Βασίλης Τασινός – Εκπαιδευτικές Διαδρομές

Του Αναστασίου Τασινού

Το περιστατικό που θα σας αφηγηθώ έλαβε χώρα στο 64^ο Δημοτικό Σχολείο Πατρών στο οποίο ήμουν διευθυντής την τριετία 1999-2002.

Ήταν Φθινόπωρο του 2001, όταν ήρθε στο γραφείο μου μια εγκύκλιος από τη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Πατρών, που μου γνωστοποιούσε την ημερομηνία κατά την οποία θα γινόταν ο εμβολιασμός των μαθητών της Α` τάξης στο σχολείο μου. Ειδοποίησα εγγράφως τους γονείς, ώστε την ημέρα αυτή οι μαθητές να έχουν μαζί τους το βιβλιάριο  υγείας.

Την ημέρα του εμβολιασμού ήρθαν στο σχολείο μου ένας γιατρός και μια νοσοκόμα. Αφού έκαναν τα εμβόλια ο γιατρός με ρώτησε αν ήταν όλοι οι μαθητές παρόντες. Του απάντησα ότι απουσιάζει μια τσιγγάνα μαθήτρια, η Αγάπη. Αμέσως, ζήτησε να μάθει αν γνωρίζω που μένει ή αν έχω κάποιο τηλέφωνο. Τον πληροφόρησα ότι μένει δίπλα στο κολυμβητήριο της Αγυιάς σε τσαντίρι και ότι έχω το κινητό τηλέφωνο της μητέρας. Ακούγοντας ότι μένει σε τσαντίρι μού ζήτησε, αν μπορώ, να τον πάω εκεί για να κάνει το εμβόλιο. Με εξέπληξε η ευαισθησία και η ευθύνη του! Χωρίς δεύτερη σκέψη τού είπα ότι θα τον πάω. Τηλεφώνησα στη μητέρα της Αγάπης και την πληροφόρησα ότι σε δέκα λεπτά θα είμαστε στο τσαντίρι με το γιατρό και τη νοσοκόμα για να κάνουμε το εμβόλιο της κόρης της.

Καθ` οδόν για το τσαντίρι ο γιατρός μου εξήγησε ότι η τσιγγάνα μαθήτρια είχε τη μεγαλύτερη ανάγκη – σχετικά με τα άλλα παιδιά – να κάνει αυτό το εμβόλιο, λόγω των δύσκολων συνθηκών διαβίωσης. Όσην ώρα οδηγούσα, ο θαυμασμός μου για το ανθρωπιστή γιατρό μεγάλωνε! Έβλεπε τη δουλειά του ως λειτούργημα!

Η μητέρα της Αγάπης μάς περίμενε στο δημόσιο δρόμο και μας κατηύθυνε στο χωράφι, όπου ήταν στημένο το τσαντίρι της. Ήταν μια μεγάλη ορθογώνια σκηνή, στρατιωτικού τύπου, χρώματος μπεζ. Περιφερειακά η σκηνή ήταν τεντωμένη με χοντρά σκοινιά, τα οποία ήταν δεμένα σε μεταλλικούς πασσάλους που ήταν μπηγμένοι στη γη. Μόλις η Αγάπη είδε το αυτοκίνητο, ήρθε χαρούμενη προς το μέρος μας. Στο σχολείο ήταν πάντα συνεσταλμένη και μελαγχολική. Παρουσίαζε παρατεταμένη δυσκολία προσαρμογής, έκλαιγε διαρκώς και έκανε πολλές απουσίες. Στο τσαντίρι, όμως, τη βρήκα ζωηρή και χαρούμενη. Με θάρρος πλησίασε το αυτοκίνητο να μας προϋπαντήσει. Όταν όμως με είδε, ξαφνιάστηκε. Φοβήθηκε ότι θα την έπαιρνα στο σχολείο κι άρχισε να τρέχει προς την άκρη του χωραφιού. Από πίσω κι ο πατέρας της να της φωνάζει να σταματήσει. Η Αγάπη, όμως, διαρκώς έτρεχε. Έφθασε μέχρι το δημόσιο δρόμο. Εκεί την έπιασε ο πατέρας της και της έριξε μερικά χαστούκια. Στη συνέχεια τραβώντας την από το χέρι την έφερε κλαμένη προς το μέρος μας. Η Αγάπη μόλις αντίκρισε τη σύριγγα άρχισε να κλαίει ακόμη πιο δυνατά. Ο γιατρός της έπιασε το χέρι και η νοσοκόμα της έκανε το εμβόλιο. Στη συνέχεια ο πατέρας της μας πρότεινε να περάσουμε στο τσαντίρι για καφέ. Δεχτήκαμε την πρότασή του.

Ήταν η πρώτη φορά που έμπαινα σε τσιγγάνικο τσαντίρι. Μπαίνοντας μέσα αντίκρισα έναν ενιαίο περιποιημένο χώρο. Η σκεπή στηριζόταν σε τρεις χοντρούς ορθοστάτες από κορμούς δέντρων, που ήταν τοποθετημένοι κατά μήκος του  χώρου. Το δάπεδο ήταν καλυμμένο με μια λεπτή στρώση τσιμέντου. Στην αριστερή γωνία υπήρχε μια γεννήτρια παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος που τροφοδοτούσε έναν κεντρικό λαμπτήρα. Στη δεξιά γωνία υπήρχε ένας νεροχύτης, ένα πετρογκάζ και ένα τραπέζι με καρέκλες. Στην αριστερή πλευρά υπήρχαν δύο μεταλλικά κρεβάτια στη σειρά και άλλα δύο απ` τη δεξιά πλευρά, με τον ίδιο τρόπο τοποθετημένα. Ανάμεσα  στα κρεβάτια ήταν στρωμένο ένα πολύχρωμο χαλί και στο βάθος υπήρχε ένας μεγάλος μπόγος με στοιβαγμένα χαλιά και κουβέρτες.

Καθίσαμε στο μέσον της σκηνής γύρω από ένα μεταλλικό  βαρέλι, που λειτουργούσε ως ξυλόσομπα. Η γιαγιά της Αγάπης μάς έψησε καφέ στα κάρβουνα. Τους άρεσε πολύ που ήμασταν καταδεκτικοί και φιλικοί μαζί τους.

Πίνοντας τον καφέ μού δόθηκε η ευκαιρία να αναφερθώ στη δυσκολία προσαρμογής της Αγάπης στο σχολείο. Το γεγονός ότι η Αγάπη δεν είχε φοιτήσει στο Νηπιαγωγείο, δυσκόλευε την προσαρμογή της στο Δημοτικό. Τους επισήμανα ότι για ένα καλό ξεκίνημα, θα πρέπει η Αγάπη να έρχεται καθημερινά στο σχολείο και οι ίδιοι να συνεργάζονται με τη δασκάλα της τάξης. Έδειχναν να συμφωνούν μαζί μου.

Φεύγοντας όλη η οικογένεια μάς ξεπροβόδισε μέχρι το αυτοκίνητο. Ακόμη και η Αγάπη! Όταν μας αποχαιρέτησαν είδα στα μάτια τους την ευγνωμοσύνη.

Την άλλη ημέρα επαίνεσα στους συναδέλφους μου τον ανθρωπιστή γιατρό, που στο τσαντίρι της Αγάπης τίμησε τον όρκο του Ιπποκράτη! Ακόμη, επαίνεσα τη νοσοκόμα που ακολούθησε το γιατρό στο τσαντίρι. Λυπάμαι πολύ, που δεν κατέγραψα τα ονόματά τους για να τα αναφέρω.

Η εμπειρία που είχα ως διευθυντής σχετικά με τη φοίτηση των τσιγγάνων μαθητών, μου αποκάλυψε ότι η ένταξή τους στη σχολική ζωή είναι πολύ δύσκολη υπόθεση. Την τριετία 1999-2002, ήταν εγγεγραμμένοι στο σχολείο μου πέντε τσιγγάνοι μαθητές, οι οποίοι βάσει της ηλικίας τους έπρεπε να φοιτούν σε μεγαλύτερες τάξεις. Ο ένας μαθητής εξ αυτών δεν εμφανίστηκε ποτέ στο σχολείο. Οι άλλοι δύο φοίτησαν μόνον τρεις μήνες, με πολλές όμως απουσίες ενδιάμεσα. Η Αγάπη, που πίστεψα ότι ως μαθήτρια της Α` τάξης θα ενταχθεί στη σχολική ζωή, με διέψευσε. Έκανε πολλές απουσίες και μετά τα Χριστούγεννα δεν ξαναήρθε στο σχολείο. Και η πιο τραγική περίπτωση αφορά τη μαθήτρια που ερχόταν καθημερινά  στο σχολείο. Της άρεσε να παρακολουθεί όλα τα μαθήματα και ιδιαίτερα τα Μαθηματικά. Ξαφνικά, σταμάτησε να έρχεται. Προσπάθησα μέσω της οικογένειας να την επαναφέρω στο σχολείο, αλλά δεν τα κατάφερα. Μετά τρεις μήνες τη συνάντησα τυχαία σε μια καφετέρια στην πλατεία Τριών Συμμάχων να ζητιανεύει. Μόλις με αντιλήφθηκε, απομακρύνθηκε με γοργά βήματα. Χωρίς αμφιβολία, η φτώχεια της οικογένειας την είχε ωθήσει στην επαιτεία. Το γεγονός αυτό με προσγείωσε ξανά στη σκληρή πραγματικότητα αυτών των παιδιών.

Στο σχολείο μου, παρόλο ότι δεν υπήρξε κανένα φαινόμενο ρατσισμού, δεν στέριωσε κανένας τσιγγάνος μαθητής. Όλες οι προσπάθειές μου να πείσω τους μαθητές και τους γονείς τους για τη χρησιμότητα του σχολείου, απέβησαν άκαρπες. Τελικά, η φτώχεια αυτών των ανθρώπων καθορίζει τις επιλογές τους.

Ερευνώντας τα επαγγέλματα των τσιγγάνων γονιών, διαπίστωσα ότι όλοι τους ήταν μικροπωλητές χαλιών και αγροτικών προϊόντων στις λαϊκές αγορές των Πατρών. Αρκετοί από αυτούς μάλιστα, δεν είχαν μόνιμη κατοικία. Μετακινιόταν  διαρκώς σε διάφορες πόλεις και έπαιρναν μαζί τους και τα παιδιά.

Η συνεχόμενη ανέχεια σε συνδυασμό με τον τσιγγάνικο τρόπο ζωής, έχει ως επακόλουθο να ανακυκλώνεται ο αναλφαβητισμός στους καταυλισμούς από γενιά σε γενιά. Όταν η ζωή είναι τόσο σκληρή, τα κηρύγματα περί χρησιμότητας του σχολείου δεν πιάνουν στους τσιγγάνους.

Πιστεύω ότι το κράτος καλώς έπραξε, που άρχισε να δίνει ένα οικονομικό επίδομα στους τσιγγάνους γονείς, που στέλνουν τα παιδιά τους στο σχολείο. Το επίδομα αυτό όμως, θα πρέπει να δίνεται στο τέλος της σχολικής χρονιάς κι όχι στην αρχή. Οι υπηρεσίες που χορηγούν αυτά τα επιδόματα, θα πρέπει να ενημερώνονται από τους διευθυντές των σχολείων για τη διαρκή φοίτηση των τσιγγάνων μαθητών. Έτσι, θα υπάρχει ένα διαρκές οικονομικό κίνητρο, ώστε τα παιδιά των τσιγγάνων να ολοκληρώνουν τη φοίτησή τους στο Δημοτικό Σχολείο. Ακόμη, το κράτος πρέπει να φροντίσει, ώστε να υπάρχουν καλές συνθήκες υγιεινής στους τσιγγάνικους καταυλισμούς.

Με λίγα λόγια χρειάζονται χρήματα για την καταπολέμηση του τσιγγάνικου αναλφαβητισμού. Με τα κηρύγματα και τα ευχολόγια το πρόβλημα δεν λύνεται. Οι τσιγγάνοι είναι μια ιδιαίτερη και ευάλωτη μειονότητα, που έχει άμεση ανάγκη τη φροντίδα του κράτους. Ας μην ξεχνάμε ότι η ακραία φτώχεια σε συνδυασμό με τον αναλφαβητισμό, είναι αιτίες που γεννούν την παραβατικότητα. Καταπολεμώντας τις αιτίες αυτές, προλαμβάνεις και την παραβατικότητα. Πιστεύω ότι το κράτος μπορεί να μειώσει τον τσιγγάνικο αναλφαβητισμό, με την εφαρμογή ενός καλού σχεδίου εκπαίδευσης.

Σήμερα, οι περισσότεροι τσιγγάνοι μαθητές αδυνατούν να ανταπεξέλθουν στο κανονικό πρόγραμμα μαθημάτων. Γι` αυτούς θα πρέπει να υπάρχει ένα παράλληλο πρόγραμμα στήριξης, το οποίο να παρακολουθούν καθημερινά, ώστε να μη βρίσκονται εκτός τόπου και χρόνου. Στο εν λόγω πρόγραμμα να διδάσκονται τα βασικά μαθήματα, προσαρμοσμένα όμως στις δυνατότητές τους. Τα υπόλοιπα μαθήματα να τα διδάσκονται κανονικά, όπως και οι άλλοι μαθητές. Έτσι, η εκπαίδευσή τους θα ξεκινάει από μια ρεαλιστική βάση και δεν θα απογοητεύονται.

Κλείνοντας θα ήθελα να αφιερώσω το παρόν άρθρο στο γιατρό και τη νοσοκόμα, για την εξαίρετη πράξη τους στο τσαντίρι της Αγάπης!

Ιωάννινα 24 Νοεμβρίου 2019

Του Αναστασίου Τασινού

Στα Ψηλά Αλώνια της Πάτρας, στις 23 Μαρτίου 2013, ώρα 9 το βράδυ, στο μπαρ BBKing, έστησα το «κόλπο grosso», μια ωραία πλάκα στους παλιούς μαθητές μου. Με είχαν δάσκαλο στην Δ`, Ε` και ΣΤ` τάξη από το 1994 έως το 1997, στο 47<sup>ο</sup> Δημοτικό Σχολείο Πατρών. Ήταν η μοναδική φορά, που  κατ` εξαίρεση δίδαξα στην ίδια τάξη για τρία συνεχόμενα χρόνια.

Η συνάντηση στο BBKing είχε κανονιστεί από τους μαθητές μου και δε θα μπορούσα ποτέ να αρνηθώ την τιμητική πρόσκλησή τους. Το αντάμωμα αυτό εκ των πραγμάτων αποκτούσε μια ιδιαίτερη σημασία, γιατί γινόταν μετά 16 χρόνια. Από τη στιγμή που ορίστηκε η ημερομηνία της συνάντησης διάφορες σκέψεις διαρκώς περνούσαν από το μυαλό μου:

Άραγε θα τους γνώριζα όλους τους μαθητές; Τους άφησα 12 χρονών παιδιά και σήμερα είναι 28.

Άραγε οι μαθητές μου θα με γνώριζαν, αν έκανα μια μικρή παραλλαγή στο παρουσιαστικό μου; Από αυτή την ιδέα γεννήθηκε και το «κόλπο grosso». Συγκεκριμένα, σκέφτηκα να εμφανιστώ στο BBKing με ένα αδιάφορο και εσωστρεφές ύφος, φορώντας καπέλο τζόκεϊ και γυαλιά, ένα στυλ που ήταν άγνωστο στους μαθητές μου. Αν σκηνοθετούσα καλά την είσοδό μου στο μαγαζί, ίσως και να περνούσα απαρατήρητος για ένα χρονικό διάστημα ανάμεσά τους. Αυτή η πλάκα με γοήτευε και θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον, αν την κατάφερνα.

Ξεκίνησα με το αυτοκίνητό μου από τα Γιάννενα για την Πάτρα στις 23 Μαρτίου 2013, ώρα 12 το μεσημέρι, με συντροφιά τις σκέψεις και τις αναμνήσεις διαρκώς να εναλλάσσονται στο μυαλό μου. Ο καιρός ήταν πολύ καλός και με τις ευχάριστες αναμνήσεις να συνοδεύουν το ταξίδι, έφθασα μετά τρεις ώρες στην Πάτρα. Άφησα τα πράγματα στο ξενοδοχείο Δελφίνι, πήρα το αυτοκίνητο και κατ` ευθείαν για το κέντρο της πόλης.

Έκανα μια βόλτα στην πλατεία Τριών Συμμάχων και στη συνέχεια κατευθύνθηκα στον Άγιο Ανδρέα, όπου άναψα ένα κεράκι. Άφησα το αυτοκίνητο στον περίβολο της εκκλησίας και με τα πόδια ανηφόρισα για τα Ψηλά Αλώνια. Ήθελα να δω το μαγαζί, όπου θα συναντούσα το βράδυ τους μαθητές μου.

Με τις πληροφορίες που είχα, εύκολα εντόπισα το BBKing, γωνιακό μαγαζί στο επάνω μέρος της πλατείας. Εκείνη την ώρα ήταν κλειστό και απ` έξω προσπάθησα να δω τη διαρρύθμιση του χώρου. Παρατήρησα ότι είχε μια κεντρική είσοδο από την πλατεία και μια παράπλευρη είσοδο από τον άλλο δρόμο. Στο ισόγειο του μαγαζιού υπήρχε ένα μεγάλο μπαρ, απέναντι ψηλά τραπέζια με σκαμπό, στο βάθος χαμηλά τραπέζια με καρέκλες και στη γωνία μια σκάλα που οδηγούσε στο πατάρι.

Κάθισα σε μια καφετέρια στην πλατεία, παρήγγειλα έναν εσπρέσο και σκηνοθέτησα την είσοδό μου στο μαγαζί, με τα δεδομένα που είχα μπροστά μου. Το σενάριο ήταν απλό: Να αποβιβαστώ από το ταξί στο κάτω μέρος της πλατείας, να φοράω γυαλιά και καπέλο, να μπω από την παράπλευρη είσοδο στο μαγαζί με το βλέμμα στραμμένο προς τα κάτω, να πάω κατ` ευθείαν στο μπαρ, να παραγγείλω μία μπύρα και προπαντός να μη δείχνω ότι κάποιον ψάχνω να βρω. Απέκλεισα την κεντρική είσοδο, γιατί από εκεί υπέθεσα ότι θα έμπαιναν οι μαθητές και ίσως κάποιος να με περίμενε στην πόρτα. Επέλεξα να καθίσω στο μπαρ, γιατί οι μαθητές με την είσοδό τους στο μαγαζί θα έβλεπαν την πλάτη μου, ενώ εγώ με κλεφτές ματιές δεξιά κι αριστερά θα μπορούσα να ελέγχω την κατάσταση. Στο μαγαζί έπρεπε να πάω τουλάχιστον 15 λεπτά πριν τις 9. Με λίγη τύχη σκεφτόμουν ότι θα τα κατάφερνα. Η πρώτη φάση του σχεδίου να καθίσω στο μπαρ και να ελέγχω τον ερχομό των μαθητών, μου φαινόταν εύκολη υπόθεση. Η δεύτερη όμως φάση να καθίσω σε ένα τραπέζι δίπλα τους και να το παίζω αδιάφορος, μου φαινόταν δύσκολη υπόθεση. Παρόλα αυτά αισθανόμουν αισιόδοξος.

Αφού κατέστρωσα και τις λεπτομέρειες του σχεδίου για το βράδυ, κατέβηκα τις σκάλες της πλατείας, πήρα την οδό Τριών Ναυάρχων και κατευθύνθηκα στον Άγιο Ανδρέα, όπου είχα παρκαρισμένο το αυτοκίνητο. Είχα μπροστά μου ακόμη τρεις ώρες. Πήρα τηλέφωνο έναν φίλο από τα παλιά,  τον Αντρέα, πρόεδρο τότε του συλλόγου γονέων και κηδεμόνων στο 64^ο Δημοτικό Σχολείο Πατρών, στο οποίο ήμουν διευθυντής. Προς στιγμή σκέφτηκα να ζητήσω τη βοήθειά του και να πάμε μαζί στο BBKing, ώστε να διαφύγω εύκολα της προσοχής των μαθητών μου. Απέρριψα όμως αυτή την επιλογή, γιατί δεν ήθελα να καταχραστώ το χρόνο του, αλλά και γιατί διαισθανόμουν ότι οι μαθητές με ήθελαν μόνο σε αυτή τη συνάντηση. Με τον Αντρέα καθίσαμε σε μια καφετέρια στην περιοχή της Μαρίνας και θυμηθήκαμε την άριστη συνεργασία των τριών χρόνων που είχαμε. Μια συνεργασία που ευτύχησε να συμβάλει στην ανέγερση νέου διδακτηρίου για το 64^ο Δημοτικό Σχολείο. Ο χρόνος πέρασε ευχάριστα, κι όταν πλησίασε η ώρα να πάω στα Ψηλά Αλώνια, πήρα ένα ταξί, γιατί δεν ήθελα τη βραδιά αυτή να έχω την ευθύνη του αυτοκινήτου μου. Σταμάτησα το ταξί σε απόσταση ασφαλείας από το BBKing, φόρεσα τα γυαλιά και το καπέλο και κατευθύνθηκα προς την παράπλευρη είσοδο του μαγαζιού. Εκείνη την ώρα το μαγαζί ήταν γεμάτο κόσμο. Αλλιώς, όμως, σχεδιάζεις μερικά πράγματα κι αλλιώς σου βγαίνουν στην πράξη. Μπαίνοντας στο μαγαζί από την παράπλευρη είσοδο, διασταυρώθηκα στον κεντρικό διάδρομο με μια ομάδα τριών μαθητών μου. Τους αναγνώρισα αμέσως και τους τρεις. Ανησύχησα ότι το «κόλπο grosso» θα τιναχτεί στον αέρα. Πρώτη ήταν η Γεωργία Συμεωνίδη, ακολουθούσε ο Νίκος Μπινιέρης και τελευταίος ο Βασίλης Τσακουλογιαννόπουλος, ο επονομαζόμενος και «Βιλάρας» ή «Τσάκο».  Η Γεωργία και ο Νίκος με προσπέρασαν δίχως να με κοιτάξουν. Ο Τσάκο, όμως, με κοίταξε στα μάτια και νόμισα προς στιγμή ότι με τσάκωσε. Με προσπέρασε όμως και αυτός και όλοι μαζί κατευθύνθηκαν στο πατάρι. Ανακουφίστηκα. Το καπέλο και τα γυαλιά είχαν κάνει σπουδαία δουλειά. Κατευθύνθηκα προς το μπαρ με ανεβασμένη αυτοπεποίθηση, κάθισα σε ένα σκαμπό και παρήγγειλα ένα μικρό ποτήρι μπύρα για να συνέλθω από το βλέμμα του  Τσάκο.

Ύστερα από λίγο εμφανίζεται η Μαριλία Κάνιστρα. Η φυσιογνωμία της ίδια ακριβώς, όπως ήταν και πριν από 16 χρόνια. Κοντοστάθηκε στον κεντρικό διάδρομο, μίλησε για λίγο στο κινητό της τηλέφωνο και κατευθύνθηκε προς το πατάρι.

Εν τω μεταξύ ο μπάρμαν, που πρώτη φορά με έβλεπε, με κοιτούσε με ένα ερευνητικό βλέμμα. Τον φώναξα προς το μέρος μου και του εξήγησα το λόγο για τον οποίο βρίσκομαι στο BBKing. Κέρδισα την εμπιστοσύνη του και μου έδωσε τις πληροφορίες που ήθελα. Συγκεκριμένα ότι η Γιώτα Παπασπηλίου έκλεισε τραπέζι για 10 άτομα και ότι αυτή τη στιγμή είναι όλοι στο πατάρι και με περιμένουν.

Από δω και πέρα αρχίζουν τα δύσκολα. Πώς να ξεφύγω από τόσα μάτια, που από το πρώτο βήμα στο πατάρι θα με περνούσαν ακτινογραφία;

Η συνταγή πάλι η ίδια. Το γείσο του καπέλου λίγο κατεβασμένο, γυαλιά στα μάτια και προπαντός περπάτημα αδιάφορο και βλέμμα στραμμένο στο πάτωμα. Τo περιφερειακό βλέμμα έπρεπε να το ξεχάσω. Λίγη τύχη χρειαζόμουν στα πρώτα βήματα στο πατάρι για να μη δεχθώ ομαδικά τα βλέμματά τους και λίγη τύχη στη συνέχεια, ώστε να  βρω ένα άδειο τραπέζι για να καθίσω. Πλήρωσα στον μπάρμαν την μπύρα, πήρα μια βαθιά ανάσα και «βουρ» για το πατάρι.

Από τη σκάλα και πριν ακόμη πατήσω το πόδι μου στο πατάρι, εντόπισα στη δεξιά μεριά τους μαθητές μου. Παραδόξως διέσχισα το μισό πατάρι και δεν αισθάνθηκα να γίνομαι στόχος. Στο μέσον του παταριού υπήρχε μια κολώνα και κοντοστάθηκα λίγο για να δω τι θα κάνω. Πήρα μια ανάσα και είδα μπροστά μου ότι είχα δύο επιλογές, όσα ήταν και τα άδεια τραπέζια εκείνη τη στιγμή στο πατάρι. Η πρώτη επιλογή ήταν να καθίσω στο τραπέζι πίσω από την κολώνα με πλάτη τους μαθητές, για να μην είμαι εκτεθειμένος. Η δεύτερη επιλογή ήταν να προσπεράσω την κολώνα και να καθίσω στο τραπέζι ακριβώς δίπλα τους με το προφίλ μου εκτεθειμένο σε όλους. Σε χρόνο μηδέν έπρεπε να αποφασίσω, για να μη γίνω ακίνητος στόχος. Η δεύτερη επιλογή – παρόλο ήταν η πιο δύσκολη –  με εξιτάριζε πιο πολύ, γιατί είχε περισσότερο σασπένς και αδρεναλίνη. Με δεδομένη την επιτυχία που είχα στο ισόγειο του μαγαζιού, αποφάσισα τη δεύτερη επιλογή. Κάθισα στο τραπέζι δίπλα τους προσπαθώντας να βγάλω προς τα έξω την εικόνα του μοναχικού πελάτη, που είναι κλεισμένος στον εαυτό του. Τα μάτια μου είχαν καρφωθεί στο τραπεζομάντηλο και δεν κουνιόταν ούτε δεξιά ούτε αριστερά. Δεν το πίστευα ότι είχα γίνει κυρίαρχος του παιχνιδιού!

Απολάμβανα το «κόλπο grosso» και προσπαθούσα να ακούσω τι λένε. Κάποια στιγμή αντιλαμβάνομαι μια ανησυχία και μια κινητικότητα ψιθύρων, ενώ άρχισαν να έρχονται και μερικά βλέμματα προς το μέρος μου. Εγώ εξακολουθούσα να κάνω τον αδιάφορο, δείχνοντας ότι δεν περιμένω κανέναν στο μαγαζί. Η ταχτική αυτή τους απέτρεπε να πάρουν πρωτοβουλία και να με πλησιάσουν. Ήταν τζέντλεμαν και δεν ήθελαν να γίνουν αδιάκριτοι και να ενοχλήσουν έναν σοβαρό-μοναχικό κύριο.  Παρόλα αυτά, αισθανόμουν την ατμόσφαιρα ηλεκτρισμένη. Κάποιος φαίνεται έσπερνε «κοινά δαιμόνια» ότι ο τύπος που κάθισε δίπλα τους, ίσως και να είναι ο δάσκαλος. Εκτίμησα ότι αυτή η χρονική στιγμή, ήταν η κατάλληλη για την αποκάλυψη. Με μια ξαφνική κίνηση σηκώθηκα όρθιος, έβγαλα με το αριστερό χέρι τα γυαλιά, με το δεξί χέρι πέταξα στον αέρα το καπέλο και αναφώνησα: «Ξεχάσατε το δάσκαλό σας!»  Έγινε, το έλα να δεις! Γέλια, χαρά, ενθουσιασμός, εναγκαλισμοί, συγκίνηση! Πολλά συναισθήματα ξεπήδησαν και πλημύρισαν το πατάρι! Τα διπλανά τραπέζια σάστισαν από τα ξεφωνητά και τα γέλια και προσπαθούσαν να καταλάβουν τι είχε συμβεί. Οι μαθητές δεν περίμεναν να εμφανιστώ  δίπλα τους με αυτόν τον τρόπο. Ίσως να περίμεναν  να δουν κανέναν παππού να κοιτάει ένα-ένα τα τραπέζια και να ρωτάει για να τους βρει.

Αναγνώρισα με ευκολία τον Κώστα Βλασσόπουλο. Τον Αλέκο Κάντζαρη εκεί που τον έψαχνα με τα μάτια και ετοιμαζόμουν να του πω ποιος είναι, βιάστηκε και μου αποκάλυψε το όνομά του. Είπα σε όλους εκείνη τη στιγμή να μην αποκαλύπτονται, αν εγώ δεν τους το ζητήσω. Η Βικτωρία Φλιάτουρα με δυσκόλεψε λίγο, γιατί στο Δημοτικό φορούσε γυαλιά. Η Γιώτα Παπασπηλίου προδόθηκε από το χαμόγελό της. Ανακοίνωσα και τα ονόματα των υπολοίπων μαθητών που είχα δει στο ισόγειο του μαγαζιού και κάθισα στο τραπέζι ευχαριστημένος ότι δε μου ξέφυγε κανένας. Κι εκεί που έδρεπα τις δάφνες της επιτυχίας μου, σκάει μύτη ένας τύπος με ξυρισμένο κεφάλι και μαύρη πυκνή γενειάδα. «Για να δούμε δάσκαλε, θα τον γνωρίσεις αυτόν;» μου λέει ο Βιλάρας. Πράγματι μου φαινόταν δύσκολη περίπτωση, γιατί το πρόσωπό του ήταν καλυμμένο. Προσπάθησε να με βοηθήσει ο Νίκος, αλλά με μπέρδεψε ακόμη περισσότερο, όταν μου είπε ότι το μικρό του όνομα είναι Γιώργος και στο Δημοτικό ήταν ο πιο ψηλός της τάξης. Ο Γιώργος Τσαγγαράς είπα κατ` ευθείαν, αυτός ήταν ο πιο ψηλός. Όχι μου λέει ο Νίκος, δεν είναι αυτός και αναγνώρισε ότι μου είχε δώσει  λάθος πληροφορία. Ανέφερα και το όνομα του Σπύρου, που κι αυτός ήταν από τους ψηλούς της τάξης, αλλά απέτυχα για δεύτερη φορά. Αγχώθηκα, γιατί προηγουμένως – χαριτολογώντας – είχα κάνει και βαρύγδουπη δήλωση ότι αν δεν αναγνώριζα κάποιον μαθητή,  θα έφευγα για τα Γιάννενα. Αρνήθηκα να μου δοθεί άλλη βοήθεια και στηρίχτηκα στο ένστικτο μου. Συζητούσα με το μαθητή, τον κοιτούσα στα μάτια και κατά διαστήματα του έλεγα να μου χαμογελάει. Στο τέταρτο χαμόγελο τον συνέλαβα. Ήταν ο Γιώργος Μιχαλιός. Η γενειάδα του τελικά δεν μπόρεσε να κρύψει το χαμόγελό του, που είχε αποτυπωθεί στο μυαλό μου. Ήταν ο μοναδικός μαθητής στην τάξη που όλοι τον φωνάζανε με το επίθετό του, γιατί έμοιαζε με μικρό όνομα. Για το λόγο αυτό και η αρχική βοήθεια ότι λέγεται Γιώργος, δε μου έλεγε τίποτε.

 «Καλώς ανταμωθήκαμε νεμείς οι ντερτιλήδες», με αυτόν το ωραίο στίχο από τη Δημοτική ποίηση, αρκετές φορές υψώσαμε και τσουγκρίσαμε τα ποτήρια μας. Ο καθένας έπινε το ποτό της αρεσκείας του, παίρνοντας μεζεδάκι από τις ποικιλίες, που είχαμε στο τραπέζι. Ακόμη  δεν ξεχάσαμε να ευχηθούμε και εις υγείαν των απόντων συμμαθητών. Εκείνο το βράδυ μίλησα στο κινητό τηλέφωνο και με δύο άλλους μαθητές μου, το Γιώργο Τσαγγαρά και το Νίκο Σκούρα, που βρισκόταν εκτός Πατρών.

Ήταν μια ξεχωριστή βραδιά. Οι μαθητές μού μίλησαν για τη ζωή τους αυτά τα 16 χρόνια κι εγώ για τη δική μου. Ανεπανάληπτες στιγμές, πολλές αναμνήσεις, ανείπωτες ομορφιές και δυνατές συγκινήσεις. Τα λόγια που σήμερα γράφω, είναι ανήμπορα να περιγράψουν τα συναισθήματα των στιγμών εκείνων! «Ωραία στιγμή στάσου!» η φράση αυτή  του Γκαίτε από το έργο του «Φάουστ», ήρθε στο μυαλό μου.

Αφού πέρασαν 4 περίπου ώρες, ο Νίκος έριξε την ιδέα να συνεχιστεί η βραδιά σε μπαρ με μουσική, στην πλατεία Γεωργίου. Υπήρχε μεγάλη διάθεση απ` όλους μας και η πρόταση έγινε αμέσως αποδεκτή , για το “plan B” της βραδιάς, όπως το ονομάσαμε.

Στις 01.30 ήμασταν στο νέο μπαρ, το οποίο  ήταν γεμάτο κόσμο. Οι νέοι όρθιοι με ένα ποτό στο χέρι, απολάμβαναν τη μουσική σε υψηλά ντεσιμπέλ. Ο Νίκος, όμως, με τις γνωριμίες που είχε, δεν μας άφησε όρθιους. Μας βρήκε μια ωραία γωνιά στο μαγαζί, που ήταν διαμορφωμένη σαν σαλόνι σπιτιού και βολευτήκαμε όλοι. Φρόντισε να μη μας λείψει τίποτε.

 Άφησα τους μαθητές να μου επιλέξουν μια μπύρα από αυτές που έλεγε η σερβιτόρα, γιατί όλες μου ήταν άγνωστες. Η επιλογή τους ήταν πολύ καλή.

Ακολούθησαν νέες συζητήσεις, νέες χαρές, νέες συγκινήσεις. Η ατμόσφαιρα ήταν τόσο ζεστή, που κανείς δεν ήθελε να αποχωριστεί τη συντροφιά. Με κρύα καρδιά σηκώθηκα για να φύγω, γιατί την άλλη μέρα είχα ταξίδι για τα Γιάννενα. Χαριτολογώντας είπα στη Παναγιώτα, αν μπορώ να εγκαταλείψω το “plan B”, γιατί η ώρα είχε πάει 02.30. Ενέκρινε την αποχώρηση χαμογελώντας, αφού πρώτα μου ανήγγειλε ότι αύριο υπάρχει και “plan C”, μεσημεριανός καφές στις 12, σε καφετέρια στην περιοχή της Μαρίνας. Δήλωσα συμμετοχή, τους καληνύχτισα και αναχώρησα για το ξενοδοχείο Δελφίνι. Ο Γιώργος επέμενε να με πάει με το αυτοκίνητό του. Εγώ, όμως,  επέμενα να πάρω ένα ταξί. Ανησυχούσα, μήπως είχε καταναλώσει αλκοόλ περισσότερο από το επιτρεπτό όριο, αλλά με διαβεβαίωσε ότι μόνον ένα ποτό είχε πιει σε διάστημα πέντε ωρών. Έτσι δέχτηκα την προσφορά του.

Το βράδυ δεν μπόρεσα να κλείσω μάτι. Οι συγκινήσεις ήταν πολύ δυνατές!

Την άλλη μέρα, στις 12 το μεσημέρι, ήμασταν όλοι μαζί στο Θεατράκι της Μαρίνας. Στην παρέα προστέθηκαν ο Νίκος Σκούρας, τον οποίο αναγνώρισα αμέσως και ο σύζυγος της Παναγιώτας. Καθίσαμε στον επάνω όροφο μιας διώροφης καφετέριας με φόντο τη θάλασσα. Παρόλο που η θέα ήταν πολύ ωραία, ήταν το τελευταίο που με ενδιέφερε εκείνη τη στιγμή και για αυτό έβαλα πλάτη τη θάλασσα. Ήμασταν όλοι ξενυχτισμένοι, αλλά ευτυχισμένοι. Επειδή δεν είμαι μαρτυριάρης, δε θα γράψω ποιοι τράβηξαν το “plan B” μέχρι πρωίας. Παρόλα αυτά, ήταν συνεπείς στο “plan C”. Υπήρχε μεγάλη διάθεση για συζήτηση και για πλάκα. «Δάσκαλε, θυμάσαι εκείνο; δάσκαλε, θυμάσαι το άλλο;» μου έλεγαν συνέχεια. Χωρίς να θέλω να ευλογήσω τα γένια μου – μάρτυρες οι μαθητές μου – τα θυμόμουν όλα και υπερθεμάτιζα στις αναμνήσεις. Μου άρεσε πολύ που με προσφωνούσαν “δάσκαλε” και όχι “κύριε”, όπως στο Δημοτικό. Χωρίς να το καταλάβουμε πέρασαν άλλες τρεις ώρες. Σε αυτή τη χαριτωμένη συντροφιά δεν υπήρχε τίποτε το “δήθεν”. Όλες οι στιγμές ήταν αυθεντικές και όμορφες! Απέναντί μου καθόταν ένα ζευγάρι με το μικρό αγοράκι τους και μας παρακολουθούσαν διαρκώς. Έδειχναν  πολύ εντυπωσιασμένοι από την ατμόσφαιρα που έβλεπαν μπροστά τους.

Μετά τα ανταμώματα έρχονται τα ξεχωρίσματα, είπα συγκινημένος στους μαθητές. Όλοι εξέφρασαν την επιθυμία να ξανανταμώσουμε – πρώτα υγεία να υπάρχει – στα Γιάννενα. Το αντάμωμα έχει πάρει ήδη τον κωδικό “plan D”. Τους χαιρέτησα έναν-έναν και μετά  όλους μαζί και  απομακρύνθηκα. Τη στιγμή εκείνη ήρθε στο νου μου το τραγούδι του Σαββόπουλου  «όταν τα γεφύρια πίσω μας θα κόβονται, εγώ θα είμαι εκεί να σας θυμίζω τις μέρες τις παλιές».

Συνειδητοποίησα ότι από το τις 9 το βράδυ που συνάντησα τους μαθητές μου, μέχρι τις 3 το μεσημέρι που τους αποχαιρέτησα, είχαν περάσει 18 ώρες, εκ των οποίων τις μισές ώρες ήμασταν μαζί. Αυτό τα λέει όλα για την ποιότητα των παιδαγωγικών σχέσεων, που έλαβαν χώρα πριν 16 χρόνια. Ο χρόνος δεν στάθηκε ικανός να τις οξειδώσει, γιατί ήταν σωστές και αληθινές.

Στο δρόμο της επιστροφής, παρόλο το ξενύχτι, ένιωθα ξεκούραστος. Διαρκώς σκεφτόμουν τις όμορφες στιγμές, που είχαν προηγηθεί!

Ήταν μια ωραία συνάντηση, που έγραψε τη δική της ιστορία!

Αγαπητοί μου μαθητές, «πάλε καλαίς αντάμωσαις, πάλε ν` ανταμωθούμε».

Ιωάννινα 16 Απριλίου 2013

Του Αναστασίου Τασινού

Στα σχολεία που εργάστηκα ως δάσκαλος και διευθυντής, πάντα είχα μια πολύ καλή επικοινωνία με τους γονείς, που αρκετές φορές ξέφευγε απ` τα στενά πλαίσια του σχολείου. Ήταν μια επικοινωνία ανιδιοτελής και καθαρή κι απ` τις δυο πλευρές, γι` αυτό και είχε τη δική της συμβολή στο εκπαιδευτικό μου έργο. Πολλές φορές βρέθηκα σε σπίτια μαθητών μου, σε γιορτές, γενέθλια και συμπόσια. Εκεί ένιωθα να συμμετέχω σ` ένα άλλο «μάθημα»!

Η ιστορία που θα σας αφηγηθώ, συνέβη στην Οβρυά Πατρών, στις 21 Μαΐου του 1993. Την ημέρα αυτή ήμουν καλεσμένος στη γιορτή του Κώστα, επονομαζόμενου και Αχαιού,  προέδρου  του συλλόγου γονέων και κηδεμόνων, του 2ου Δημοτικού Σχολείου Οβρυάς Πατρών. Στο εν λόγω σχολείο, ήμουν δάσκαλος τη διετία 1992-1994. Με τον Κώστα είχαμε μια πολύ καλή επικοινωνία σε θέματα του σχολείου, αλλά γίναμε και καλοί φίλοι. Τον έλεγα Αχαιό και με αποκαλούσε Δωριέα εξαιτίας της ηπειρώτικης καταγωγής μου. Του άρεσαν πολύ αυτές οι προσφωνήσεις, ίσως επειδή δούλευε στην αρχαιολογική υπηρεσία. Πολλές φορές τον πείραζα, αναφέροντας το ιστορικό γεγονός, της καθόδου των Δωριέων στην Πελοπόννησο και την υποταγή των Αχαιών. Άρα και συ του έλεγα, μπορεί να είσαι Δωριέας και να μην το ξέρεις. «Αδύνατον!» μου έλεγε χαριτολογώντας, «εγώ είμαι γνήσιος Αχαιός!»  Από την Οβρυά πήρα μετάθεση το Σεπτέμβριο του 1994 για την πόλη των Πατρών. Ο Αχαιός όμως, εξακολουθούσε να με καλεί κάθε χρόνο στη γιορτή του. Σημάδι ανιδιοτελούς φιλίας και εκτίμησης!

Επανέρχομαι ξανά, στην εν λόγω γιορτή του Αχαιού, που έγραψε τη δική της ιστορία! Όχι, γιατί οι άλλες γιορτές στο σπίτι του υστερούσαν σε κέφι και γλέντι. Αλλά η πρώτη φορά, σε ό,τι ωραίο βιώνουμε, αποτυπώνεται πιο έντονα στο νου και την καρδιά.

Πήγα στο σπίτι του Αχαιού, λίγο πριν τη δύση του ηλίου, απ` τους πρώτους καλεσμένους. Του ευχήθηκα χρόνια πολλά, προσφέροντας ένα μπουκάλι τσίπουρο, που συνοδευόταν με μια ευχητήρια κάρτα, που την υπέγραφα ως Δωριέας. Στη συνέχεια ο Αχαιός με οδήγησε στην κουζίνα, όπου γινόταν το ζέσταμα (τσίπουρο με κοκορέτσι) για το μεγάλο γλέντι. Το όλο σκηνικό, μου θύμισε έντονα τις γιορτές των  παιδικών μου χρόνων στα Δολιανά Ιωαννίνων.

Οι καλεσμένοι σιγά – σιγά πλήθαιναν. Μεταξύ των καλεσμένων και μερικοί μαθητές μου με τους γονείς τους. Η κουζίνα γέμισε ασφυκτικά, το ίδιο και το σαλόνι. Οι τελευταίοι καλεσμένοι βρέθηκαν όρθιοι στη βεράντα του σπιτιού. Όπως λέει ο λαός μας, «όλοι οι καλοί χωράνε». Η εξωστρέφεια της οικογένειας Αχαιού με εντυπωσίασε!

Η μάζωξη τόσων πολλών ανθρώπων, σε τόσο μικρούς χώρους, έφκιανε τη διάθεση όλων. Έφερνε μια ζεστασιά, ένα πραγματικό κέφι! Ο οίνος του Αχαιού ήταν εκλεκτός! Το ίδιο οι μεζέδες, οι σαλάτες, το ψητό, το βραστό, όλα πρώτης ποιότητας!  Χαρά στο κουράγιο της γυναίκας του, για όλη αυτή την ετοιμασία!

Η βραδιά φαινόταν να έχει «άγριες» διαθέσεις! Μύριζε μπαρούτι! Το αισθανόσουν γύρω σου! Μερικοί καλεσμένοι άρχισαν τις «κρασομαχίες»! Ανά δύο, κρατώντας  από ένα ποτήρι γεμάτο κρασί, σταύρωναν τα χέρια τους, έλεγαν «άσπρο πάτο» και το έπιναν με τη μία. Μετά ακολουθούσε το ηπειρώτικο τραγούδι, «κρασί εγώ σε πίνω για καλό και συ με πας στον τοίχο». Οι μερακλήδες πλέον δεν κρατιόταν! Ήθελαν να χορέψουν!  Το κέφι είχε ανάψει για τα καλά! Μία γωνία του σαλονιού έγινε πίστα! Οι καλεσμένοι στο σαλόνι, στην κουζίνα, στη βεράντα, απολάμβαναν μια υπέροχη βραδιά! Περασμένα μεσάνυχτα και δεν έλεγε κανείς να εγκαταλείψει το πεδίο  «μάχης» του Αχαιού! Το καραούλι καλά βαστούσε! Όλοι επικοινωνούσαν με όλους! Ο Αχαιός ήταν η ψυχή του γλεντιού! Πρώτος στα τραγούδια της τάβλας, πρώτος στα τραγούδια του χορού, πρώτος και στις «κρασομαχίες»!

Ξαφνικά, βλέπω τον Αχαιό με το δίκαννο στο χέρι, να βγαίνει στη βεράντα και να φωνάζει: «Για το δάσκαλο!» και να ρίχνει δύο ντουφεκιές στον αέρα! Ήμουν πρώτος στη λίστα των προσφωνήσεων, γιατί ήμουν ο καινούργιος καλεσμένος της παρέας. Ο Αχαιός δεν κρατιόταν με τίποτε! Σταμάτησε τις ντουφεκιές μόνον, όταν ολοκλήρωσε τη λίστα! Εκείνο το βράδυ περίμενα στο γλέντι και την αστυνομία. Δεν ήρθε όμως. Κανείς δεν διαμαρτυρήθηκε! Ο Αχαιός ήταν αγαπητός στη γειτονιά και απολάμβανε μιας προνομιακής ασυλίας. Μόνο ένα μικρό κουταβάκι διαμαρτυρήθηκε. Έσκουζε το καημένο απ` το φόβο του!

Κατά το ξημέρωμα άρχισαν να σερβίρονται σκέτοι καφέδες στους «κρασομάχους» για να συνέλθουν. Οι «κρασομαχίες» πάντα έχουν το τίμημα τους. Προσωπικά, κρατιόμουν πολύ καλά, γιατί αρνήθηκα να γίνω «κρασομάχος». Πάντα στα συμπόσια μου άρεσε να πίνω με μέτρο.

Η ανατολή του ηλίου, με βρήκε στο σπίτι του Αχαιού! Σημάδι ότι το μεγάλο γλέντι τελείωσε. Ήταν μια αξέχαστη βραδιά!

Κάθε χρόνο στη γιορτή του Αχαιού, ένιωθες την ίδια ζεστασιά, την ίδια διάθεση να το τραβήξεις μέχρι πρωίας! Θυμάμαι μια χρονιά, οι καλεσμένοι ήταν τόσοι πολλοί, που η γιορτή του Αχαιού  μεταφέρθηκε σε κέντρο διασκέδασης των Πατρών. Ο Αχαιός, όπως πάντα, διαρκώς ευδιάθετος επικοινωνούσε με όλους! Η ορχήστρα διαρκώς έπαιζε τραγούδια για όλα τα γούστα! Οι σερβιτόροι διαρκώς έτρεχαν να μας εξυπηρετήσουν! Διαρκώς όμως, έλειπε κάτι. Η ζεστασιά του σπιτιού, τα κοντινά βλέμματα των καλεσμένων, τα τραγούδια της τάβλας, τα τραγούδια του χορού, οι σπιτικοί μεζέδες, όλα αυτά τα απλά πράγματα, που κανένα κέντρο διασκέδασης δεν μπορεί να σου δώσει!

Κλείνοντας, θα ήθελα να πω, ότι τον Ιούνιο του 2016, με πήρε τηλέφωνο ο Αχαιός. Μου είπε ότι έχει κρατημένο ένα μπουκάλι τσίπουρο, απ` αυτά που του προσέφερα στη γιορτή του, για να το πιούμε όταν θα ανταμώσουμε. Κράτησε μάλιστα και την ευχητήρια κάρτα που υπέγραψα ως Δωριέας. Υγεία να έχουμε Αχαιέ και θα το πιούμε κι αυτό το ρημάδι! Αλλά με ρέγουλο ε! κι όχι με μπαταριές!

Σημείωση: Επισκέψεις στα σπίτια μαθητών μου και στο δικό μου, μπορείτε να δείτε στο κανάλι μου στο YouTube, σε τέσσερα βίντεο: 1) Ένα άλλο μάθημα 2) Φιλαράκια γεια σας 3) Ωραία στιγμή στάσου!, 4) Στο σπίτι του δασκάλου.

Ιωάννινα 2 Νοεμβρίου 2016

Του Αναστασίου Τασινού

Τα πρώτα 15 χρόνια που εργάστηκα ως δάσκαλος, δεν υπήρχε η ειδικότητα της Φυσικής Αγωγής στο Δημοτικό σχολείο. Οι δάσκαλοι τότε ήμασταν παντός καιρού και κάναμε όλα τα μαθήματα. Πολλές ωραίες στιγμές παρέμειναν στη μνήμη μου από τα χρόνια εκείνα! Η Γυμναστική ήταν ένα ευχάριστο μάθημα για όλους μας! Παίζαμε ποδόσφαιρο, μπάσκετ, βόλεϊ…. Έτσι καλυτέρευαν και οι παιδαγωγικές σχέσεις.

Ως δάσκαλος αρκετές φορές οργάνωνα αγώνες στίβου και ποδοσφαίρου. Αργότερα, ως διευθυντής ενθάρρυνα τους μαθητές να συμμετέχουν σε αγώνες ατομικών και ομαδικών αθλημάτων, που οργάνωνε το γραφείο Φυσικής Αγωγής. Και ως σχολικός σύμβουλος παρακολουθούσα τους αθλητικούς αγώνες των σχολείων της περιφέρειάς μου.

Στα δικά μου μαθητικά χρόνια, οι δάσκαλοι θεωρούσαν τη Γυμναστική παρακατιανό μάθημα. Μας έκλεβαν τις ώρες της Γυμναστικής και τις διέθεταν στα Μαθηματικά και τη Γλώσσα. Με την είσοδο του γυμναστή στο Δημοτικό σχολείο, η κλοπή αυτή σταμάτησε και ο σχολικός αθλητισμός αναβαθμίστηκε.

Το μάθημα της Γυμναστικής, καλό είναι να αποχτήσει μια πιο συγκεκριμένη διδακτέα ύλη, η εφαρμογή της οποίας να ελέγχεται από το σχολικό σύμβουλο Φυσικής Αγωγής. Οι μαθητές τελειώνοντας το Δημοτικό σχολείο, θα πρέπει να έχουν αγωνιστεί σε ατομικά και ομαδικά αθλήματα και να έχουν χορέψει παραδοσιακούς χορούς. Έτσι, από τη μικρή ηλικία θα αγαπήσουν τον αθλητισμό και τον παραδοσιακό χορό, αποκτώντας πολύτιμα εφόδια για όλη τη ζωή!

Ο αθλητισμός είναι μια βασική παράμετρος του εκπαιδευτικού έργου. Οι αρχαίοι Έλληνες με πέντε λέξεις, μας τα είπαν όλα! «Νους υγιής εν σώματι υγιεί». Και στη δημοτική γλώσσα, «γερό μυαλό σε γερό κορμί».

Θα ήθελα να αναφερθώ σε μια ιστορία, που έλαβε χώρα το σχολικό έτος 1992-1993, στο 2^ο  Δημοτικό Σχολείο Οβρυάς  Πατρών. Είχα πάει σε αυτό το σχολείο με μετάθεση από την Αθήνα, το Σεπτέμβριο του 1992.Τη χρονιά εκείνη κανείς δάσκαλος δεν ήθελε να διδάξει στην ΣΤ` τάξη, γιατί είχε τη φήμη των δύσκολων μαθητών. Η δυσανάλογη σύνθεση της τάξης – 22 αγόρια και 10 κορίτσια – ενίσχυε τη φήμη αυτή. Θυμάμαι έναν συνάδελφο να λέει: «Η ΣΤ` τάξη έχει αγρίμια, δεν έχει μαθητές. Μόνον το ποδόσφαιρο τους ενδιαφέρει». Τα λόγια του συναδέλφου καθόλου δε με ανησύχησαν. Με τους ζωηρούς μαθητές πάντα τα πήγαινα καλά, χωρίς να γίνομαι αυταρχικός. Ίσως, γιατί μου θύμιζαν τα δικά μου μαθητικά χρόνια. Γι` αυτό και ανέλαβα οικειοθελώς την ΣΤ` τάξη, διαισθανόμενος μια ενδιαφέρουσα σχολική χρονιά. Το εν λόγω σχολείο ήταν εξαθέσιο και συστεγαζόταν με το 1^ο  Δημοτικό Σχολείο Οβρυάς που ήταν δωδεκαθέσιο.

Κάθε χρόνο στο σχολικό συγκρότημα, γινόταν ποδοσφαιρικός αγώνας μεταξύ των δύο σχολείων. Την περσινή χρονιά το σχολείο μου είχε χάσει και φέτος οι μαθητές μου ήθελαν να πάρουν τη ρεβάνς. Ήταν δύσκολο όμως να νικήσουν, γιατί το άλλο σχολείο είχε διπλάσιους μαθητές και ως εκ τούτου είχε περισσότερες επιλογές ποδοσφαιριστών. Τότε, πέρασε από το μυαλό μου, να βάλω κι εγώ ένα χεράκι για να πάρουμε τη ρεβάνς. Στο πίσω μέρος του μυαλού μου ήταν η χρησιμοποίηση του ποδοσφαίρου για την καλύτερη λειτουργία της τάξης.

Οι μαθητές της Οβρυάς ήταν μεγαλωμένοι στις αλάνες. Διέφεραν από τους μαθητές των διαμερισμάτων, που είχα γνωρίσει στην Αθήνα. Ήταν πιο σκληραγωγημένοι. Στα πρόσωπά τους έβλεπα τη δική μου παιδική ηλικία.

Μια ημέρα μού ήρθε η ιδέα, να τους αφιερώσω το ριζίτικο τραγούδι, «Αγρίμια κι αγριμάκια μου». Έβαλα το τραγούδι στο μαγνητόφωνο και το τραγουδήσαμε όλοι μαζί. Έπεσε πολύ γέλιο στην τάξη! Το χιούμορ αρκετές φορές ομόρφυνε τις διδασκαλίες.

Ένα πρωινό μπήκα στην τάξη με έναν ασυνήθιστο τρόπο. Είπα καλημέρα, και για μερικά δευτερόλεπτα κοίταζα όλους τους μαθητές στα μάτια, δίχως όμως να μιλάω σε κανέναν. Όλοι κατάλαβαν ότι κάτι ήθελα να τους πω και χαμογελούσαν. Πήρα ένα σοβαρό ύφος και με αποφασιστικό τρόπο είπα: «Φέτος θα νικήσουμε  στο ποδόσφαιρο το 1^οΔημοτικό Σχολείο Οβρυάς, με το σύστημα [4-4-2], που θα σας διδάξω στις ώρες της Γυμναστικής.» Δεν πρόλαβα να τελειώσω τη φράση και τα αγόρια πετάχτηκαν στον αέρα! Δεν κρατιόταν με τίποτε! Όταν μάλιστα τους έδειξα το βιβλίο «Η τέχνη του ποδοσφαίρου», που θα χρησιμοποιούσα στις προπονήσεις, όρμησαν κατά πάνω μου, για να το δουν από κοντά! Έλαμπαν από χαρά! Ζήτησα συγγνώμη από τα κορίτσια, που για ένα χρονικό διάστημα θα ασχολούμουν μόνον με τα αγόρια στη Γυμναστική.

Διαισθανόμουν ότι το ποδόσφαιρο θα γινόταν το κλειδί αυτοπειθαρχίας των μαθητών και όχι μόνον! Από την πρώτη κιόλας προπόνηση, η ένταση προσοχής των αγοριών χτύπησε κόκκινο! Ό,τι τους έλεγα, το έπιαναν με την πρώτη! Την ώρα εκείνη, έριχνα εμβόλιμα και μερικά ερωτήματα: «Πώς είναι δυνατόν να κατανοείται τόσο εύκολα τη θεωρία του ποδοσφαίρου και να δυσκολεύστε στα Μαθηματικά, που είναι πολύ πιο εύκολα; Γιατί να μην συνεργάζεστε τόσο καλά και στα άλλα μαθήματα;»

Τα μαθήματα ποδοσφαίρου πήγαιναν πακέτο με τις υποχρεώσεις που είχαν ως μαθητές. Το «πάρε – δώσε» ήταν μέρος της συμφωνίας και το έλεγχα καθημερινά. Και κάτι άλλο, πολύ σημαντικό! Το ποδόσφαιρο συνέβαλε στην αυτοπειθαρχία και στη συνεργασία των μαθητών, που ήταν και το ζητούμενο. Τα «αγρίμια» της τάξης σιγά – σιγά ημέρεψαν. Κατάλαβαν, τι σημαίνει ένταση προσοχής και ενδιαφέρον για το μάθημα, και τι σημαίνει αδιαφορία και αφηρημάδα. Και για να μην πολυλογώ, υπήρξε βελτίωση των μαθητών σε όλα τα μαθήματα. Αυτό φαινόταν καθαρά, σε όλα τα τεστ που έβαζα.

Στις προπονήσεις όλοι οι μαθητές διεκδικούσαν μια θέση βασικού παίχτη στην ομάδα. Τα έδιναν όλα! Παρόλο όμως τον ανταγωνισμό, υπήρχε ένα πολύ καλό κλίμα στην ομάδα! Όλοι οι μαθητές συμφωνούσαν με τις επιλογές που έκανα κι αυτό με ευχαριστούσε ιδιαίτερα! Δεν ήθελα κανένας μαθητής να αισθάνεται αδικημένος. Όλα τα προβλήματα τα συζητούσαμε και τα λύναμε επί τόπου. Είχα μια πολύ καλή επικοινωνία με όλους τους μαθητές!

Την ημέρα του ποδοσφαιρικού αγώνα, είχαμε μια ενθουσιώδη εξέδρα υποστήριξης της ομάδας από όλους τους μαθητές του σχολείου. Το σύνθημα «2^οΟβρυάς, σημαίνει δύναμη», που ήταν γραμμένο σε ένα πανό, αντηχούσε στο γήπεδο! Ανάλογη εξέδρα είχε και το άλλο σχολείο. Ήθελαν, δεν ήθελαν, όλοι μπήκαν στο ρυθμό του αγώνα. Ακόμη και τα κορίτσια! Η παρουσία των δασκάλων στο γήπεδο, έδινε μια επισημότητα στον αγώνα. Ήμουν αισιόδοξος για τη νίκη. Το ίδιο και οι μαθητές. Η καλή προπόνηση έφερνε αυτή την αισιοδοξία!

Οι μαθητές μου έπαιξαν δυνατό και καθαρό ποδόσφαιρο. Συνεργάστηκαν πολύ καλά και η νίκη ήρθε άνετα, με σκορ 4-1. Το τέταρτο γκολ της ομάδας μου, έμελλε να μείνει στη μνήμη μου. Ήταν καρπός άριστης συνεργασίας. Η μπάλα ξεκίνησε από την άμυνά μας και με γρήγορες, συρτές πάσες έφθασε στην επίθεση, όπου ο Δημήτρης με δυνατό σουτ την έστειλε στα δίχτυα! Κατά τη διάρκεια της φάσης, οι αντίπαλοι δεν κατάφεραν ούτε να αγγίξουν τη μπάλα! Ήταν μια προσπάθεια, που απέσπασε το θαυμασμό των δασκάλων. Την άλλη ημέρα, στην κριτική του αγώνα που κάναμε στην τάξη, ο Δημήτρης αποτύπωσε την ομορφιά του τέταρτου γκολ με το δικό του τρόπο. Σήκωσε το χέρι του και είπε: «Κύριε, το τέταρτο γκολ ήταν ζωγραφιά!»

Πέντε χρόνια αργότερα, μια ομάδα μαθητών από αυτή την τάξη, με επισκέφτηκε στο  47^οΔημοτικό Σχολείο Πατρών, όπου δίδασκα την εποχή εκείνη. Ένιωσα ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση! Στα μάτια τους είδα την ίδια αγάπη, τον ίδιο σεβασμό, την ίδια ευγνωμοσύνη! Σαν να μην είχε περάσει ο χρόνος! Χαριτολογώντας ζήτησα τη βοήθειά τους, για τη δημιουργία ποδοσφαιρικής ομάδας στο 47^ο Δημοτικό Σχολείο Πατρών. Χαμογέλασαν και ανταπέδωσαν το χιούμορ, με την υπόσχεση ότι θα με βοηθήσουν. Ίσως να μην είχε νόημα να γράψω αυτή την ιστορία, αν το ποδόσφαιρο δεν είχε συμβάλει στην πολύ καλή λειτουργία της ΣΤ` τάξης.

Κλείνοντας, θα ήθελα να επισημάνω, ότι οι σχολικές δραστηριότητες θα πρέπει να πηγάζουν, κυρίως, από τα ενδιαφέροντα των μαθητών. Ο δάσκαλος επιβάλλεται να ακούει τους μαθητές του, γιατί έτσι επιτυγχάνεται η δημοκρατική λειτουργία της τάξης και βελτιώνονται οι παιδαγωγικές σχέσεις.

Ιωάννινα 30 Απριλίου 2017

Του Αναστασίου Τασινού

Σήμερα, το 64^ο Δημοτικό Σχολείο Πατρών στεγάζεται σε ένα πολύ όμορφο και σύγχρονο διδακτήριο. Τότε που ήμουν διευθυντής (1999-2002) ήμασταν στην κυριολεξία στους τρεις δρόμους! Ήμασταν γνωστοί στο Πανελλήνιο ως «το σχολείο του δρόμου»!

Θυμάμαι την πρώτη ημέρα που ανέλαβα υπηρεσία,  μάταια έψαχνα να βρω την αυλή του σχολείου, γιατί απλούστατα δεν υπήρχε! Πού να φανταστώ, ότι ο δρόμος που έβλεπα μπροστά μου, μεταμορφωνόταν κάθε πρωί σε αυλή σχολείου! Έπαθα σοκ απ` τις πρωτόγνωρες και σουρεαλιστικές εικόνες που αντίκρισα. Ένα τριάρι διαμέρισμα, δύο αποθήκες και ένα ισόγειο κατάστημα, που βρίσκονταν σε τρία διαφορετικά οικοδομικά τετράγωνα, συνέθεταν τις έξι αίθουσες διδασκαλίας, όπου στεγαζόταν 108 μαθητές. Όσο για αυλή χρησιμοποιούσαμε ένα κομμάτι της οδού Ορφανίδου, μήκους 40 μέτρων, το οποίο κλείναμε με σιδερένιες κινητές μπάρες κι απ` τις δυο πλευρές, για να μη διέρχονται αυτοκίνητα και μηχανάκια.

Το σκηνικό της αυλής του δρόμου συμπλήρωναν οι απλωμένες μπουγάδες στις βεράντες των διαμερισμάτων. Παντελόνια, φούστες, σεντόνια,….. ανέμιζαν περιπαιχτικά πάνω απ` τα κεφάλια μας και μερικές φορές χάιδευαν τον ιστό της σημαίας και την πινακίδα του σχολείου. Με τη λήξη των μαθημάτων ο δρόμος επανερχόταν στην κυκλοφορία και το σχολείο γινόταν αόρατο!

Στο δρόμο γινόταν η πρωινή προσευχή,  τα διαλείμματα, η γυμναστική, οι γιορτές και οι εκδηλώσεις! Οι γονείς έβλεπαν τα παιδιά τους στο δρόμο να παίζουν θέατρο, να απαγγέλουν ποιήματα, να τραγουδούν, να χορεύουν, να παίζουν αθλητικά παιχνίδια .…. Να γιατί είχαμε κερδίσει το σεβασμό και την εκτίμηση των γονιών.

Μια μέρα ήρθε στο γραφείο μου ένα έγγραφο, που μας πληροφορούσε ότι μπορούμε να προμηθευτούμε δωρεάν δεντράκια από το Δήμο Πατρέων, για να τα φυτέψουμε στην αυλή του σχολείου μας. Έπεσε πολύ γέλιο με τους συναδέλφους, σχολιάζοντας τη σουρεαλιστική εικόνα: «Δεντράκια στην άσφαλτο!»

Πέρα όμως απ` το αστείο της υπόθεσης, η καθημερινότητα του σχολείου είχε πολλούς κινδύνους! Κατά την ώρα των μαθημάτων, μερικά μηχανάκια παραβίαζαν τις μπάρες, διασχίζοντας με μεγάλη ταχύτητα την αυλή του δρόμου! Άλλες φορές πάλι, μερικοί οδηγοί άνοιγαν τις μπάρες για να περάσουν το αυτοκίνητό τους, χωρίς μετά να τις κλείνουν. Τότε η αυλή του δρόμου, εν ώρα μαθήματος, επανερχόταν στην κυκλοφορία κι αυτό ήταν πολύ επικίνδυνο, αν δεν το αντιλαμβανόμουν. Όταν η αυλή του δρόμου είχε παρκαρισμένα αυτοκίνητα, το παιχνίδι των μαθητών γινόταν πιο δύσκολο.

Μερικές φορές είχαμε τραυματισμούς στο διάδρομο του διαμερίσματος, ο οποίος εξυπηρετούσε τις τάξεις Α`, Β` και Γ! Ο συνωστισμός ήταν πολύ μεγάλος! Τραυματισμούς όμως είχαμε και στην αυλή του δρόμου.

Μια άλλη πρωτοτυπία ήταν το «κινητό κυλικείο»! Είχα κανονίσει με το φούρναρη της γειτονιάς και μας έφερνε με το αυτοκίνητό του, κάθε πρωί στο μεγάλο διάλειμμα, φρέσκες τυρόπιτες, κουλούρια, γάλατα και αναψυκτικά. Έτσι οι μαθητές προμηθευόταν κάθε ημέρα, το αναγκαίο κολατσιό τους στην αυλή του δρόμου!

Παρ` όλο τις δυσκολίες που καθημερινά αντιμετωπίζαμε, το 64^ο Δημοτικό Σχολείο Πατρών, είχε τις καλύτερες ετήσιες εκθέσεις λειτουργίας, στην 5^η Περιφέρεια Δημοτικής Εκπαίδευσης Πατρών. Η άθλια κτιριακή υποδομή, ποτέ δεν έγινε άλλοθι για τους εκπαιδευτικούς, να μην πραγματοποιούν εκδηλώσεις στην αυλή του δρόμου. Εκδηλώσεις, που εκ των πραγμάτων έστελναν και ένα ηχηρό μήνυμα διαμαρτυρίας για την ανέγερση νέου διδακτηρίου.

Αντιμέτωπος με αυτή την κατάσταση, θεώρησα χρέος μου μαζί με τους γονείς να διεκδικήσουμε δυναμικά την ανέγερση νέου διδακτηρίου. Ενημερώσαμε αναλυτικά όλους τους αρμόδιους φορείς της πολιτείας. Η έκδοση του περιοδικού «Το σχολείο του δρόμου» από το σύλλογο γονέων και κηδεμόνων, είχε μεγάλη συμβολή στην ανάδειξη των προβλημάτων με εικόνες και σχόλια. Στο πλευρό μας από την πρώτη στιγμή στάθηκαν και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα οποία αξιοποιήσαμε με τον καλύτερο τρόπο! Ήταν ένας αγώνας για σεμινάριο!

Ποτέ ως διευθυντής δεν παρασύρθηκα από εξτρεμιστικές και ανεύθυνες φωνές, που ζητούσαν την κατάληψη του σχολείου και το κλείσιμο του παραλιακού δρόμου. Τέτοιες μορφές πάλης ήταν ξένες στο ήθος του αγώνα μας. Δεν έφταιγαν τίποτα τα παιδιά να χάνουν το μάθημα και οι πολίτες να ταλαιπωρούνται. Ο αγώνας μας είχε ποιότητα, ήρεμη δύναμη, σωστή τακτική, δίκιο, πολύ δίκιο, και προπαντός ακριβή στόχο! Γι` αυτό και δικαιώθηκε!

Έμεινε στη μνήμη μου, εκείνο το αυγουστιάτικο απόγευμα, του 2002. Ψιλόβρεχε, όταν μαζί με τον Ανδρέα Λοτσάρη,  φίλο και πρόεδρο του συλλόγου γονέων και κηδεμόνων, επισκεφτήκαμε το εργοτάξιο, όπου ριχνόταν τα θεμέλια του 64^ου Δημοτικού Σχολείου Πατρών. Η συγκίνηση ήταν μεγάλη, καθόσον με την ολοκλήρωση της τριετούς θητείας μου, ευτύχησα να δω «τις αμυγδαλιές ν` ανθίζουν»· τα θεμέλια του νέου διδακτηρίου να πέφτουν! Ήπιαμε και μια κρύα μπύρα επί τόπου, κάνοντας ευχές να στεριώσουν τα θεμέλια! Ξαφνικά, ένα ουράνιο τόξο εμφανίστηκε πάνω απ` το εργοτάξιο! Καλό σημάδι αυτό σχολιάσαμε με τον Ανδρέα και πήραμε το δρόμο για τη ταβέρνα του «Γενναίου», όπου γιορτάσαμε τη θεμελίωση του νέου διδακτηρίου! Ωραίες στιγμές, που ποτέ δεν μπορείς να ξεχάσεις!

Τιμής ένεκεν αυτού του συλλογικού αγώνα, έγραψα αυτές τις γραμμές, για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι, ότι η οδός Ορφανίδου έγραψε τη δική της ιστορία για 22 χρόνια!

Πέρασαν 14 χρόνια από τότε. Ποτέ δεν ξέχασα την ομορφιά του δίκαιου αγώνα μας! Μια ομορφιά, που πέρασε στη λησμονιά όλες τις δύσκολες στιγμές, που βίωσα στο 64^ο Δημοτικό Σχολείο Πατρών!

Κλείνω με συγκίνηση αυτό το άρθρο, αναλογιζόμενος ότι κάποτε, στην όμορφη Πάτρα, στην οδό Ορφανίδου, αριθμός 22, ένωσα κι εγώ τη φωνή μου μαζί με τους γονείς, για την ανέγερση του  64^ου Δημοτικού Σχολείου Πατρών!

Ιωάννινα 30 Νοεμβρίου 2016

Του Αναστασίου Τασινού

Είχα τη συνήθεια στην εκπαιδευτική μου θητεία, όταν τέλειωνε το διδακτικό μου ωράριο να αφήνω την κούραση της ημέρας σε κάποια καφετέρια και μετά να πηγαίνω στο σπίτι. Στα Γιάννενα, όταν ήμουν διευθυντής στο 8^ο Δημοτικό, το στέκι μου ήταν η καφετέρια Cream, επί της οδού Δωδώνης, απέναντι από το σχολείο. Εκεί τα λέγαμε πολλές φορές με συναδέλφους και γονείς.

Ένα μεσημέρι μόλις είχα επιστρέψει από τα Γρεβενά, που υπηρετούσα σχολικός σύμβουλος, συνάντησα στην καφετέρια μια ομάδα δασκάλων, που την προηγούμενη χρονιά ήμασταν μαζί στο 8^ου Δημοτικό Σχολείο Ιωαννίνων. Με πληροφόρησαν ότι η ομάδα μπάσκετ του πρώην σχολείου μου, κατέκτησε την πρώτη θέση στους μαθητικούς αγώνες.

Ο Αλέξανδρος,  μαθητής της Ε` τάξης από τους πρωταγωνιστές της επιτυχίας, αιφνιδίασε τη δασκάλα του, όταν της είπε ότι «ο κύριος Τάσος άξιζε να σηκώσει αυτό το κύπελλο!». Μέσα στις χαρές και τα πανηγύρια ο Αλέξανδρος – με το δικό του τρόπο – αναγνώρισε τις προσπάθειες που είχα κάνει τότε ως διευθυντής για την ανάπτυξη των αθλητικών δραστηριοτήτων στο σχολείο. Ένιωσα μια ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση γι` αυτό!

Ο Αλέξανδρος με είχε διευθυντή στις τέσσερις πρώτες τάξεις του Δημοτικού. Άριστος στα μαθήματα, αγαπούσε πολύ τον αθλητισμό και συμμετείχε σε όλες τις αθλητικές ομάδες του σχολείου, παρόλο ότι ήταν μαθητής της Δ` Δημοτικού. Θα έλεγα, όμως, ότι ξεχώριζε στο ποδόσφαιρο. Ταλαντούχος επιτελικός και επιθετικός παίχτης, ήξερε να δημιουργεί και να τελειώνει τις φάσεις με το πολύ καλό αριστερό του πόδι. Έπαιζε ποδόσφαιρο με σκέψη και δύναμη, ασυνήθιστο φαινόμενο για τόσο μικρή ηλικία! Τον θυμάμαι να μπαίνει πολύ δυνατά στις φάσεις και να προκαλεί αναστάτωση  στην αντίπαλη εστία. Δεν ήταν τυχαίο ότι στους μαθητικούς αγώνες έβγαινε πρώτος σκόρερ της ομάδας, παρόλο που ήταν ο πιο μικρός απ` όλους.

Οι ομάδες ποδοσφαίρου και μπάσκετ του 8^ου Δημοτικού Σχολείου, όταν ήμουν διευθυντής, κατάφεραν και οι δύο να παίξουν στον τελικό στους μαθητικούς αγώνες του νομού Ιωαννίνων. Οι παίχτες συνεργαζόταν πολύ καλά μέσα στο γήπεδο και αποτελούσαν ένα δυνατό σύνολο. «Κούπα» όμως, δεν καταφέραμε να σηκώσουμε. Οι γυμναστές ακόμη και σήμερα μου θυμίζουν τη φράση που τους έλεγα τότε χαριτολογώντας, «φέρτε μου την κούπα!» και γελάνε.

Στον  τελικό αγώνα ποδοσφαίρου θα αναφερθώ στη συνέχεια αναλυτικά, γιατί έμελλε – μαθητές, δάσκαλοι και γονείς- να βιώσουμε μια ολοφάνερη και προκλητική αδικία. Χαράχτηκε τόσο έντονα στη μνήμη μου, που σήμερα έξι χρόνια μετά, νιώθω την ανάγκη να γράψω δυο λόγια.

Προπονητής της ομάδας ήταν ο γυμναστής του σχολείου μας. Μου ζήτησε, όμως, να τον απαλλάξω από τα καθήκοντά του, γιατί όπως μου είπε στον προημιτελικό αγώνα τού είχαν μιλήσει άσχημα κάποιοι γονείς. Ικανοποίησα το αίτημά του, όταν διαπίστωσα ότι είχαν διαταραχθεί και οι παιδαγωγικές σχέσεις με τους μαθητές του. Μη έχοντας άλλη επιλογή, ανέλαβα εγώ τη θέση του. Διέθετα τη βασική γνώση για το  στήσιμο της ομάδας και την ταχτική που έπρεπε να ακολουθήσει στο γήπεδο. Εκτός αυτού γνώριζα τους μαθητές και ως ποδοσφαιριστές, γιατί τους είχα παρακολουθήσει στους προηγούμενους αγώνες.

Την ημέρα του τελικού οι μαθητές μου έπαιξαν δυνατό και καθαρό ποδόσφαιρο. Θυμάμαι το Γιάννη να είναι εγγύηση κάτω από τα δοκάρια. Το Λευτέρη με το πάθος του να εμψυχώνει την άμυνα. Τον αριστεροπόδαρο Γιώργο με τις γρήγορες επελάσεις από την αριστερή πτέρυγα, που ήταν και το δυνατό σημείο της ομάδας, να συνεργάζεται άψογα με τον Αλέξανδρο και να δημιουργούν πανικό στους σκληρούς αμυντικούς παίχτες της αντίπαλης ομάδας. Και για να μην αδικήσω κανέναν, τα εύσημα ανήκουν και στους 16 παίχτες! Όλοι τους ήταν υπέροχοι! Ιδιαίτερα με συγκίνησαν οι αναπληρωματικοί παίχτες, γιατί ουδέποτε διαμαρτυρήθηκαν για τις επιλογές που έκανα^. σημάδι του καλού κλίματος που υπήρχε στην ομάδα.

Αντιθέτως, στην αντίπαλη ομάδα διέκρινα έναν φανατισμό, που δυστυχώς τροφοδοτούσε η προπονήτριά τους. Μου έκανε πολύ άσχημη εντύπωση, όταν κατά τη διάρκεια του αγώνα παρότρυνε έναν παίχτη της, να σταματήσει την επέλαση του Γιώργου με τη φράση «άρπα τον». Λεξιλόγιο που παραπέμπει σε εκπαιδευτή σκύλων. Σε ένα τέτοιο «άρπαγμα» ο Γιώργος τραυματίστηκε. Ο γιατρός του αγώνα έτρεξε αμέσως στον αγωνιστικό χώρο για τις πρώτες βοήθειες. Η μητέρα του  Γιώργου ανήσυχη και εκνευρισμένη από το σκληρό φάουλ ακολούθησε το γιατρό. Το ίδιο κι εγώ. Ο αγώνας  διεκόπη για πέντε περίπου λεπτά. Ευτυχώς ο τραυματισμός του Γιώργου ήταν ελαφρύς και επανήλθε στο παιχνίδι.

Στους μαθητικούς αγώνες για να αποφεύγονται τα σκληρά μαρκαρίσματα υπήρχε ένας κανονισμός,  όπου σε κάθε τρίτο φάουλ που κέρδιζε μια ομάδα, η μπάλα στηνόταν στο σημείο του πέναλτι. Έτσι οι μαθητές ήταν πολύ προσεκτικοί, όταν μάρκαραν τους αντιπάλους. Τον κανονισμό αυτόν τον ανακοίνωνε ο διαιτητής πριν την έναρξη του αγώνα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η  ομάδα μου σε κανέναν αγώνα δεν τιμωρήθηκε με πέναλτι.

Τρία λεπτά πριν ολοκληρωθεί ο αγώνας,  ενώ χάναμε με 2-1,  κερδίσαμε τρίτο συνεχόμενο φάουλ, που σήμαινε ότι η μπάλα έπρεπε να στηθεί στο σημείο του πέναλτι. Προηγουμένως η ομάδα μου είχε σκοράρει πάλι με πέναλτι, κατόπιν άλλων τριών συνεχόμενων φάουλ που είχε κερδίσει. Παραδόξως ο διαιτητής, παρόλο ότι αναγνώρισε ότι για δεύτερη φορά η αντίπαλη ομάδα είχε συμπληρώσει τρία συνεχόμενα φάουλ, με το έτσι θέλω, έδωσε εντολή να εκτελεστεί φάουλ και όχι πέναλτι. Στέρησε έτσι από την ομάδα μου τη δυνατότητα να ισοφαρίσει και να πάει το παιχνίδι στην παράταση. Εκείνη την ημέρα, σαν να μην έφτανε η αστοχία της ομάδας, είχαμε και μια άδικη διαιτησία.

Οι μαθητές μου με τη λήξη του αγώνα ξέσπασαν σε κλάματα και μερικοί γονείς με απειλητικές διαθέσεις στράφηκαν κατά του διαιτητή. Τα πράγματα αγρίεψαν. Προσπάθησα να ηρεμήσω τα πνεύματα. Ένα αθλητικό πανηγύρι κινδύνευσε να τιναχτεί στον αέρα από έναν ανεκδιήγητο διαιτητή. Δεν φτάνει που επέτρεψε το σκληρό παιχνίδι, αγνόησε προκλητικά και τον κανονισμό, που ο ίδιος ανακοίνωσε στην αρχή του αγώνα.

Κατευθύνθηκα στον οργανωτή των αγώνων μαζί με τον πρόεδρο του Συλλόγου Γονέων και του αναφέραμε, κάτι που και ο ίδιος είχε διαπιστώσει, ότι έγινε αλλοίωση του αποτελέσματος εξαιτίας παράβασης του κανονισμού. Η απάντηση που πήραμε ήταν ότι «έχετε δίκιο, αλλά δεν μπορώ να επέμβω, γιατί ο διαιτητής είναι ο άρχοντας του αγώνα.» Μία μητέρα ακούγοντας την απάντηση σχολίασε εύστοχα: «Πάρ` τον στο γάμο σου, να σου πει και του χρόνου!»

Παρόλο την αδικία που υπέστην η ομάδα μου, έπεισα τους γονείς να μην αποχωρήσουν με τα παιδιά τους πριν την απονομή των μεταλλίων, όπως είχαν σκοπό μερικοί να κάνουν. Οι μαθητές μου με αξιοπρέπεια και με δάκρυα στα μάτια παρέμειναν στην απονομή και παρέλαβαν το μετάλλιο της δεύτερης θέσης. Στα μαθητικά μου χρόνια έπαιξα κι εγώ ποδόσφαιρο στις σχολικές ομάδες, γι` αυτό και ένιωσα πλήρως την ψυχολογία τους εκείνη τη στιγμή. Η φωτογραφία που ανάρτησα τα λέει όλα!

Την άλλη μέρα στην πρωινή προσευχή του σχολείου επαίνεσα τους μικρούς ποδοσφαιριστές, λέγοντας επί λέξει:  «Εσείς είστε οι νικητές, γιατί νικήσατε το θυμό που σας προκάλεσε η αδικία! Σας συγχαίρω για το αθλητικό σας ήθος! Τιμήσατε τους εαυτούς σας, τους γονείς σας και το σχολείο σας!». Τελειώνοντας αυτά τα λόγια όλο το σχολείο τους χειροκρότησε θερμά. Αμέσως μετά τους κάλεσα στο γραφείο μου και συζητήσαμε περισσότερες λεπτομέρειες γι` αυτόν τον επεισοδιακό αγώνα. Είχαμε την ανάγκη να μιλήσουμε για την αδικία.

Οι μαθητές μου ένιωσαν από πρώτο χέρι, τι σημαίνει να σε πνίγει το δίκιο και να μην το βρίσκεις! Κατάλαβαν ότι εν βρασμώ ψυχής, μπορεί να σου θολώσει το μυαλό και να κάνεις ενέργειες, που αργότερα θα αποβούν σε βάρος σου. Με την ευκαιρία αυτή τους ανέφερα και το αρχαίο ρητό: «Το νικάν εαυτόν πασών νικών πρώτη και αρίστη.»

Όσο για τα κίνητρα αυτής της μεροληπτικής απόφασης του διαιτητή και της ανεύθυνης απάντησης του οργανωτή των αγώνων, ουδέποτε ασχολήθηκα. Δεν άξιζε τον κόπο. Η συνειδητή παράβαση του κανονισμού έγινε αιτία οι μαθητές μου να διδαχθούν σπουδαία πράγματα για τη ζωή. Η άδικη ήττα, εκτός από τον πόνο που έφερε, είχε και τη θετική της διάσταση.

Την ημέρα εκείνη, όμως, πόνεσα κι εγώ. Αυτόν τον κοινό πόνο, πιστεύω ότι ο Αλέξανδρος δεν τον ξέχασε και θέλησε να τον εξορκίσει με τη φράση, «ο κύριος Τάσος άξιζε να σηκώσει αυτό το κύπελλο!»  Ήθελε τη στιγμή της απονομής να είμαι κι εγώ μαζί τους και να χαρώ αυτή την κούπα, που η αδικία μάς είχε στερήσει στο παρελθόν!

Αυτές οι ηθικές αμοιβές, που σε ανύποπτο χρόνο έρχονται στη ζωή μου από τους μαθητές, επιβεβαιώνουν τις πολύ καλές παιδαγωγικές σχέσεις που είχα μαζί τους.

Θα ήθελα ακόμη να επισημάνω ότι οι πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις, οι γιορτές και οι διδακτικές επισκέψεις, ενώνουν το σχολείο με την κοινωνία, ανεβάζουν την ποιότητα του εκπαιδευτικού έργου και αποτυπώνουν όμορφα συναισθήματα στις παιδικές ψυχές.

Ο διευθυντής του σχολείου έχει την κύρια ευθύνη, ώστε οι σχολικές δραστηριότητες να προγραμματίζονται από το Σύλλογο Διδασκόντων στην αρχή του διδακτικού έτους και να μην αφήνονται στην τύχη ή στην καλή θέληση κάποιου εκπαιδευτικού.

Ιωάννινα 12 Οκτωβρίου 2013

1^η «Αρχή ήμισυ παντός»

2^η «Δάσκαλε, η έδρα της τάξης είναι και για τους μαθητές σου»

Αναστάσιος Αγ. Τασινός

Σχολικός Σύμβουλος 2ης Περφέρειας Δημοτικής Εκπαίδευσης Γρεβενών

Εισαγωγή

Εργάζομαι  31 χρόνια  στη Δημόσια Εκπαίδευση, εκ των οποίων  20 χρόνια ως μάχιμος Δάσκαλος, 8 χρόνια ως Διευθυντής πολυθεσίων σχολείων  και 3 χρόνια ως Σχολικός Σύμβουλος.  Οι τρεις αυτές διαφορετικές οπτικές γωνίες, μου έδωσαν τη δυνατότητα να έχω μια συνθετική άποψη για τις καλές πρακτικές του εκπαιδευτικού μέσα στην τάξη.

Καταθέτω δύο καλές πρακτικές που εφήρμοσα με επιτυχία ως μάχιμος δάσκαλος, ανταποκρινόμενος στη δημόσια και ανοιχτή  πρόσκληση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου προς όλους τους εκπαιδευτικούς, για κατάθεση καλών πρακτικών μέσω του Διαδικτύου :

1. Την καλή πρακτική «Αρχή ήμισυ παντός»και
2. Την καλή πρακτική «Δάσκαλε, η έδρα της τάξης είναι και για τους μαθητές σου»

Ελπίζω να φανούν χρήσιμες στο «Μείζον Πρόγραμμα Επιμόρφωσης των Εκπαιδευτικών» και να συμβάλλουν στον προβληματισμό για την καλύτερη απόδοση του εκπαιδευτικού  μέσα στην τάξη.

Σήμερα με την προσθήκη της Ευέλικτης Ζώνης στο Ωρολόγιο Πρόγραμμα, υπάρχει η δυνατότητα της στέγασης και καλών πρακτικών, που μερικές φορές απαιτούν πρόσθετο χρόνο για την εφαρμογή τους. Έτσι οι εκπαιδευτικοί έχουν και το θεσμικό πλαίσιο της νομιμότητας στις καινοτομίες που κάνουν και δεν είναι πλέον εκτεθειμένοι να κατηγορηθούν ότι κινούνται έξω από τα πλαίσια του εβδομαδιαίου ωρολογίου προγράμματος. Οι εκπαιδευτικοί στο παρελθόν δεν είχαν αυτή τη δυνατότητα. Ενώ   αφιέρωναν χρόνο και μόχθο σε  καινοτομίες με τους μαθητές τους, πάντα ελλόχευε ο κίνδυνος  να δεχθούν παρατηρήσεις απ` τις προϊστάμενες αρχές, όταν κάποιοι, για διαφόρους λόγους υπονόμευαν το έργο τους. Και ήταν πράγματι πολύ οδυνηρό για ένα δημιουργικό εκπαιδευτικό, να εισπράττει αυτήν την «αμοιβή».

ΚΑΛΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΔΑΣΚΑΛΟ

«Αρχή  ήμισυ παντός»

Η καλή πρακτική « αρχή ήμισυ παντός», είναι κατάλληλη για όλες τις τάξεις του Δημοτικού, πλην της Α` τάξης, η οποία  απαιτεί ένα ιδιαίτερο ξεκίνημα, για το οποίο θα μπορούσε να γραφεί μία αυτόνομη καλή πρακτική. Μερικές όμως παράμετροι, όπως θα φανεί στην ανάλυση πιο κάτω, έχουν εφαρμογή και στην Α` τάξη.

Η διαπίστωση ότι αρκετοί δάσκαλοι, όταν αναλαμβάνουν μια καινούρια τάξη, αρχίζουν κατ` ευθείαν το κυνήγι της διδακτέας ύλης, είναι η αιτία που γράφω αυτή τη συγκεκριμένη καλή πρακτική.

Θα αναφερθώ αναλυτικά στις συγκεκριμένες εκείνες πληροφορίες, τις οποίες συγκέντρωνα  τις πρώτες δέκα ημέρες, που αναλάμβανα μια καινούρια τάξη και με  τις οποίες δημιουργούσα το προφίλ  του κάθε μαθητή.

Θεωρώ ότι ένα  καλό ξεκίνημα με μια καινούρια τάξη, απαιτεί συγκεκριμένες ενέργειες, για να γνωρίσει ο δάσκαλος όσο το δυνατόν καλύτερα, έγκαιρα και σφαιρικά τους μαθητές του. Τίποτε δεν πρέπει να αφήνεται στην τύχη και να μαθαίνεται  στο πέρασμα του χρόνου. Ειδικά οι νεοδιόριστοι εκπαιδευτικοί έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη να γνωρίζουν πώς πρέπει να κινηθούν. Συνάντησα ακόμη και έμπειρους δασκάλους να λένε στους γονείς να έρθουν  αργότερα για ενημέρωση, γιατί ακόμη δεν είχαν  γνωρίσει το μαθητή, παρόλο ότι  είχαν περάσει δύο μήνες που δίδασκαν σ` αυτήν την τάξη. Αυτό συνέβαινε, γιατί οι συγκεκριμένοι εκπαιδευτικοί  άρχιζαν κατ` ευθείαν το κυνήγι της διδακτέας ύλης, δίχως να γνωρίσουν πρώτα τους μαθητές τους.

Η καλή πρακτική « αρχή ήμισυ παντός», απαιτεί από τον εκπαιδευτικό τις πρώτες δέκα ημέρες να γνωρίσει όσο το δυνατόν καλύτερα τους μαθητές του.

Γνωρίζουμε τους μαθητές μας σημαίνει, όχι μόνον ότι έχουμε μάθει  το γνωστικό τους επίπεδο, αλλά έχουμε μάθει τα ενδιαφέροντά τους, τους φίλους που έχουν στην τάξη, την οικογενειακή τους κατάσταση, τις εξωσχολικές δραστηριότητες, τα προβλήματα που τους απασχολούν, κ.τ.λ.

Δίχως να γνωρίζουμε τους μαθητές μας, δεν μπορούμε να κάνουμε ένα καλό σχεδιασμό για τη λειτουργία της τάξης και να βαδίζουμε σωστά και σταθερά στην καθημερινότητα της σχολικής πράξης, αποφεύγοντας λάθη και παραλείψεις.

Εν κατακλείδι η καθυστέρηση εφαρμογής του ωρολογίου προγράμματος κατά μία εβδομάδα, όταν αναλαμβάνουμε μια καινούρια τάξη, είναι επιβεβλημένη, για την ολόπλευρη γνωριμία με τους μαθητές μας.

Κάποιοι εκπαιδευτικοί, διαβάζοντας την καλή πρακτική «αρχή ήμισυ παντός», ίσως εκφράσουν την άποψη ότι αυτά που γράφω είναι πολύ απλά, αυτονόητα και γνωστά σε όλους. Στην απλότητα όμως βρίσκεται η ουσία των πραγμάτων και μερικοί εκπαιδευτικοί φαίνεται να την υποτιμούν.

Ας δούμε λοιπόν με ποιο τρόπο πρέπει να κινηθούμε για να πάρουμε τις βασικές αυτές πληροφορίες.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΛΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

Προσφωνούμε τους μαθητές με το όνομα κι όχι με το επίθετο

Έχω παρατηρήσει αρκετές φορές δασκάλους, να προσφωνούν άλλους μαθητές με το μικρό τους όνομα και άλλους με το επίθετο. Αυτή η διάκριση δεν αρέσει στους μαθητές που τους αποκαλούμε με το επίθετο και μερικές φορές το θέμα φθάνει έως και το  Διευθυντή του σχολείου από παράπονα γονέων.

Είναι κρίμα ο δάσκαλος της τάξης να χάνει την εκτίμηση μερικών μαθητών από τέτοιες επιπολαιότητες.

Από την πρώτη κιόλας ημέρα – όσο κι αν αυτό φαίνεται δύσκολο –  ο δάσκαλος μπορεί πολύ εύκολα να προσφωνεί όλους τους μαθητές με το μικρό τους όνομα. Από την οπτική γωνία της έδρας που κάθεται, σχεδιάζει σε μια άσπρη κόλα όλα τα θρανία της αίθουσας με ένα ορθογώνιο σχήμα το καθένα. Μετά ζητά από τον κάθε μαθητή να του πει το ονοματεπώνυμό του, το οποίο τοποθετεί στο ανάλογο μέρος του  ορθογωνίου. Έτσι ρίχνοντας μια πλάγια ματιά στο σχέδιο, μπορεί να γνωρίζει το όνομα του συγκεκριμένου μαθητή στον οποίο θέλει να απευθυνθεί.

Χωρίς ίχνος υπερβολής και χωρίς να διαθέτω ιδιαίτερες ικανότητες απομνημόνευσης, όταν τέλειωνε η πρώτη ημέρα γνωριμίας με τους νέους μαθητές μου, ήδη γνώριζα τα ονόματά τους. Κι αυτό τους άρεσε πολύ. Είναι απαράδεχτο να προσφωνούμε τους μαθητές με τη φράση «ε! εσύ!» επειδή ακόμη δεν μάθαμε τα ονόματά  τους.

Κοινωνιογράφημα  ή Κοινωνιόγραμμα

Το Κοινωνιογράφημα είναι ένα καλό εργαλείο για να μάθει ο δάσκαλος έγκαιρα τις σχέσεις (συμπάθειες – αντιπάθειες) μεταξύ των μαθητών. Επειδή δεν εφαρμόζεται απ` τη συντριπτική  πλειοψηφία των δασκάλων, θα αναφερθώ   αναλυτικά στην τεχνική δημιουργίας κοινωνιογραφήματος, όπως την προσδιόρισε ο J.I. Moreno.

Η τεχνική αυτή απαιτεί ο εκπαιδευτικός με μυστική ψηφοφορία να ζητήσει από κάθε μαθητή να εκφράσει μια κοινωνική επιθυμία κι όχι κάτι αόριστα. Δηλαδή θα ερωτηθούν για παράδειγμα οι μαθητές,  με ποιους θέλουν να κάθονται στο ίδιο θρανίο, με ποιους θέλουν να παίζουν μέσα και έξω απ` το σχολείο, με ποιους θέλουν να πάνε εκδρομή, με ποιους θέλουν να γιορτάσουν τα γενέθλιά τους, με ποιους θέλουν να συνεργαστούν σε ένα σχέδιο εργασίας κ.τ.λ. ( Όχι ερωτήσεις του τύπου     « ποιον αγαπάς περισσότερο.» ) Θα γράψουν το ονοματεπώνυμό τους και μέχρι τρεις προτιμήσεις μαθητών, που θα ήθελαν να συναναστρέφονται μαζί τους. Επίσης θα γράψουν το όνομα ή τα ονόματα των μαθητών που δε θα ήθελαν σε καμιά περίπτωση στην παρέα τους.

Συνήθως παριστάνουμε με μικρούς κύκλους τα κορίτσια και μικρά τρίγωνα τα αγόρια, για να φαίνονται ξεκάθαρα στο κοινωνιογράφημα και οι σχέσεις μεταξύ των δύο φύλων.

Τους μαθητές με τις περισσότερες προτιμήσεις τους τοποθετούμε στο κέντρο, ενώ εκείνους που απορρίπτονται τους τοποθετούμε στα άκρα. Οι σχέσεις των μαθητών παριστάνονται με βέλη. Η κατεύθυνση του βέλους δείχνει το συγκεκριμένο μαθητή, πού στέλνει την προτίμησή του.  ‘Όταν η σχέση είναι αμοιβαία, τότε θα σημειώσουμε δύο βέλη ή ένα βέλος με διπλή κατεύθυνση. Όταν το βέλος είναι διακεκομμένο, δείχνει την αρνητική σχέση προς το συγκεκριμένο μαθητή.

Έτσι εντοπίζονται οι τελείως απομονωμένοι μαθητές , οι αρχηγοί,  οι κλίκες, οι κλειστές ομάδες των δύο ατόμων, οι συμπάθειες και οι αντιπάθειες μεταξύ των μαθητών  και οι απορριπτόμενοι μαθητές, που ενώ εκφράζουν την επιθυμία να ενταχτούν στην ομάδα, κανείς δεν τους θέλει.

Γνωρίζοντας ο δάσκαλος τη δομή των σχέσεων των μαθητών, μπορεί  με τις κατάλληλες παιδαγωγικές παρεμβάσεις, να συμβάλλει στην καλύτερη παιδαγωγική ατμόσφαιρα της τάξης. Οι αρχηγοί της τάξης, καθοδηγούμενοι από το δάσκαλο, έχουν να παίξουν σημαντικό ρόλο, για να ενταχθούν οι απομονωμένοι και οι απορριπτόμενοι μαθητές.

Με το Κοινωνιογράφημα  διευκολύνεται ακόμη η δημιουργία των ομάδων,  όταν ο δάσκαλος δουλεύει με το ομαδοκεντρικό σύστημα διδασκαλίας.

Πρέπει όμως να λάβουμε υπόψη ότι το κοινωνιογράφημα έχει περιορισμένη αξιοπιστία, γιατί με το πέρασμα του χρόνου αλλάζουν οι προτιμήσεις των μαθητών. Γι` αυτό και οι παρατηρήσεις του δασκάλου  έχουν τη δικιά τους παιδαγωγική αξία. Ποτέ να μη θεωρήσουμε ένα κοινωνιογράφημα μοναδικό και τέλειο. Γι` αυτό καλό θα είναι, κάθε δύο ή τρεις μήνες το πολύ, το κοινωνιογράφημα να ανανεώνεται.

Οικογενειακή κατάσταση

Την οικογενειακή κατάσταση του μαθητή, που αφορά ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, τα οποία έχουν άμεσο αντίκτυπο στη συμπεριφορά του μαθητή, τα πληροφορούμαστε συνήθως από το Διευθυντή του σχολείου ή απ` τους γονείς και κηδεμόνες, που με δικιά τους πρωτοβουλία έρχονται στο σχολείο και μας ενημερώνουν ή κατόπιν δικής μας πρόσκλησης.

Στοιχεία για την καταγωγή του μαθητή, το θρήσκευμα κ.τ.λ. μπορούμε να τα πάρουμε από το βιβλίο Μητρώου και Προόδου των μαθητών.

Στοιχεία όμως, όπως για παράδειγμα πόσα αδέλφια έχει ο μαθητής και σε ποια τάξη πηγαίνουν, μπορούμε να τα μάθουμε ρωτώντας τους ίδιους τους μαθητές. Έχει σημασία για το δάσκαλο να γνωρίζει, αν ο μαθητής είναι μοναχοπαίδι ή έχει αδέλφια. Συνήθως τα μοναχοπαίδια έχουν μια τάση να θέλουν τη μόνιμη ενασχόληση του δασκάλου μαζί τους. Όταν ο δάσκαλος γνωρίζει τα βαθύτερα αίτια αυτής της συμπεριφοράς, μπορεί πιο εύκολα και με κατανόηση να την τροποποιήσει. Επίσης, όταν ο δάσκαλος γνωρίζει τα αδέλφια του μαθητή σε ποια τάξη του σχολείου φοιτούν – με τις κατάλληλες νουθεσίες – μπορεί να συμβάλει σε μια καλύτερη συνεργασία μεταξύ τους.

Τεστ όρασης

Ο δάσκαλος με έναν πολύ απλό τρόπο, χωρίς να διαθέτει εξειδικευμένες γνώσεις, μπορεί εύκολα να εντοπίσει ποιοι μαθητές αντιμετωπίζουν πρόβλημα όρασης.

Τοποθετεί το μαθητή σε απόσταση τεσσάρων περίπου μέτρων από τον πίνακα, και τον βάζει να απαντάει πρώτα με το ένα μάτι (το άλλο το κρατάει κλειστό με την παλάμη του) και μετά με το άλλο,  ποιοι είναι οι αριθμοί ή τα γράμματα που ο ίδιος γράφει εκείνη τη στιγμή στον πίνακα σε διαφορετικά μεγέθη.

Μ` αυτόν τον πολύ απλό τρόπο εντόπιζα ποιοι μαθητές πρέπει να επισκεφθούν τον οφθαλμίατρο, όταν αναλάμβανα κάποια καινούρια τάξη. Σχεδόν  όλοι, απ` αυτούς που έστελνα  στον οφθαλμίατρο, επέστρεφαν με γυαλιά.

Αν το σχολείο διαθέτει ειδικό ιατρικό πίνακα ελέγχου της όρασης των μαθητών, ακόμη καλύτερα.

Εξωσχολικές δραστηριότητες

Ρωτάμε τους μαθητές να μας πληροφορήσουν, αν οργανωμένα ασχολούνται με κάποια δραστηριότητα (Φροντιστήριο ξένης γλώσσας, εκμάθηση μουσικού οργάνου, Ωδείο, Κολυμβητήριο, Εργαστήρι Καλών Τεχνών, Ορειβατικό Σύλλογο, Ακαδημία Ποδοσφαίρου, Μπάσκετ, Στίβου κ.τ.λ.)

Ενδιαφέροντα μαθητών

Ρωτάμε τους μαθητές να μας πληροφορήσουν, αν ασχολούνται  με δική τους πρωτοβουλία στο σπίτι ή στη γειτονιά με κάποια δραστηριότητα. ( Λογοτεχνία, μουσικό όργανο, αθλητισμό, ζωγραφική κ.τ.λ.)

Έλεγχος βασικών γνώσεων – ικανοτήτων

1. Αναγνωστική ικανότητα

Βάζουμε τους μαθητές να μας διαβάσουν ένα κείμενο για να διαπιστώσουμε την αναγνωστική τους ικανότητα. Μερικές φορές παρατηρούμε ότι οι μαθητές  τονίζουν έντονα τις μονοσύλλαβες λέξεις. Είναι ένα λάθος που το κουβαλάνε από την Α` τάξη. Οι δάσκαλοι της Α` τάξης πρέπει να επιμένουν από την αρχή, οι μαθητές να διαβάζουν συνεχόμενα, δίχως να τονίζουν έντονα τις συλλαβές.

2. Γραπτός λόγος σε ελεύθερο θέμα

Βάζουμε τους μαθητές να εκφραστούν με γραπτό λόγο για όποιο θέμα οι ίδιοι επιθυμούν.

3. Περίληψη κειμένου

Διαβάζουμε στους μαθητές ένα αυτοτελές εκτενές κείμενο και ζητούμε μετά να μας γράψουν την περίληψή του.

4. Άγνωστη ορθογραφία

Υπαγορεύουμε στους μαθητές να μας γράψουν 3 με 4 σειρές άγνωστη ορθογραφία.

5. Ορθογραφία κλιτών λέξεων

Ελέγχουμε τους μαθητές για να διαπιστώσουμε, αν γνωρίζουν να γράφουν σωστά τις καταλήξεις κλιτών λέξεων και τα άρθρα. Τους υπαγορεύουμε για παράδειγμα να μας γράψουν τις λέξεις :  τον άνθρωπο, των ανθρώπων, οι άνθρωποι, οι συγγραφείς, η δύναμη, οι δυνάμεις, τις δυνάμεις, της δύναμης, το πουλί, το βράδυ, τα δάση, εμείς παίζουμε, εγώ χτενίζομαι, εσείς παίζετε, αυτός χτενίζεται, αυτοί χαίρονται, εσύ τρέχεις, αυτός παίζει, νομίζω, κρυώνω κ.τ.λ.

Ο έλεγχος αυτών των λέξεων, μας δίνει την πληροφορία κατά πόσο οι μαθητές  γνωρίζουν τις βασικές  γνώσεις της Γραμματικής.

6. Προπαίδεια

Ελέγχουμε από την Γ` τάξη και πάνω, αν οι μαθητές γνωρίζουν καλά όλη την προπαίδεια.

7. Έλεγχος των τεσσάρων πράξεων

Ελέγχουμε τους μαθητές, αν γνωρίζουν να εκτελούν πρόσθεση, αφαίρεση, πολλαπλασιασμό και διαίρεση, βάζοντας ασκήσεις ανάλογα με την τάξη.

8. Λύση απλού προβλήματος

Βάζουμε στους μαθητές ένα απλό πρόβλημα πρακτικής αριθμητικής, που να μη χρειάζονται περισσότερες από δύο πράξεις για να λυθεί.

9. Λύση σύνθετου προβλήματος

Βάζουμε στους μαθητές ένα σύνθετο πρόβλημα πρακτικής αριθμητικής, που έχει ένα μικρό βαθμό δυσκολίας και χρειάζονται τουλάχιστον   τρεις πράξεις για να λυθεί.

(Το σύνθετο πρόβλημα δεν το βάζουμε στη Β` τάξη.)

Προσοχή!

Χρειάζεται προσοχή, όταν οι μαθητές γράφουν τα παραπάνω tests να εργάζονται μόνοι  τους, για να έχουν αξιοπιστία οι  πληροφορίες μας.

10. Εικονογράφηση ενός θέματος

Ζητάμε από τους μαθητές να μας ζωγραφίσουν ελεύθερα, όποιο θέμα επιθυμούν.

Συγκέντρωση γονέων και κηδεμόνων

Αφού συγκεντρώνουμε τις πληροφορίες μας την πρώτη εβδομάδα της σχολικής χρονιάς για κάθε μαθητή, αμέσως καλούμε σε συνάντηση τους γονείς και κηδεμόνες, με σκοπό την ενημέρωσή τους επί συγκεκριμένων θεμάτων.

Η πρώτη αυτή συνάντηση είναι πάρα πολύ βασική, γιατί πρέπει  να ειπωθούν μερικά βασικά πράγματα  πρώτα σε όλους μαζί τους γονείς και μετά σε έναν – έναν χωριστά. Θα πρέπει από την αρχή να  μάθουν οι γονείς τι ζητάει ο δάσκαλος.

Ακόμη είναι πολύ σημαντικό για τους γονείς, από την έναρξη της σχολικής χρονιάς να γνωρίσουν τις αδυναμίες του παιδιού τους,  ώστε η βοήθεια και η εποπτεία που θα γίνεται στο σπίτι  να είναι στη σωστή κατεύθυνση. Όπως, επίσης, πολύ σημαντικό είναι, οι γονείς να γνωρίζουν και τα δυνατά σημεία του παιδιού τους, ώστε να τα ενθαρρύνουν.

Με την ολοκλήρωση αυτής της συνάντησης ο δάσκαλος εμπλουτίζει ακόμη περισσότερο το προφίλ του κάθε μαθητή,  με νέα στοιχεία που μαθαίνει από τους γονείς και κηδεμόνες.

«Διδασκαλικό τσεκ-απ»

Όλες οι  παραπάνω ενέργειες των δέκα πρώτων ημερών, συνθέτουν το  «διδασκαλικό τσεκ-απ», όπως το αποκαλούσα, δανειζόμενος τον όρο τσεκ- απ από το χώρο της Ιατρικής. Σ` αυτές τις πρώτες δέκα ημέρες φρόντιζα ακόμη, ο κάθε  μαθητής χωριστά,  να συνειδητοποιήσει τις βασικές του ελλείψεις και στη συνέχεια  με διάφορα κίνητρα και ανάλογα με τη φύση του να μπορέσει σταδιακά να τις καλύψει.

Θυμάμαι, όταν πήγα καινούριος δάσκαλος σ` ένα 3/θέσιο δημοτικό σχολείο, ανέλαβα τις τάξεις Ε` και ΣΤ`, και την πρώτη εβδομάδα με επισκέφτηκε ο Σχολικός Σύμβουλος. Μπήκε στην τάξη μου την ώρα που σχεδόν είχα ολοκληρώσει τον έλεγχο των  μαθητών μου στη γνώση της  προπαίδειας Μου έκανε παρατήρηση και μου είπε ότι η προπαίδεια μαθαίνεται στις μικρές τάξεις και ότι έπρεπε να ασχολούμαι με τη διδακτέα ύλη που προβλέπει το ωρολόγιο πρόγραμμα. Του είπα ότι αν εσείς διαπιστώνατε ότι από τους 30 μαθητές, μόνον οι 5 γνωρίζουν την προπαίδεια τι θα κάνατε ; Ακόμη περιμένω την απάντηση ! Πολλοί δάσκαλοι – δυστυχώς και σχολικοί σύμβουλοι – όταν μπαίνουν για πρώτη φορά σε μια τάξη, μερικά πράγματα τα θεωρούν δεδομένα, με αποτέλεσμα να βρίσκονται εκτός τόπου και χρόνου και να χτίζουν πάνω στην άμμο. Έτσι κάπως οι μαθητές αποκτούν  μαθηματικοφοβία, εφόσον λόγω έλλειψης θεμελιωδών γνώσεων τίποτε δεν καταλαβαίνουν και το χειρότερο μειώνεται η αυτοεκτίμησή τους, με ότι αυτό συνεπάγεται για την εξέλιξή τους.

Συνήθως οι δάσκαλοι, ειδικά οι νέοι,  επαινούν τους μαθητές τους μόνον  όταν είναι καλοί στη Γλώσσα και τα Μαθηματικά.

Η νοημοσύνη όμως δεν είναι μόνον μία, (θεωρία Gardner) αλλά συγκροτείται ως πολυδύναμο σύστημα, το οποίο αποτελείται από  διακριτούς ειδικούς τύπους νοημοσύνης. (Γλωσσική, Λογικομαθηματική, Μουσική, Ενδοπροσωπική, Διαπροσωπική, Νατουραλιστική, Κιναισθητική, Χωρική). Ο εκπαιδευτικός, όταν λαμβάνει υπόψη του στην καθημερινότητα της σχολικής πράξης τη θεωρία της πολλαπλής νοημοσύνης, εξακτινώνει τις εργασίες και τους επαίνους και προς τα οκτώ είδη νοημοσύνης. Έτσι τα ενδιαφέροντα  πολλαπλασιάζονται  και ενθαρρύνονται οι μαθητές να ακολουθήσουν την κλίση τους.

Το «διδασκαλικό τσεκ-απ» είναι μια βασική διαδικασία για τη λειτουργία μιας δημιουργικής τάξης, γιατί απ` την αρχή της σχολικής χρονιάς αναδεικνύει τα ενδιαφέροντα και τις ιδιαίτερες ικανότητες, αλλά και τις αδυναμίες των μαθητών.

Τετράδιο Βασικών Σημειώσεων

Αμέσως μετά το «διδασκαλικό τσεκ-απ», εκπαίδευα τους μαθητές μου στο πώς πρέπει να δουλεύουν  το «Τετράδιο Βασικών Σημειώσεων». Ένα τετράδιο που ξεφεύγει από τα κλασικά τετράδια που συστήνουν  οι δάσκαλοι  στους μαθητές τους και το οποίο θεωρώ πολύ βασικό εργαλείο για τις μεγάλες τάξεις. Εκπαιδεύει τους  μαθητές να εργάζονται ως επιστήμονες,  κρατώντας βασικές σημειώσεις – κατά την κρίση τους – για κάποιο θέμα της διδακτέας ύλης ή της Ευέλικτης Ζώνης, που αναλύεται στο σχολείο. Οι σημειώσεις αυτές μπορεί να εμπλουτίζονται απ` το Διαδίκτυο, από κάποιο βιβλίο, περιοδικό,  εφημερίδα, απ` τους γονείς τους, κ.τ.λ. Θέλει προσοχή, για να μη καταλήξει το τετράδιο αυτό να λειτουργεί ως πρόχειρο, αλλά ούτε και ως τετράδιο αντιγραφής,  όπου θα υπαγορεύει ο δάσκαλος το τι θα πρέπει να γράψουν οι μαθητές,

Επειδή έχω χρησιμοποιήσει το εν λόγω τετράδιο με επιτυχία, αξίζει τον κόπο να αναφερθώ  αναλυτικά στην πρακτική εφαρμογή του.

Οι μαθητές προμηθεύονται απ` το βιβλιοπωλείο ένα χοντρό σπιράλ τετράδιο πολλών θεμάτων. (Συνήθως τα τετράδια αυτά είναι  τεσσάρων θεμάτων) Στο τετράδιο αυτό μπορεί ο μαθητής – το επαναλαμβάνω – κατά την κρίση του να καταγράφει οτιδήποτε ο ίδιος θεωρεί σημαντικό απ` αυτά που λέγονται στο σχολείο. Οι σημειώσεις αυτές καταγράφονται πρώτα στο πρόχειρο και στο σπίτι μεταφέρονται στο Τετράδιο Βασικών Σημειώσεων, όπου  μπορεί να εμπλουτίζονται και από άλλες πηγές όπως προανέφερα.

Στο  1^ο θέμα γράφονται σημειώσεις σχετικές με το μάθημα της Γλώσσας.

Στο  2^ο θέμα γράφονται σημειώσεις σχετικές με το μάθημα των Μαθηματικών.

Στο  3^ο θέμα γράφονται σημειώσεις σχετικές με τα υπόλοιπα μαθήματα.

Στο 4^ο θέμα γράφονται σημειώσεις σχετικές με πιο ελεύθερες επιλογές, που δεν εντάσσονται αυστηρά στη λεγόμενη διδακτέα ύλη. (π.χ. καινοτομίες που γίνονται στην τάξη, ενδιαφέροντα μαθητή κ.τ.λ.)

Ο καταμερισμός του Τετραδίου Βασικών Σημειώσεων μ` αυτόν τον τρόπο, δε σημαίνει υποτίμηση των άλλων μαθημάτων. Η πείρα, όμως,  έδειξε ότι οι μαθητές στη Γλώσσα και τα Μαθηματικά κρατούν τις περισσότερες σημειώσεις, εφόσον οι μισές περίπου ώρες της εβδομάδας διατίθενται στα δύο αυτά μαθήματα.

Ο κάθε μαθητής δημιουργεί το δικό του προσωπικό Τετράδιο Βασικών Σημειώσεων. Κάθε δύο περίπου μήνες ο δάσκαλος συγκεντρώνει τα τετράδια αυτά, όχι για να τα διορθώσει, αλλά για να δει ποιες βασικές σημειώσεις αισθάνονται την ανάγκη να καταγράψουν οι  μαθητές του. Έτσι τους γνωρίζει ακόμη καλύτερα. Το Τετράδιο Βασικών Σημειώσεων εκπληρώνει το ρόλο του, όταν εκφράζει το δημιουργό του. Ανά τακτά χρονικά διαστήματα οι μαθητές ξαναδιαβάζουν τις βασικές σημειώσεις (ενίοτε τις εμπλουτίζουν) και η γνώση τους διευρύνεται και με τις επαναλήψεις εμπεδώνεται ακόμη καλύτερα.

Αξίζει να αναφερθώ – με αρωγό το προσωπικό μου αρχείο – σε μερικά παραδείγματα Βασικών Σημειώσεων που κατέγραψαν οι μαθητές μου, που άλλοτε εξέφραζαν  τις μαθησιακές τους ελλείψεις και άλλοτε τα ενδιαφέροντά τους.

Σε μια μαθήτρια της Στ` τάξης βρήκα γραμμένο το αρχαίο ρητό του Θουκυδίδη «Ανδρών επιφανών πάσα γη τάφος». Το ρητό αυτό είχε ειπωθεί από μένα στην τάξη στο μάθημα της Ιστορίας. Πιο κάτω όμως είχε γράψει και άλλα αρχαία ρητά, τα οποία εγώ δεν είχα αναφέρει στην τάξη και τη ρώτησα από πού τα πληροφορήθηκε. Μου είπε από τον πατέρα της που ήταν φιλόλογος .

Άλλος μαθητής της Ε` τάξης στην πρώτη σελίδα έγραψε την προπαίδεια. Κάτι πολύ απλό, αλλά τόσο ουσιαστικό για τον ίδιο. Είχε βάλει στοίχημα με τον εαυτό του ότι θα τη «μάθει απέξω κι ανακατωτά», όπως έλεγε. Ο συγκεκριμένος μαθητής χρειάστηκε μόλις 10 ημέρες για να τη μάθει άριστα, γιατί συνειδητοποίησε ότι αν δεν τη μάθαινε δεν θα μπορούσε να παρακολουθήσει τα Μαθηματικά της τάξης του.

Μαθητής της ΣΤ` τάξης είχε γράψει την τεχνική πώς να βρίσκουμε το ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο μερικών αριθμών. Κράτησε αυτή τη σημείωση , όπως μου είπε, γιατί συνειδητοποίησε ότι δεν μπορούσε να προσθέσει ετερώνυμα κλάσματα.

Μαθητής της Ε` τάξης έκλινε ονόματα και ρήματα στον Ενικό και Πληθυντικό αριθμό, γιατί συνειδητοποίησε ότι έκανε λάθος στις καταλήξεις κλιτών λέξεων.

Μαθήτρια της ΣΤ` τάξεις κράτησε σημειώσεις  για το πώς θα παρουσιάσει στην τάξη ένα εξωσχολικό βιβλίο, όταν έρθει η σειρά της.

Όλα τα παραπάνω παραδείγματα οδηγούν στη διαπίστωση ότι το κάθε Τετράδιο Βασικών Σημειώσεων είναι μοναδικό και προσωπικό, γιατί εκφράζει τη μοναδική προσωπικότητα του κάθε μαθητή.

Τετράδιο Βασικών Σημειώσεων  κρατούν και οι φοιτητές στα πανεπιστήμια, οι ερευνητές στα εργαστήρια, οι επιστήμονες στα γραφεία τους, οι εργολάβοι στα εργοτάξια  κ.τ.λ.

Είναι ένα πολύ σημαντικό τετράδιο κι όταν οι μαθητές έχουν μάθει να το δουλεύουν από το Δημοτικό Σχολείο, πολλά έχουν να ωφεληθούν για οτιδήποτε αργότερα κάνουν στη ζωή τους.

Ολοκληρώνοντας αυτή την καλή πρακτική, θα ήθελα να τονίσω για άλλη μια φορά ότι οποιαδήποτε δραστηριότητα της ζωής μας  ξεκινάμε, ας έχουμε υπόψη τις τρεις λέξεις των αρχαίων Ελλήνων  : «Αρχή ήμισυ  παντός».

ΚΑΛΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΔΑΣΚΑΛΟ

«Δάσκαλε, η έδρα της τάξης είναι και για τους μαθητές σου»

Η καλή πρακτική  «Δάσκαλε, η έδρα της τάξης είναι και για τους μαθητές σου»,  στο σύνολό της είναι κατάλληλη για τις μεγάλες τάξεις. Μερικές όμως επιμέρους πρακτικές είναι κατάλληλες και  έχουν εφαρμογή και στις μικρότερες τάξεις.

Ο δάσκαλος σε όποια τάξη κι αν εργάζεται, μπορεί απ` τη συγκεκριμένη καλή πρακτική να αντλήσει ιδέες, να τις τροποποιήσει, να τις επεκτείνει,….. Έτσι που να καταφέρει να δημιουργήσει τη δική του καλή πρακτική, που θα είναι στα δικά του μέτρα και στη δυναμική της δικής του τάξης. Άκαμπτες μεθοδολογίες και μηχανιστικές εφαρμογές δεν οδηγούν σε καλά αποτελέσματα.

Πάντα είχα τη βαθιά πεποίθηση ότι η δημιουργική διδακτική ώρα είναι σε άμεση συνάρτηση με την κατανομή του χρόνου ομιλίας μέσα στην τάξη, μεταξύ  δασκάλου και μαθητών. Πολλά πράγματα που μπορεί να γίνουν στην τάξη απ` τους μαθητές – με ό,τι θετικό αυτό συνεπάγεται – δυστυχώς γίνονται από το δάσκαλο.

Κάνοντας μια αναδρομή στα δικά μου μαθητικά χρόνια, θυμάμαι, πόσο πολύ μας κούραζε και μας εκνεύριζε ο βερμπαλισμός και η φλυαρία μερικών δασκάλων και καθηγητών. Νιώθαμε τόσο μεγάλη πλήξη, που η αφηρημάδα ήταν  το μόνο όπλο άμυνας που είχαμε.

Η διδακτική ώρα, όταν μονοπωλείται από το δάσκαλο, έχουμε κυρίαρχη μέθοδο διδασκαλίας τη μετωπική, παθητικό ακροατήριο μαθητών και τελικά έναν  συγκεντρωτικό τύπο δασκάλου, που οδηγείται στον αυταρχισμό. Αντίθετα, όταν δίνεται χρόνος για πρωτοβουλίες και αυτενέργεια στους μαθητές, έχουμε  εναλλαγές στις μεθόδους διδασκαλίας, ενεργητικό σύνολο μαθητών και τελικά έναν αποκεντρωτικό, δημοκρατικό τύπο δασκάλου.

Όταν θέλουμε να υλοποιήσουμε κάποια καλή πρακτική με τους μαθητές, δεν χρειάζονται τα μεγάλα λόγια. Χρειάζεται να δώσουμε ευθύνες και πρωτοβουλίες στους μαθητές και να μη χάσουμε ποτέ, μα ποτέ το ενδιαφέρον για την προσπάθεια που κάνουν. Κι όταν αντιλαμβανόμαστε ότι κάτι δεν πάει καλά, να κάνουμε διακριτική παρέμβαση και να ενισχύουμε την προσπάθειά τους στη σωστή κατεύθυνση. Αν εμείς οι δάσκαλοι αδιαφορήσουμε για την προσπάθεια των μαθητών μας, τότε ας μη ψάχνουμε  άλλη αιτία για την αποτυχία της καλής πρακτικής.

Ως μάχιμος δάσκαλος πάντα φρόντιζα οι μαθητές μου να μην υποστούν το μαρτύριο μιας άκαμπτης μετωπικής διδασκαλίας. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι έδινα με οργανωμένο τρόπο πρωτοβουλίες στους μαθητές μου και δε δίσταζα να παραχωρώ -σχεδόν καθημερινά – την έδρα στους «μικρούς δασκάλους», όπως τους αποκαλούσα. Και όσο μειωνόταν ο δικός μου χρόνος ομιλίας, τόσο αυξανόταν οι πρωτοβουλίες και  ο χρόνος ομιλίας των μαθητών μου και τόσο τα αποτελέσματα γινόταν πιο εντυπωσιακά. Τώρα που αναλογίζομαι αυτή την καλή πρακτική, φέρνω στο μυαλό μου την εικόνα του ενθουσιασμού των μαθητών μου, όταν  αναλάμβαναν τέτοιες πρωτοβουλίες. Αυτές οι πρωτοβουλίες ήταν ανοιχτές για όλους τους μαθητές, με την προϋπόθεση ότι και οι ίδιοι εκδήλωναν ενδιαφέρον. Τίποτε δε γινόταν με τη μέθοδο της επιβολής.

Ας δούμε μερικές τέτοιες πρωτοβουλίες μαθητών, οι οποίες είχαν πολύ θετικά αποτελέσματα.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΛΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

Παρουσίαση εξωσχολικού βιβλίου

Το να κάνουμε κήρυγμα στους μαθητές να διαβάζουν εξωσχολικό βιβλίο δεν λέει τίποτε. Το να παραχωρήσουμε όμως την έδρα μας, εκ περιτροπής σε όλους τους μαθητές, για να παρουσιάσουν κάποιο εξωσχολικό βιβλίο λέει πολλά.

Πριν ο δάσκαλος παραχωρήσει την έδρα στους μαθητές, καλό είναι ο ίδιος να παρουσιάσει κάποιο εξωσχολικό βιβλίο που πρόσφατα διάβασε.

Η παρουσίαση του εξωσχολικού βιβλίου ακολουθεί περίπου την εξής διαδικασία :

Πρώτα αναφερόμαστε σε γενικές γραμμές στην υπόθεση του βιβλίου και στην εποχή που διαδραματίστηκαν τα γεγονότα. Δεν αναφερόμαστε σε πολλές λεπτομέρειες για να μη χαθεί το ενδιαφέρον και η περιέργεια για όσους μαθητές θέλουν να το διαβάσουν. Ακολουθεί κριτική της μορφής του βιβλίου. Δηλαδή, αν είχε καλές προτάσεις, αν η πλοκή μας κράτησε σε ενδιαφέρον, κ.τ.λ. Μετά ακολουθεί κριτική στο περιεχόμενο του βιβλίου. Θα αναφερθούμε στους ήρωες του βιβλίου, στις πράξεις τους, στα μηνύματα που εισπράξαμε απ` αυτούς, κ.τ.λ.

Εν ολίγοις, είναι πολύ σημαντικό στην εποχή της υπερπληροφόρησης και της παραπληροφόρησης που ζούμε, να είναι εκπαιδευμένοι οι μαθητές στην κριτική της μορφής και του περιεχομένου ενός βιβλίου.

Αφού ολοκληρώσει ο παρουσιαστής  αυτά που θέλει να πει, παραμένει στην έδρα και  δέχεται ερωτήσεις για το βιβλίο από τους συμμαθητές του. Τη συζήτηση συντονίζει ο ίδιος.

Ο δάσκαλος σε όλη αυτή τη διαδικασία κάθεται σε ένα θρανίο και παίζει το ρόλο του μαθητή, εκφράζοντας κι αυτός τα δικά του ερωτήματα, όταν του δοθεί ο λόγος από τον παρουσιαστή. Αυτή η σκηνή, να σηκώνω το χέρι μου για να πάρω το λόγο, είναι από τις πιο ωραίες στιγμές  ισότητας που βίωσα στην τάξη. Στην αρχή γελούσαν οι μαθητές, γελούσα κι εγώ, στην πορεία όμως η διαδικασία απέκτησε μια πολύ φυσική σοβαρότητα.

Αξίζει να αναφερθώ σε μερικά ερωτήματα μαθητών προς τους παρουσιαστές των βιβλίων,  όπως τις κατέγραψα στο προσωπικό μου ημερολόγιο :

–    Γιατί επέλεξες να παρουσιάσεις το συγκεκριμένο βιβλίο;

–    Σε τι σε ωφέλησε το βιβλίο που διάβασες ;

–   Τι θα έκανες εσύ στη θέση του ήρωα του βιβλίου ;

–   Τι ήταν εκείνο που σου άρεσε στον ήρωα του βιβλίου ;

–   Διαφωνώ για τη θετική άποψη που εξέφρασες για τον ήρωα του βιβλίου.

–  Μερικές πράξεις ήταν αρνητικές και δεν τις ανέφερες. ( Ο μαθητής που υπέβαλε αυτό το ερώτημα είχε διαβάσει το βιβλίο)

–   Πώς προμηθεύτηκες το συγκεκριμένο βιβλίο ; κ.τ.λ.

Μου έτυχε μια φορά ένας μαθητής να παρουσιάσει ένα  κακό βιβλίο ωμής προπαγάνδας, έχοντας την εντύπωση ότι παρουσιάζει ένα πολύ καλό βιβλίο. Δεν σταμάτησα την παρουσίαση – θα ήταν μεγάλο λάθος αν το έκανα – αλλά στη συνέχεια μας δόθηκε μια θαυμάσια ευκαιρία, η τάξη να συζητήσει κι αυτό το είδος βιβλίου.

Τα βιβλία που παρουσίαζαν οι μαθητές ήταν απ` τη βιβλιοθήκη του σπιτιού τους ή τα προμηθευόταν απ` τη δανειστική βιβλιοθήκη της τάξης. Από 2-3 βιβλία να φέρει ο κάθε μαθητής από το σπίτι του στην αρχή της σχολικής χρονιάς, με μηδέν έξοδα για το σχολείο, στήνεται μια  δανειστική βιβλιοθήκη στην τάξη. Τα βιβλία  πριν τοποθετηθούν στα ράφια θα πρέπει να ελέγχονται σε γενικές γραμμές από το δάσκαλο, ώστε να μην είναι περιεχομένου προπαγανδιστικού και ασκούν  προσηλυτισμό. Στο τέλος της σχολικής χρονιάς τα βιβλία θα επιστρέφονται πάλι στους μαθητές.

Παρουσίαση  θέματος

(κοινωνικού, αθλητικού, οικολογικού, υγείας, πολιτισμού κ.τ.λ.)

Οι μαθητές κατόπιν παρότρυνσης του δασκάλου και εφόσον οι ίδιοι το επιθυμούν, αναλαμβάνουν να παρουσιάσουν από την έδρα της τάξης ένα θέμα δικής τους επιλογής (κοινωνικό, αθλητικό, οικολογικό, υγείας, πολιτισμού κ.τ.λ.) Κι εδώ ακολουθείται η ίδια διαδικασία με την παρουσίαση εξωσχολικού βιβλίου. Δηλαδή ο μαθητής πρώτα παρουσιάζει το θέμα του απ` την έδρα της τάξης και μετά ακολουθεί συζήτηση την οποία συντονίζει ο ίδιος. Ο δάσκαλος σ` όλη αυτή τη διαδικασία πάλι είναι καθισμένος σε ένα θρανίο και παίζει το γνωστό ρόλο του μαθητή.

Οι μαθητές μ` αυτές τις παρουσιάσεις αποκτούν ευχέρεια λόγου και κοινωνικό θάρρος. Μαθαίνουν απ` τη μικρή ηλικία, όταν απευθύνονται σε ακροατήριο, να κοιτάνε  με αποφασιστικό βλέμμα όλους και κανέναν κι όχι  την οροφή της αίθουσας, αν είναι ασπρισμένη.

Κοιτώντας το αρχείο μου βρήκα μερικά θέματα που με επιτυχία είχαν παρουσιάσει οι μαθητές μου: Ολυμπιακοί αγώνες, Μεσογειακή διατροφή, ρύπανση περιβάλλοντος, βία στα γήπεδα, ναρκωτικά, αλκοολισμός, κάπνισμα, ειρήνη και πολιτισμός, χορός, θέατρο, κινηματογράφος κ.τ.λ. Θα σταθώ μόνο στο θέμα  «ναρκωτικά», η παρουσίαση του οποίου στην ΣΤ` τάξη  υπήρξε συγκλονιστική. Τη στιγμή της παρουσίασης του θέματος μια μαθήτρια ξέσπασε σε λυγμούς. Η τάξη πάγωσε. Τι συνέβαινε σ` αυτή τη μαθήτρια ; Το ιστορικό της είχε ως εξής : Ο πατέρας ήταν στη φυλακή για ναρκωτικά, η μεγάλη της αδελφή έκανε χρήση ναρκωτικών και η μητέρα της είχε προβλήματα ψυχικής υγείας και έπαιρνε  ηρεμιστικά χάπια.

Έγινε στην τάξη η ασυνήθιστη αυτή εκούσια εξομολόγηση της μαθήτριας, η οποία  επέφερε ένα σοκ σε όλους μας. Άφησα τη μαθήτρια να βγάλει από μέσα της ό,τι την βασάνιζε. Οι μαθητές άκουγαν αποσβολωμένοι.

Τελικά ωφέλησε αυτή η ιστορία ; Ανεπιφύλαχτα ναι ! Η μαθήτρια  βγήκε από την απομόνωση, ένιωσε κατανόηση και απέκτησε πραγματικούς φίλους  στην τάξη. Οι μαθητές ήρθαν στη θέση της και γι` αυτό την κατανόησαν τόσο πολύ. Τα προβλήματά της βέβαια δεν ήταν ποτέ δυνατόν να λυθούν. Ο πόνος της όμως μαλάκωσε.  Μπόρεσε να μιλήσει δημόσια για το πρόβλημά της και το κυριότερο να την καταλάβουν. Οι συμμαθητές της ωφελήθηκαν κι αυτοί, γιατί πήραν ένα μάθημα ζωής. Έμαθαν από το Δημοτικό Σχολείο και από τη συμμαθήτριά τους με τραγικό τρόπο πού οδηγεί ο δρόμος των ναρκωτικών. Κανείς δεν θα μπορούσε να τους το διδάξει τόσο καλά, πώς μπορεί να διαλυθεί μια οικογένεια !

Όλη αυτή η διαδικασία της παρουσίασης κάποιου θέματος απ` τους μαθητές, ήταν απ` τις πιο ωραίες στιγμές που έζησα μέσα στην τάξη. Μου θύμιζε το στίχο του ποιητή Γκαίτε «στάσου στιγμή». Δεν είναι τυχαίο ότι ούτε οι μαθητές μου ούτε κι εγώ λησμονήσαμε ποτέ αυτές τις στιγμές.

Με αρωγό τη σύγχρονη τεχνολογία (Google) έχω εντοπιστεί απ` τους παλιούς μαθητές μου και είναι συγκινητικό ότι – μετά 25 χρόνια – θυμούνται τόσο έντονα τις καλές πρακτικές και τα θέματα που παρουσίασαν από την έδρα της τάξης. Θα ήθελα να αναφέρω μερικά αποσπάσματα από τα πρόσφατα e mail  των παλιών μαθητών μου που έλαβα το 2010.

Ελένη : [37 χρονών σήμερα, ζει στην Ισπανία] «…Θυμάμαι έντονα και τα δύο εκείνα χρόνια στο σχολείο [αναφέρεται στις τάξεις  Ε` και ΣΤ`],  τους χορούς, (πάντα έχανα το βήμα και με βάζατε τελευταία), τις ομάδες, την εφημερίδα, το θέατρο, τις ομιλίες, τις συζητήσεις …»

Γιάννης : [37 χρονών σήμερα, ζει στην Αθήνα] «…Σας θυμάμαι σαν χθες , 27 χρονών παλικάρι τότε που ήρθατε και αλλάξατε τις μεθόδους διδασκαλίας που γνωρίζαμε…»

Παναγιώτα : [25 χρονών σήμερα, ζει στην Πάτρα] «Δεν έχετε ιδέα τι χαρά μου δίνετε δάσκαλε αυτή τη στιγμή. [Της είχα απαντήσει σε κάποιο e mail που μου έστειλε]. Μόλις χθες σας μελετούσαμε με τη Βικτορία και αναπολούσαμε τα χρόνια που περάσαμε όλοι μαζί… Είμαι σίγουρη ότι και τα παιδιά θα χαρούν πάρα πολύ να δουν ξανά τον παλιό τους δάσκαλο, τον παλιό τους φιλάρα ….»

Σάκης : [37 χρονών σήμερα, ζει στην Αθήνα] « …Για την ακρίβεια μου άνοιξες τον ορίζοντα του πόσο όμορφο μπορεί να είναι το λειτούργημα του δασκάλου και πόσο γοητευτική η μαθητεία. Κατ` επανάληψη έχω μιλήσει για σένα σε φίλους και γνωστούς, σταχυολογώντας όχι μόνο την έμπνευσή σου και την ποικιλία σου στο περιεχόμενο και τους τρόπους της γνώσης, αλλά κυρίως στην επιμονή σου να ασχοληθείς με παιδιά που ήταν στα όρια του αναλφαβητισμού τότε. Ποτέ δε θα ξεχάσω τη φορά που ο Γιάννης έκανε κι αυτός με τη σειρά του την ομιλία του στην τάξη, για τη βία στα γήπεδα, αν θυμάμαι καλά….»

Βασικές ερωτήσεις για έλεγχο κατανόησης του μαθήματος

Ο έλεγχος κατανόησης  ενός κεφαλαίου κάποιου μαθήματος (Ιστορίας, Θρησκευτικών, Φυσικών, Μελέτης Περιβάλλοντος, Γεωγραφίας και Αγωγής) είναι απαράδεχτο  να γίνεται ζητώντας απ` τους μαθητές την  απομνημόνευση του περιεχομένου. Όταν ο  μαθητής είναι σε θέση να απαντά  σε  3   με  4 το πολύ βασικές ερωτήσεις από το μάθημα, σημαίνει ότι κατανόησε και την ουσία του.

Στο δασκαλοκεντρικό μοντέλο διδασκαλίας τον έλεγχο κατανόησης του μαθήματος αναλαμβάνει ο δάσκαλος, απευθύνοντας στην τάξη  μερικές βασικές ερωτήσεις και ζητώντας απ` τους μαθητές την απάντησή τους. Η  διαδικασία αυτή είναι αρκετή για να ελεγχθεί η αφομοίωση της ύλης.

Στο ομαδοκεντρικό μοντέλο διδασκαλίας, αντί για εξέταση του μαθήματος, έχουμε μια συζήτηση  την οποία οργανώνουν εκ περιτροπής οι ομάδες της τάξης. Τότε οι μαθητές αισθάνονται περισσότερο ότι αυτοελέγχονται παρά ότι εξετάζονται. Όταν οι μαθητές δυσκολεύονται, υπάρχει και η διακριτική βοήθεια του δασκάλου. Αναλυτικά η διαδικασία αυτή έχει ως εξής:

Από τη στιγμή που ολοκληρώνεται η παράδοση ενός κεφαλαίου, τον «έλεγχο» κατανόησής του αναλαμβάνει για το επόμενο μάθημα  μία ομάδα της τάξης. Ανάλογα με το αριθμό των μαθητών η τάξη μπορεί να είναι χωρισμένη  από 4 έως 6 ομάδες. Τα μέλη της ομάδας έχουν την υποχρέωση να φέρουν στον υπεύθυνο της ομάδας (είναι ρόλος τον οποίο αναλαμβάνουν εκ περιτροπής όλα τα μέλη της ομάδας) 2 με τρεις 3 βασικές ερωτήσεις ο καθένας, τις οποίες οι ίδιοι έχουν την υποχρέωση να γνωρίζουν άριστα Όταν ο μαθητής είναι σε θέση να απαντά σε 2 με 3 ερωτήσεις από το κεφάλαιο που διδάχθηκε, αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί εκπαιδεύεται να κεντράρει στην ουσία του μαθήματος κι όχι στα επουσιώδη.

Ο υπεύθυνος της ομάδας ταχτοποιεί τις ερωτήσεις αυτές, με βάση το ουσιώδες και το επουσιώδες του περιεχομένου και ομαδοποιεί τις ίδιες ερωτήσεις. Συγκεντρώνονται συνήθως 5 με 6 βασικές ερωτήσεις, ίσως και περισσότερες μερικές φορές. Και η  «εξέταση»  της τάξης αρχίζει, με τον  υπεύθυνο της ομάδας να υποβάλλει τις ερωτήσεις για να απαντηθούν. Παράλληλα αναφέρει και τα ονόματα των μαθητών που έφεραν τη συγκεκριμένη ερώτηση. Ο δάσκαλος έχει πάρει κι αυτός τη θέση του σε κάποια ομάδα, παίζοντας το ρόλο του μαθητή.

Ο υπεύθυνος της ομάδας  μπορεί να επιλέξει όποιον μαθητή επιθυμεί, ακόμη κι αυτόν που έφερε την ερώτηση, για να τον ελέγξει αν ο ίδιος γνωρίζει την ερώτηση που έχει υποβάλλει στους συμμαθητές του. Έτσι οι μαθητές γίνονται πιο υπεύθυνοι. Στην αρχή επιλέγουν τους φίλους τους και τους καλούς μαθητές, για να απαντήσουν στις ερωτήσεις που υποβάλλουν, αλλά στην πορεία αυτό υποχωρεί και γίνονται πολύ δίκαιοι. Σε όλη αυτή τη διαδικασία – που διαρκεί περίπου 10 λεπτά – μερικές φορές μπαίνει κι ο δάσκαλος στο «παιχνίδι» και σηκώνει  κι αυτός το χέρι του, ζητώντας να απαντήσει στην ερώτηση. Η ιστορία αυτή μπορεί να φαίνεται αστεία, αλλά δεν είναι  έτσι. Όσοι  εφήρμοσαν ανάλογες πρακτικές, γνωρίζουν καλά ότι στην αρχή οι μαθητές ξαφνιάζονται και γελάνε, γελάει κι ο δάσκαλος,  στην πορεία όμως  τα πράγματα σοβαρεύουν και πολύ μάλιστα !

Ας δούμε όμως, πώς οι μαθητές έβλεπαν αυτή τη δραστηριότητα στην τάξη.

Ευγενία Ε` τάξη : « Ο τρόπος που γινόταν η εξέταση του μαθήματος ήταν ο καλύτερος που έχω συναντήσει. Ένιωσα πράγματι υπεύθυνο άτομο. Θυμάμαι την πρώτη μου εξέταση. Τι αγωνία ήταν εκείνη ! Έτρεμα ολόκληρη ! Με είχε πιάσει κρύος ιδρώτας κι ας μη το έδειχνα ! Μα όταν άρχισα το μάθημα κι έκανα την πρώτη μου παρατήρηση ! Αν ξέρατε πώς ένιωσα ! Και έπεσα από τα σύννεφα όταν μου είπατε στο πρώτο μάθημα τη λέξη  «εκπληκτική!»Εάν μπορούσατε να καταλαβαίνατε τη συγκίνησή μου !…»

Κώστας Ε` τάξη :  « Σαν υπεύθυνος ομάδας που μπήκα γνώρισα από πιο κοντά το σύστημα αυτό. Παρατήρησα ότι μας διευκόλυνε να γίνουμε υπεύθυνοι και να μπορούμε να πούμε τη γνώμη μας ελεύθερα…»

Κατερίνα ΣΤ` τάξη : «Με το σύστημα των ομάδων και τις βασικές ερωτήσεις μπόρεσα και ανακάλυψα τις δυνατότητές μου…»

Κωνσταντίνα ΣΤ` τάξη : «Η εξέταση των μαθημάτων με ομάδες μάς έκαναν να νιώθουμε κάτι μέσα στην τάξη. Μας ανέπτυξαν την κριτική, την αυτενέργεια και την πρωτοβουλία…..»

Αυτή την καλή πρακτική, την επικροτούν  με ενθουσιασμό και οι γονείς, καθώς βλέπουν το παιδί τους να αποκτά ξαφνικά καλή διάθεση για να πάει στο σχολείο, να θέλει να συζητάει για τις δραστηριότητες στην τάξη κ.τ.λ. Ας δούμε μερικές απόψεις γονέων.

Μητέρα μαθητή Ε` τάξης : «Με το χωρισμό της τάξης σε ομάδες συνήθισαν τα παιδιά μας να εργάζονται μεταξύ τους. Με τις βασικές ερωτήσεις τα παιδιά έμπαιναν στην ουσία του θέματος, χωρίς να λιμνάζει η όλη διδασκαλία σε ανούσια πράγματα Έμαθαν να εργάζονται σωστά  μέσα και έξω από το σχολείο. Το σύστημα αυτό ωφέλησε την απόδοση των παιδιών μας.»

Μητέρα μαθήτριας ΣΤ` τάξης : « Πιστεύω ότι το σύστημα με τις βασικές ερωτήσεις, αφ` ενός βοήθησε τα παιδιά να μαθαίνουν ευκολότερα και αφετέρου τους έδωσε θάρρος να μιλούν πιο ελεύθερα και να αισθάνονται φίλοι με το δάσκαλό τους…..»

Περισσότερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο αντίλογος μερικών γονέων :

Δασκάλα και μητέρα μαθητή  Γ` τάξης Δημοτικού (16 χρόνια υπηρεσίας):

Σε μια συζήτηση που κάναμε στο σχολείο για το πώς πρέπει να ελέγχεται η αφομοίωση της ύλης στους μαθητές με σοκάρισε, όταν την άκουσα να λέει : «Για μένα ο μαθητής έχει κατανοήσει το μάθημα, όταν ξέρει να το λέει απέξω από εκεί ως εκεί.» Την ώρα που έλεγε αυτή την άποψη είχε  ανοίξει ένα  σχολικό βιβλίο και έδειχνε με το δείχτη του χεριού της την αρχή και το τέλος ενός  κεφαλαίου. Δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς, γιατί ο γιος της (μαθητής στη Γ` Δημοτικού) δεν ήθελε καμιά βοήθεια στο σπίτι από τη δασκάλα – μητέρα του.

Μητέρα μαθητή ΣΤ` τάξης: «Ο τρόπος εξέτασης των μαθημάτων με ερωτήσεις – απαντήσεις,  βέβαια μπορεί να αφομοιώνεται το μάθημα καλύτερα, αλλά νομίζω ότι τους έκανε πιο τεμπέληδες. Διάβαζαν λιγότερο και μόνον όσα, αυτοί κατά τη γνώμη τους θεωρούσαν απαραίτητα. Ζητώ συγγνώμη για τις απόψεις μου.»

Η συγκεκριμένη κυρία εκφράστηκε επώνυμα, παρόλο που το ερωτηματολόγιο που τους είχα δώσει να συμπληρώσουν, δε ζητούσε κάτι τέτοιο. Μου έδωσε όμως την αφορμή να έχω μια συζήτηση μαζί της για την άποψη αυτή, που εμπεριείχε μια αντίφαση. Ο γιος της ήταν πολύ καλός μαθητής, αφομοίωνε με καταπληκτική ταχύτητα τη διδακτέα ύλη στο σχολείο και δεν χρειαζόταν στο σπίτι πολύ διάβασμα. Της είπα ότι θα έπρεπε να χαίρεται για το γιο της που καταφέρνει από το σχολείο να μαθαίνει την ουσία των μαθημάτων. Δεν ξέρω αν την έπεισα τότε, αλλά ο γιος της αργότερα, ο Σάκης, εισήχθη στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, στο τμήμα Χημικών – Μηχανικών, όπως το πληροφορήθηκα από το e mail που μου έστειλε πρόσφατα. Για να δούμε όμως  ποια ήταν η άποψη του Σάκη τότε, για το ίδιο θέμα ;

Σάκης ΣΤ` τάξη: «Είναι η πρώτη φορά που σε μια ολόκληρη χρονιά συμμετέχω σε κάθε μάθημα. Αυτό οφείλεται χάρη στις ομάδες και το σύστημα των ερωτήσεων…»

Αυτή η λογική μερικών γονέων να θέλουν ο δάσκαλος να βάζει  πολλές εργασίες στο σπίτι, περνάει μερικές φορές και στα παιδιά με τον ίδιο αντιφατικό τρόπο. Από τη μια τους αρέσει ό,τι γίνεται στην τάξη, από την άλλη όμως μεταφέρουν την ανασφάλεια των γονιών τους, μήπως δεν τα καταφέρουν στο Γυμνάσιο. Ανέσυρα από το αρχείο μου μερικές τέτοιες απόψεις.

Μαρία ΣΤ` τάξη: «Είχαμε πολύ ωραίες μεθόδους διδασκαλίας μέσα στην τάξη, αλλά χρειαζόταν πιο πολλές εργασίες, γιατί θα τα βρούμε μπαστούνια στο Γυμνάσιο….»

Γεωργία ΣΤ` τάξη: «Οι εκδηλώσεις, οι διδακτικές επισκέψεις, η κριτική διαφόρων βιβλίων, οι βασικές ερωτήσεις, ήταν τόσο ωραία και δεν ξανάρχονται. Βέβαια για να λέμε την αλήθεια έπρεπε να βάζετε περισσότερες εργασίες και να ήσασταν πιο αυστηρός στα μαθήματα, γιατί στο Γυμνάσιο θα τα βρούμε σκούρα….»

Δυστυχώς, δεν γνωρίζω σήμερα τους δρόμους που ακολούθησαν η Μαρία και η  Γεωργία για να σας τους γράψω. Θα ήταν ενδιαφέρον όμως να γνώριζα τις σημερινές τους απόψεις  μετά 25 χρόνια. Στο πέρασμα του χρόνου μένει ζωηρά στη μνήμη μας αυτό που αξίζει να μείνει. Πολλές φορές τυχαίνει να συναντάμε παλιούς δασκάλους και καθηγητές στο δρόμο, και δεν έχουμε να θυμηθούμε τίποτε το καλό, εκτός ότι μας δίδαξαν ένα ή δύο χρόνια. Τι διδασκαλία ήταν αυτή;

Έγραψα αυτή την παράγραφο – τον αντίλογο των γονέων – για να επισημάνω στους εκπαιδευτικούς ότι δεν πρέπει να υποκύπτουν στις πιέσεις μερικών γονέων που ζητούν πολλές εργασίες για το σπίτι. «Ουκ εν τω πολλώ το ευ », έλεγαν οι αρχαίοι. Οι δάσκαλοι να αποφεύγουν να ενστερνίζονται τη λογική των γονέων να θεωρούν καλό δάσκαλο αυτόν που βάζει πολλές εργασίες για το σπίτι, γιατί έτσι ετοιμάζει τα παιδιά καλύτερα για το Γυμνάσιο.

Ο καταμερισμός του χρόνου ομιλίας δασκάλου και  μαθητών μέσα στην τάξη  είναι σε τελική ανάλυση αυτό που καθορίζει την ποιότητα και την επιτυχία των διδακτικών ωρών. Γι` αυτό μη διστάζετε, δάσκαλοι, να παραχωρείτε την έδρα στους μαθητές σας.

Οι μαθητές είναι καλοί κριτές των μεθόδων διδασκαλίας

Αξίζει να αναφερθώ στις απόψεις των μαθητών μου, σε μια τάξη που την είχα δύο συνεχόμενα χρόνια (Ε` και ΣΤ`). Στην Ε` τάξη εργαστήκαμε με εναλλαγές στις μεθόδους διδασκαλίας  και με πολλές αρμοδιότητες να αναλαμβάνουν οι ομάδες της τάξης. Στην ΣΤ` τάξη επανέφερα ως κυρίαρχη μέθοδο διδασκαλίας τη μετωπική, γνωστή στους μαθητές, από τις πρώτες τέσσερις τάξεις του Δημοτικού.

Η αλλαγή αυτή έγινε, γιατί στην ΣΤ` τάξη είχαν έρθει τότε (1985 – 1986) τα  καινούρια βιβλία, τα οποία μας δημιούργησαν επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητά τους. Ήταν βιβλία κλειστής σκέψης με προγραμματισμένες διδασκαλίες, που δεν άφηναν πολλά περιθώρια για καινοτομίες στην τάξη. Για να μη πελαγοδρομώ ανάμεσα σε δύο βάρκες, με το ένα πόδι στις καινοτομίες και το άλλο στις προγραμματισμένες διδασκαλίες, επέλεξα το δρόμο των νέων βιβλίων.

Αξίζει να αναφερθώ πώς εκφράστηκαν οι μαθητές σ` αυτή την απότομη αλλαγή που τους έγινε στην ΣΤ` τάξη :

Ευγενία ΣΤ` τάξη : «Φέτος στεναχωρήθηκα, όταν σταματήσατε το θαυμάσιο σύστημα με τις ομάδες. Και το λέω θαυμάσιο, γιατί με αυτόν τον τρόπο διδασκαλίας, δίνατε την ευκαιρία στα παιδιά να συνεργάζονται μεταξύ τους και να συμμετέχουν και αυτά στη δημιουργία της εξέτασης των μαθημάτων. Έδειξα όμως κατανόηση, γιατί ήξερα για να το κάνετε αυτό είχατε σοβαρούς λόγους.…..»

Αθηνά ΣΤ` τάξη : « Στην Πέμπτη τάξη μάς είχατε μάθει ένα πολύ καλό σύστημα με τις ομάδες. Η χρονιά πέρασε πάρα πολύ ωραία, με μεγάλες αποδόσεις. Στον υπεύθυνο της ομάδας του δινόταν η ευκαιρία να αποκτήσει πολλά δικαιώματα. Φέτος, όμως, δυστυχώς το διακόψατε και δεν ξέρω για ποιο λόγο….»

Ελεάννα ΣΤ` τάξη : « Είχαμε αρχίσει τα μαθήματα. Τα πηγαίναμε πολύ καλά, μέχρι που κάτι συνέβη και ο κύριος μας κατήργησε τις ομάδες. Ήταν μια σκληρή τιμωρία, γιατί δε φταίγαμε εμείς, αλλά τη δεχτήκαμε. Είχαμε συνηθίσει να κάνουμε τα μαθήματα χωρίς τρακ….»

Στο ίδιο μήκος κύματος είναι και οι υπόλοιπες απόψεις των μαθητών αυτής της τάξης.

Καλλιτεχνικές  συλλογικές δραστηριότητες

Καλλιτεχνικές συλλογικές δραστηριότητες με πρωταγωνιστές τους μαθητές, είναι πολλές που μπορούν να   εφαρμοστούν στην τάξη. Θα αναφερθώ σύντομα μόνον σε δύο, που ενώ είναι πολύ γνωστές σε όλους τους δασκάλους, λίγοι όμως τις εφαρμόζουν : Τη θεατρική παράσταση και τη δραματοποίηση μαθήματος. Και οι δύο  είχαν ενταχθεί με επιτυχία στο εκπαιδευτικό μου έργο, όταν ήμουν μάχιμος δάσκαλος.

Στις δύο αυτές καλλιτεχνικές δραστηριότητες πάλι παραχωρούσα την έδρα μου στους μαθητές,  με την ευρύτερη έννοια του όρου, εφόσον τους άφηνα χώρο και χρόνο για καλλιτεχνική έκφραση και δημιουργία.

Η τέχνη ανεβάζει την ποιότητα του σχολείου σε πολύ υψηλά επίπεδα. Το σχολείο γίνεται πιο  ευχάριστο, πιο δημιουργικό και επιτυγχάνονται καλύτερες διαμαθητικές και παιδαγωγικές σχέσεις.

Οι παρουσιάσεις στην τάξη εξωσχολικών βιβλίων και διαφόρων θεμάτων (κοινωνικών, αθλητικών, οικολογικών, κ.τ.λ.) που αναλύθηκαν πιο πάνω λεπτομερώς, αφορούν κυρίως την ατομική προσπάθεια του κάθε μαθητή, εφόσον δίνεται η δυνατότητα σε έναν-έναν χωριστά να προβάλει δημόσια την εργασία του.

Η θεατρική παράσταση και η δραματοποίηση μαθήματος είναι συλλογικές προσπάθειες των μαθητών. Δίνεται η δυνατότητα στους μαθητές, με την καθοδήγηση του δασκάλου, να εργασθούν συλλογικά και  να προβάλουν την εργασία τους. Γι` αυτό και η σημασία τους είναι πολύ μεγάλη. Επίσης, στη συλλογική προσπάθεια ανήκουν και όλα τα Σχέδια Εργασίας (projects) που προτείνουν τα σημερινά βιβλία.

Θεατρική παράσταση

Θα αναφερθώ στις εμπειρίες  που είχα ως μάχιμος δάσκαλος στη θεατρική παράσταση και στις επιδράσεις που είχε στις ψυχές των παιδιών. Τότε χρησιμοποιούσα τις διδακτικές ώρες της Αισθητικής Αγωγής για να γίνονται οι πρόβες. Σήμερα μπορούμε κάλλιστα να εντάξουμε την θεατρική παράσταση στις ώρες της Ευέλικτης Ζώνης.

Η διαδικασία  της θεατρικής παράστασης (το  Σχέδιο Εργασίας όπως θα λέγαμε σήμερα) είχε περίπου τα εξής στάδια :

1. Πληροφόρηση των μαθητών για τη γέννηση του θεάτρου, το αρχαίο θέατρο, το σύγχρονο θέατρο, τα θεατρικά είδη, κ.τ.λ.
2. Παρακολούθηση μιας καλής θεατρικής παράστασης από επαγγελματίες   ηθοποιούς σε θεατρική αίθουσα, εφόσον υπήρχε αυτή η δυνατότητα.
3. Επίσκεψη σε ένα αρχαίο θέατρο, εφόσον υπήρχε αυτή η δυνατότητα.
4. Επιλογή του θεατρικού έργου κατόπιν συζήτησης στην τάξη.
5. Μοίρασμα των ρόλων κατόπιν συζήτησης στην τάξη.
6. Πρόβες για την ετοιμασία της θεατρικής παράστασης.
7. Ετοιμασία θεατρικής σκηνής και ενδυμασιών.
8. Γνωστοποίηση της θεατρικής παράστασης στο ευρύ κοινό.
9. Παρουσίαση της θεατρικής παράστασης στους γονείς και στους μαθητές του σχολείου.
10.  Κριτική και αυτοκριτική της θεατρικής παράστασης μέσα στην τάξη.

Όλοι οι μαθητές συμμετείχαν στη θεατρική παράσταση. Άλλοι στη σκηνή, άλλοι στα παρασκήνια, άλλοι στο φωτισμό, άλλοι στη μουσική επένδυση του έργου, άλλοι στην υποδοχή του κόσμου, άλλοι στη φωτογράφηση της παράστασης κ.τ.λ. Ο καταμερισμός των ρόλων πρέπει να είναι δίκαιος και να γίνεται κατόπιν συζήτησης με τους μαθητές, λαμβάνοντας φυσικά υπόψη και την ιδιαίτερη κλίση τους. Συνήθως, όλοι οι μαθητές θέλουν να παίξουν κάποιο ρόλο και μερικές φορές δε χωράνε όλοι στο θεατρικό έργο. Ο δάσκαλος πρέπει να χειριστεί με μεγάλη ευαισθησία αυτό το θέμα. Έτσι μόνον δεν θα υπάρξουν πικρίες για τις συγκεκριμένες επιλογές. Αυταρχικός καταμερισμός των ρόλων δημιουργεί προβλήματα.

Με νοσταλγία θυμάμαι εκείνες τις ημέρες της παρουσίασης των θεατρικών παραστάσεων. Ήταν ένα πραγματικό πανηγύρι για όλους μας.

Ανατρέχοντας  στο αρχείο μου για να γράψω αυτές τις καλές πρακτικές, ανέσυρα  εκμυστηρεύσεις  παλιών μαθητών μου για το θέατρο.

Κατερίνα ΣΤ` τάξη : «Από την πρώτη τάξη του Δημοτικού είχα ένα μεγάλο όνειρο : να παίξω στην ΣΤ` τάξη θέατρο ! Είχαμε γίνει “τσιμπούρια” στο δάσκαλό μας από την πρώτη μέρα που τον γνωρίσαμε. Τελικά ο κύριος μας ανήγγειλε πως θα παίξουμε θέατρο ! Τι ευτυχία ! Ξεφωνήματα χαράς ακούγονταν στην τάξη. Πώς να κρατηθούμε ; Χρόνια ολόκληρα περιμέναμε αυτή τη στιγμή…. Το πιο ωραίο ήταν, όταν μετά την παράσταση μας μοίρασαν από ένα τριαντάφυλλο γιατί λέει “ξεπεράσαμε τους εαυτούς μας”. Το λουλούδι αυτό θα το αποξηράνω και θα το κρατήσω για όλη μου τη ζωή…. Κάτι που μου έκανε εντύπωση ήταν μια δακρυσμένη κυρία, που μόλις με είδε άρχισε να μου λέει συγχαρητήρια και πώς έκανα τον κόσμο να δακρύσει. Δεν την ήξερα, όμως μου μίλησε σαν να με ήξερε χρόνια ! Όλα πήγαν όπως τα θέλαμε. Όλα τα παιδιά ήμασταν σαν μια οικογένεια. Δέθηκα τόσο πολύ με τους συμμαθητές μου ! Τώρα άρχισα να αναπολώ τις όμορφες στιγμές που περνούσα στο σχολείο με τις πρόβες, τη φασαρία και την προσπάθεια για το μεγάλο αυτό σκοπό μας. Για το μεγάλο εκείνο όνειρο. Πόσο θα ήθελα να γινόταν όλα πάλι από την αρχή !…»

Ιωάννα  ΣΤ` τάξη : « Είμαι πολύ λυπημένη  και μετανιωμένη που δε θέλησα να παίξω κι εγώ θέατρο. Θα ήθελα να παίξουμε άλλη μια φορά θεατρικό και να παίξω και εγώ. Ακόμη κι αν δε γίνει αυτό, θέλω να ονειρευτώ ότι παίζω και δίνω τον καλύτερο εαυτό μου….»

Τάσος ΣΤ` τάξη: «Τέλειωσε η γιορτή και δεχτήκαμε όλοι θερμά χειροκροτήματα. Μας μοίρασαν και λουλούδια. Εκείνη την ώρα βρέθηκα στον έβδομο ουρανό. Ένιωθα υπέροχα, χαρούμενα και ήμουν ευχαριστημένος. Όμως για να δεχτούμε όλα αυτά τα θερμά χειροκροτήματα κάναμε πολλή δουλειά. Ιδρώσαμε, κουραστήκαμε, θυσιάσαμε ελεύθερο χρόνο. Ακόμη πέτυχε η γιορτή μας, γιατί υπήρχε τέλεια συνεργασία  γονέων, μαθητών και δασκάλου….»

Μαρία ΣΤ` τάξη : « Γκαπ ! Γκουπ ! Αχ ! σήμερα χαλάνε τη σκηνή [ το σχολείο δεν είχε μόνιμη σκηνή και όλα τα παιδιά με πόνο στην καρδιά και  βουρκωμένα τα μάτια κάνουμε μάθημα. Είναι θλιβερό,  δεν μπορώ να το ακούω…..»

Με τα ίδια περίπου συγκινητικά λόγια εκφράστηκαν και οι υπόλοιποι μαθητές.

Δραματοποίηση μαθήματος

Ως μάχιμος δάσκαλος έχω κάνει πολλές δραματοποιήσεις μαθημάτων και γνωρίζω από πρώτο χέρι τα αποτελέσματα αυτής της δραστηριότητας.

Ανά τακτά χρονικά διαστήματα δραματοποιούσα μερικά κεφάλαια μαθημάτων, τα οποία προσφέρονταν για κάτι τέτοιο κι αυτό ήταν  ένα «ιντερμέτζο» χαράς και ευχαρίστησης για τους μαθητές. Έτσι η αφομοίωση της ύλης επιτυγχάνονταν ακόμη καλύτερα. Η δραματοποίηση του μαθήματος είναι μια καλλιτεχνική έκφραση και ένα πολύ ωραίο εύρημα, για να ανεβαίνει η καλή διάθεση των μαθητών.

Στη σχολική δραματοποίηση δεν χρειάζονται πρόβες, γιατί δεν πρόκειται για θέατρο. Κυρίαρχη έκφραση των μαθητών εδώ είναι ο αυτοσχεδιασμός στο ρόλο που υποδύονται. Έτσι σε 10 περίπου λεπτά της ώρας η δραματοποίηση ολοκληρώνεται.

Ο δάσκαλος πάλι παίζει το ρόλο του μαθητή και καμιά φορά – γιατί όχι – κι αυτός παίρνει μέρος στη δραματοποίηση του μαθήματος, γεγονός που διασκεδάζει ακόμη περισσότερο τους μαθητές, αλλά και τον ίδιο.

Αντί Επιλόγου

Αντί επιλόγου, θα ήθελα να μιλήσουν δύο παλιοί μαθητές μου. Οι απόψεις τους έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθόσον οι ίδιοι βίωσαν τις καλές  πρακτικές που ανέφερα.

Αθανασία  ΣΤ` τάξη : «Καινούρια πράγματα για μένα, όπως οι ομάδες, όπως να κρατάω βασικές σημειώσεις και να εντοπίζω τις βασικές ερωτήσεις των μαθημάτων. Πρωτόγνωρα πράγματα που άρχισαν σιγά – σιγά να ακονίζουν το μυαλό μου. Οι πρωτοβουλίες, όπως η παρουσίαση βιβλίων και διαφόρων κοινωνικών θεμάτων από την  έδρα του κυρίου, το θέατρο, όλα αυτά με έκαναν να νιώθω σημαντική. Η τάξη μας ήταν μια δημιουργία. Δεν ήταν μόνο ξερά πράγματα, ήταν γνώση αληθινή. Παρατήρησα όλη τη χρονιά ότι πολλά παιδιά βελτιώθηκαν στην ομιλία τους, στην έκθεσή τους, στον τρόπο συμπεριφοράς τους. Αυτά που στην αρχή μας φάνηκαν τόσο περίεργα, διαπίστωσα ότι άφηναν τα παιδιά να δείξουν τον εαυτό τους. Μέχρι τώρα μαθαίναμε, από αυτή τη χρονιά κατάλαβα πώς είναι να ζεις το μάθημα.»

Βασίλης ΣΤ` τάξη : «Τις πρώτες μέρες λέγαμε για το δάσκαλό μας,  τα παιδιά κι εγώ, ότι θα του πάρουμε τον αέρα και θα τον κάνουμε ό,τι θέλουμε. Με τις ομάδες όμως ήταν αλλιώτικα. Μας έβαλε τα δύο πόδια σε ένα παπούτσι. Όχι βέβαια με το ξύλο ή τις φωνές, αλλά με ένα δικό του τρόπο. Με ένα τρόπο που μόνος μου χωρίς να το θέλω έβαζα τις ευθύνες μέσα μου. Δηλαδή δε μου έλεγε, γράψε εκείνο, κάνε το άλλο. Μόνος μου καταλάβαινα τι έπρεπε να κάνω. Ως υπεύθυνος ομάδας ήθελα να σταθώ στο ύψος μου. Όσα ήθελα να πω δεν χωράνε πουθενά….»

Όλες οι δραστηριότητες που αναφέρθηκαν στις καλές πρακτικές, σήμερα  μπορούν να ενισχύονται – όπως προανέφερα – και από τις ώρες  της  Ευέλικτης Ζώνης. Μια σπουδαία καινοτομία, που δυστυχώς κινδυνεύει να πέσει στο κενό. Στο άρθρο μου «Το εκπαιδευτικό μας σύστημα ανέτοιμο να συμβάλει στην αποδοχή της  Ευέλικτης Ζώνης» γίνεται μια λεπτομερής αναφορά επί του θέματος αυτού.

Κλείνοντας θα ήθελα να επισημάνω για άλλη μια φορά  στους εκπαιδευτικούς,  να μη διστάζουν να δίνουν πρωτοβουλίες στους μαθητές τους. Φτάνει μόνον, να ενδιαφέρονται καθημερινά για την υλοποίησή τους.

Γρεβενά  11 Αυγούστου 2010

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΤΟ

ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

β` έκδοση

Αναστάσιος Αγγ. Τασινός

Για να διαβάσετε το βιβλίο πατήστε ΕΔΩ

Του Αναστασίου Τασινού

Υπηρετώντας 32 χρόνια στη Δημοτική εκπαίδευση είδα όλο το φάσμα της συμπεριφοράς των γονέων προς τα παιδιά τους^. από την υπερπροστασία έως την πλήρη αδιαφορία. Σχηματικά θα έλεγα ότι στο μέσον βρίσκεται η σωστή συμπεριφορά, γιατί τότε τα παιδιά αναπνέουν ελεύθερα, νιώθουν ασφαλή, ενώ ταυτόχρονα μαθαίνουν τα όρια τους. Στις ακραίες μορφές ενδιαφέροντος των γονέων, δημιουργούνται ψυχολογικά προβλήματα στα παιδιά, που μερικές φορές τα ακολουθούν και στην υπόλοιπη ζωή τους. Τα παιδιά που οι γονείς τους είναι αδιάφοροι υπάρχει περίπτωση να βρουν καταφύγιο στην καλή παιδαγωγική του δασκάλου. Τα υπερπροστατευμένα, όμως, παιδιά είναι σε πολύ δύσκολη θέση, γιατί η αρνητική συμπεριφορά των γονέων (κυρίως της μητέρας) καταπιέζει καθημερινά την προσωπικότητά τους.

Έκανα τον παραπάνω πρόλογο για να αναφερθώ σε μια ξεχωριστή περίπτωση θετικής συμπεριφοράς γονέων στο 8^ο Δημοτικό Σχολείο Ιωαννίνων, στο οποίο  ήμουν διευθυντής. Η κόρη τους Όλγα, μαθήτρια τότε της ΣΤ` τάξης, ένα μήνα περίπου πριν τελειώσει το σχολικό έτος, είχε την ατυχία να σπάσει το πόδι της. Το ατύχημα όμως αυτό, δεν στάθηκε ικανό να την καθηλώσει στο σπίτι. Με τις πατερίτσες και την ενθάρρυνση των γονέων της ερχόταν καθημερινά στο σχολείο. Είχε μεγάλη θέληση και δύναμη μέσα της και προσπαθούσε να ανταπεξέλθει στις καθημερινές δυσκολίες.

Μια μέρα η Όλγα με αιφνιδίασε, όταν μου ανακοίνωσε την έντονη επιθυμία της να συμμετάσχει στην ολοήμερη εκδρομή, η οποία είχε προγραμματιστεί από τους μαθητές των δύο τμημάτων της ΣΤ` τάξης και τις δασκάλες τους από την αρχή της σχολικής χρονιάς. Δεν είχα κανένα λόγο να μην ικανοποιήσω την επιθυμία της, από τη στιγμή που θα τη συνόδευε η μητέρα της.

Το πρόγραμμα της εκδρομής δεν ήταν εύκολο για το τραυματισμένο πόδι της, γιατί περιλάμβανε ανάβαση στο μνημείο του Ζαλόγγου, περιήγηση στους αρχαιολογικούς χώρους του Νεκρομαντείου της Πρέβεζας, μεσημεριανό φαγητό στην παραλία της Αμμουδιάς και απογευματινό περίπατο στα δρομάκια της Πάργας.

Την ημέρα της εκδρομής, ώρα 7 το πρωί, η Όλγα, η μητέρα της και οι συμμαθητές της, ήταν έξω  από το σχολείο και περίμεναν το λεωφορείο για να επιβιβαστούν. Η μεγάλη στιγμή για να ζήσουν το όνειρό τους είχε φθάσει.

Ο πρώτος σταθμός της εκδρομής ήταν το μνημείο του Ζαλόγγου. Αποβιβαστήκαμε στο Μοναστήρι του Αγίου Δημητρίου και όλοι μαζί πήραμε το λιθόστρωτο ανηφορικό μονοπάτι των 400 και πλέον σκαλοπατιών, που οδηγούσε στην κορυφή του μικρού βουνού, όπου βρισκόταν το μνημείο με τις Σουλιώτισσες. Ήμουν πρώτος στην πορεία και έδινα το ρυθμό της ανάβασης, γι` αυτό και κατά διαστήματα κοιτούσα προς τα πίσω για να δω, αν οι μαθητές ακολουθούσαν το μονοπάτι. Ξαφνικά το μάτι μου καρφώθηκε στην Όλγα. Αιφνιδιάστηκα όταν την είδα, γιατί νόμιζα ότι είχε μείνει στο λεωφορείο. Όμως, με τις πατερίτσες και με τη μητέρα της δίπλα, με το δικό της ρυθμό ανέβαινε το βουνό. Όπου υπήρχαν σκαλοπάτια με απότομη κλίση, η μητέρα ζαλωνόταν  την κόρη και συνέχιζαν. Η προσπάθειά της με είχε συνεπάρει και διαρκώς κοίταζα προς τα πίσω. Παρόλο ότι η ανάβαση ήταν δύσκολη για το τραυματισμένο πόδι της, πίστευα ότι θα τα καταφέρει.

Μόλις έφθασα  στην κορυφή, πριν πω δυο λόγια στους μαθητές για το ιστορικό γεγονός που συμβολίζει το μνημείο, περίμενα πρώτα να έρθει και η Όλγα για να την συγχαρώ δημόσια. Η προσπάθειά της ήταν συγκινητική! Τελικά πέτυχε το στόχο της! Όλοι μαζί τη χειροκροτήσαμε! Είχε ιδρώσει, είχε κοκκινίσει, αλλά το πρόσωπό της έλαμπε από χαρά! Την ίδια χαρά διέκρινα και στο πρόσωπο της μητέρας, όταν δημόσια επιβράβευσα την κόρη της. Η συνέχεια της εκδρομής ήταν παιχνιδάκι για την Όλγα.

«Μπράβο σε αυτούς τους γονείς [η μητέρα Δανέζα, ο πατέρας Έλληνας], που διαπαιδαγωγούν την κόρη τους με αυτόν τον τρόπο!» σχολίασαν οι δασκάλες της ΣΤ` τάξης. Πιστεύω ότι μια τέτοια αγωγή ετοιμάζει τα παιδιά με τον καλύτερο τρόπο για τον αγώνα της ζωής.

Στη φωτογραφία βλέπουμε την Όλγα, μετά την υπερπροσπάθειά της, δίπλα στο μνημείο να στηρίζεται στις πατερίτσες και να χαμογελάει! Μια εικόνα τα λέει όλα!

Ιωάννινα 2 Απριλίου 2013

Του Αναστασίου Τασινού

Ως δάσκαλος, διευθυντής και σχολικός σύμβουλος, πάντα ήμουν στη διάθεση των γονέων, όταν ζητούσαν εκτάκτως να επικοινωνήσουν μαζί μου. Έτσι λυνόταν αρκετά προβλήματα, που αρχικά φαινόταν πολύ δύσκολα. Η επιτυχία του παιδαγωγικού και διδακτικού έργου, προϋποθέτει μια καλή συνεργασία του δασκάλου με τους γονείς. Οι περισσότεροι γονείς είναι συνεργάσιμοι, αλλά υπάρχουν και γονείς που αδιαφορούν για την πρόοδο των παιδιών τους, ενώ άλλοι που επεμβαίνουν αρνητικά στο εκπαιδευτικό έργο. Το γεγονός που θα σας αφηγηθώ, ανάγεται στην τελευταία περίπτωση.

Δίδασκα σε πολυθέσιο Δημοτικό Σχολείο, όταν ένα πρωινό του Νοέμβρη, βρήκα στην έδρα της τάξης ένα σημείωμα, που έγραφε επί λέξει: «Κύριε Τασινέ, το γιο μου τον στέλνω στο σχολείο να μαθαίνει γράμματα κι όχι να ακούει ιστορίες για το Πολυτεχνείο. Αν θέλετε να μάθετε ποιος είμαι, καλέστε με». Στο τέλος υπήρχε η υπογραφή και το ονοματεπώνυμο  του αποστολέα. Άμεση ήταν η απάντησή μου: «Την ερχόμενη Τετάρτη, στις εφτά το απόγευμα, που θα έχουμε ενημέρωση γονέων, θα είμαι στη διάθεσή σας, να συζητήσουμε και αυτό το θέμα». Τον εν λόγω πατέρα, δεν τον είχα δει ποτέ στο σχολείο. Γνώριζα μόνον ότι ήταν πολύτεκνος. Εκείνη την εποχή, η γιορτή του Πολυτεχνείου και τα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη, δεν γινόταν εύκολα αποδεκτά απ` όλους τους γονείς.

Την Τετάρτη το απόγευμα, αφού τέλειωσα το διδακτικό μου ωράριο, παρέμεινα στην έδρα της τάξης για να ενημερώσω τους γονείς. Κάθε πατέρας που έμπαινε στην τάξη, τον κοίταζα προσεκτικά. Η φυσιογνωμία κανενός δεν έδειχνε ανήσυχη. Εκεί που ετοιμαζόμουν να τους καλωσορίσω, εμφανίζεται στην πόρτα ένας τύπος, βγαλμένος από αμερικάνικο φιλμ-νουάρ. Ξερακιανός, μετρίου αναστήματος, με κοκάλινα γυαλιά μυωπίας, καπαρντίνα, καβουράκι και γραβάτα. Όλα σε σκούρο χρώμα. Στάθηκε όρθιος στο τέλος της αίθουσας και το βλέμμα του ήταν ασταθές. Του πρότεινα να καθίσει, αλλά αρνήθηκε. Έδειχνε ανήσυχος και υπέθεσα ότι αυτός ήταν ο συντάκτης του σημειώματος.

Καλωσόρισα τους γονείς και τους ευχαρίστησα που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμά μου. Πάντα είχα ως αρχή, να κάνω μια γενική τοποθέτηση για τον τρόπο που εργάζομαι στην τάξη και μετά να αρχίζω την ατομική ενημέρωση. Τελειώνοντας τη γενική τοποθέτηση, θεώρησα σκόπιμο, να τους διαβάσω την εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας, σχετικά με την υποχρέωση που είχα ως δάσκαλος, να μιλήσω στα παιδιά για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου. Στη συνέχεια τους διάβασα το σημείωμα του πατέρα, χωρίς να αναφέρω το όνομά του, σχολιάζοντας ότι η απαίτησή του είναι σε αντίθεση με την εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας. Πριν προλάβω να ολοκληρώσω τη φράση, ο συντάχτης του σημειώματος αποκαλύφθηκε μόνος του, κατόπιν οξείας αντιπαράθεσης που είχε με μερικούς γονείς. Ήταν αυτός που υποψιάστηκα. Ζήτησα να ηρεμήσουν τα πνεύματα και του έδωσα το λόγο. Με ευθύ τρόπο μου είπε: «Τώρα δάσκαλε, δεν τα έχω μαζί σου. Τα έχω με το Υπουργείο Παιδείας». Ξανάρχισε νέος κύκλος αντιπαράθεσης. Ζήτησα εκ νέου να ηρεμήσουν τα πνεύματα, μετά τις εκατέρωθεν εξηγήσεις που δόθηκαν.

Ήταν παρόντες όλοι οι γονείς των μαθητών και έβλεπα η ενημέρωση να τραβάει μέχρι της εννιά το βράδυ. Παραδόξως, ο εν λόγω πατέρας δεν βιαζόταν καθόλου. Μου έκανε εντύπωση ότι περίμενε υπομονετικά, επιδιώκοντας να ενημερωθεί τελευταίος. Μόλις έμεινε μόνος στην τάξη, ήρθε προς την έδρα. Άρχισα κατευθείαν την ατομική ενημέρωση, αγνοώντας το σημείωμα που μου είχε στείλει. Ο γιος του ήταν πολύ καλός μαθητής και η συμπεριφορά του ήταν άριστη. Συμμετείχε ενεργά στις διδασκαλίες όλων των μαθημάτων και σημείωνε πολύ καλές επιδόσεις στα τεστ που έβαζα. Κι ενώ του έλεγα όλα αυτά τα ενδιαφέροντα λόγια για το γιο του, ένιωθα να μην επικοινωνεί μαζί μου. Κάπου αλλού είχε το μυαλό του. Τέλειωσα την ενημέρωση, τον καληνύχτισα και σηκώθηκα να φύγω. Μια δεύτερη όμως έκπληξη με περίμενε, όταν μου είπε: «Δάσκαλε, πάμε να πιούμε ένα ουϊσκάκι στο σπίτι μου;» Παρόλο ότι αιφνιδιάστηκα, άμεση ήταν η απάντησή μου: «Θα το πιούμε, αλλά όχι στο σπίτι σου, στην πλατεία». Επέμενε όμως τόσο πολύ για το σπίτι του, που δεν θέλησα να του χαλάσω το χατίρι.  Δεν είχα εξάλλου κανένα αρνητικό συναίσθημα απέναντί του. Το σημείωμά του, το είχα ήδη ξεχάσει.

Είχε νυχτώσει για τα καλά. Ξεκινήσαμε με τα πόδια  και γρήγορα φθάσαμε έξω από το σπίτι του. Ήταν μια παλιά, πέτρινη μονοκατοικία. Περνώντας μέσα αντίκρισα ένα σκοτεινό διάδρομο, που στο βάθος φωτιζόταν απ` τη δεξιά μεριά, από μια ανοιχτή πόρτα. Προχωρήσαμε προς το φως. Παρόλο ότι μπήκα σε σπίτι πολύτεκνης οικογένειας, δεν ακούστηκε ούτε μία παιδική φωνή! Ξαφνικά, ο διάδρομος σκοτείνιασε, όταν στην πόρτα, απ` όπου ερχόταν το φως, εμφανίστηκε ένας ψηλός, ευτραφής άντρας με μουστάκι. Φορούσε μαύρο σαρίκι, μαύρο πουκάμισο, μαύρο παντελόνι και τα μπατζάκια του ήταν χωμένα σε ψηλές μαύρες μπότες. Ήταν Κρητικός και το έδειχνε. Οι συστάσεις από τον οικοδεσπότη έγιναν επί τόπου: «Δάσκαλε, να σε συστήσω με το φίλο μου από την Κρήτη…». Το όνομά του το έχω ξεχάσει. Δεν ξέχασα όμως, τη σφιχτή χειραψία που είχαμε.

Η πόρτα που φώτιζε το διάδρομο, οδηγούσε στο σαλόνι. Περάσαμε μέσα, και πριν καθίσω, έριξα μια περιφερειακή ματιά στα κάδρα που ήταν κρεμασμένα στους τοίχους. Αιφνιδιάστηκα! Το σαλόνι κοσμούσε ο βασιλιάς Κωνσταντίνος, η βασίλισσα Άννα-Μαρία και η γέφυρα του Γοργοπόταμου. Με κοίταζαν και οι δύο στα μάτια, σαν να περίμεναν κάτι να πω. Δεν είπα όμως τίποτε. Κάθισα στην καρέκλα και περίμενα αυτούς τι θα μου πουν. Ούτε κι αυτοί είπαν τίποτε. Μια αμήχανη σιωπή κυριαρχούσε στο σαλόνι. Το σκηνικό άλλαξε, όταν ο οικοδεσπότης χτύπησε τα χέρια παλαμάκια και φώναξε: «Γυναίκα, φέρε μας τρία ουίσκι. Το δικό μου ουίσκι, στο δικό μου ποτήρι.» Η τελευταία φράση δεν ακούστηκε καλά στα αυτιά μου. Σίγουρα κάτι σηματοδοτούσε, αλλά τι;

Ύστερα από λίγο, εμφανίστηκε στο σαλόνι η οικοδέσποινα, κρατώντας ένα δίσκο με τρία ποτήρια και ένα μπουκάλι ουίσκι Ballantines. Με την πρώτη ματιά που έριξα στο δίσκο, αμέσως εντόπισα το δικό του ποτήρι! Το μαρτυρούσε το αυτοκόλλητο του βασιλιά Κωνσταντίνου που είχε επάνω. Με μια πολύ γρήγορη κίνηση έπιασα αυτό το ποτήρι και είπα: «Σήμερα, θα πιώ ουίσκι με το ποτήρι του βασιλέως». Τους αιφνιδίασα και τους τρεις! «Δάσκαλε, σ` αρέσει να με δουλεύεις;» ήταν η ετοιμόλογη απάντηση του βασιλόφρονα πατέρα. Χαμογέλασα, δίχως να πω τίποτε. Η οικοδέσποινα μάς σερβίρισε και αποχώρησε από το σαλόνι.

Με την ευχή «στην υγειά μας», ο οικοδεσπότης με το φίλο του άρχισαν αμέσως να πίνουν. Ύστερα από λίγο, ήπια κι εγώ μια γουλιά. Εκπέμπαμε σε διαφορετικά μήκη κύματος και η επικοινωνία ήταν δύσκολη. Ήπιαμε το πρώτο ουίσκι σχετικά γρήγορα και οι τρεις, εξαιτίας της αμηχανίας που υπήρχε. Ο οικοδεσπότης, χωρίς να μας ρωτήσει, έβαλε κι ένα δεύτερο ουίσκι. Ο πάγος άρχισε να σπάει. Τον ρώτησα να μου πει, για ποιο λόγο έβαλε στο σαλόνι τη γέφυρα του Γοργοπόταμου. Με αιφνιδίασε, όταν μου είπε, ότι στην ανατίναξη της γέφυρας έλαβε κι αυτός μέρος, ως στρατιώτης της αντιστασιακής οργάνωσης Ε.Δ.Ε.Σ (Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος) .Με μεγάλο ενθουσιασμό μιλούσε γι` αυτές τις ηρωικές στιγμές και με μεγάλο ενδιαφέρον τον άκουγα! Η αμηχανία όλων είχε υποχωρήσει.

Ως γνωστό, στην ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου, έλαβε μέρος και η αντιστασιακή οργάνωση Ε.Λ.Α.Σ  (Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός)  και μια ομάδα Άγγλων κομάντος. Θέλοντας να τονίσω την ενότητα των Ελληνικών αντιστασιακών οργανώσεων στον κατακτητή, είπα: «Η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου,  είναι η κορυφαία πράξη της Εθνικής Αντίστασης, γιατί ενσαρκώνει την ενότητα του Ελληνικού λαού. Μια ενότητα, που δυστυχώς, διαδέχτηκε ο εμφύλιος πόλεμος». Όταν είπα τη φράση «εμφύλιος πόλεμος», με διέκοψε και είπε: «Συμμοριτοπόλεμος ήταν δάσκαλε!». Απάντησα με ένα ελαφρύ χαμόγελο, αποφεύγοντας μια νέα αντιπαράθεση μαζί του.

Για τα γεγονότα το 1973 στο Πολυτεχνείο και για το δημοψήφισμα του βασιλιά το 1974,δεν είπαμε τίποτε. Υπήρξε μια εκατέρωθεν διακριτικότητα. Ούτε για το γιο του είπαμε τίποτε. Τη συζήτηση μονοπώλησε η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου. Επέμενε να βάλει κι ένα τρίτο ουίσκι, αλλά αρνήθηκα. Η ώρα είχε περάσει. Ήμουν δυο ώρες στο σαλόνι και δεν είχα ακούσει ούτε μία παιδική φωνή! Σηκώθηκα για να φύγω και με ξεπροβόδισαν μέχρι την πόρτα, όπου με αποχαιρέτησαν διά χειραψίας και οι δύο. Κατευθύνθηκα σκεπτικός προς την πλατεία. Το μυαλό μου δεν έφευγε από τα αναπάντητα ερωτήματα, της μυστήριας αυτής επίσκεψης. Όμως, «ουδέν κρυπτόν υπό τον ήλιον». Την άλλη ημέρα με πλησίασε η κόρη του βασιλόφρονα πατέρα στην αυλή του σχολείου και χωρίς να επιδιώξω κάποια συζήτηση μαζί της, μου είπε: «Κύριε Τάσο, χθες ο πατέρας μου ήθελε να σας δείξει ποιος είναι». Χαμογέλασα!«Εσύ που το ξέρεις αυτό; αφού δεν ήσουν χθες στο σπίτι;» τη ρώτησα. «Στο διπλανό δωμάτιο ήμουν και καθόμουν με τα αδέλφια μου ήσυχα», μου απάντησε. Τελικά, «από μικρό κι από τρελό μαθαίνεις την αλήθεια». Ολοκληρώνοντας την αφήγηση να γράψω, ότι ο εν λόγω πατέρας, ουδέποτε ξαναδημιούργησε πρόβλημα στο σχολείο.

Αναφέρθηκα στο συγκεκριμένο γεγονός για να επισημάνω, κυρίως στους νέους εκπαιδευτικούς, ότι η συνεργασία με τους γονείς δεν είναι πάντα εύκολη. Ενδέχεται να αντιμετωπίσουν και δύσκολες καταστάσεις. Πρέπει να είναι ψύχραιμοι και να συζητούν καλοπροαίρετα και με επιχειρήματα με τους γονείς, γιατί μόνον έτσι επιλύονται τα προβλήματα, που αρχικά φαίνονται πολύ δύσκολα. Η πάγια θέση μου, ήταν και είναι, η ενημέρωση των γονέων να γίνεται μια συγκεκριμένη ημέρα στο σχολείο, μετά τη λήξη των μαθημάτων. Την ημέρα αυτή ο δάσκαλος να είναι καλά προετοιμασμένος, ώστε να προσφέρει στους γονείς μια τεκμηριωμένη, γενική και ατομική ενημέρωση. Αν όμως υπάρχουν και γονείς, που δεν μπορούν να έρθουν στην τακτική  ενημέρωση, ο δάσκαλος πρέπει να τους δέχεται μια άλλη ημέρα στο σχολείο. Οι έκτακτες όμως αυτές ενημερώσεις, να μη γίνονται στα διαλείμματα, γιατί εκτός του ότι ο χρόνος  είναι περιορισμένος, εμποδίζεται και η ομαλή λειτουργία του σχολείου. Όλες οι ενημερώσεις των γονέων, τακτικές και έκτακτες, πρέπει να γίνονται εκτός διδακτικού ωραρίου.

Χωρίς αμφιβολία, όταν υπάρχει καλή συνεργασία του δασκάλου με τους γονείς, πάνω σε σωστές θέσεις, είναι ό,τι το καλύτερο για το εκπαιδευτικό έργο. Η συνεργασία όμως αυτή, δεν είναι πάντα δεδομένη. Μερικοί γονείς, δικαίως ή αδίκως, ενίοτε έχουν διαφορετική άποψη από το δάσκαλο, σε κάποιο παιδαγωγικό ή διδακτικό θέμα. Αυτό όμως από μόνο του, δεν είναι αρνητικό. Γίνεται αρνητικό, όταν οι γονείς υποτιμούν την άποψη του δασκάλου μπροστά στα παιδιά τους ή όταν ο δάσκαλος υποτιμά την άποψη των γονέων μπροστά στην τάξη. Τότε, το παιδί βρίσκεται στο κέντρο μιας διελκυστίνδας, που από τη μια μεριά τραβάει ο δάσκαλος και από την άλλη ο γονέας. Το παιδί  εύλογα αναρωτιέται: Ποιος από τους δύο έχει δίκιο; Όταν το παιδί αγαπά το δάσκαλο, το «παιδαγωγικό τράβηγμα» – όπως το έχω ονομάσει – έχει το προβάδισμα. Ανεξάρτητα, όμως, από ποια μεριά θα γείρει το «τράβηγμα», το παιδί βιώνει μια αβεβαιότητα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Οι διαφωνίες μεταξύ γονέων και δασκάλου, όταν υπάρχουν, καλό είναι να συζητιούνται καλοπροαίρετα, χωρίς εκατέρωθεν υποτιμήσεις. Δεν μιλάω φυσικά, για ακραίες και επιθετικές διαφωνίες, που εμποδίζουν το εκπαιδευτικό έργο. Μιλάω για καλοπροαίρετες διαφωνίες, που μπορεί να οδηγήσουν σε συνθέσεις απόψεων και να εμπλουτίσουν το εκπαιδευτικό έργο. Αν όμως οι διαφωνίες πηγάζουν από γονείς που ζηλεύουν το δάσκαλο, επειδή το παιδί τους τον αγαπά, τότε τα πράγματα δυσκολεύουν. Η ζήλια αυτή είναι αρρώστια για το εκπαιδευτικό έργο, γι` αυτό και όταν εκδηλώνεται, πρέπει να υποβαθμίζεται από το δάσκαλο, όσο μπορεί περισσότερο.

Μερικοί γονείς δεν συνειδητοποιούν ότι, όταν χάνουν την επικοινωνία με τα παιδιά τους, δεν φταίει ο αγαπητός δάσκαλος, αλλά τα δικά τους λάθη. Ο δάσκαλος κάνοντας σωστά τη δουλειά του, άθελά του μερικές φορές συμβάλλει, να συνειδητοποιούν τα παιδιά τα λάθη των γονιών τους. Σε αυτή την περίπτωση, όταν υπάρχει σωστή συνεργασία δασκάλου και γονέων, το πρόβλημα λύνεται. Το παιδί ξεφεύγει από το «τράβηγμα» και αποδίδει πολύ καλύτερα σε όλα τα μαθήματα.

Κάνοντας μια γενική ανασκόπηση στο θέμα της συνεργασίας μου με τους γονείς, έχω να πω, ότι υπήρξε άριστη. Οι δυο-τρεις προβληματικές συνεργασίες που είχα στη διάρκεια της εκπαιδευτικής μου θητείας, απλώς επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Το εκπαιδευτικό μου έργο χρωστάει πολλά στους γονείς, γι` αυτό και θα ήθελα, για άλλη μια φορά, να τους ευχαριστήσω δημόσια!

Ιωάννινα 30 Απριλίου 2018