Του Αναστασίου Τασινού

Οι αξιόλογοι άνθρωποι της σκέψης και της πράξης, πάντα έχουν ενδιαφέροντα πράγματα να μας πουν, όταν τους καλούμε στην τάξη· ειδικά, όταν η επίσκεψή τους συνδέεται με κάποιο Σχέδιο Εργασίας (Project).

Ο δάσκαλος όταν έχει καλεσμένο στην τάξη, κάθεται σ` ένα θρανίο και παίζει το ρόλο του μαθητή. Μετά την εισήγηση του καλεσμένου, ακολουθούν ερωτήσεις και απορίες (μαθητών και δασκάλου) σχετικές με το θέμα. Έτσι στήνεται ένας πολύ γόνιμος διάλογος και οι μαθητές αποκτούν νέες γνώσεις.

Το Δεκέμβριο του 1998, κάλεσα στην τάξη μου (Ε`1), ένα ντουέτο κιθάρας, που το αποτελούσαν η μητέρα της μαθήτριάς μου Βάσιας με μια φίλη της. Μας χάρισαν ωραίες στιγμές, παίζοντας και τραγουδώντας Χριστουγεννιάτικα τραγούδια. Όλοι χαρήκαμε αυτό το «μάθημα»! Οι μαθητές έχουν ανάγκη από τέτοια «μαθήματα», που ξεφεύγουν απ` την καθημερινότητα και ενώνουν το σχολείο με την κοινωνία. Ένας δεσμός τόσο απαραίτητος για την ολόπλευρη ανάπτυξη των μαθητών.

Με την ολοκλήρωση της εκδήλωσης, η μητέρα της Βάσιας προέβη με μια ακόμη ευγενική προσφορά.  Μοίρασε σε όλους μας, από μια φιλοτεχνημένη καρτέλα, που εμπεριείχε ένα ωραίο και λιτό ποίημα του Ταγκόρ Ραμπιτρανάθ:

Να κάνω τη ζωή μου

απλή και ίσια

σαν μια φλογέρα καλαμένια

που θα γεμίζει ….

Μουσική!

Ιωάννινα 25 Ιουλίου 2016   

Του Αναστασίου Τασινού

Η εφαρμογή μιας καλής πρακτικής ορθογραφίας στην τάξη, οδηγεί τους μαθητές στην ανάπτυξη στρατηγικών, για την ορθή γραφή των λέξεων. Στα χρόνια που ήμουν δάσκαλος, τα βιβλία της Γλώσσας είχαν δύο ασκήσεις ορθογραφίας: «Γράφω και μαθαίνω» και «Λέξεις για την καρτέλα». Ο τρόπος που έκανα τις δύο αυτές ασκήσεις στην τάξη, ήταν μια καλή πρακτική, η οποία μπορεί να εφαρμοστεί και σήμερα, όταν οι μαθητές ασκούνται σε κείμενο άγνωστης ορθογραφίας. Αναλυτικά, οι ενέργειές μου ήταν οι εξής:

Υπαγόρευα στην τάξη το «Γράφω και μαθαίνω», με δύο μαθητές να γράφουν στον πίνακα και οι υπόλοιποι στο τετράδιό τους. Μόλις τέλειωνε το γράψιμο, σήκωνα στον πίνακα δύο διορθωτές, ενώ οι υπόλοιποι διόρθωναν το τετράδιό τους. Στη συνέχεια, αξιοποιούσα δημιουργικά τα λάθη των μαθητών και ζητούσα την ορθογραφική αιτιολόγηση μερικών λέξεων. Επαναλάμβανα την ίδια διαδικασία και με τις «Λέξεις για την καρτέλα». Τέλος, έκανα δειγματοληπτικό έλεγχο δύο τετραδίων ορθογραφίας, σηματοδοτώντας στους μαθητές να είναι προσεκτικοί στην αυτοδιόρθωση. Με την καλή αυτή πρακτική, σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα γινόταν εξέταση δύο ορθογραφικών ασκήσεων, αυτοδιόρθωση και αιτιολόγηση της γραφής μερικών λέξεων.

Στις μικρές τάξεις, που η αυτοδιόρθωση δεν μπορεί να λειτουργήσει ικανοποιητικά, καλό είναι ο δάσκαλος να διορθώνει με μολύβι τα λάθη και στη συνέχεια να ζητά από τους μαθητές, να αντικαθιστούν τη διόρθωσή του με το δικό τους γραφικό χαρακτήρα. Έτσι οι μαθητές συνειδητοποιούν καλύτερα τα λάθη τους, δίχως να απογοητεύονται.

Στα χρόνια που εγώ ήμουν μαθητής, η ορθογραφία γινόταν με λάθος τρόπο. Ο δάσκαλος μας ζητούσε να απομνημονεύουμε την ορθογραφία και να τη γράφουμε στο τετράδιό μας χωρίς υπαγόρευση. Η διόρθωση που ακολουθούσε από το δάσκαλο με κόκκινο στυλό και χαμηλή βαθμολογία, όχι μόνον δεν ωφελούσε, αλλά απογοήτευε τους μαθητές, που μερικές φορές έσχιζαν τα κοκκινισμένα φύλλα του τετραδίου ορθογραφίας.

Οι μαθητές με έμμεσο ή άμεσο τρόπο, στέλνουν διαρκώς μηνύματα στο δάσκαλο. Στο βαθμό που ο δάσκαλος προσλαμβάνει αυτά τα μηνύματα, έχουμε καλυτέρευση των παιδαγωγικών σχέσεων και του εκπαιδευτικού έργου γενικότερα.

Κλείνοντας θα ήθελα να επισημάνω, ότι ο δάσκαλος στο μάθημα της Γλώσσας πρέπει να δίνει προτεραιότητα στην ανάλυση – μορφής και περιεχομένου – των κειμένων και στην παραγωγή νοημάτων, χωρίς βέβαια να παραμελεί την ορθογραφία, η οποία επιτυγχάνεται καλύτερα με την τεχνική της αυτοδιόρθωσης και την ορθογραφική αιτιολόγηση μερικών λέξεων.

Ιωάννινα 2 Νοεμβρίου 2017

Του Αναστασίου Τασινού

Η Αισθητική Αγωγή ήταν ένα ευέλικτο μάθημα στο εκπαιδευτικό μου έργο, που στέγαζε διάφορες δραστηριότητες, όπως παραδοσιακούς χορούς, έργα χειροτεχνίας και ζωγραφικής, θεατρική αγωγή, μουσικά παιχνίδια, απαγγελίες ποιημάτων, δραματοποιήσεις μύθων, πρόβες γιορτών… Η σχολική τάξη στο μάθημα αυτό μεταμορφωνόταν σε καλλιτεχνικό εργαστήρι που έσφυζε από χαρά, δημιουργία και πρωτοβουλία. Τώρα που γράφω τούτο το άρθρο σκέφτομαι, πόσο στεγνό θα ήταν το εκπαιδευτικό μου έργο, αν έλειπαν από το προγραμματισμό μου οι καλλιτεχνικές δραστηριότητες.

Πάντα συζητούσα με τους μαθητές τις δραστηριότητες που είχα σκεφτεί να γίνουν κατά τη διάρκεια της χρονιάς. Ήθελα να έχω και την άποψή τους, για να την λαμβάνω υπόψη. Η ταχτική αυτή ενίσχυε την ενεργή συμμετοχή των μαθητών σε όλες τις δραστηριότητες. Ακόμη, στην επιλογή των δραστηριοτήτων λάμβανα υπόψη και την επικαιρότητα, που τραβούσε το ενδιαφέρον των μαθητών.

Το μάθημα της Αισθητικής Αγωγής τις παραμονές Χριστουγέννων ήταν μια απόλαυση για όλους στην τάξη. Οι μαθητές με έγχρωμες γυαλιστερές κόλλες, έφτιαχναν αστέρια, καμπάνες, αγγελούδια, έλατα,… και τα κόλλαγαν στα παράθυρα και στους τοίχους της τάξης. Στη συνέχεια στόλιζαν το Χριστουγεννιάτικο δέντρο με μπαλίτσες και λαμπιόνια. Αφού τέλειωναν το στολισμό, έκαναν συσκότιση στην τάξη, κλείνοντας τα φώτα και τις κουρτίνες. Άφηναν ανοιχτά μόνον τα λαμπιόνια του δέντρου που αναβόσβηναν. Εγώ απ` τη μεριά μου – μόλις έκλειναν τα φώτα – έβαζα στο μαγνητόφωνο τα Χριστουγεννιάτικα τραγούδια: «Χιόνια στο καμπαναριό», «Άγια νύχτα», «Αχ! έλατο», «Στη γωνιά μας κόκκινο τ` αναμμένο τζάκι», «Ο μικρός τυμπανιστής»,… Έτσι, δημιουργούσαμε μια πολύ ζεστή ατμόσφαιρα, που την χαιρόμασταν όλοι και άρεσε πολύ στους μαθητές να την επαναλαμβάνουν, όταν περίσσευε λίγος χρόνος στο τέλος των μαθημάτων. Η ανάμνηση αυτής της ζεστής ατμόσφαιρας ήταν και η αφορμή συγγραφής αυτού του άρθρου.

Ακόμη, θα ήθελα να γράψω και δυο λόγια για τις Χριστουγεννιάτικες γιορτές, οι οποίες γινόταν στην τάξη με καλεσμένους πάντα τους γονείς. Οι γιορτές αυτές εμπεριείχαν σκετς, ποιήματα και τραγούδια. Οι πρόβες γινόταν στις ώρες της Αισθητικής Αγωγής και ήταν απολαυστικές. Σε δύο γιορτές μάλιστα, έπαιξα κι εγώ ένα μικρό ρόλο – κατόπιν απαίτησης των μαθητών – γεγονός που έφερε ενθουσιασμό στην τάξη.

Παρεμπιπτόντως να γράψω ότι στο Κανάλι μου στο YouTube έχω δημοσιεύσει δύο βίντεο με Χριστουγεννιάτικες γιορτές από τα χρόνια που ήμουν δάσκαλος. Το πρώτο βίντεο έχει τίτλο «Χριστουγεννιάτικη γιορτή» και το δεύτερο βίντεο έχει τίτλο «Γιορτή Χριστουγέννων στην τάξη». Γενικά, οι σχολικές γιορτές είναι πολύ σημαντικές, γιατί ενώνουν το σχολείο με την κοινωνία, ένας δεσμός τόσο απαραίτητος για το εκπαιδευτικό έργο.

Με την ευκαιρία αυτής της δημοσίευσης, θα ήθελα να αναφερθώ και στο έτερον ευέλικτο «μάθημα» του εβδομαδιαίου ωρολογίου προγράμματος, την Ευέλικτη Ζώνη. Η καινοτομία αυτή απουσίαζε από τα χρόνια που ήμουν δάσκαλος. Η Ευέλικτη Ζώνη με βρήκε διευθυντή σχολείου και κατόπιν σχολικό σύμβουλο. Ως σχολικός σύμβουλος έκανα μια έρευνα για την Ευέλικτη Ζώνη σε δημοτικά σχολεία των Ιωαννίνων και των Γρεβενών. Διαπίστωσα ότι αρκετοί δάσκαλοι είχαν εθιστεί τόσο πολύ στις τυποποιημένες διδασκαλίες των βιβλιοτετραδίων, που αρνιόταν να αποδεχτούν την ελευθερία που τους παρείχε η Ευέλικτη Ζώνη στην επιλογή των δραστηριοτήτων. Σήμερα, κατά πόσον την έχουν αποδεχτεί, δεν το γνωρίζω.

Στο άρθρο μου «Το εκπαιδευτικό μας σύστημα ανέτοιμο να συμβάλει στην αποδοχή της Ευέλικτης Ζώνης» (δημοσιεύτηκε στο Επιστημονικό Βήμα του Δασκάλου τον Ιανουάριο του 2009), γράφω περισσότερα για την Ευέλικτη Ζώνη.

Ακόμη, θα ήθελα να επισημάνω ότι η Αισθητική Αγωγή και η Ευέλικτη Ζώνη είναι δύο ανοιχτά μαθήματα στο εβδομαδιαίο ωρολόγιο πρόγραμμα, τα οποία μπορούν να στεγάσουν αρκετές δημιουργικές δραστηριότητες και να συμβάλουν στην καλυτέρευση του παιδαγωγικού κλίματος της τάξης. Αρκεί όμως, θα το γράψω άλλη μια φορά, η επιλογή των δραστηριοτήτων να γίνεται κατόπιν συζήτησης στην τάξη, για να ενισχύεται η ενεργή συμμετοχή των μαθητών κατά την υλοποίησή τους. Επιπλέον, η επιτυχία των δραστηριοτήτων προϋποθέτει και την καλή προετοιμασία του δασκάλου, όπως εξάλλου απαιτούν και όλα τα σχολικά μαθήματα.

Ιωάννινα 22 Ιανουαρίου 2023

Του Αναστασίου Τασινού

Οι σχολικές δραστηριότητες αποτελούν ένα βασικό δείκτη ποιότητας του εκπαιδευτικού έργου, με την προϋπόθεση οι μαθητές να έχουν λόγο στις επιλογές των θεμάτων. Έτσι, θα εμπλέκονται ενεργά στις δραστηριότητες, θα παίρνουν πρωτοβουλίες και θα μαθαίνουν δημιουργικά. Αν όμως η επιλογή των δραστηριοτήτων επιβάλλεται από το δάσκαλο, ακολουθείται μια μηχανιστική διαδικασία με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Πάντα ως δάσκαλος άκουγα τα ενδιαφέροντα των μαθητών, γι` αυτό και οι σχολικές δραστηριότητες υλοποιούνταν με όρεξη και ενθουσιασμό. Η δημοκρατία στην τάξη ήταν αυτή που καθόριζε το είδος των δραστηριοτήτων. Για το λόγο αυτό οι τάξεις που εργάστηκα, υλοποίησαν διαφορετικές δραστηριότητες. Βέβαια, πάντα κατέθετα και τις δικές μου δραστηριότητες για συζήτηση, αλλά ποτέ δεν τις επέβαλα. Ήθελα η κάθε δραστηριότητα να έχει και τη συναίνεση των μαθητών.

Υλοποίησα αρκετές δραστηριότητες με τους μαθητές μου, όπως: θεατρικές παραστάσεις, δραματοποιήσεις μαθημάτων, διδακτικές επισκέψεις, αγώνες στίβου και ποδοσφαίρου, χορευτικά με παραδοσιακούς χορούς, αφιερώματα σε κοινωνικά θέματα, ομιλίες μαθητών από την έδρα της τάξης, παρουσιάσεις εξωσχολικών βιβλίων, απαγγελίες ποιημάτων, εκθέσεις ζωγραφικής, επισκέψεις αξιόλογων ανθρώπων στην τάξη, εκδόσεις μαθητικών περιοδικών…., καθώς και προτεινόμενα απ` το Υπουργείο Παιδείας προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, αγωγής υγείας και πολιτιστικών θεμάτων. Από τις παραπάνω δραστηριότητες θα ήθελα να εστιάσω στην έκδοση μαθητικού περιοδικού, καθόσον για τις άλλες ήδη έχω αναφερθεί σε προηγούμενα άρθρα μου.

Η έκδοση ενός μαθητικού περιοδικού προϋποθέτει την ενεργή συμμετοχή των περισσοτέρων μαθητών, όπως εξάλλου και όλες οι σχολικές δραστηριότητες.

Η διαδικασία της έκδοσης ξεκινούσε με την επιλογή της ονομασίας του περιοδικού με δημοκρατικό τρόπο. Συγκεκριμένα, ο κάθε μαθητής έφερνε τη δική του ονομασία στον πρόεδρο του μαθητικού συμβουλίου, ο οποίος τις δημοσιοποιούσε όλες μαζί στον πίνακα της τάξης. Ακολουθούσε διάλογος και στο τέλος ψηφοφορία για την οριστική ονομασία του περιοδικού.

Μετά το βάπτισμα του περιοδικού συγκροτούσαμε με συζήτηση τρεις ομάδες. Οι μαθητές που πλαισίωναν τις ομάδες είχαν και τις ανάλογες ικανότητες. Η πρώτη ομάδα ήταν υπεύθυνη για την ταξινόμηση σε φακέλους του υλικού που έφερναν οι μαθητές. Η δεύτερη ομάδα ήταν υπεύθυνη για την εικονογράφηση του περιοδικού. Και η τρίτη ομάδα ήταν υπεύθυνη για την καθαρή αντιγραφή όλου του υλικού και τη σελιδοποίησή του. Τις εν λόγω ομάδες τις επόπτευα διακριτικά, επιδιώκοντας όλοι οι μαθητές να βρίσκονται στις σελίδες του περιοδικού. Δηλαδή, έβαζα κι εγώ λίγο το χεράκι μου στην επιλογή του υλικού. Έτσι, το περιοδικό εκπροσωπούσε όλη την τάξη.

Τα κείμενα του περιοδικού είχαν σχέση άλλοτε με την παράδοση των μαθημάτων, άλλοτε με την επικαιρότητα και άλλοτε με τα ενδιαφέροντα και τα γούστα των μαθητών. Κατά τη διάρκεια δημιουργίας του περιοδικού ενθάρρυνα διαρκώς τους μαθητές και τους τόνιζα την αξία που έχει το προσωπικό τους γράψιμο. Αν εντόπιζα στους φακέλους κάποιο υλικό, που δεν γράφτηκε από το μαθητή που έφερε το όνομά του, συζητούσα κατ` ιδίαν μαζί του και τον παρότρυνα να γράψει κάτι δικό του. Ήθελα όλα τα περιεχόμενα να είναι δημιουργήματα των μαθητών. Έτσι έβλεπα το περιοδικό να έχει πραγματική αξία και ωφέλεια.

Στο τέλος φρόντιζα όλοι οι μαθητές της τάξης να πάρουν από ένα περιοδικό για ενθύμιο. Ακόμη, εκτύπωνα και μερικά περιοδικά παραπάνω, για να είναι διαθέσιμα για προσφορές, τιμής ένεκεν, εκεί που αποφάσιζε η τάξη.

Η χαρά των μαθητών ήταν μεγάλη, την ημέρα που έπιαναν στα χέρια τους το περιοδικό, που είχαν φτιάξει με όρεξη και μεράκι. Κι αυτό ήταν πολύ σημαντικό. Την ημέρα αυτή όλοι οι μαθητές διάβαζαν μεγαλόφωνα στην τάξη αυτά που είχαν γράψει και μετά ακολουθούσε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση εφ` όλης της ύλης.

Κλείνοντας θα ήθελα να επισημάνω ότι, αν οι μαθητές αντιμετωπίσουν την έκδοση του περιοδικού ως αγγαρεία, καλό είναι να αναζητηθεί άλλη δραστηριότητα. Δεν έχει νόημα η έκδοση ενός τέτοιου περιοδικού. Αν πάλι ο δάσκαλος αδιαφορεί κατά την πορεία έκδοσης του περιοδικού, πάλι υπάρχει πρόβλημα, επειδή οι μαθητές δεν ενισχύονται θετικά. Τα γράφω αυτά, γιατί έπεσαν στα χέρια μου μερικά περιοδικά άλλων τάξεων, που ήταν προχειρογραμμένα και συμμετείχαν μόνον δυο-τρεις μαθητές. Οι δραστηριότητες για να έχουν επιτυχία, θα το γράψω άλλη μια φορά, πρέπει να στηρίζονται στην πλειοψηφία της τάξης και στο διαρκές ενδιαφέρον του δασκάλου.

Παρακάτω δημοσιεύω τους πίνακες περιεχομένων τριών περιοδικών μαθητών μου, εκτιμώντας ότι μπορούν να δώσουν μερικές ιδέες στους εκπαιδευτικούς που θα ήθελαν να ασχοληθούν με την έκδοση μαθητικού περιοδικού.

Η εκτύπωση αντιτύπων του 1^ου  και 2^ου  περιοδικού ήταν χρονοβόρα, γιατί έγινε σε πολύγραφο οινοπνεύματος του σχολείου, καθόσον εκείνη την εποχή  δεν υπήρχε φωτοτυπικό μηχάνημα. Η εκτύπωση  όμως αντιτύπων του 3^ου  περιοδικού ήταν εύκολη, γιατί έγινε αργότερα σε φωτοτυπικό μηχάνημα.

1^ο Περιοδικό:  «Ο σχολικός μας κόσμος»  3^ο Δημοτικό Σχολείο Αγίου Ιωάννη Ρέντη Πειραιά, τάξη ΣΤ`, σχολικό έτος 1981-1982, τεύχος Μαρτίου.

Πίνακας περιεχομένων:

25^η Μαρτίου

Ετοιμασίες του σχολείου μας για την 25^η Μαρτίου

Ήρωες του 21

Παγκόσμια ημέρα της γυναίκας

Το άρρωστο σκυλί

Ένα παράξενο γεγονός στο σχολείο μας

Πανικός στο σχολείο μας

Η ιστορία ενός δέντρου

Λαϊκός πολιτισμός

Η ποιητική μας σελίδα

Διάφορα θέματα

Η ιστορία του σχολείου μας

Παιχνίδια και γέλιο

Γελοιογραφίες

2^ο Περιοδικό:   «Ο σχολικός μας κόσμος» 3^ο Δημοτικό Σχολείο Αγίου Ιωάννη Ρέντη Πειραιά, τάξη ΣΤ`, σχολικό έτος 1981-1982, τεύχος Μαΐου.

 Πίνακας περιεχομένων:

Πρωτομαγιά

Γιορτή της μητέρας

Ειρήνη

Ο μικρός βιοπαλαιστής

Αντίο αγαπημένο μου σχολείο

Βία στα γήπεδα

Μαθητικοί αγώνες

Το τρέξιμο

Do you speak English? Yes, I do

Βαφτίσια στο χωριό μου

Άλλοτε και τώρα

Μονοτονικό

Ηλιοβασίλεμα

Η νύχτα

Ποίηση

Προβλήματα Αριθμητικής

Διάφορα θέματα

Παιχνίδια και γέλιο

Γελοιογραφίες

 3^ο Περιοδικό:   «Η φωνή της νιότης»  136^ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών, τάξη ΣΤ`, σχολικό έτος 1984-1985, τεύχος Μαρτίου.

Πίνακας περιεχομένων:

25^η Μαρτίου 1821

Τα ανθρώπινα δικαιώματα

Το τρελοκομείο

Βία στα γήπεδα

Χώρες του 3^ου κόσμου

Ναρκωτικά SOS

Επίσκεψη σε ένα ορφανοτροφείο

Η συνεργασία οδηγεί στην πρόοδο

Αστείρευτη η πηγή της γνώσης

Κρητικός γάμος

Ποίηση

Ακροστιχίδες – Σταυρόλεξα

Εδώ γελάμε

Οι δραστηριότητες της τάξης μας

Ιωάννινα 28 Οκτωβρίου 2021

Του Αναστασίου Τασινού

Ιωάννινα 8 Ιανουαρίου 2019

Οι καλές πρακτικές για το δάσκαλο βρίσκουν την καλύτερη εφαρμογή τους σε ένα δημοκρατικό πλαίσιο λειτουργίας της τάξης. Τότε δημιουργούνται οι ιδανικές συνθήκες για να εκφράσουν οι μαθητές τις απόψεις του για τις σχολικές δραστηριότητες και να συμμετάσχουν ενεργά σε αυτές. Ο δημοκρατικός δάσκαλος, χωρίς αμφιβολία, ανεβάζει την ποιότητα του εκπαιδευτικού έργου. Ο δάσκαλος που μπορεί να «πέφτει» στο επίπεδο των μαθητών, χωρίς βέβαια να χάνεται ο σεβασμός στο πρόσωπό του, δημιουργεί ένα πολύ καλό παιδαγωγικό κλίμα στην τάξη. Έτσι, βελτιώνονται οι παιδαγωγικές σχέσεις, επιτυγχάνεται η εσωτερική πειθαρχία των μαθητών και απελευθερώνονται οι δημιουργικές δυνάμεις, που έχει ανάγκη το εκπαιδευτικό έργο. Οι μαθητές αποδίδουν καλύτερα, γιατί αισθάνονται το δάσκαλό τους συνεργάτη και βοηθό και όχι τιμωρό και εξουσιαστή.

Η καλή πρακτική, «Το μαθητικό συμβούλιο της τάξης», στην οποία θα αναφερθώ πιο κάτω, έχει άμεση σχέση με το μάθημα της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της Ε` και ΣΤ` τάξης. Τα σχολικά βιβλία αυτού του μαθήματος, τότε που ήμουν δάσκαλος, εμπεριείχαν δύο κεφάλαια, τα οποία αναφερόταν στη λειτουργία της Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Για να κατανοούνται ευκολότερα τα κεφάλαια αυτά, έκανα εκλογές στην τάξη, από τις οποίες προέκυπτε ένα πενταμελές μαθητικό συμβούλιο: Πρόεδρος, Αντιπρόεδρος, Γραμματέας, Ταμίας και ένα Μέλος. Το συμβούλιο αυτό, στην πορεία έπαιρνε πρωτοβουλίες για τη λειτουργία της τάξης.

Το μαθητικό συμβούλιο, που έμεινε έντονα στη μνήμη μου, ήταν της ΣΤ` τάξης, στο 136^ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών, το σχολικό έτος 1984-1985. (Στην τάξη αυτή είχα διδάξει και την προηγούμενη χρονιά). Θυμάμαι στις συνελεύσεις του μαθητικού συμβουλίου να κάθομαι στο τελευταίο θρανίο και να σηκώνω το χέρι μου, ζητώντας την άδεια της Προέδρου για να μιλήσω. Και όλη αυτή η διαδικασία να γίνεται με φυσικό τρόπο, χωρίς ποτέ να διακωμωδείται. Από την τάξη αυτή, έχω στο εκπαιδευτικό μου αρχείο το «Τετράδιο Πρακτικών», όπου είναι καταγεγραμμένες και οι εφτά συνελεύσεις, που έγιναν εκείνη τη χρονιά.

Το μαθητικό συμβούλιο, όταν είναι σωστά προσανατολισμένο, είναι μια καλή πρακτική για όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, γιατί ξετυλίγει τα ενδιαφέροντα των μαθητών και βοηθάει στη δημοκρατική λειτουργία της τάξης. Εκτός αυτού, οι μαθητές που εμπλέκονται ενεργά σε μια τέτοια καλή πρακτική, θα κουβαλάνε μέσα τους και μια δημοκρατική παιδεία, που αργότερα θα φανεί χρήσιμη στην ενηλικίωσή τους. Όταν όμως, το μαθητικό συμβούλιο χάνει τον προσανατολισμό του, υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Οι καταλήψεις για παράδειγμα που προκηρύσσουν οι μαθητές στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση για την αναβάθμιση της παιδείας, στην ουσία είναι μια ευκαιρία να δραπετεύουν απ` τα μαθήματά τους. Ακόμη και σωστά να είναι τα αιτήματά τους, όταν τα διεκδικούν με κλειστά τα σχολεία, κανείς δεν τους παίρνει στα σοβαρά. Επιπροσθέτως να επισημάνω ότι οι  καταλήψεις αυτές, μπορεί να γίνουν και επικίνδυνες για τους μαθητές, όταν υποκινούνται από ακραίους κομματικούς καιροσκόπους.

Θα ήθελα κλείνοντας το άρθρο αυτό, να δημοσιεύσω το έβδομο πρακτικό, με το οποίο ολοκληρώθηκαν οι δραστηριότητες εκείνης της σχολικής χρονιάς.

7^ο Πρακτικό, 136^ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών, ΣΤ` τάξη

Θέμα πρώτο: «Δανειστική βιβλιοθήκη»

Στο τέλος του χρόνου θα γίνει μοίρασμα των εξωσχολικών βιβλίων της βιβλιοθήκης. Αυτά τα βιβλία ανήκουν σε όλους τους μαθητές της τάξης μας, γιατί όλα αγοράστηκαν από το ταμείο μας. Κάθε παιδί θα γράψει  σ` ένα χαρτί, όποιο βιβλίο θέλει. Αν το ίδιο βιβλίο το θέλουν και άλλα παιδιά, τότε θα γίνει κλήρωση.

Θέμα δεύτερο: «Η φωνή της νιότης»

Το περιοδικό «Η φωνή της νιότης» ολοκλήρωσε τον κύκλο του. Δεν θα εκδώσουμε άλλο τεύχος, γιατί δεν υπάρχει διαθέσιμος χρόνος το μήνα Μάιο.

Θέμα τρίτο: « Παρακολούθηση παιδικού θεάτρου για την Ειρήνη»

Θα πάμε σε ένα παιδικό θέατρο, το οποίο έχει γράψει ο κύριός μας. Μετά την παρακολούθηση θα κάνουμε κριτική στο θεατρικό έργο.

Θέμα τέταρτο: «Επίσκεψη ηθοποιού στην τάξη»

Ο κύριός μας θα φέρει έναν ηθοποιό στην τάξη, για να συμπληρωθεί ο κύκλος των μαθημάτων γύρω από το θέατρο.

Θέμα πέμπτο: «Ημερήσια εκδρομή στους Αγίους Θεοδώρους»

Η ημερήσια εκδρομή θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 8 Ιούνη 1985. Σ` αυτή την εκδρομή θα μπορούν να έρθουν και οι γονείς. Έτσι θα κλείσει και ο κύκλος των εκδρομών.

Θέμα έκτο: «Αποχαιρετιστήρια γιορτή»

Θα γίνει μια αποχαιρετιστήρια γιορτή με τη λήξη της σχολικής χρονιάς. Εδώ η τάξη μας πρέπει να βάλει τα δυνατά της, να δείξει τον καλύτερο εαυτό της και στους χορούς και στις απαγγελίες. Θα χορέψουμε Χασάπικο, Χασαποσέρβικο και Ζεϊμπέκικο. Και θα απαγγείλουμε αποσπάσματα από το ποίημα: «Ο Δωδεκάλογος της Γ` Μαραθώνιας πορείας.»

Ακαδημία Πλάτωνος 2 Μαΐου 1985

Η Πρόεδρος                                   Η Γραμματέας

Άννα Σαλιβέρου                            Κούλα Πετράκη

Αναστάσιος Αγ. Τασινός

Εισαγωγή

Ο ετήσιος προγραμματισμός του εκπαιδευτικού μου έργου τα πρώτα 15 χρόνια της θητείας μου ως δάσκαλος, περιλάμβανε και το μάθημα της Γυμναστικής, καθόσον εκείνη την εποχή δεν υπήρχε η ειδικότητα του γυμναστή στο Δημοτικό Σχολείο.

Πάντα ως δάσκαλος λάμβανα υπόψη τα αθλητικά ενδιαφέροντα των μαθητών. Οι αθλητικές δραστηριότητες (ασκήσεις γυμναστικής, αγωνίσματα στίβου, παραδοσιακοί χοροί και αθλητικά παιχνίδια) πάντα έμπαιναν σε διαβούλευση με τους μαθητές, πριν την υλοποίησή τους. Γι` αυτό και σε κάθε τάξη που εργάστηκα, είχα διαφορετικό αθλητικό προγραμματισμό.

Τώρα που γράφω τούτες τις γραμμές έρχονται στο νου μου πολλά αθλητικά παιχνίδια που λάμβαναν χώρα στις ώρες της Γυμναστικής και στα διαλείμματα, όπως: Ποδόσφαιρο, Μπάσκετ, Βόλεϊ, Χάντμπολ, Διελκυστίνδα, Μπαζ, Μήλα, Μαντηλάκι,… Παιχνίδια που άφησαν τη δική τους ομορφιά στο εκπαιδευτικό μου έργο.

Τα αθλητικά παιχνίδια, εκτός από τη γύμναση και τη χαρά που δίνουν στους μαθητές, καλυτερεύουν και τις παιδαγωγικές και διαμαθητικές σχέσεις που έχει ανάγκη το εκπαιδευτικό έργο. Κι αυτό είναι το σημαντικότερο!

Από τα παιχνίδια που προανέφερα, θα ήθελα να σταθώ λεπτομερώς στο Μαντηλάκι, ένα διασκεδαστικό παιχνίδι, που άρεσε πολύ στους μαθητές μου και είναι κατάλληλο για όλες τις τάξεις του Δημοτικού Σχολείου.

Σχηματική απεικόνιση παιχνιδιού με 20 μαθητές

Α` Ομάδα:  ①②③④⑤⑥⑦⑧⑨⑩

Μαντηλάκι:                O

Β` Ομάδα:  ①②③④⑤⑥⑦⑧⑨⑩

Περιγραφή παιχνιδιού

Το παραπάνω σχήμα απεικονίζει δύο ομάδες, των 10 μαθητών η κάθε μια, που βρίσκονται σε παράταξη παιχνιδιού. Η σύνθεση των ομάδων γίνεται με κριτήριο τις αθλητικές  ικανότητες των μαθητών, ώστε να υπάρχει ισοδυναμία μεταξύ τους, η οποία θα μας δώσει ένα ενδιαφέρον παιχνίδι. Και την καλή σύνθεση των ομάδων – καλύτερα απ` όλους – την κάνουν οι ίδιοι οι μαθητές που γνωρίζονται πολύ καλά μεταξύ τους.

Οι ομάδες είναι στημένες αντικριστά σε δύο παράλληλες γραμμές, που απέχουν μεταξύ τους 10 μέτρα. Μία απόσταση ιδανική, ώστε όλοι οι μαθητές να είναι κοντά στο κέντρο δράσης και να χαίρονται το παιχνίδι. Στο μέσον των δύο παράλληλων γραμμών, σε ένα μικρό κύκλο, τοποθετούμε ένα υφασμάτινο μαντηλάκι. Στη συνέχεια, ονοματίζουμε τους παίχτες και των δύο ομάδων με αριθμούς από το 1 έως το 10, φροντίζοντας οι αντίστοιχοι ίδιοι αριθμοί, να αντιστοιχούν σε ισοδύναμους παίχτες, ώστε να αποφεύγεται στο παιχνίδι η αναμέτρηση ενός γρήγορου παίχτη με έναν αργό παίχτη.

Ακόμη, καλό είναι, οι αντίστοιχοι αριθμοί να ταιριάζουν – όσο αυτό είναι εφικτό – και με το φύλο των μαθητών, ώστε να αποφεύγεται η αναμέτρηση αγόρι με κορίτσι, που συνήθως είναι άνιση.

Με λίγα λόγια ο δάσκαλος πρέπει να αποφεύγει την τυχαία σύνθεση των δύο ομάδων, γιατί το παιχνίδι υποβαθμίζεται. Φυσικά, η αποφυγή αυτή αφορά όλα τα ομαδικά παιγνίδια.

Το παιχνίδι αρχίζει με το δάσκαλο να φωνάζει έναν αριθμό από το 1 έως το 10. Αμέσως τρέχουν στο πεδίο δράσης οι δύο παίχτες που έχουν αυτόν τον αριθμό και προσπαθούν να αρπάξουν το μαντηλάκι. Αν το μαντηλάκι παραμείνει στη θέση του για μερικά δευτερόλεπτα, ο δάσκαλος φωνάζει και δεύτερο αριθμό, οπότε προστίθενται στη διεκδίκηση ακόμη δύο παίχτες. Αν παραμείνει η ίδια κατάσταση φωνάζει και τρίτον αριθμό… Καλό είναι να αποφεύγεται ο τέταρτος αριθμός, για να μην προκαλείται συνωστισμός και σύγχυση. Τον πόντο κερδίζει  ο παίχτης που θα αρπάξει το μαντηλάκι και θα το πάει στην ομάδα του, δίχως να τον αγγίξει ο αντίπαλος παίχτης που έχει τον ίδιο αριθμό. Σε κάθε αποτυχημένη προσπάθεια ο πόντος κατοχυρώνεται στην αντίπαλη ομάδα. Νικήτρια ομάδα ανακηρύσσεται εκείνη που θα συγκεντρώσει πρώτη 10 πόντους.

Αναμνήσεις απ` το παιχνίδι με τους μαθητές μου

Συνήθως, όταν διηύθυνα το Μαντηλάκι, ο πρώτος αριθμός που φώναζα ήταν ένα ζευγάρι με αργούς παίχτες. Τους άφηνα για λίγα δευτερόλεπτα να μονομαχούν κι αν το μαντηλάκι παρέμεινε στη θέση του φώναζα και δεύτερο αριθμό, που ήταν ένα ζευγάρι με γρήγορους παίχτες. Άφηνα τα δύο ζευγάρια για λίγα δευτερόλεπτα να μονομαχούν κι αν το μαντηλάκι εξακολουθούσε να παραμένει στη θέση του, φώναζα και τρίτον αριθμό με πιο γρήγορους παίχτες. Με την επιτάχυνση του ρυθμού δημιουργούσα μια ενθουσιώδη ατμόσφαιρα. Απέφευγα να φωνάζω και τέταρτον αριθμό, για να μην προκαλώ σύγχυση μεταξύ των παιχτών. Για τον ίδιο λόγο απέφευγα να φωνάζω και πολλούς αριθμούς ταυτόχρονα. Άλλες φορές πάλι, άρχιζα με γρήγορους παίχτες, περνούσα σε αργούς παίχτες και στη συνέχεια επαναλάμβανα το ίδιο μοτίβο. Έτσι, χρησιμοποιούσα όλους τους παίχτες στο παιχνίδι. Δεν άφηνα κανέναν παραπονεμένο.

Τώρα που γράφω τις αναμνήσεις απ` το παιχνίδι με τους μαθητές μου, δεν φεύγει απ` το μυαλό μου, το τριθέσιο Δημοτικό Σχολείο Κάτω Γαρούνα Κέρκυρας, όπου δίδασκα στις τάξεις Ε` και ΣΤ`, το σχολικό έτος 1987-1988. Παρόλο που ο πανδαμάτωρ χρόνος σβήνει πολλές εικόνες, δεν μπόρεσε να σβήσει το παθιασμένο παιχνίδι αυτών των μαθητών. Θυμάμαι τις θεαματικές προσπάθειές τους, που εκτινάσσονταν σαν τερματοφύλακες, προκειμένου να αγγίξουν τον αντίπαλο παίχτη που τους άρπαξε το μαντηλάκι. Ωραίες εικόνες, που παρακινούσαν και μένα να μπαίνω στο παιχνίδι και να κάνω ανάλογες προσπάθειες, γεγονός που ενθουσίαζε τους μαθητές. Μου ήταν αδύνατον να μένω παρατηρητής σε ένα τέτοιο παιχνίδι!

Μία καλή πρακτική  

Η επιλογή του δασκάλου να παίζει μαζί με τους μαθητές του αθλητικά παιχνίδια, είτε ως διαιτητής είτε ως παίχτης, είναι μία καλή πρακτική, που έχει θετικό αντίκτυπο  σε όλο το φάσμα της σχολικής ζωής. Η παιδαγωγική προσέγγιση του δασκάλου στο παιχνίδι ανεβάζει την ποιότητά του, όπως εξάλλου γίνεται και σε όλα τα μαθήματα. Γι` αυτό και θα ήθελα να κλείσω το παρόν άρθρο με ένα εντυπωσιακό απόσπασμα απ` το βιβλίο «Οι δρόμοι της ζωής», του Ευάγγελου Παπανούτσου:

«Ο αληθινός δάσκαλος ενηλικιώνεται παραμένοντας παιδί στην ψυχή, άνθρωπος δηλαδή εύπλαστος, δροσερός, αγνός. Αδύνατο να φανταστεί κανείς πόσο δύσκολο, σχεδόν υπεράνθρωπο είναι  αυτό που του ζητούμε, να συνθλίψει μέσα του το χρόνο, να γερνάει φυσιολογικά και όμως να μένει νέος στην ψυχή για να μπορέσει να έχει πρόσβαση στα αισθήματα, στις σκέψεις, στις επιθυμίες του νέου ανθρώπου που θα διαπαιδαγωγήσει, να τον καταλαβαίνει, να χαίρεται, να διασκεδάζει μαζί του, να σκέπτεται τις σκέψεις του, να  επιθυμεί τις επιθυμίες του, να πονάει τον πόνο του…»

Ιωάννινα 1 Ιανουαρίου 2023