spetsiotou blog Δάσκαλε … τον ήρωά μου!

Ο σχολικός επαγγελματικός προσανατολισμός (ΣΕΠ) καθιερώνεται ως θεσμός εδώ και πολλά χρόνια. Ίσως κάποτε καμαρώσουμε για τον τρόπο που εφαρμόζεται. Πάντως όχι ακόμη. Από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα δειλά και αποσπασματικά ασχολείται η εκπαίδευση με τον επαγγελματικό προσανατολισμό, άλλοτε στις παιδαγωγικές σχολές κι άλλοτε στα σχολεία στα πλαίσια της αγωγής.
Το 1958 η εθνική επιτροπή για την παιδεία που σύστησε ο τότε πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής με πρόεδρο τον Ευάγγελο Παπανούτσο και μέλη προσωπικότητες της εποχής με διαφορετική πολιτική ιδεολογία ή κομματική επιρροή, αλλά και στελέχη του ΥΠΕΠΘ συσκέφθηκε για τον σχεδιασμό της «τεχνικής και επαγγελματικής εκπαιδεύσεως» και για την εξέλιξη της εμπορικής και βιοτεχνικής ειδικότερα εκπαίδευσης, μέσω της κατάρτισης και επιμόρφωσης των στελεχών αλλά και της υποδομής και καλής αξιοποίησής της.
Το 1982, το 1985 και το 1998 και πρόσφατα το 2008 ο ΣΕΠ ανανεώνεται μέσω της κατάρτισης και εκπαίδευσης ειδικών στελεχών από την δεξαμενή των μονίμων εκπαιδευτικών της δευτεροβάθμιας και υποστηρίζεται από τους νόμους 1566/1985 και 2025/1997. Τα στελέχη καταρτίζονται με σεμινάρια στην Ελλάδα ή το εξωτερικό (1982) και επιμορφώνονται στα πανεπιστήμια Αθηνών και Θεσσαλονίκης (1998-2000). Παράλληλα στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο ιδρύεται τμήμα μεταπτυχιακών σπουδών διετούς διάρκειας που παρέχει δίπλωμα ειδίκευσης στον επαγγελματικό προσανατολισμό και τη συμβουλευτική διαδικασία. Από το 1998 αρχίζουν να κυκλοφορούν και βιβλία μαθητή και καθηγητή, ως «μπούσουλας» και κριτήριο εργασίας.
Ως συνέπεια αυτών σήμερα θα έπρεπε να εφαρμόζεται ο ΣΕΠ σε όλα τα σχολεία από ειδικό και επιμορφωμένο σύμβουλο καθηγητή. Δυστυχώς εφαρμόζεται ακόμη σε πολλές σχολικές μονάδες ο «διακανονισμός» για την συμπλήρωση του ωραρίου. Εκείνος που πάσχει, όμως, δεν είναι μόνο ο μαθητής, αλλά και ο καθηγητής που χωρίς τον οπλισμό της επιμόρφωσης «περπατάει ξυπόλυτος στ’ αγκάθια».

Η φωτογραφία είναι σύνθεση από την Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων. Βρίσκεται στο οπισθόφυλλο της μελέτης της Ε. Σπετσιώτου-Μέλλιου, Η διαθεματικότητα στο Λύκειο, Το παράδειγμα του Επαγγελματικού Προσανατολισμού και της Έκφρασης-Έκθεσης, ISBN 978-960-930794-9, Αθήνα 2008.

Οι φωτογραφίες προέρχονται από το μετρό του Λονδίνου. Ο επιβάτης, τυπικός εργαζόμενος όλων των κοινωνικών κατηγοριών ξαφνιάζεται ή γίνεται δύσθυμος καθώς περνάει δίπλα από την εικόνα ή στέκεται απέναντί της περιμένοντας τον συρμό, δεν μπορεί να την αποφύγει και τελικά την αποδέχεται και την “παίρνει” μαζί του. Σαφής στόχος της έταιρείας κοινωνικής αφίσσας είναι, όπως διατυπώνει στην ιστοσελίδα της, είναι να επηρεάσει και να προβληματίσει τον επιβάτη για την πόλη και τις διαπροσωπικές σχέσεις. Έχει σκοπό να δώσει ένα σαφές μήνυμα στον Άνθρωπο που περνάει μπροστά από αυτήν, την ακουμπά ή μπορεί να την ακουμπήσει, καθώς περιμένει τον επόμενο συρμό, καταγράφει τις λεπτομέρειές της αφού με το μέγεθος της καλύπτει τον ορίζοντά του, είναι ρεαλιστική και εύληπτη, δεν χρειάζεται δεύτερη ανάγνωση. Ο διερχόμενος εργαζόμενος δεν έχει χρόνο για εμβάθυνση. Το μήνυμα πρέπει να αποκωδικοποιείται αμέσως.

Αλήθεια, κάπως έτσι οργανώνουμε κι εμείς τις κοινωνικές μας εκστρατείες, έτσι δεν είναι;

div>

Στο τέλος της δεκαετίας του 1970 εμφανίστηκαν δειλά – δειλά οι αποχές. Μαθητές που δεν έμπαιναν στην τάξη και έπαιρναν απουσία ως τίμημα για τον αγώνα τους, καθηγητές που εφήρμοζαν τον νόμο, γονείς που στην πλειονότητά τους έφερναν τα παιδιά τους στο σχολείο με την συναίσθηση και την αποδοχή της συμμετοχής του δασκάλου στην αγωγή του παιδιού τους. Στη δεκαετία του 1980 οι εσωσχολικές αποχές απέκτησαν και εξωσχολική δίκτύωση. Κλείνονταν και δρόμοι από ομάδες που διαμαρτύρονταν για θέματα του σχολείου τους με τη συμπαράσταση μαθητών από άλλα σχολεία κάποιες φορές (όπως η περίπτωση του πολυκλαδικού σχολείου της Ηλιούπολης). Τότε ήταν που ο αείμνηστος Αντώνης Τρίτσης ομολόγησε (συνέντευξη στην εκπομπή “Σας ερωτώ κύριε υπουργέ, 1/12/1986, κρατική τηλεόραση) ότι ήταν λανθασμένη η απόφαση των πολιτικών κομμάτων να “διαφωτίσουν” τους μαθητές οργανώνοντάς τους σε μαθητικές παρατάξεις. Οι πολιτικοί είχαν δηλαδή συμφωνήσει στο όνομα του ιδιοτελούς συμφέροντος της επικράτησής τους να συνθλίψουν τις νεανικές ψυχές στραγγίζοντάς τες από τα συναισθήματα και τις δραστηριότητες μιας ήρεμης εφηβείας, να αποπροσανατολίσουν τα μυαλά τους από την ατομική τους ανέλιξη. Στόχος των κομμάτων ήταν να αυξηθεί η δεξαμενή αλίευσης ψήφων. “Ετοιμοπαράδοτοι” οπαδοί, μόνιμη πελατεία, συσκευασμένη στο σχολείο και με την επίσημη σφραγίδα της πολιτείας.

Αναπόφευκτη ήταν η εξέλιξη στη δεκαετία του 1990. Μετά μάλιστα και την επίσημη δήλωση συνδικαλιστή της ΟΛΜΕ πως “η αποτυχία της απεργίας των εκπαιδευτικών το 1988 και 1990 οφειλόταν στο ότι δεν είχαμε μαζί μας τους μαθητές” γεννήθηκε το φαινόμενο των καταλήψεων.  18 χρόνια τώρα η ετικέττα της ντροπής: “Καλό σχολείο το κλειστό σχολείο”. Το κλειστό σχολείο παραμένει κλειστό για τους πολλούς. Γι’ αυτούς που πάντοτε οι ευκαιρίες κατάρτισης, επιμόρφωσης και εργασίας θα είναι λίγες. Αντιθέτως οι λίγοι, που πρωτοστατούν έχουν ένα ιδιαίτερο φροντιστή να τους περιμένει. Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη σύγχυση των παιδιών και η αντιδημοκρατικότητα εκείνων που εμπνεύστηκαν το σύνθημα και καθοδηγούν το κίνημα. Αλλά τώρα το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω. Γιατί η κοινωνία ιεράρχησε τις αξίες της σύμφωνα με τις παροτρύνσεις των δημαγωγών (πολιτικών, δημοσιογράφων) και μετέβαλε τις αρχές της:  Όταν μια κοινωνία καταναλώνει τις συντάξεις των εγγονών της για να μη θιγούν τα κεκτημένα της προκειμένου να λυθεί το ασφαλιστικό, συμβάλλεται με τις τράπεζες για διακοποδάνεια και εορτοδάνεια και αγορές 4Χ4, πιθηκίζει τη ζωή των αστέρων και αστερισμών της τηλεόρασης, πώς  να αντιληφθεί ότι τα παιδιά (δικά μας ή όχι) δεν είναι το άλλοθί μας στη ζωή αλλά ο σκοπός: ένας και ιερός. Πώς  ο γονέας να αντιληφθεί ότι πηγαίνοντας τον έφηβο γιο ή την κόρη στο σχολείο (το υπό κατάληψη) με το αυτοκίνητο για να μη βραχεί στο ψιλοβρόχι, δεν πρέπει να φύγει, αλλά να μείνει, να αναρωτηθεί, να πάρει θέσει, να αναλάβει την ευθύνη του ως γονιός. Αντί γι’ αυτό όμως “παρκάρει” το παιδί του στο πεζοδρόμιο του σχολείου για πρωινό καφέ και είναι ήσυχος πως επιτελεί το καθήκον του για την γνώση και την αγωγή μέσω του απογευματινού φροντιστηρίου. Απ’ την άλλη εμείς οι δάσκαλοι, αναλαμβάνουμε τις ευθύνες που μας αναλογούν; Μεγαλοστομίες ή ηττοπάθεια; Πίσω από τι κρυβόμαστε;  Ή ακόμη χειρότερα, μήπως η μίζερη νοοτροπία που προσπάθησε επί πολλά χρόνια η πολιτεία να δημιουργήσει σε καθένα από μας άφησε το ίχνος της ώστε να περιορίζεται η έμπνευση που απορρέει από τον κοινωνικό μας ρόλο… Μήπως τα χειρότερα ακολουθούν;

?(Πριν από χρόνια νεοεκλεγείς πολιτικός σε συνέντευξή του είπε: Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού ήταν και παλαιότερα χαμηλά αμειβόμενο, αλλά   ήταν πάντοτε αξιοπρεπές”.  Μετά από λίγο καιρό ορίστηκε ως υπουργός παιδείας. Του έστειλα ένα mail στο οποίο τον ρωτούσα αν θυμόταν αυτό που είπε και τι θα κάνει σχετικά. Και φυσικά η απάντηση αναμένεται από τον Απρίλιο του 2000!!!)

Η Ευαγγελική Σχολή που λειτουργούσε στη Σμύρνη από το 1717 κάλυπτε ανάγκες της μέσης εκπαίδευσης. Αρχικά έφερε διάφορες ονομασίες, όπως «Μεγάλο Σχολείον», «Ελληνικό Σχολείον», «Ελληνομουσείον» και από το 1808 “Ευαγγελική”  Σχολή. Με τη μεσολάβηση της αγγλικής κυβέρνησης που υποκινήθηκε από ομογενείς χορηγούς της σχολής  αναγνωρίστηκε επίσημα από τις τούρκικες αρχές και στη συνέχεια η ανάπτυξή της μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα ήταν συνεχής και μεγάλη με έμφαση στη διδασκαλία των κλασικών επιστημών. Με την έναρξη της Ελληνικής επανάστασης η Ευαγγελική σχολή έκλεισε, αλλά από το 1824 άρχισε να λειτουργεί ξανά με ανανεωμένο πρόγραμμα, στο οποίο περιλαμβανόταν πλέον και οι θετικές επιστήμες. Μέσα από διαρκείς κλυδωνισμούς, οφειλόμενους σε διαμάχες μεταξύ του προσωπικού, της θρησκευτικής ηγεσίας και των εφόρων, η σχολή κατόρθωσε να ανανεωθεί, να αυξήσει την ακτινοβολία της και να προσλάβει τον χαρακτήρα ανώτερου εκπαιδευτηρίου. Έτσι η “Ευαγγελική” σχολή που από τα μέσα του 19ου αιώνα διέθετε πλήρες γυμνάσιο, δύο ελληνικά σχολεία και πέντε δημοτικά, αναγνωρίστηκε από το 1862 από την Ελληνική κυβέρνηση και οι απόφοιτοί της απέκτησαν το δικαίωμα να εγγράφονται χωρίς εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Διατηρούσε δε παλαιότερα (1836 – 1843) και νηπιακό καθώς και αλληλοδιδακτικό σχολείο (1847 – 1847). Σταθμό στην ιστορία της Ευαγγελικής σχολής αποτέλεσε το αναλυτικό πρόγραμμα του 1875, που εισήγαγε την νέα ελληνική γλώσσα στις πέντε πρώτες τάξεις του δημοτικού και καθιέρωσε στο γυμνάσιο την αντιπαραβολή των αρχαίων τύπων με τύπους της καθομιλουμένης. Το 1892 ιδρύθηκε ανεξάρτητο εμπορικό τμήμα που λειτούργησε ως το 1922 και εκπαίδευσε πολυάριθμους εμπόρους και τραπεζικούς υπάλληλους.
Η Ευαγγελική σχολή περιλάμβανε βιβλιοθήκη με 50.000 τόμους και 180 σπάνια χειρόγραφα, καθώς και αρχαιολογικό μουσείο με πολύτιμα αντικείμενα και 15.000 νομίσματα. Τη διαχείριση της περιουσίας και την φροντίδα για τον διορισμό καθηγητών καθώς και τη συντήρηση του διδακτηρίου της σχολής είχε δωδεκαμελής εφορία, που την αποτελούσαν επίλεκτα μέλη της κοινωνίας της Σμύρνης. Η εποπτεία του Πατριαρχείου ήταν ουσιαστική και προέτρεπε διδάσκοντες και διδασκόμενους σε επαγρύπνηση. Η εξέταση των μαθητών αυτών γινόταν με κλήρο. Ο καθηγητής κλήρωνε τρεις μαθητές από τον κατάλογο και εξέταζε καθένα από αυτούς επί 8 έως 10 λεπτά. Μετά την εξέταση της πρώτης τριάδας ακολουθούσε δεύτερη. Το τελευταίο δεκαήμερο του μήνα καλούνταν προς εξέταση οι μη κληρωθέντες υπόλοιποι μαθητές. Οι ώρες διδασκαλίας ήταν έξη έως επτά κάθε μέρα (8 – 12 π.μ. και 2 – 4 ή 5 μ.μ.), το δε Σάββατο περιοριζόταν σε πέντε ώρες (8π.μ. – 1μ.μ.). Το διάλειμμα, μεταξύ των μαθημάτων, ήταν οκτάλεπτο και γινόταν μέσα στη Σχολή, ενώ απαγορευόταν αυστηρά η έξοδος από το κτήριό της. Τα παλαιότερα σωζόμενα Μαθητολόγια της Σχολής είναι του έτους 1862. Σε διάστημα δύο αιώνων εκπαιδεύτηκαν χιλιάδες μαθητές στην “Ευαγγελική” σχολή της Σμύρνης. Ο εσωτερικός κανονισμός (διοργανισμός) σχετικά με τους σκοπούς και την λειτουργία της “Ευαγγελικής” σχολής αποκαλύπτει τόσο το αξιακό σύστημα των διδασκόντων, όσο και τις απαιτήσεις της τοπικής κοινωνίας: «Η Ευαγγελική Σχολή έχει Εφόρους επτά, διδάσκαλους έξι, ο ένας των οποίων είναι και διευθυντής, και μαθητών αριθμό απροσδιόριστο. Γνωρίζει δύο κύρια καθήκοντα και χρέη εσωτερικά: τη διδασκαλία των φιλολογικών και επιστημονικών γνώσεων και την ηθική μόρφωση της νεολαίας δια της ακριβούς τηρήσεως των πατρικών δογμάτων. Θέλει και διδάσκοντας και διδασκόμενους άμεμπτους, τους μεν διδάσκοντας να φέρονται προς τους μαθητάς ως προς τέλειους άνδρας, με σεμνότητα και με ιλαρότητα, χωρίς να σκυθρωπάζωσι τυραννικώς ή να προσοικειώνωνται μικροπρεπώς, τους δε διδασκόμενους όλους ισότιμους ως υιούς μίας και της αυτής οικογενείας, κοσμίους, εύτακτους, ευσχήμονας, ευγενικούς και επιμελείς».

Η σχολή έπαψε να λειτουργεί με την είσοδο των Τούρκων στη Σμύρνη, το 1922. Τότε καταστράφηκαν και τα περισσότερα κτήρια της.

>

Χάσαμε την αθωότητα και ταυτίσαμε τον αυθορμητισμό μας με την προκλητικότητα; Εξισώσαμε την αγένεια, την απρέπεια, την έλλειψη κοινωνικού και ατομικού πολιτισμού με την χυδαιότητα; Αντικαταστήσαμε τον αυτοσεβασμό και “το σέβας”, με την κυνικότητα, την αδιακρισία; Διακρίνεται πλέον η απουσία της σεμνότητας; Μπροστά μας η έπαρση, η ωμότητα και η απανθρωπία; Μακράν από μας η “κοινωνική συμβατικότητα”; Καθένας μας καταστρέφει, ασχημίζει με όποιο τρόπο θέλει και το σπίτι του γείτονός του; Άρα δέχεται να του κάνουν το ίδιο; Όχι, βεβαίως, όχι. Δεν υφίσταται αβάθεια ιδέας. Είναι μια σοβαρή και πιθανολογώ σκόπιμη απόπειρα κατάλυσης του προσωπικού “ιερού και οσίου”, του προσωπικού συμβόλου με το οποίο έχεις (εσύ που βλέπεις και δεν μπορείς να αντιδράσεις τώρα) σχέση “αγαπητική”: βιβλιοθήκες, αγάλματα κατεστραμμένα, χώροι λατρείας, μουσεία, το χριστουγεννιάτικο δέντρο, ονοματοδοσίες δρόμων με ονόματα ανθρώπων που στις μέρες τους ήσαν ήρωες, κτήρια ιστορικά. Οι καταστροφές ως πρόθεση και ως αποτέλεσμα μαζί αντιμετωπίζονται “στυλιστικά” σαν “αυθόρμητες κοινωνικές αντιδράσεις ή και επαναστάσεις” και ως τέτοιες “δεν προσβάλλουν κανένα”. Πέραν όμως των ερεισμάτων που ως τώρα απέκτησαν ως δράσεις πιστεύω ότι μερικοί από τους συμμετέχοντες αισθάνονται ντροπή καθώς θυμούνται τη συμμετοχή τους στο πολιτιστικό ολίσθημα της 24ης Δεκεμβρίου στην πλατεία Μητροπόλεως και μπροστά στην Μητρόπολη, όπου φωτογραφήθηκαν με παρατεταγμένους τους πωπούς τους και κατεβασμένα τα παντελόνια τους, αγόρια κορίτσια.

Πώς θα παραμείνουμε αγχέμαχοι, εκηβόλοι ρε … παιδιά με εικόνες τόσου … μεγαλείου;