπαραγωγή του ύφους του συγγραφέα. Eίναι αρνητικά στοιχεία. (7) Στα θετικά µαθήµατα: α) Προσοχή στα υποερωτήµατα. Tις περισσότερες φορές τα συµπεράσµατα των πρώτων ερωτηµάτων πρέπει να χρησιµοποιηθούν στα επόµενα. β) Nα χρησιµοποιείτε τους µηχανισµούς επαλήθευσης σε κάθε άσκηση, περιορίζοντας έτσι την πιθανότητα λάθους.

(8) Στην έκθεση αποφύγετε σοβαρά λάθη, όπως επαναλήψεις νοηµάτων, άτακτη παράθεση σκέψεων, κυκλική πορεία στην ανάπτυξη του θέµατος, που την επαναφέρει στο σηµείο αφετηρίας µε επαναλήψεις, προβολή µιας φανερά παράλογης θέσης.

(9) Oι βαθµολογητές επισηµαίνουν πολλές φορές ότι τακείµενα είναι ακατανόητα και χρειάζονται αποκωδικοποίηση. H προσπάθεια αυτή είναι εξαιρετικά κοπιαστική για τον καθηγητή και έχει συνέπειες σε σας. Αρα δείξτε προσοχή στη διατύπωση του γραπτού σας.

(10) Oι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής και τύπου«σωστό – λάθος» κρύβουν παγίδες διότι…δείχνουν απλές. Προσέξτε τη διατύπωση των ερωτήσεων. Η βιαστική µατιά οδηγεί σε λάθος συµπέρασµα.

ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ συµµετοχής του υποψηφίου στις διαδικασίες επιλογής των τµηµάτων που περιλαµβάνονται στο Μηχανογραφικό ∆ελτίο είναι η επίτευξη από τον υποψήφιο:

Είτε γενικού βαθµού πρόσβασης τουλάχιστον ίσου µε το µισό του µέγιστου δυνατού βαθµού (10,00).

Είτε η συγκέντρωση συνόλου µορίων τουλάχιστον ίσου µε το µισό του µέγιστου δυνατού αριθµού µορίων για κάθε σχολή ή τµήµα. ∆ηλαδή εάν ένας υποψήφιος έχει γενικό βαθµό πρόσβασης µικρότερο του 10, για να έχει πρόσβαση σε κάποιο τµήµα θα πρέπει να συγκεντρώνει το µισό του µέγιστου αριθµού µορίων στο τµήµα αυτό (δηλαδή 10.000 µόρια για τα τµήµατα που δεν απαιτούν ειδικό µάθηµα και 11.000 ή 12.000 µόρια για τα τµήµατα που απαιτούν ειδικό µάθηµα, µε συντελεστή 1 ή 2 αντιστοίχως).
Ερωτήσεις διαφορετικών τύπων

ερωτήσεις ανάπτυξης
Αξιολογούνται η ορθότητα καιη σαφήνεια των απαντήσεων, η συνθετική και δηµιουργική ικανότητα των µαθητώνκαι η συνολική συγκρότηση του γραπτού. Πρέπει οι απαντήσεις να είναι σύµφωνες µε το νόηµα του βιβλίου, να µην υπάρχουν σηµαντικές παραλείψεις, κενά ή λογικά σφάλµατα ή άλλες ασυναρτησίες. Ιδιαίτερη σηµασία δίνεται στη συνθετική καικριτική ικανότητα τουµαθητή, στην επιχειρηµατολογία πουαναπτύσσει και στην πρωτοτυπία της απάντησής του, εφόσον το θέµα απαιτεί τη διατύπωση συλλογισµών και την έκφραση κρίσεων.

ερωτήσεις σύντοµης απάντησης
Σε γενικές γραµµές ισχύουν οι ίδιες γενικές αρχές µε εκείνες πουαναφέρθηκαν και για τηναξιολόγηση των απαντήσεων σε ερωτήσεις ανάπτυξης. Εκτός από αυτές λαµβάνεται υπόψη και η ευστοχία της απάντησης, η αποφυγή περιττών στοιχείων, η πυκνότητα των νοηµάτων και η ικανότητα του µαθητή να εκφράζει µε λίγα λόγια αυτόπου θέλει να πει.

ερωτήσεις αντικειµενικού ή κλειστού τύπου (1) Οι απαντήσεις σ’ αυτού του τύπου τις ερωτήσεις είναι από τη φύση τους ξεκάθαρες, εφόσον η ερώτηση και οι απαντήσεις είναι σωστά διατυπωµένες. Εάν κάποιος σηµειώνει δύο ή περισσότερεςαπαντήσεις, µεταξύ των οποίωνπεριλαµβάνεται και η ορθή, η απάντηση θεωρείται λάθος.

(2) ∆εν ισχύει αυτό, εάν κάποιος µαθητής σηµείωσε και άλλεςαπαντήσεις και µετάτις έσβησε ήτις διέγραψε.

(3) Πρόσθετες επεξηγήσεις,εφόσον αυτές δεν ζητούνται, δεν είναι απαραίτητες. Αν όµωςαναγράφονται, δεν µετρούν αρνητικά.

(4) Λοιπές γενικέςτεχνικές υποδείξεις (α) Στην περίπτωση που το θέµα (ιδίως αν πρόκειται για άσκηση ή πρόβληµα) είναι χωρισµένο σε υποερωτήµατα, τότε είναι δυνατόν σεένα από τα αρχικάστάδια να υπάρξει κάποιο λάθος αριθµητικό ή άλλο.

Στη συνέχεια ο µαθητήςδιαπραγµατεύεται σωστά το υπόλοιπο θέµα, χρησιµοποιώντας όµως το λάθος που προηγήθηκε. Στην περίπτωση αυτή, ο µαθητής χάνει µόρια µόνο στο υποερώτηµα, στο οποίο έκανε το λάθος, ενώ τα µόρια των υπόλοιπων ερωτήσεων δεν επηρεάζονται από το λάθος αυτό.

(β) Οι τύποι που χρησιµοποιούνται στις απαντήσεις καιπεριέχονται στα διδακτικά βιβλία δεν χρειάζονται απόδειξη,εκτός αν αυτό σαφώς ζητείται στηνερώτηση. Αντίθετα, πρέπει να αποδεικνύονται όλοι οι υπόλοιποι τύποι που χρησιµοποιούνται.

Εξέταση και βαθµολόγηση

Νεοελληνικη γλωσσα
Για την εξεταση στη Νεοελληνική Γλώσσα δίνεται στους µαθητές σε φωτοαντίγραφο απόσπασµα κειµένου (δοκιµιακού, λογοτεχνικού, άρθρου κ.λπ.) µιας έως δύο σελίδων από βιβλίο, εφηµερίδα ή περιοδικό (ή κατασκευασµένο για τον σκοπό της αξιολόγησης) που αναφέρεται σε κοινωνικά, πολιτικά, πολιτιστικά, επιστηµονικά ή άλλα θέµατα της καθηµερινής ζωής και έχει νοηµατική πληρότητα. Το κείµενο αυτό ανταποκρίνεται στην αντιληπτική ικανότητα των µαθητών και σχετίζεται άµεσα ή έµµεσα µε θεµατικούς κύκλους οικείους στους µαθητές από τη σχολική διδασκαλία.

Οι µαθητές καλούνται:

(α) Να δώσουν µια σύντοµη περίληψη του κειµένου αυτού, της οποίας η έκταση καθορίζεται ανάλογα µε την έκταση και το νόηµα του κειµένου.

(β) Να απαντήσουν σεερωτήσεις, µε τις οποίες ελέγχονται:

i. η κατανόηση τουκειµένου (ιδεολογικά σηµεία του κειµένου, επιχειρήµατα συγγραφέα, προβλήµατα που θέτει κ.λπ.)

ii. η οργάνωση του λόγου (διάρθρωση, δοµή, διαίρεση και τιτλοφόρηση ενοτήτων, συνοχή, ενότητα, συλλογιστική κ.λπ.)

iii. τα σηµασιολογικά στοιχεία (σηµασία λέξεων, συνώνυµα – αντώνυµα, κατασκευή φράσεων ή παραγράφων µε ορισµένεςλέξεις, αντικατάσταση λέξεων ή φράσεων κ.λπ.)

iv. η ικανότητά τους να αναγνωρίζουν τη λειτουργία των µορφοσυντακτικών δοµών καθώς και να χειρίζονται αυτές τις δοµές, ανάλογα µε τους επικοινωνιακούς στόχους του κειµένου. (γ) Να συντάξουν ένα κείµενο, ενταγµένο σε επικοινωνιακό πλαίσιο, µε το οποίο κρίνουν ή σχολιάζουν κάποια σηµεία του κειµένου ή αναπτύσσουν προσωπικές απόψεις παίρνοντας αφορµή από το κείµενο. Η έκταση της ανάπτυξης αυτής καθορίζεται κατά προσέγγιση, χωρίς να υπερβαίνει τις 600 λέξεις.

Το πρώτο θέµαβαθµο λογείται µε 25 µονάδες, το δεύτεροθέµα βαθµολογείται µε 35 µονάδες, οι οποίες κατανέµονται σε επιµέρους ερωτήσεις, ενώ το τρίτο θέµα βαθµολογείται µε 40 µονάδες.

τα μυστικα τησ περιληψησ σύµφωνα µε τον Κώστα Αγγελάκο, λέκτορα στο Ιόνιο Πανεπιστήµιο, η γραφή της περίληψης καθιστά απαραίτητη την άσκηση των µαθητών στην ανάγνωση του κειµένου. Με τηνπρώτη ανάγνωση οι µαθητές εντοπίζουν και καταγράφουν το νοηµατικό κέντρο του κειµένου. Είναισηµαντικό να αφιερωθεί χρόνος στην προσέγγιση των «νοηµατικών κέντρων» που εντόπισαν οι µαθητές. H δεύτερη ανάγνωση έχει στόχο την παρακολούθηση της σειράς εξέλιξης των γεγονότων – ιδεών στο κείµενο παράγραφο προς παράγραφο. Στη συνέχεια, η επεξεργασία του κειµένου είναι δυνατόν να πραγµατοποιηθεί µε την τεχνική των πλαγιότιτλων.

Οι υποψήφιοι πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι περίληψη είναι η συνοπτική απόδοση του περιεχοµένου ενός κειµένου µε ένα σύντοµο κείµενο που αποδίδει τις βασικές ιδέες του αρχικού κειµένου χωρίς να αλλοιώνει το πνεύµα του συγγραφέα.

Το κυριότερο χαρακτηριστικό γνώρισµα της περίληψης είναι ότι περικλείει το κύριο στοιχείο και τις ιδέες του κειµένου µόνο και δεν είναι σχολιασµός. ∆εν επιδιώκονται δηλαδή η εξήγηση, η ανάλυση ή η κριτική των σκέψεων και των ιδεών του συγγραφέα.Η περίληψη είναι ένα νέο κείµενο, προσωπικό δηµιούργηµα του κάθε µαθητή. Αυτό σηµαίνει ότι οι υποψήφιοι δεν πρέπει να µιµούνται το ύφος του συγγραφέα και να αποφεύγουν, όσο είναι δυνατόν, τη χρήση λέξεων ή φράσεων του κειµένου. Αν χρειαστεί να κάνουν κάτι τέτοιο µε λέξεις κα φράσεις -κλειδιά, τότε πρέπει να χρησιµοποιούν εισαγωγικά. Το ύφος να έχει καθαρά πληροφοριακό χαρακτήρα.

Η ισόρροπη ανάπτυξη των βασικών ιδεών του κειµένου. Οι υποψήφιοι οφείλουν να διακρίνουν το ουσιώδες από το επουσιώδες και µέσα από την περίληψή τους να αναδεικνύουν τις βασικές ιδέες. Να µην περιλαµβάνουν πληροφορίες που δεν σχετίζονται άµεσα µε το κύριο θέµα, ούτε λεπτοµέρειες, παραδείγµατα και διευκρινίσεις που δεν είναι απαραίτητες. Είναι προτιµότερο η περίληψη να γράφεται ως µια ενιαία παράγραφος. Ωστόσο, υπάρχει και η δυνατότητα να χωριστεί σε παραγράφους µε βάση τη δοµή και το νόηµα του δοθέντος κειµένου, ιδιαίτερα αν η έκτασή της το επιτρέπει.

στα ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φυσική και Χηµεία Γενικής Παιδείας και Κατεύθυνσης δίνονται στους µαθητές τέσσερα θέµατα που έχουν τηνπαρακάτω µορφή:

(α) Το πρώτο θέµα αποτελείται από ερωτήσεις µε τις οποίες ελέγχεται η γνώση της θεωρίας σε όσο το δυνατόν ευρύτερη έκταση της εξεταστέας ύλης.

(β) Το δεύτεροθέµα αποτελείται από ερωτήσεις µε τις οποίεςελέγχεται η κατανόηση της θεωρίας και η κριτική ικανότητα τωνµαθητών και συγχρόνως οι νοητικές δεξιότητες που απέκτησαν κατά την εκτέλεση των εργαστηριακών ασκήσεων ή άλλων δραστηριοτήτων που έγιναν στο πλαίσιο του µαθήµατος. (γ) Το τρίτο θέµα αποτελείται από µια άσκηση εφαρµογής της θεωρίας, η οποία απαιτεί ικανότητα συνδυασµού και σύνθεσης εννοιών, θεωριών, τύπων, νόµων και αρχών.

(δ) Το τέταρτο θέµα αποτελείται από ένα πρόβληµα ήµια άσκηση που απαιτεί ικανότητα συνδυασµού και σύνθεσης γνώσεωναλλά και την ανάπτυξη στρατηγικής για τηδιαδικασία επίλυσής του/της. Το πρόβληµα αυτό ή η άσκηση µπορείνα αναλύεται σε επιµέρους ερωτήµατα. Η βαθµολογία κατανέµεται ανά 25 µονάδες στο καθένα από τα τέσσερα θέµατα.

Εκθεση

Τι αξιολογείται στην ανάπτυξη της έκθεσης:

(1) Ο µαθητής απαντά γραπτά σε ερωτήσεις που αφορούν ένα κείµενο και µε τις οποίες:

(α) Επιδιώκεται να κατανοεί το περιεχόµενο ενός κειµένου, δηλαδή: να διακρίνει τους τρόπους πειθούς (επίκληση στη λογική, επίκληση στο συναίσθηµα του δέκτη, επίκληση στην αυθεντία, επίκληση στο ήθος του ποµπού)

να διακρίνει τα µέσα πειθούς (επιχειρήµατα, τεκµήρια)

να διακρίνει το είδος της συλλογιστικής πορείας (παραγωγική – επαγωγική) που ακολουθείται σε ένα κείµενο να αξιολογεί τα µέσα πειθούς. Πιο συγκεκριµένα:

– να ελέγχει την αλήθεια και την ορθότητα ενός επιχειρήµατος – να ελέγχει την αξιοπιστία των τεκµηρίων να διακρίνει τους τρόπους και τα µέσα πειθούς – στη διαφήµιση – στον πολιτικό λόγο – στον επιστηµονικό λόγο να διακρίνειτην πειθώ απότην προπαγάνδα να διακρίνει τα είδη του δοκιµίου, προσέχοντας την οργάνωση/δοµή (συνειρµική – λογική), τον σκοπό (απόδειξη µιας θέσης -ελεύθερος στοχασµός), τη σκοπιά (υποκειµενική – αντικειµενική), τη γλώσσα (ποιητική, αναφορική λειτουργία) κ.λπ. να διακρίνει ορισµένα χαρακτηριστικά του δοκιµίου, όπως ο υποκειµενισµός, ο αντιδιδακτισµός, ο κοινωνικός χαρακτήρας, ο εξοµολογητικός τόνος κ.λπ.

να εντοπίζει σε ένα δοκίµιο/άρθρο το θέµα, την άποψη του συγγραφέα, τα µέσα πειθούς που χρησιµοποιεί για να τεκµηριώσει την άποψή του, τις προτάσεις του για την αντιµετώπιση του προβλήµατος κ.λπ. να διακρίνει το δοκίµιο από άλλα συγγενή είδη τουλόγου, όπως το άρθρο, η επιφυλλίδα (β) Επιδιώκεται να κατανοεί την οργάνωση ενός κειµένου, δηλαδή:

να εντοπίζει τα βασικά µέρη (πρόλογο, κύριο µέρος, επίλογο) και τις νοηµατικές ενότητες του κειµένου να επισηµαίνειτους διάφορους τρόπους µε τους οποίους οργανώνεται ο λόγος, π.χ. µε αιτιολόγηση, µε σύγκριση και αντίθεση, µε ορισµό, µε διαίρεση, µε παράδειγµα κ.λπ.

να σχολιάζει τησυνοχή του κειµένου (διαρθρωτικές λέξεις κ.λπ.) να χωρίζει το κείµενο σε παραγράφους, να δίνει πλαγιότιτλους σε παραγράφους/νοηµατικές ενότητες, να διευθετεί τη συνοχή του κειµένου (γ) Επιδιώκεταινα διερευνάτη γλώσσα του κειµένου (λεξιλόγιο, στίξη, µορφοσυντακτικά φαινόµενα, γλωσσικές ποικιλίες, λειτουργίες της γλώσσας, ύφος κ.λπ.), δηλαδή: να εντοπίζει και να αιτιολογεί την επιλογή του ποµπού – στην ενεργητική ή παθητική φωνή – στο ρηµατικό πρόσωπο / τον χρόνο / την έγκλιση – στον µακροπερίοδο ή όχι λόγο – στην παράταξη ή στην υπόταξη – στα ρηµατικά ή ονοµατικά σύνολα – στην αναφορική ή στην ποιητική λειτουργία της γλώσσας – στα σηµεία της στίξης – σε λόγιες ή λαϊκές λέξεις, σε ειδικό λεξιλόγιο, όρους κ.λπ.

να διευθετεί τη στίξη, να διορθώνει την ορθογραφία του κειµένου να ερµηνεύει λέξεις, να αξιολογεί την ακρίβεια και τησαφήνεια του λεξιλογίου να αντικαθιστά λέξεις του κειµένου µε συνώνυµα, να βρίσκει αντώνυµα, να σχηµατίζει φράσεις µε ορισµένες λέξεις του κειµένου κ.λπ.

να χωρίζει το κείµενο σε παραγράφους και να διευθετεί τη συνοχή του να χαρακτηρίζει το ύφος του κειµένου λαµβάνοντας υπόψη την επικοινωνιακή περίσταση (δέκτη, σκοπό, είδος λόγου κ.λπ.).

(2) Ο µαθητής προχωρεί σε διάφορες γραπτές εργασίες µε αφόρµηση το συγκεκριµένο κείµενο.

Επιδιώκεται ο µαθητής:

να πυκνώνει ένα κείµενο, να κάνει την περίληψη του κειµένου, ναδίνει έναν τίτλο στο κείµενο ή πλαγιότιτλους σε παραγράφους/ νοηµατικές ενότητες του κειµένου να οργανώνει τοδιάγραµµα του κειµένου να αναπτύσσει µια φράση, µια παράγραφο, ένα επιχείρηµα του κειµένου να ανασκευάζει τα επιχειρήµατα του κειµένου και να αναπτύσσει την αντίθετη άποψη να µετασχηµατίζει ένα κείµενο π.χ. από ένα είδος λόγου σε ένα άλλο.

Νεοελληνικη Λογοτεχνια

Η ΕΞΕΤΑΣΗ στη Νεοελληνική Λογοτεχνία αναφέρεται σε πεζό ή ποιητικό κείµενο που περιέχεται στη διδαχθείσα ύλη της αντίστοιχης τάξης, το οποίο δίνεται στους µαθητές σε φωτοτυπία, µαζί µε τις αναγκαίες σηµασιολογικές ή άλλες διευκρινίσεις. Το κείµενο συνοδεύεται από πέντε ερωτήσεις που αναφέρονται: (α) στον συγγραφέα του έργου και σε γραµµατολογικάστοιχεία που προκύπτουν άµεσα ήέµµεσα από το κείµενο (1 ερώτηση), (β) στη δοµή του κειµένου, στην επαλήθευση ή διάψευση µιας κρίσης µε βάση το κείµενο, σε παρατηρήσεις επί των εκφραστικών µέσων και τρόπων του κειµένου. (υφολογική διερεύνηση, αφηγηµατικές λειτουργίες, επιλογές του δηµιουργού σε διάφορα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης) (2 ερωτήσεις), (γ) στο σχολιασµό ή τη σύντοµη ανάπτυξη, σε 1-2 παραγράφους, ορισµένων χωρίων του κειµένου (1 ερώτηση), (δ) στο σχολιασµό αδίδακτου λογοτεχνικού κειµένου, το οποίο δίνεται στους µαθητές επίσης σε φωτοτυπία και είναι ίσης, κατάπροσέγγιση, δυσκολίας µε το διδαγµένο (1 ερώτηση).

Η ερώτηση α βαθµολογείται µε δεκαπέντε (15) µονάδες, οι δύο ερωτήσεις της β περίπτωσης µε είκοσι (20) µονάδες η καθεµία, η ερώτηση γ µε είκοσι πέντε (25) µονάδεςκαι η ερώτηση δ µε είκοσι (20) µονάδες. Σε περίπτωση κατά την οποία µία (1) ερώτηση αναλύεται σε υποερωτήµατα, η βαθµολογία που προβλέπεται γι’ αυτήν κατανέµεται ισότιµα στα υποερωτήµατα,εκτός αν κατά την ανακοίνωση των θεµάτων καθορίζεται διαφορετικός συντελεστής βαρύτητας γι’ αυτά.

συμφωνα µε την Ανθούλα ∆ανιήλ (δρα Nεοελληνικής Φιλολογίας), «το µάθηµα της Λογοτεχνίας κινείται σε δύο σκέλη. Το ένα είναι το τι και το άλλο είναι τοπώς. Το τι αφορά το περιεχόµενο, το πώςτη µορφή. Αλλιώς προσεγγίζουµε ένα ποίηµα και αλλιώς ένα πεζογράφηµα. Στο πεζογράφηµα, µετά την προσεκτική ανάγνωση τουκειµένου και τη διαδικασία κατανόησης, αναγνωρίζουµε τη µορφή, τηδοµή, τα µέρη του κειµένου (κεφάλαια – παραγράφους – ενότητες), τοντρόπο που συνδέονται µεταξύτους, πώς γίνεται η µετάβαση από το ένα µέρος στο άλλο, ποια είναι η εξέλιξη. Ποια είναι τακύρια και ταδευτερεύοντα πρόσωπα, ποιος είναι ο ρόλος και η σηµασία τους στην πλοκή του έργου, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, πώς αυτά λειτουργούν και προωθούν την εξέλιξη. Ποιος είναι ο αφηγητής και ποια η οπτική γωνία του, πώς προχωρεί η αφήγηση: ευθύγραµµα στον χρόνο ή µε αναχρονίες (αναδροµές, προδροµικές αφηγήσεις, διάρκεια, συχνότητα). Ποια είναιη σηµασία τωνλεπτοµερειών, ταεκφραστικά µέσα και η γλωσσική ποικιλία του κειµένου – πώς δηλαδή διαφοροποιείται από περιβάλλον σε περιβάλλον και τι σηµαίνει αυτό γενικότερα για το έργο. Στο ποίηµα, εκτός των ανωτέρω, καθοδηγητική µπορείνα γίνει η αίσθηση που αποκοµίζουµεαπό την ανάγνωση. H εκκίνηση γίνεται από το πρώτο, το αναφορικό επίπεδο, και επεκτείνεται σε ένα δεύτερο, το συνυποδηλωτικό επίπεδο. Τι είναι δηλαδή αυτό που υπονοείται και δεν καταδηλώνεται. Προσέχουµε τη χρήση της γλώσσας, τη θέση µιας λέξης µέσα στο κείµενο, τα επίπεδα ερµηνείας της, τις διαθέσεις ή τις προθέσεις τουποιητή, τη µουσικότητα του στίχου, την ποιότητα του λόγου του µαθητή».

Αρχαια Ελληνικα

(1) ∆ίνεται απόσπασµα διδαγµένου κειµένου 12-20 στίχων µε νοηµατική συνοχή και τους ζητείται:

(α) να µεταφράσουν ένα τµήµα του, 8-10 στίχων, στη νέα ελληνική και (β) να απαντήσουν σε: ∆ύο (2) ερωτήσεις ερµηνευτικές, που µπορεί να αναφέρονται στις ιδέες, τις αξίες και τα προβλήµατα, στη στάση, το ήθος καιτον χαρακτήρα των προσώπων, στο ιστορικό, κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο της εποχής του έργου, στη δοµή και τη σύνθεσητου κειµένου, στα υφολογικά και αισθητικά θέµατα, µεβάση ολόκληρο το ανωτέρω απόσπασµα.

Μία (1) ερώτηση ερµηνευτική που αναφέρεται σε τµήµατα του από µετάφραση διδασκόµενου κειµένου, σε συσχετισµό µε το παραπάνω εξεταζόµενο πρωτότυπο απόσπασµα. Σ’ αυτή την περίπτωση δίνεται στους µαθητές σε φωτοτυπία το συγκεκριµένο µεταφρασµένο τµήµα.

Μία (1) ερώτηση που αναφέρεται στο γραµµατειακό είδος, στο οποίο ανήκει το κείµενο, στον συγγραφέα ή το έργο του.

Μία (1) ερώτηση λεξιλογική – σηµασιολογική (σύνδεση λέξεων αρχαίας και νέας, διατήρηση ή αλλαγή της σηµασίας τους, οικογένειες οµόρριζων λέξεων, απλών ή σύνθετων, συνώνυµα, αντώνυµα).

(2) ∆ίνεταιεπίσης αδίδακτο πεζό κείµενο αττικής διαλέκτου 10-12 στίχων καιπρέπει οι µαθητές: (α) να το µεταφράσουν στη νέα ελληνική και (β) να απαντήσουν σε: Μία (1) ερώτηση γραµµατικής και Μία (1) ερώτηση συντακτικού.

Κάθε ερώτηση του αδίδακτου κειµένου µπορεί να αναλύεται σε δύο υποερωτήµατα, ανάλογα µε το είδος των ερωτήσεων που χρησιµοποιούνται. (3) Η βαθµολογία κατανέµεται: (α) Η µετάφραση του διδαγµένου κειµένου βαθµολογείται µε10 µονάδες και του αδίδακτου µε 20 µονάδες της εκατοντάβαθµης κλίµακας (β) Κάθε ερώτησηβαθµολογείται µε 10 µονάδες της εκατοντάβαθµης κλίµακας (γ) Στις περιπτώσεις των διδαγµένων κειµένων για τα οποία δεν προβλέπεται από το Πρόγραµµα Σπουδών διδασκαλία από µετάφραση, δεν δίνεται στους µαθητές η υπό στοιχείο 1.β.ii ερµηνευτική ερώτηση και τότε οι δύο πρώτες υπό στοιχείο 1.β.i ερµηνευτικές ερωτήσεις βαθµολογούνται η καθεµία µε δεκαπέντε (15) µονάδες της εκατοντάβαθµης κλίµακας. Για την εξέταση των παραπάνω θεµάτων τόσο στο διδαγµένο όσο και στο αδίδακτο κείµενο µπορεί, ανάλογα µε την περίπτωση και το είδος να χρησιµοποιούνται διάφορα είδη ερωτήσεων.
Σωστό και λάθος

Σωστά
(1) Ψύχραιµη και προσεκτική µελέτη των κειµένων και των ερωτήσεων που δίνονται. Aπαραίτητη είναι η ανάγνωση του πρωτότυπου κειµένου δύο και τρεις φορές, προκειµένου να κατανοηθεί το κεντρικό θέµα του και ενδεχοµένως οι πρωταγωνιστές του.

(2) Προσεκτική, χωρίς βιασύνη, διατύπωση των απαντήσεων. ο υποψήφιος να ολοκληρώνει τη µετάφραση του διδαγµένου κειµένου και τις παρατηρήσεις, ώστε να αφιερώνει τον υπολειπόµενο χρόνο στη µετάφραση του αδίδακτου, που απαιτεί περισσότερο χρόνο και άνεση. (3) ολοκληρωµένες απαντήσεις, χωρίς παραλείψεις, σωστά διατυπωµένες και ορθογραφηµένες. Mετάφραση και συντακτικός προσδιορισµός των λέξεων πρέπει να ακολουθούν παράλληλη πορεία. Nα µη γίνεται αυτοσκοπός η συντακτική ανάλυση, αλλά ένα µέσο που θα υποβοηθήσει τη νοηµατική αναπαράσταση.

(4) οι υποψήφιοι πρέπει να έχουν διαθέσιµο χρόνο για µια προσεκτική ανάγνωση όλου του γραπτού τους, πριν το παραδώσουν.

(5) ο τελικός έλεγχος είναι πολύ σηµαντικός, αφού βοηθά στην αποφυγή παραλείψεων και άστοχων διατυπώσεων.

Λάθη
(1) ∆ιαφορετικοί τύποι από αυτούς που ζητούνται στη γραµµατική παρατήρηση (από απρόσεκτη ανάγνωση της παρατήρησης).

(2) Ελλιπής εφαρµογή του πολυτονικού συστήµατος που ισχύει στην αρχαία ελληνική γλώσσα.

(3) αποστήθιση της µετάφρασης του διδαγµένου κειµένου έτσι που ο υποψήφιος να µην ξέρει πού πρέπει να σταµατήσει ή να αποδώσει το συγκεκριµένο απόσπασµα.

(4) Επέκταση στην παρατήρηση της εισαγωγής ακόµα και σε στοιχεία που δεν ζητούνται.

(5) μεγάλη έκταση και εκτός θέµατος απαντήσεις στις ερµηνευτικές ερωτήσεις. ο προσδιορισµός δεδοµένων – ζητουµένων και ένα στοιχειώδες σχεδιάγραµµα ανάλυσης θα βοηθήσει και στο ευσύνοπτο µέγεθος και στην πληρότητα των απαντήσεων.

Ιστορια

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ωσ ΜΑΘΗΜΑ Γενικής Παιδείας και Κατεύθυνσης εξετάζονται µε συνδυασµό ερωτήσεων,οι οποίες ταξινοµούνται σε δύο οµάδες. (α) Στην πρώτη οµάδα περιλαµβάνονται δύο θέµατα που µπορεί να αναλύονται σε ερωτήσεις µε τις οποίες ελέγχονται οι ιστορικές γνώσεις των µαθητών (ιστορικές έννοιες, ιστορικά γεγονότα, χρονολογίες, δράση ιστορικών προσώπων, κοινωνικά, οικονοµικά, πολιτικά και πολιτιστικά φαινόµενα κ.λπ.) και ηκατανόησή τους.

(β) Στη δεύτερη οµάδα περιλαµβάνονται δύο (2) τουλάχιστον θέµατα που απαιτούν σύνθεση ιστορικών γνώσεωνκαι κριτική ικανότητα (αξιολογήσεις ιστορικών γεγονότων ή ιστορικών προσώπων, ανάλυση αιτιών ή συνθηκών που συνετέλεσαν στη διαµόρφωση και εξέλιξη σηµαντικών ιστορικών φαινοµένων κ.λπ.). Στην περίπτωση αυτή µπορεί να χρησιµοποιούνται καιερωτήσεις επεξεργασίας ιστορικού υλικού, το οποίο δίδεται στους µαθητές σε φωτοτυπία.Το υλικό αυτό αφοράγραπτές ιστορικές πηγές, εικαστικά έργα, χάρτες, διαγράµµατα κ.λπ. που χρησιµοποιούνται ως αποδεικτικά στοιχεία ή ως µέσα άντλησης στοιχείων για την εξαγωγή ιστορικών συµπερασµάτων.

Η βαθµολογία κατανέµεται κατά 50% σε καθεµία από τις οµάδες αυτές. Η κατανοµή της βαθµολογίας στις ερωτήσεις κάθε οµάδας µπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα µε τον βαθµό δυσκολίας σε καθεµία από αυτές, η οποία καθορίζεται κατά τη διατύπωση των θεµάτων και ανακοινώνεται στους µαθητές γραπτώς.

ΠΑΡΑΤΗΡΟΥΝΤΑΙ ΛΑΘΗ στην ακριβή απόδοση του περιεχοµένου ιστορικών εννοιών. Επίσης, πρέπει να προσεχθούν η ακρίβεια και η πληρότητα των απαντήσεων επί συγκεκριµένων ερωτήσεων για ιστορικά πρόσωπα, γεγονότα, χρονολογίες και φαινόµενα.

Εφιστάται ιδιαιτέρως η προσοχή των υποψηφίων σε πολλές ερωτήσεις αντικειµενικού τύπου, όπου παρατηρούνται λάθη απροσεξίας ή βιασύνης, αν και οιερωτήσεις συνήθως είναι εύκολες. Αδυναµία παρουσιάζουν οι µαθητές σε θέµατα της Οµάδας B, όποτεαπαιτείται σύνθεση ιστορικών γνώσεωνκαι κριτική ικανότητα. Υπάρχουνερωτήσεις που αφορούν στην επεξεργασία γραπτών ιστορικών πηγών, χαρτών, διαγραµµάτων, εικόνων, χρονολογικών πινάκων. Το συνηθέστερο σφάλµα εντοπίζεται στο γεγονός ότι πολλοί µαθητές δεν περιορίζουν αυστηρά την απάντησή τους σε όσα ζητεί η ερώτηση αλλά επεκτείνονται σε γενικόλογο συνολικό σχολιασµό. Ακόµη, οφείλουν να εντοπίσουν τη ζητούµενη πληροφορίακαι να τη συγκρίνουν µε την αντίστοιχητου σχολικού βιβλίου ή άλλης πηγής που τους δίδεται προς εξέταση.

Στην ανάγνωση και ανάλυση παραθεµάτων και πινάκων χρειάζεται µεγάλη προσοχή, γιατί όσο βοηθητικά είναι τα κείµενα τόσο επικίνδυνο είναι να παρασύρουν τον µαθητή σε µια άνευ κρίσεως αναπαραγωγή του κειµένου. Για να απαντήσει σωστά ο µαθητής στην ερώτηση «µε βάση το παράθεµα και τις ιστορικές σας γνώσεις να απαντήσετε…» πρέπει: α) να ξέρει πολύ καλά τηθεωρία (γεγονότα) των διδαγµένων κεφαλαίων, β) να ξεχωρίσει µέσα από το παράθεµα τα στοιχεία που φωτίζουν το γεγονός και να τα αναφέρει, γ) αφού διαβάσει προσεκτικά, να επισηµάνει στοιχεία που υπαινίσσεται ο συγγραφέας και που µε την πρώτη µατιά είναι κρυµµένα, όµως ζητούνται από την ερώτηση και είναι διάσπαρτα σε διαφορετικά κεφάλαια του βιβλίου. Αρα είναι απαραίτητη η συνολική γνώση των ιστορικών γεγονότων και πάνω από όλα η κρίση, η αφαίρεση και η σύνθεση για την απάντηση των ερωτήσεων, ιδιαίτερα της Β Οµάδας που βαθµολογούνται µε 50 µόρια.

Λατινικά

Στους µαθητές δίνεται διδαγµένο κείµενο 10-15 στίχων και ζητείται από αυτούς:

(α) να το µεταφράσουν στη νέα ελληνική γλώσσα (β) να απαντήσουν σε τέσσερις παρατηρήσεις: δύο (2) γραµµατικές και δύο (2) συντακτικές.

Η βαθµολογία στην Γ’ τάξη κατανέµεται ως εξής:

μετάφραση κειµένου 40 µονάδες.

Κάθε γραµµατική ή συντακτική παρατήρηση 15 µονάδες. ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ να ΠΡΟΣΕΞΕΤΕ στη µετάφραση
ο νεοελληνικός λόγος πάσχει, πολλές φορές, µε λάθη έκφρασης, λεξιλογίου και σύνταξης.

ο µαθητής που έχει διαβάσει πρόχειρα προσπαθεί να αποδώσει το λατινικό κείµενο σε νεοελληνικό λόγο, ο οποίος παρουσιάζει κενά.

στη γραµµατική
Λάθη καταλήξεων στα ρήµατα, αδυναµία να αναγνωρισθεί το θέµα και οι αρχικοί τους χρόνοι και στις δύο φωνές.

∆εν αναγνωρίζονται οι συζυγίες, η φωνή και οι εγκλίσεις των ρηµάτων.

Τα επίθετα δεν διακρίνονται µε ευκολία, υπάρχει αδυναµία σχηµατισµού παραθετικών των επιθέτων.

οι αντωνυµίες συγχέονται µε τα ονόµατα και κλίνονται λάθος. αδυναµία αφοµοίωσης της ύλης, προσπάθεια αποµνηµόνευσης στείρας και χωρίς κριτική αξιολόγηση των δεδοµένων της ύλης, η οποία σηµειωτέον δεν είναι µεγάλη, αφού διδάσκεται σε δύο τάξεις αντί της µίας του παλαιού συστήµατος.

Μαθηματικα – Μαθηματικα και στοιχεια στατιστικης

Στους µαθητέςδίνονται τέσσερα (4) θέµατα από την εξεταστέα ύλη, τα οποία µπορεί να αναλύονται σε υποερωτήµατα, µε τα οποία ελέγχονται η δυνατότητα αναπαραγωγής γνωστικών στοιχείων, η γνώση εννοιών και ορολογίας και η ικανότητα εκτέλεσης γνωστών αλγορίθµων, η ικανότητα του µαθητή να αναλύει, να συνθέτει και να επεξεργάζεται δηµιουργικά ένα δεδοµένο υλικό, καθώς και ηικανότητα επιλογής και εφαρµογής κατάλληλης µεθόδου. Τα τέσσερα θέµατα που δίνονται στους µαθητές διαρθρώνονται ως εξής:

(α) Το πρώτο θέµα αποτελείται από ερωτήµατα θεωρίας που αφορούν έννοιες, ορισµούς, λήµµατα, προτάσεις, θεωρήµατα και πορίσµατα. Με το θέµα αυτό ελέγχεται η κατανόηση των βασικών εννοιών, των σπουδαιότερων συµπερασµάτων, καθώς και η σηµασία τους στην οργάνωση µιας λογικής δοµής.

(β) Το δεύτερο και το τρίτο θέµα αποτελείται το καθένα από µια άσκηση που απαιτεί από τον µαθητή ικανότητα συνδυασµού και σύνθεσης εννοιών αποδεικτικών ή υπολογιστικών διαδικασιών. Η κάθε άσκηση µπορεί να αναλύεται σε επιµέρους ερωτήµατα.

(γ) Το τέταρτο θέµα αποτελείται από µία άσκηση ή ένα πρόβληµα η λύση του οποίου απαιτεί από τον µαθητή ικανότητες συνδυασµού και σύνθεσης προηγούµενων γνώσεων, αλλά και την ανάληψη πρωτοβουλιών στη διαδικασία επίλυσής του. Τοθέµα αυτό µπορεί να αναλύεται σε επιµέρους ερωτήµατα, τα οποίαβοηθούν τον µαθητή στη λύση.

Η βαθµολογία κατανέµεται ανά είκοσι πέντε (25) µονάδες στο καθένα από τα τέσσερα θέµατα.

ΠΡΟΣΟΧΗ
(1)

∆ιαβάζουµε προσεκτικά τις εκφωνήσεις για να κατανοήσουµε τα δεδοµένα και τα ζητούµενα. Αντίθετα αποφεύγουµε τη βιαστική ανάγνωση που είναι πιθανό να µας οδηγήσει να ταυτίσουµε το ή τα θέµατα µε ερωτήµατα που ήδη έχουµε µελετήσει. Ενα θέµα µπορεί να διατυπωθεί µε πολλούς τρόπους και να απαιτεί διαφορετικές απαντήσεις.

(2) Αρχίζουµε να απαντάµε από τα θέµατα που µας φαίνονται πιο προσιτά και εύκολα. Αν κάποιο θέµα µάς φαίνεται ιδιαίτερα δύσκολο, το αφήνουµε για αργότερα. Το ίδιο κάνουµε αν δεν είµαστε απόλυτα σίγουροι για τις απαντήσεις µας.

(3) Να µη χάνουµε πολύ χρόνο σε κάποια «δύσκολα» σηµεία, χωρίς να έχουµε υπολογίσει τον χρόνο για να απαντήσουµε στα υπόλοιπα θέµατα και στο τέλος να επανέλθουµε στα σηµεία στα οποία είχαµε «κολλήσει». Προσοχή, ώστε να µην αφήνουµε θέµα αναπάντητο. Ακόµα και σε ένα ερώτηµα µιας άσκησης να γράψουµε έστω ένα τµήµα της λύσης.

(4) Τα υποερωτήµατα της άσκησης (συνήθως 3ου και 4ου θέµατος) είναι συνήθως ισοδύναµα, συνεπώς το καθένα µπορεί να απαντηθεί χωρίς να απαιτείται η απάντηση του προηγούµενου ή του επόµενου. Τις περισσότερες φορές τα συµπεράσµατα των πρώτων ερωτηµάτων πρέπει να χρησιµοποιηθούν στα επόµενα.

(5) Να µη βιαζόµαστε και εξαντλώντας τον χρόνο εξέτασης να αφιερώνουµε 15-20 λεπτά για να ελέγξουµε προσεκτικά το γραπτό µας και να διορθώσουµε τυχόν λάθη. Οφείλουµε να χρησιµοποιούµε τους µηχανισµούς επαλήθευσης σε κάθε άσκηση, περιορίζοντας έτσι την πιθανότητα λάθους.

Αναπτυξη Εφαρμογών σε Προγραμματιστικό Περιβάλλον

Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΞΕΤΑΣΗ περιλαµβάνει θέµατα θεωρίας και ασκήσεων ή προβληµάτων και είναι κλιµακούµενης δυσκολίας.

(α) Τα θέµατα θεωρίας αποτελούνται από ερωτήσεις διαφόρων τύπων µε τις οποίες ελέγχονται η γνώση και η κατανόηση της θεωρίας, η κριτική ικανότητα των µαθητών, ηικανότητα αξιοποίησηςθεωρητικών γνώσεων για τηναξιολόγηση δεδοµένων και την εξαγωγή συµπερασµάτων και η δυνατότητα παρουσίασής τους µε σωστούς επιστηµονικούς όρους και σωστό γραπτό λόγο. (β) Τα θέµατα ασκήσεων ή προβληµάτων στοχεύουν στον έλεγχο της ικανότητας του µαθητή να χρησιµοποιεί, σε συνδυασµό, γνώσεις ή δεξιότητες που απέκτησε για την επίλυσή τους. Η γραπτή εξέταση στο µάθηµα αυτό περιλαµβάνει έναθέµα θεωρίας και τρεις ασκήσεις ή προβλήµατα σχετικά µε τοπεριεχόµενο του µαθήµατος και τιςεφαρµογές του. Η βαθµολογίαπροκύπτει κατά 40% από το θέµα της θεωρίας και κατά 60% (3×20%) από τις ασκήσεις ή τα προβλήµατα.

Αρχες Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων

υπαρχουν δυο οµάδες ερωτήσεων των 50 µονάδων η καθεµία. Με την πρώτη οµάδα ερωτήσεωνδιαπιστώνεται κατά πόσο ο µαθητής έχει κατανοήσει το γνωστικό αντικείµενο και µπορεί να περιέχει 2 ή 3 ερωτήσεις. Με τη δεύτερη οµάδα ερωτήσεων ελέγχεται η ικανότητα των µαθητών να εφαρµόσουν στην πράξη τη θεωρία.

Οι υποψήφιοι οφείλουν:

(α) να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στις απαντήσεις τωνορισµών εννοιών µε βάση το βιβλίο (β) να διαχωρίζουν συναφείς έννοιες και να προσέχουν τις µονάδες µέτρησης κάθε έννοιας (γ) να χρησιµοποιούν παραδείγµατα, όπου απαιτείται (δ) να µαθαίνουν τους τύπουςκαι να διαβάζουν τις αντίστοιχες ασκήσεις του βιβλίου, στις οποίες φαίνεται η εφαρµογή τους.

(ε) να µαθαίνουν να περιγράφουν τα επιµέρους επιστηµονικάπεδία της ∆ιοίκησης Επιχειρήσεων, τους στόχους τους, τους σκοπούς τους, τη χρησιµότητά τους (στ) να δίνουν έµφαση στα πλεονεκτήµατα και στα µειονεκτήµατα των φαινοµένων που παρουσιάζονται (ζ) να µπορούν να αναλύουν, χωρίς να µπερδεύουν, τα στάδια όλων των διαδικασιών που περιγράφονται (η) να µην ξεχνούν τα ιστορικά στοιχεία, όπου απαιτείται (Β’ κεφάλαιο)
Αρχές Οικονομικής Θεωρίας

το ΜΑΘΗΜΑ της Οικονοµικής Θεωρίαςείναι περίεργοως προς την αφοµοίωση του περιεχοµένου του. Ενώ αρχικά φαίνεται εύκολο και άµεσα κατανοητό, ξαφνικά γίνεται εξαιρετικά περίπλοκο. Αυτό σηµαίνει ότι η µελέτη της Οικονοµικής Θεωρίας πρέπει να γίνεται αργά,προσεκτικά και συστηµατικά .

H δυσκολία του µαθήµατος εντοπίζεται στο γεγονός ότι ο υποψήφιος πρέπει να συνδυάζει τις θεωρητικές έννοιες µε την πρακτική εφαρµογή τους. Επιβεβληµένες είναι η κατανόηση και η εµπέδωση των βασικών οικονοµικών εννοιών.

Η εξέταση περιλαµβάνει τέσσερα θέµατα, δύο θεωρίας και δύο ασκήσεις που µπορούν να έχουν υποερωτήµατα. Η βαθµολογία κατανέµεται κατά 25% σε κάθε θέµα, ενώ στα υποερωτήµατα καθορίζεται ανάλογα µε τη βαρύτητά τους και ανακοινώνεται στους µαθητές.

το πρώτο θεμα περιέχει ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών ή σωστού – λάθους µε σκοπό τον έλεγχο των γνώσεων της θεωρίας του σχολικού βιβλίου.

Το δεύτεροµία ή δύο ερωτήσεις ελεύθερηςανάπτυξηςµε τοίδιο αντικείµενο από κεφάλαια τηςθεωρίας του σχολικού βιβλίου.

Το τρίτο είναι µια άσκηση εφαρµογής των τύπων και είναι παρόµοια µ’ αυτή του σχολικού βιβλίου.

Το τέταρτο θέµα είναι το δυσκολότερο, το θέµα – κλειδίγια το άριστα, και αποτελείται από µια άσκηση της οποίας η λύση απαιτεί συνδυασµό γνώσεων από τα κεφάλαια του σχολικού βιβλίου. Απαιτεί κριτική ικανότητα, ικανότητα υπολογισµού και σύνθεσης των γνώσεων της θεωρίας.

ενα θεμα βαθµολογείται µε την ανώτατη βαθµολογία όταν ανταποκρίνεται στις ακόλουθες απαιτήσεις: (α) Εχει αναπτυχθεί µε πληρότητα σύµφωνα µε τις γνώσεις που περιέχει το εγκεκριµένο διδακτικό βιβλίο. (β) ∆εν περιέχει επιστηµονικά σφάλµατα.

(γ) Παρουσιάζει ορθή δοµή στη σειρά των νοηµάτων.

(δ) Χαρακτηρίζεται από σαφήνεια και ακρίβεια.

(ε) Περιέχει τα απαραίτητα και ορθά σχήµατα για τηνανάπτυξη του θέµατος.

(στ) Εχει σωστή και επαρκή αιτιολόγηση.

ενα υπολογιστικο λάθος κρίνεται ανάλογα µε την επίδραση που έχει στην ουσιαστική επεξεργασία του προβλήµατος. Ενα υπολογιστικό λάθος π.χ. µικρής σηµασίας προς το τέλος της διαδικασίας λύσης δεν έχει σοβαρές βαθµολογικές συνέπειες. Αν όµως γίνει στην αρχή, µπορεί να κοστίσει βαθµολογικά. Εξαρτάται πάντα από τη βαρύτητά του.

Φυσικη

Ερωτήσεις και απαντήσεις
Η ΕΠΊΛΥΣΗ ενός προβλήµατος ή µιας άσκησης βαθµολογείται µε την ανώτατη βαθµολογία όταν ικανοποιεί τα ακόλουθα:

(α) Εχει σωστή αφετηρία καιλογική επεξεργασία.

(β) Περιέχει σωστή και επαρκή αιτιολόγηση.

(γ) Φτάνει σε ορθό αριθµητικό αποτέλεσµα συνοδευόµενο από τις σωστές µονάδες µέτρησης.

(δ) Περιέχει τα απαραίτητα σχήµατα που πρέπει ναείναι σωστά και πλήρη.

(ε) Χαρακτηρίζεται απόσαφήνεια και ακριβολογία.

Κατα ΤΗ βαθμολογία ενός προβλήµατος ή µιας άσκησης πρέπει να λαµβάνονται υπόψη ως θετικά στοιχεία και τα εξής:

(α) Η ορθή αφετηρίακαι η µέχρις ενός σηµείου (έστω και όχι µέχρι τέλους) ορθότητα στην επεξεργασία ή ορθότητα στην επεξεργασίαµόνο σε ορισµένα σηµεία, που πάντως αποτελούν τµήµα µιας ορθής διαδικασίας επίλυσης του προβλήµατος. (β) Η σωστή αφετηρία µόνο όταν θα µπορούσε να οδηγήσει σε ορθό αποτέλεσµα. Η εκτίµηση φυσικά θα είναι ανάλογη.

(γ) Τα σωστά και πλήρη σχήµατα που κρίνονται χρήσιµα για την ορθή επίλυση του προβλήµατος.

(δ) Το αποτέλεσµα ενός προβλήµατος ή µιας άσκησης δεν λαµβάνεται υπόψη όταν δεν δικαιολογείται από την πορεία τηςεπίλυσης που αναγράφεται στο γραπτό ή όταν το αποτέλεσµα αναγράφεται χωρίς να προηγείται επεξεργασία τουπροβλήµατος.

(ε) Κατά τη βαθµολογία δεν λαµβάνεται υπόψη η προσπάθεια επίλυσης όταν έχει λανθασµένη αφετηρία και ακολουθεί εσφαλµένη πορεία.

Οι ερωτήσεις ανοικτού τύπου βαθµολογούνται βάσει του περιεχοµένου του αντίστοιχουβιβλίου σύµφωνα µε το πνεύµατου και όχι µε κριτήριο την κατά γράµµα παράθεση παραγράφων του. Μια χαρακτηριστική ιδιοµορφία των ερωτήσεων ανοικτού τύπου στη Φυσική είναι η συνδυασµένη χρήση κειµένου, σχηµάτων ή διαγραµµάτων, συµβόλων και µαθηµατικού λογισµού.

Αυτά που πρέπει να συνεκτιµώνται στην ολική εικόνα ως στοιχεία πληρότητας µιας απάντησης στη Φυσική είναι:

Ορθοί ορισµοί – πληρότητα επιχειρηµατολογίας – επεξηγηµατικά σχήµατα και διαγράµµατα – χρήση συµβόλων και µονάδων- µαθηµατική πραγµάτευση – κριτική και διερευνητική επεξεργασία των όποιων αποτελεσµάτων σταοποία κατέληξε. Στα διαγράµµατα είναιαπαραίτητο να αναγράφονται τα φυσικά µεγέθη και οι µονάδες στουςάξονες που χρησιµοποιούνται. Οµως, δεν µπορούµε να απαιτούµε απότους µαθητές να κάνουν ορθή βαθµονόµηση των αξόνων λαµβάνοντας ως δεδοµένο ότι µπορούν να χρησιµοποιούν κλίµακα.

Χημεια – Βιοχημεια

Το µάθηµα Χηµεία – Βιοχηµεία εξετάζεται ως ενιαίο µάθηµα. ∆ίνονται τέσσερα θέµατα βαθµολογικά ισοδύναµα (δύο για τη Χηµεία και δύο για τη Βιοχηµεία).Τα δύο θέµατα κάθε αντικειµένου περιλαµβάνουν ανεξάρτητες µεταξύ τους ερωτήσεις ποικίλων µορφών πουκαλύπτουν όσο το δυνατόν ευρύτερη έκταση της εξεταστέας ύλης. Συγκεκριµένα: (α) Το πρώτοθέµα για τη Χηµεία και το πρώτο θέµα για τη Βιοχηµεία περιλαµβάνουν ερωτήσεις οι οποίες στοχεύουν κυρίως στον έλεγχο απόκτησης γνώσεων καιτης κατανόησης εννοιών, διαδικασιών ή φαινοµένων.

(β) Το δεύτερο θέµα για τη Χηµεία αποτελείται από µια άσκηση ή ένα πρόβληµα και στοχεύει στον έλεγχο της ικανότητας του µαθητή να χρησιµοποιεί σε συνδυασµό γνώσεις ή δεξιότητες που απέκτησε για την επίλυσή τους.

(γ) Το δεύτερο θέµα για τη Βιοχηµεία περιλαµβάνει ερωτήσεις, οι οποίες στοχεύουν στον έλεγχοτης κριτικής ικανότητας του µαθητή και της δυνατότητάς τουνα χρησιµοποιεί γνώσεις και δεξιότητες που απέκτησε για την επεξεργασία και αξιολόγηση δεδοµένων ή την επίλυση άσκησης ή προβλήµατος.

Βιολογια

Στο µάθηµα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας και Κατεύθυνσης δίνονται στους µαθητές τέσσερα θέµατα που έχουν ως εξής:

(α) Το πρώτο και δεύτερο θέµα αποτελούνται από ανεξάρτητες ερωτήσεις που στοχεύουν στον έλεγχο της απόκτησης γνώσεων και της δυνατότητας παρουσίασης και τεκµηρίωσης θεµάτων σχετικών µε την εξεταστέα ύλη και της κατανόησης από τον µαθητή βιολογικών εννοιών, διαδικασιών ή φαινοµένων.

(β) Το τρίτο θέµα αποτελείται από ερωτήσεις που στοχεύουν στον έλεγχο της ικανότητας του µαθητή να αξιοποιεί θεωρητικές γνώσεις και δεξιότητες (ανάλυση, σύνθεση κ.λπ.) για την αξιολόγηση δεδοµένων και την εξαγωγή συµπερασµάτων.

(γ) Το τέταρτο θέµα αποτελείται από µια άσκηση ή ένα πρόβληµα και στοχεύει στον έλεγχο της ικανότητας του µαθητή να χρησιµοποιεί, σε συνδυασµό, γνώσεις ή δεξιότητες που απέκτησε για την επίλυσή τους Η βαθµολογία κατανέµεται κατά 25 µονάδες στο καθένα από τα τέσσερα θέµατα. ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΕΞΕΤΕ
Σύµφωνα µε τουςυπεύθυνους βαθµολογητών Βιολογίας, τα κυριότερα σφάλµατα που παρατηρούνται στα γραπτά Βιολογίας είναι: έλλειψη ακρίβειας και σαφήνειας στη διατύπωση εννοιών και στην περιγραφή των διαδικασιών έλλειψη τάξης και λογικής σειράς λανθασµένη σειρά των βηµάτων στην περιγραφή µιας διαδικασίας αδυναµία συσχέτισης και συγκέντρωσης διαφορετικών δεδοµένων από το βιβλίο, ώστε να δοθεί ολοκληρωµένη απάντηση σε ερωτήσεις συνδυαστικού τύπου δυσκολία στην κατανόηση των ερωτήσεων των θεµάτων, µε αποτέλεσµα λανθασµένη ή εκτός θέµατος απάντηση παράλειψη αιτιολόγησης επειδή η απάντηση θεωρείται αυτονόητη δυσκολία στον καθορισµό ορίων απάντησης µιας ερώτησης, µε αποτέλεσµα να περιέχει πλεονάζοντα είτε ελλιπή στοιχεία οι υποψήφιοι θα πρέπει:

να προσέξουν την εµφάνιση του γραπτού, γιατί υποσυνείδητα οι βαθµολογητές, έχοντας µπροστά τους ένα κακό γραπτό, διάκεινται δυσµενώς να ξεχωρίζουν σαφώς τα υποερωτήµατα, ιδιαίτερα όταν δεν τα γράφουν µε τη σειρά που είναι στην ερώτηση να αφιερώσουν οπωσδήποτε χρόνο για να ξαναδιαβάσουν το γραπτό τους, να διαθέσουν τουλάχιστον 15 λεπτά ώστε να βεβαιωθούν ότι έχουν απαντήσει σε όλα τα ερωτήµατα.

Κωνσταντίνος Καβάφης «Ἀπολείπειν ὁ Θεός Ἀντώνιον»

Βιογραφικά στοιχεία Δημήτρη Βικέλα (1835 – 1908)

Ο Δημήτριος Βικέλας γεννήθηκε στην Ερμούπολη της Σύρου στις 15 Φεβρουαρίου 1835. Καταγόταν από μεγάλη εμπορική οικογένεια της Βέροιας και το αρχικό όνομα της οικογένειάς του ήταν Μπεκέλα ή Μπικέλα. Πατέρας του ήταν ο έμπορος Εμμανουήλ Βικέλας και μητέρα του η Σμαράγδα, κόρη του εμπόρου Γεωργίου Μελά και αδελφή του Λέοντος Μελά. Σε ηλικία τεσσάρων ετών έμεινε για ένα χρόνο στο Ναύπλιο με την οικογένειά του, η οποία ένα χρόνο μετά εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Γενικά η μόρφωσή του δεν υπήρξε ποτέ συστηματική λόγω των συνεχών μετακινήσεων της οικογένειάς του αλλά και δικών του προβλημάτων υγείας. Η μητέρα του όμως ήταν πολύ καλλιεργημένη και του προσέφερε αρκετά μαθήματα κατ’ οίκον. Ο ίδιος αργότερα ομολόγησε ότι σ’ αυτήν όφειλε την κλίση του προς τα φιλολογικά ενδιαφέροντα. Στην Πόλη πέρασε εννιά χρόνια ως το 1849, οπότε γύρισε στη Σύρο μαζί με τη μητέρα του και φοίτησε στο Λύκειο του Χ. Ευαγγελίδη.

Υπήρξε συμμαθητής του Εμμανουήλ Ροΐδη, μαζί με τον οποίο εξέδωσε το χειρόγραφο μαθητικό περιοδικό Μέλισσα. Το 1851 σε ηλικία δεκαέξι ετών μετέφρασε το έργο του Ρακίνα Εσθήρ, που ανέβηκε σε σχολική παράσταση και εκδόθηκε στην Ερμούπολη. Τη μετάφραση αυτή απέδωσε ο Βικέλας στον ελβετό Weiss, δάσκαλό του στην Οδησσό. Τον επόμενο χρόνο έφυγε για το Λονδίνο, όπου συνολικά έζησε 24 χρόνια της ζωής του, ασχολούμενος με το εμπόριο, εργαζόμενος αρχικά ως υπάλληλος στο κατάστημα της εταιρείας Ανεψιοί Μαύρου και έπειτα ως συνέταιρος στον οίκο των αδελφών Μελά. Παράλληλα φοίτησε στο University College του Λονδίνου, όμως λόγω του περιορισμένου χρόνου του παρακολούθησε μόνο μαθήματα Βοτανικής. Έτσι, ύστερα από δύο χρόνια παίρνει το Δίπλωμα Βοτανικής, τον μοναδικό τίτλο σπουδών που απόκτησε ο Δημήτριος Βικέλας. Δεν έπαψε όμως ποτέ να ενδιαφέρεται για τη λογοτεχνία, μελέτησε φιλολογία και ιστορία, ενώ έγραψε στίχους και μεταφράσεις (από τον Όμηρο, τον Θεόκριτο, τον Goethe, τον Alfieri, κ.α.).

Στο Λονδίνο ο Βικέλας έδρασε για να διατηρήσει η εκεί ομογένεια τον ελληνικό χαρακτήρα της, προωθώντας την ίδρυση ελληνικού σχολείου. Το 1855 επισκέφτηκε την οικογένειά του στην Kωνσταντινούπολη και πήρε μέρος για πρώτη φορά σε ποιητικό διαγωνισμό (τον Ράλλειο ποιητικό διαγωνισμό με το ποίημα Αναμνήσεις του Πριγκήπου). Ακολούθησαν δημοσιεύσεις ποιημάτων του, άλλοτε στην καθαρεύουσα και άλλοτε στη δημοτική στο περιοδικό Πανδώρα και σε άλλα λογοτεχνικά περιοδικά (Χρυσαλλίς, Κλειώ) ενώ το 1862 δημοσίευσε στο Λονδίνο την ποιητική συλλογή Στίχοι. Το 1859 γνωρίστηκε με τον Αλέξανδρο Δουμά, κατά τη διάρκεια ταξιδιού του με ατμόπλοιο προς την Αγγλία. Στην Αγγλία παντρεύτηκε την Καλλιόπη Γεραλοπούλου, η οποία καταγόταν από οικογένεια μεγαλοεμπόρων. Μαζί της ταξίδεψε στην Ευρώπη μέχρι το 1876, όμως λόγω της  οικονομικής κρίσης της περιόδου εκείνης που επηρέασε όλη την Ευρώπη, διαλύθηκε η συνεργασία του με την εταιρεία των αδελφών Μελά, και το ζευγάρι εγκαταστάθηκε στην Αθήνα.

Τον επόμενο χρόνο όμως επιδεινώθηκε η ήδη διαταραγμένη ψυχική υγεία της συζύγου του και έτσι ο Βικέλας αναγκάστηκε να επιστρέψει στο Παρίσι. Εκεί ο Βικέλας ασχολήθηκε ξανά με τη μετάφραση (μεταφράσεις του από έργα του Σαίξπηρ ανέβηκαν στην Αθήνα), παρέδιδε διαλέξεις και αρθρογραφούσε, ενώ έγραψε επίσης το έργο Λουκής Λάρας που τον καθιέρωσε στο χώρο της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Ο Λουκής Λάρας δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην Εστία το 1879 και τον ίδιο χρόνο εκδόθηκε αυτοτελώς, ενώ σύντομα μεταφράστηκε σε πολλές σλαβικές και ευρωπαϊκές γλώσσες. Ως το 1897 ταξίδευε διαρκώς από το Παρίσι προς την Αθήνα και την Κωνσταντινούπολη και αντιστρόφως, ενώ η σύζυγός του ήταν έγκλειστη στο ψυχιατρείο του Ivry. Το 1886 χρονολογούνται τα διηγήματά του Φίλιππος Μάρθας, Άσχημη αδελφή, Ανάμνησις και Παππα-Νάρκισσος. Το 1893 εξέδωσε τον τόμο Διαλέξεις και Αναμνήσεις, με 23 δοκίμιά του της περιόδου 1860-1893.

Την ίδια εποχή ύστερα από πρόσκληση του Γάλλου βαρόνου Πιερ ντε Kουμπερτέν συμμετέχει στο Παρίσι στο Συνέδριο για την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων και μάλιστα προεδρεύει της επιτροπής. Ο Βικέλας προτείνει την Αθήνα για να φιλοξενήσει τους πρώτους Αγώνες, το Συνέδριο δέχεται την πρόταση και ο Βικέλας διορίζεται ο πρώτος πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής. Από το 1897 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και ως το τέλος της ζωής του προσανατολίστηκε κυρίως προς κοινωφελή έργα, με κύριο έργο την ίδρυση του Συλλόγου προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων το 1899, με γραμματέα τον Γεώργιο Δροσίνη. Στα πλαίσια του Συλλόγου εκδόθηκαν πάνω από εκατό τίτλοι βιβλίων ποικίλης θεματολογίας, ιδρύθηκε το Σχολικό Μουσείο, η Σχολική Βιβλιοθήκη, η Συλλογή πινάκων εποπτικής διδασκαλίας, ενώ το 1907 κυκλοφόρησε και το περιοδικό Μελέτη. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ασχολήθηκε με τη συγγραφή των απομνημονευμάτων του με τίτλο Η ζωή μου. Παιδικαί αναμνήσεις, που εκδόθηκαν το 1908, χρονιά του θανάτου του.

Πέθανε στην Κηφισιά σε ηλικία 73 χρόνων από καρκίνο του ήπατος, στις 7 Ιουλίου του 1908, έχοντας προλάβει να τοποθετήσει τον θεμέλιο λίθο στη Σεβαστοπούλειο Εργατική Σχολή, το τελευταίο από τη σειρά κοινωφελών έργων που πραγματοποιήθηκαν με τη μέριμνά του. Ο Βικέλας διέθετε πλουσιότατη βιβλιοθήκη, την οποία κληροδότησε στο δήμο Ηρακλείου Κρήτης (πρόκειται για τη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη). Η λογοτεχνική παραγωγή του Δημητρίου Βικέλα είναι περιορισμένη σε σύγκριση προς το μέγεθος του συνόλου του γραπτού έργου του. Η ποιητική του παραγωγή ανέρχεται σε σαράντα ποιήματα, στην παράδοση της ρομαντικής ποίησης της Α΄ Αθηναϊκής Σχολής, για τα οποία ο ίδιος δε φαίνεται να έτρεφε ιδιαίτερη εκτίμηση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι έμμετρες μεταφράσεις του, κυρίως εκείνες των έργων του Σαίξπηρ.

“Λουκής Λάρας”

Το γνωστότερο λογοτεχνικό έργο του Δημήτριου Βικέλα είναι ο “Λουκής Λάρας”, ένα ιστορικό μυθιστόρημα βασισμένο στις μαρτυρίες ενός υπαρκτού προσώπου. Αφορμή της έμπνευσης του συγγραφέα στάθηκε η γνωριμία του στο Λονδίνο με έναν Χίο ομογενή, τον Λουκά Τζίφο, που σύμφωνα με παράκληση του συγγραφέα του άφησε τις αυτοβιογραφικές του σημειώσεις. Βέβαια ο Βικέλας κατάφερε να διαμορφώσει αυτές τις σημειώσεις του γέροντα από τη Χίο και να δημιουργήσει ένα εκτεταμένο πεζογράφημα που κυμαίνεται ανάμεσα στην ηθογραφία και την ιστορία και έχει έκταση ανάλογη με μια νουβέλα. Η λογοτεχνική κριτική τοποθέτησε τον Λουκή Λάρα στο μεταίχμιο ανάμεσα στην ώριμη φάση της ρομαντικής πεζογραφίας της Α΄ Αθηναϊκής Σχολής και στις απαρχές της ηθογραφικής και ρεαλιστικής πεζογραφικής παραγωγής της γενιάς του 1880. Ο Απόστολος Σαχίνης (Σαχίνη Α., «Η πεζογραφία του Δημήτριου Βικέλα», Επιστημονική Επετηρίς Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Α΄ Περίοδος, 1973, Τόμος ΙΒ΄, σ. 34) αναφέρει χαρακτηριστικά ότι το υπόδειγμα που ακολούθησε ο Βικέλας στη συγγραφή του Λουκή Λάρα υπήρξε το μυθιστόρημα The Vicar of Wakefield του Oliver Goldsmith (1766). Χαρακτηριστικά στοιχεία του έργου θεωρούνται η επιλογή ενός αντι-ήρωα για τη θέση του κεντρικού προσώπου της ιστορίας και η γλωσσική έκφραση του Βικέλα, που σταδιακά οδηγείται από την απλή καθαρεύουσα σε μια γλώσσα που προσεγγίζει την καθομιλουμένη της εποχής του. Η συγγραφή του έργου άρχισε στο Παρίσι στις αρχές Φεβρουαρίου του 1878 και ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του ίδιου χρόνου. Ο συγγραφέας συντάσσει ένα κεφάλαιο περίπου κάθε μήνα, το αποστέλλει στο περιοδικό Εστία και συγχρόνως το μεταφράζει με τη βοήθεια του ελληνιστή και στενού του φίλου Marquis de Queux de Saint-Hilaire στα γαλλικά. Το έργο δημοσιεύτηκε αρχικά σε δέκα συνέχειες στο περιοδικό Εστία, και αν και είχε ολοκληρωθεί πριν τη δημοσίευση της πρώτης συνέχειας, ο συγγραφέας επενέβαινε με διορθώσεις και βελτιώσεις. Ο Βικέλας αφηγείται σε α΄ πρόσωπο την ιστορία και αυτό του δίνει τη δυνατότητα για μια απέριττη παρουσίαση του μύθου. Έτσι δημιουργεί ζεστή ατμόσφαιρα και δίνει φιλικό τόνο στο έργο που άμεσα κερδίζει τον αναγνώστη. Το έργο γνώρισε μεγάλη απήχηση στο κοινό, σημείωσε πέντε εκδόσεις στην Ελλάδα, όσο ζούσε ο συγγραφέας του (1879, 1881, 1891, 1892 και 1904) και μεταφράστηκε στις περισσότερες και κυριότερες ξένες γλώσσες της εποχής του (γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά, αγγλικά, δανικά, ισπανικά, σερβικά, σουηδικά, ρωσικά και ουγγρικά).

Περίληψη του “Λουκή Λάρα”

Σημείο εκκίνησης της αφήγησης είναι το 1821, όταν ο εικοσάχρονος τότε Λουκής Λάρας βρίσκεται στη Σμύρνη και ασχολείται με το εμπόριο μαζί με τον πατέρα του. Για την Επανάσταση και τη Φιλική Εταιρεία γνώριζε λίγα και έτρεφε ελάχιστες ελπίδες για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού. Με την έναρξη της Επανάστασης οι Τούρκοι τρομοκρατούν τους χριστιανικούς πληθυσμούς κι έτσι πατέρας και γιος καταφεύγουν στη Χίο, όπου βρίσκεται η υπόλοιπη οικογένεια. Μολονότι διαθέτει ψυχικά χαρίσματα και σωματικά προσόντα, δε συμμετέχει ενεργά στον αγώνα. Ένα χρόνο μετά οι Τούρκοι επιτίθενται στη Χίο και μπροστά στον επερχόμενο κίνδυνο η οικογένεια εκπατρίζεται ξανά. Καταφεύγουν πρώτα στη Μύκονο, κατόπιν στις Σπέτσες και αργότερα στην Τήνο, όπου ο Λουκής Λάρας επιδίδεται με επιτυχία στο εμπόριο. Εκεί πεθαίνει ο πατέρας του ήρωα. Τελικά, ο ήρωας επιστρέφει κρυφά στη Χίο, για να ξεθάψει και να πάρει μαζί του κάποια κοσμήματα και ασημικά, που είχε κρύψει στον κήπο του σπιτιού του λίγο πριν αναχωρήσουν για τη Μύκονο. Μετά από κόπους και κινδύνους πετυχαίνει το παράτολμο έργο του, αλλά αμέσως ανταλλάσσει τον θησαυρό του για να σώσει μια αιχμάλωτη στους Τούρκους κοπέλα, κόρη ενός φίλου του πατέρα του. Το έργο καταλήγει στην αναπόληση της ευτυχισμένης πια ζωής του Λουκή, αφού αποκατέστησε τα αδέρφια του, παντρεύτηκε την κόρη που έσωσε και έφτιαξε μαζί της μια μεγάλη και ευτυχισμένη οικογένεια.

Πηγή : http://www.e-alexandria.gr

Ανάλυση του ποιήματος θα βρείτε εδώ (Περίληψη από διδασκαλία του Α. Β. Μουμτζάκη)

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Κώστας Βάρναλης, ποιητής, πεζογράφος, κριτικός και μεταφραστής, γεννήθηκε στον Πύργο της Βουλγαρίας το 1884 και πέθανε στην Αθήνα το 1974. Σπούδασε κλασική φιλολογία στην Αθήνα και από το 1908 ως το 1918 εργάστηκε ως εκπαιδευτικός στη Μέση Εκπαίδευση. Στα φοιτητικά του χρόνια πήρε ενεργό μέρος στη διαμάχη για το γλωσσικό ζήτημα και παράλληλα άρχισε να ασχολείται με την ποίηση, εκδίδοντας την πρώτη ποιητική συλλογή του, Κηρήθρες, το 1905. Το 1919 πήγε με υποτροφία στο Παρίσι, όπου σπούδασε φιλολογία και αισθητική. Κατά την εκεί παραμονή του ήρθε σε επαφή με τα σύγχρονα φιλοσοφικά ρεύματα, συμμετείχε στις ιδεολογικές ζυμώσεις και αναζητήσεις της μεταπολεμικής εποχής και μυήθηκε στον διαλεκτικό υλισμό και στη μαρξιστική ιδεολογία. Το 1920 ανακλήθηκε η υποτροφία του, η οποία του ξαναδόθηκε το 1923, γεγονός που του επέτρεψε να πάει και πάλι στο Παρίσι. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα το 1924, ανέλαβε να διδάξει νεοελληνική φιλολογία στην Παιδαγωγική Ακαδημία, με διευθυντή το Δημήτρη Γληνό. Εξαιτίας της ιδεολογικής του τοποθέτησης αλλά και των έργων του (Το φως που καίει και Ο λαός των μουνούχων, 1922 και 1923 αντίστοιχα) του επιβλήθηκε εξάμηνη παύση και αργότερα, το 1926, οριστική απόλυση και αποκλεισμός από κάθε δημόσια θέση. Έφυγε και πάλι για το Παρίσι, όπου έμεινε ένα μικρό διάστημα, και επιστρέφοντας εργάστηκε για λόγους βιοποριστικούς στη σύνταξη εγκυκλοπαιδικών λεξικών και συνεργάστηκε με εφημερίδες και περιοδικά. Το 1935 πήρε μέρος στο Συνέδριο Ρώσων Συγγραφέων στη Μόσχα. Την ίδια χρονιά εξορίστηκε για δύο μήνες στη Μυτιλήνη και στον Άγιο Ευστράτιο. Παρά τις διώξεις που υπέστη, παρέμεινε συνεπής στην ιδεολογική τοποθέτησή του. Το 1959 του απονεμήθηκε το Βραβείο Λένιν για τη συμβολή του στον παγκόσμιο αγώνα για την ειρήνη.
Στα γράμματα πρωτοεμφανίζεται το 1904, από τις σελίδες του Νουμά και τα επόμενα χρόνια συνεργάζεται με πολλά περιοδικά. Στις πρώτες του ποιητικές συνθέσεις φαίνεται να ακολουθεί τις βασικές αρχές του παρνασσισμού, αποφεύγοντας κάθε κοινωνικό και εθνικό προβληματισμό και αντλώντας τα θέματά του από την αρχαιότητα. Η πρώτη φάση της δημιουργίας του κλείνει με το μακροσκελές ποίημα Προσκυνητής (1919), στο οποίο υμνεί την πατρίδα του, τον πολιτισμό της και τη ζωντανή λαϊκή παράδοσή της. Η δεύτερη φάση του έργου του εγκαινιάζεται με τη μακροσκελή σύνθεση Το φως που καίει (πρωτοδημοσιεύτηκε το 1922 υπό το ψευδώνυμο Δήμος Τανάλιας και ξαναγράφτηκε και τυπώθηκε με τ’ όνομά του δέκα χρόνια αργότερα), που ο Beaton τη χαρακτηρίζει «επαναστατικό έργο ως προς το περιεχόμενο και τη μορφή». Ακολούθησε η συλλογή ποιημάτων Σκλάβοι πολιορκημένοι (1927), που ο τίτλος της παραπέμπει στους Ελεύθερους πολιορκημένους του Σολωμού και πιθανόν και στους Σκλάβους στα δεσμά τους του Θεοτόκη. Τα χρόνια που ακολούθησαν έγραψε λίγα ποιητικά κείμενα, χωρίς να εγκαταλείψει ποτέ τον παραδοσιακό στίχο και χωρίς να πειραματιστεί στη νεωτεριστική γραφή. Το 1965 κυκλοφόρησε η συλλογή ποιημάτων του Ελεύθερος κόσμος, και το 1975, λίγο μετά τον θάνατό του, η συλλογή Οργή λαού, με την επιμέλεια του Γ. Π. Σαββίδη.
Εκτός από το ποιητικό έργο, ο Βάρναλης έχει αφήσει εκτεταμένο και σημαντικό αφηγηματικό και κριτικό έργο. Σ’ αυτό περιλαμβάνονται η συλλογή διηγημάτων Ο λαός των μουνούχων (1923), η μελέτη του Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική (1925), που αποτελεί την πρώτη σοβαρή προσπάθεια μαρξιστικής λογοτεχνικής κριτικής στην Ελλάδα, Η αληθινή απολογία του Σωκράτη (1931), Ζωντανοί άνθρωποι (1939), Το ημερολόγιο της Πηνελόπης (1947), το θεατρικό Άτταλος ο Γ΄ (1972), τα Φιλολογικά απομνημονεύματά του (1980, μετά τον θάνατό του, με επιμέλεια του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου).

Η κριτική για το έργο του

«Ο Βάρναλης δε φέρνει καμιά σπουδαία ανανέωση στη μορφή του παραδοσιακού στίχου. Άριστος τεχνίτης και δουλευτής ο ίδιος, συνεχίζει τις έτοιμες παραδοσιακές φόρμες, προβάλλοντας ένα καινούργιο περιεχόμενο και δίνοντας μια νέα απόχρωση στη γλώσσα του ρεαλισμού και της σάτιρας, καθώς απ’ τη μια ζωγραφίζει την κατάπτωση του αστικού κόσμου και την αθλιότητα των απόκληρων της κοινωνίας, κι απ’ την άλλη εκφράζει τα αντιπολεμικά κι επαναστατικά του συνθήματα. Γι’ αυτό άλλωστε δεν αισθάνεται την ανάγκη να φύγει από την ως τότε καθιερωμένη στιχουργική, που μιλάει αμεσότερα στις πλατιές μάζες. […] Η προβολή των κοινωνικών θεμάτων από μια ορισμένη ιδεολογική σκοπιά, η ανάμιξή τους με τη σάτιρα και το ρεαλισμό και η ταυτόχρονη συνύπαρξη του ρεαλισμού με κάποιους λυρικούς και θερμούς ανθρωπιστικούς τόνους, εδραιωμένους σε μια μόνιμα προσγειωμένη αντίληψη ζωής, είναι ό,τι τελικά χαρακτηρίζει την ιδιαίτερη παρουσία του ποιητή στα γράμματά μας.»

(Κ. Στεργιόπουλος, «Κώστας Βάρναλης», Η ελληνική ποίηση. Η ανανεωμένη παράδοση, Σοκόλης, Αθήνα, 1980, σελ. 122)

«Η κριτική όχι άδικα θεωρεί τον Προσκυνητή σταθμό στην ποίηση του Βάρναλη και τον χρησιμοποιεί σαν ορόσημο, για να χωρίσει το έργο του σε δυο περιόδους: στην πριν το 1919 και στη μετά το 1920. Από την άποψη αυτή είναι πραγματικά ένα “ποίημα-σταθμός”. Μακρόπνοο αλλά φλύαρο, σημαντικό για τη μετέπειτα πορεία του, αλλά αποτυχημένο κι έξω απ’ τα νερά του, τον στρέφει απ’ το “εγώ” στο “εμείς” και τον προωθεί από το άτομο στην ομάδα, όσο κι αν τον κρατάει ακόμα μέσα στα όρια του εθνικισμού. […]
Αμέσως ύστερα ο Βάρναλης θα βρεθεί στα ακραία φυλάκια του μαρξιστικού κινήματος, κι ό,τι θα γράψει από δω και μπρος, είτε ποίηση είτε αφηγηματική πεζογραφία και κριτική, θα κινηθεί γύρω απ’ το σταθερό τούτο κέντρο. Έτσι θα δημιουργήσει τις δυο μεγάλες συνθέσεις του: Το φως που καίει και τους Σκλάβους πολιορκημένους και θα τις δώσει […] σ’ ένα άθροισμα από αυτοτελείς τις πιο πολλές φορές ποιητικές μονάδες, αλλού αναμιγνύοντας και πεζά μέρη κι αλλού παρεμβάλλοντας επεξηγηματικές σημειώσεις, για να γεφυρώσει τα χάσματα, κάτι ανάμεσα σε σκηνικές οδηγίες και στις σημειώσεις των ατέλειωτων ποιημάτων του Σολωμού, αναπτύσσοντας τις ιδέες του διαλεκτικά, με βάση το σχήμα: θέση-αντίθεση-σύνθεση. Στο Φως που καίει, έργο κοινωνικό και φιλοσοφικό, το πρώτο χρονολογικά της αριστερής λογοτεχνίας στον τόπο μας, κινείται στο χώρο των ιδεών, έξω από συγκεκριμένο τόπο, και χρησιμοποιεί “πρόσωπα-σύμβολα”, για να ντύσει ποιητικά τις ιδέες και να τις ενσαρκώσει, αποφεύγοντας μ’ αυτόν τον τρόπο την αφαίρεση και το άμεσο κήρυγμα με το λόγο, που δολοφονούν την ποίηση.
Στους Σκλάβους πολιορκημένους εντοπίζεται στον ελληνικό χώρο και κινείται αντίστροφα: βγάζει τις ιδέες από τα πράγματα, μετατρέποντας, καθώς φαίνεται κι απ’ την αντιστροφή του τίτλου, τον σολωμικό ιδεαλισμό των Ελεύθερων Πολιορκημένων σε διαλεκτικό ματεριαλισμό και κάνοντας ταυτόχρονα με τη σάτιρά του οξύτατη κριτική της σύγχρονής του νεοελληνικής πραγματικότητας.»

(Κ. Στεργιόπουλος, «Κώστας Βάρναλης», ό.π., σελ. 123-124)

«Το 1922, ο Βάρναλης δημοσίευσε το εκτενές έργο του Το φως που καίει. Πρόκειται για επαναστατικό έργο ως προς τη μορφή και το περιεχόμενο: από τα τρία μέρη το πρώτο είναι γραμμένο σε πεζό, ενώ το δεύτερο και το τρίτο σε στίχους. […] Το φως που καίει είναι το πρώτο μαρξιστικό λογοτεχνικό έργο στα ελληνικά. Με τη μορφολογική και υφολογική ποικιλία του καθώς και με την ποικιλία των αντιδράσεων που επιθυμεί να προκαλέσει στον αναγνώστη, με τα διαφορετικά μέρη του, αντιπροσωπεύει μια εντελώς συνειδητή προσπάθεια του ποιητή να λύσει προβλήματα έκφρασης, τα οποία είχαν απασχολήσει πολιτικά στρατευμένους συγγραφείς κατά τη διάρκεια του μεγαλύτερου μέρους του εικοστού αιώνα. Δεδομένης μάλιστα μιας έντονης υλιστικής πίστης στην κοινωνική αλλαγή, τι ρόλο παίζει στο κομμουνιστικό κίνημα μια τέχνη με αστικά κυρίως προηγούμενα; Πού θα βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στην υπονόμευση της παλαιάς τάξης με τη σάτιρα, και την εξαγγελία της νέας με τη βοήθεια της προπαγάνδας; Μέχρι ποιο σημείο η ποίηση μπορεί να προχωρήσει προς την κατεύθυνση της προπαγάνδας, ώστε να είναι ακόμη σε θέση να διεκδικεί τα προνόμια της τέχνης; Από την άλλη μεριά, κατά πόσο είναι νόμιμο για έναν μαρξιστή να θρηνεί τον ξεπεσμό της αστικής κουλτούρας, των αξιών και των πνευματικών οριζόντων, με τους οποίους έχει γαλουχηθεί; Και πάνω απ’ όλα πώς θα προσαρμοστεί η ποιητική της μη κομμουνιστικής κουλτούρας στις ανάγκες της νέας κοινωνίας; Ο Βάρναλης ήταν ο πρώτος συγγραφέας που αντιμετώπισε πλήρως τα ζητήματα αυτά, και οι λύσεις που πρότεινε στο Φως που καίει καθιέρωσαν το πλαίσιο μέσα στο οποίο μεταγενέστεροι ποιητές, όπως ο Ρίτσος, ο Βρεττάκος και ο Αναγνωστάκης, αλλά και πεζογράφοι, όπως ο Χατζής, ο Χάκκας και ο Αλεξάνδρου, χρειάστηκε αργότερα να λειτουργήσουν για να βρουν τις δικές τους λύσεις.»

(R. Beaton, Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία, Νεφέλη, Αθήνα, 1996, σελ. 160-161)

«Ο Βάρναλης, παρότι ιδεολογικά ενταγμένος, πολιτικά έμεινε παροδίτης του κόμματος. Άλλωστε εξακολουθούσε να ασκεί μια λογοτεχνία που απέκλειε την ποίηση των περιστατικών, ακόμη και των περιστάσεων. Κι όμως οι Σκλάβοι πολιορκημένοι είναι ένας τέτοιος απόηχος. Και εδώ η απήχηση των ιδεολογικών εξελίξεων δείχνεται αρνητικά και συμβολικά. Αρνητικά, με την έννοια πως απουσιάζει το πνεύμα της ανταρσίας, το γκρέμισμα των πατρίδων, ό,τι τέλος πάντων συγκροτούσε ως κυρίαρχη διάθεση Το φως που καίει. Αντίθετα ο κόσμος είναι συγκεντρωμένος και πάλι γύρω από συμβατικούς άξονες, λ.χ. τη “γη” ή “το σπίτι”. Και η διαλεκτική των αντιθέτων δεν είναι αντίδικη όπως πριν, αλλά έχει αλληλοσυμπληρωματική κίνηση και ενιαία φορά: “άντρας-γυναίκα”, “κορμί-ψυχή”, “το θείο ήτοι το ανθρώπινο πάθος” […].»

(Γ. Δάλλας, «Κώστας Βάρναλης», Σάτιρα και πολιτική στη νεώτερη Ελλάδα από τον Σολωμό ως τον Σεφέρη, Εταιρεία Σπουδών Σχολής Μωραΐτη, Αθήνα, 1979, σελ. 226-227)

«Και τότε γίνεται μέσα του η οριστική μεταστροφή. Ο νατουραλισμός του, η επικούρεια διάθεσή του, που δεν εύρισκαν τρόπο να συνδυαστούν αρμονικά με μια ποίηση εθνική, θρησκευτική και ιδεαλιστική βρέθηκαν συνταιριασμένοι εξαίρετα με τη φλογερή σαρκαστική ορμή, που ξυπνάει τώρα μέσα του και με το διαλεχτικό ματεριαλισμό, που καταχτάει το νου του σαν ένα ψυχόρμητο. Ο Βάρναλης βρήκε τον αληθινό εαυτό του. Οι ιστορικές συμβολικές μορφές, που αγωνιζότανε μάταια να τις συλλάβει και να τις αναστήσει μέσα στη θολή και ψεύτικη ατμόσφαιρα του ιδεαλισμού, ξύπνησαν ολοζώντανες, γέμισαν από νόημα ανθρώπινο, πήρανε σάρκα και χρώμα και πνοή μόλις τις αντίκρισε ρεαλιστικά και επαναστατικά. Τώρα μπορεί να επιχειρήσει τον τεράστιο άθλο να βάλει να μιλήσουνε ανθρώπινα και νοητά από σημερινούς ανθρώπους, τον Προμηθέα και το Χριστό και την Παναγία και το Σωκράτη. Οι άδειες σκιές, τα σκέλεθρα της ιστορίας περπάτησαν ανάμεσά μας, μίλησαν τη γλώσσα μας, άγγιξαν την καρδιά μας.»

(Δ. Γληνός, «Ο ποιητής Κώστας Βάρναλης», Εκλεκτές σελίδες, τ. Β΄, Στοχαστής, Αθήνα, 1971, σελ. 135)

«Το πιο γνωστό από τα ποιήματά του [Βάρναλη], ας το ξαναπούμε, “Οι μοιραίοι”, είναι ένα σιγαλόφωνο παράπονο, μια θλίψη για τη ζωή την αζώητη της φτωχολογιάς. Μισούσε το στόμφο. Και, φυσικά, και το στερνό ψίχουλο της μεταφυσικής. Είχε στυλωμένα τ’ αυτιά του (κι ήταν τόσο βαρήκοος που συχνά τον απέλπιζε το συνομιλητή του), ολάνοιχτα τα μάτια του, στα μηνύματα των καιρών. Ήταν ένας συνειδητός άνθρωπος κι ένας συνειδητός μεροκαματιάρης του πνεύματος. Δεν αγαπούσε τις αβεβαιότητες και τις εκκρεμότητες που δημιουργούν οι νεφελοκοκυγίες στ’ ακοίμητα πνεύματα.»

(Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, «Συντομογραφία του Βάρναλη», Νέα Εστία, Χριστούγεννα 1975, σελ. 17)

«Ο Κώστας Βάρναλης είναι τώρα ανοιχτός προς την εκλεκτικότητα, που οι αισθητικές προτιμήσεις της πρώτης περιόδου του κληροδότησαν, και προς μια λαϊκότερη γλώσσα. Το διπλό αυτό άνοιγμα ισχύει κατ’ εξοχήν για την ποίησή του, όπου το γλωσσικό του όργανο, που ως τώρα αποτελούσε προέκταση των προσωπικών του στόχων, των αισθητικών αντιλήψεων του καιρού του και των διεργασιών της μνήμης του, προβάλλει ισχυρή αντίσταση. Στην πεζογραφία και τα κριτικά του δοκίμια κατόρθωσε να ενσταλάξει ενιαία γραμμή και στη συντακτική δομή του λόγου και στο ύφος. Στην ποίησή του, αντίθετα, ανιχνεύονται καθαρά τα διάφορα στρώματα των γλωσσικών εποχών του. Κι όταν ακόμη θα προχωρήσει σε μια ρεαλιστικότερη ποίηση, η επεξεργασία της φόρμας, η εκλεκτικότητα στην επιλογή του λεξιλογίου και η κάποια ανεκτικότητα στις διολισθήσεις των λόγιων λέξεων επισημαίνονται και στις δύο συλλογές του, Το φως που καίει (1922) και Σκλάβοι πολιορκημένοι (1927). Όπως είναι γνωστό, Το φως που καίει παρουσιάστηκε σε δεύτερη έκδοση το 1933. […] Φυσικά η ποιητική του τέχνη έχει κατορθώσει να απαλλαγεί από τις αδυναμίες της, ο στόχος της όμως βασικά παραμένει αναλλοίωτος. Η δομή του λόγου πρέπει να είναι μουσική, απαλή όμως κι ευχάριστη στην ακοή. Μετά τον Παρνασσισμό, ο συμβολισμός, που έχει πια κυριαρχήσει στην ελληνική ποίηση, θα διοχετεύσει οπωσδήποτε και τα δικά του ρίγη για την ολοκλήρωση αυτού του σκοπού, στο πλαίσιο του οποίου εντάσσεται και η ποικιλία του λεξιλογίου και των μοτίβων που θα χρησιμοποιηθούν.»

(Τ. Καρβέλης, Δεύτερη ανάγνωση, Καστανιώτης, Αθήνα, 1984, σελ. 166-167)

«Η σάτιρα είναι λοιπόν η ορίζουσα και της πολιτικής και της υπαρξιακής στάσης του στη ζωή. Μιας πολιτικής στάσης, που, καθώς θα φανεί, συμφύεται και αναπτύσσεται ανάμεσα σε μια πρόωρη υπαρξιακή ως την καρικατούρα διόγκωση της μέθης και του οργασμού της στιγμής και μια ύστερη υπαρξιακή ως την ελεεινολογία παράκρουση για το ρήμαγμα ολόκληρης της ζωής. Και εκεί σαν να κομματιάζεται σε χιλιάδες σπαράγματα η πικρή γεύση του προδρομικού στίχου Αχ, πού ‘σαι νιότη που ‘δειχνες πως θα γινόμουν άλλος! Και έτσι μόνον από στάση ζωής γίνεται και στάση του έργου, σύμφυτη με την πεζογραφία του και γόνιμα μεταφυτευμένη στην ποίησή του. Γίνεται κινητήρια δύναμη του πνεύματός του, και έτσι μοιάζει να είναι γεννήτρια όλου του έργου του.»

(Γ. Δάλλας, «Κώστας Βάρναλης», Σάτιρα και πολιτική στη νεώτερη Ελλάδα από τον Σολωμό ως τον Σεφέρη, Εταιρεία Σπουδών Σχολής Μωραΐτη, Αθήνα, 1979, σελ. 213)

«Με Το φως που καίει ο Βάρναλης θα μεταπηδήσει από την ποίηση του ατόμου στην κοινωνική ποίηση, κι απ’ τον διονυσιασμό (που κατά βάθος είναι μια διάθεση ψυχικού δοσίματος, αφού στη μέθη επάνω τα σύνορα που χωρίζουν τα άτομα συντρίβονται, κι ο άνθρωπος αδελφώνεται με τον άνθρωπο) στη συνειδητή επιδίωξη της πανανθρώπινης αλληλεγγύης. Αλλά και με τα παλαιότερα ήδη ποιήματά του μας είχε δείξει πως ήξερε να βλέπει —και στις διονυσιακές του ακόμα στιγμές— ρεαλιστικώτερα τους ανθρώπους. Ήταν επομένως φυσικό μια μέρα να θελήσει να εμβαθύνει στις συνθήκες της ζωής τους και να ονειρευτεί και γι’ αυτούς ακόμα την ευτυχία. “Η αντίληψη περί απολύτου ελευθερίας του πνεύματος μου είναι αηδής”, θα δηλώσει τώρα. “Κάθε καιρός έχει ωρισμένες μέσα του δυνάμεις φανερές ή λανθάνουσες. Η Τέχνη η αληθινή αυτές τις δυνάμεις τις πραγματοποιεί και τις κάμνει “ιδανικά ζωντανά”.Φρονώ πως όσο η Τέχνη γίνεται πιο σκόπιμη τόσο πιο αξιοπρόσεκτη και πιο στέρεη γίνεται”.»

(Τ. Μαλάνος, Βάρναλης, Αυγέρης, Καρυωτάκης, Καστανιώτης, Αθήνα, 1983, σελ. 29)
Πηγή σχολίων για την ζωή και το έργο του συγγραφέα: http://latistor.blogspot.com