ΠΡΟΟΙΜΙΟ 1-3

(1-3) Κύριοι βουλευτές, αν δε γνώριζα καλά ότι οι κατήγοροι θέλουν να με βλάψουν με κάθε τρόπο, θα τους χρωστούσα μεγάλη χάρη γι’ αυτή την κατηγορία.Γιατί νομίζω ότι για όσους έχουν κατηγορηθεί άδικα, αυτοί είναι αίτιοι μεγάλων αγαθών ,που θα τους ανάγκαζαν να υποβληθούν σε έλεγχο για τις μέχρι τώρα πράξεις της ζωής τους .Γιατί εγώ έχω τόση μεγάλη πεποίθηση στον εαυτό μου ,ώστε έχω την ελπίδα και αν κάποιος τυχαίνει να διάκειται απέναντί μου με αντιπάθεια ,όταν με ακούσει να μιλάω για όσα έχουν πραχθεί από μένα ότι θα θα μετανιώσει και θα με θεωρήσει καλύτερο στο μέλλον.Εχω λοιπόν την αξίωση ,κύριοι βουλευτές ,να μην ωφεληθώ τίποτα ακόμη .αν σας αποδείξω μόνον αυτό ,ότι δηλαδή διάκειμαι ευνοϊκά με το υπάρχον δημοκρατικό πολίτευμα και ότι έχω αναγκαστεί να μετέχω στους ίδιους κινδύνους με σας . Αν όμως φαίνομαι ότι έχω ζήσει με σωφροσύνη και σχετικά με τα υπόλοιπα και (ότι έχω ζήσει ) πολύ διαφορετικά από τη φήμη και αντίθετα από τις διαδόσεις των αντιπάλων μου σας παρακαλώ εμένα να εγκρίνετε για βουλευτή και αυτούς να τους θεωρείτε ότι είναι φαύλοι (κακοί πολίτες).Πρωτα λοιπόν, θα αποδείξω ότι δεν ήμουν στην τάξη των ιππέων ,ούτε ζούσα στην πόλη κατά την περίοδο των τριάντα (τυράννων ) ,ούτε πήρα μέρος στο τότε καθεστώς .

ΔΙΗΓΗΣΗ -ΑΠΟΔΕΙΞΗ 4-19

(4-5) Ο πατέρας δηλαδή ,πριν από τη συμφορά στον Ελλήσποντο ,μας απέστειλε στο Σάτυρο,που ήταν βασιλιάς του Πόντου,για να περάσουμε τον καιρό μας και ούτε ζούσαμε εδώ στην πατρίδα ,όταν γκρεμίζονταν τα τείχη ,ούτε όταν άλλαζε το πολίτευμα ,αλλά επιστρέψαμε πέντε μέρες νωρίτερα ,προτού κατεβούν στον Πειραιά από τη Φυλή ,όσοι βρίσκονταν εκεί.Και αλήθεια ούτε ήταν φυσικό να θέλουμε να μετέχουμε σε ξένους κινδύνους ,επειδή είχαμε φτάσει σε τέτοια κρίσιμη στιγμή ,ούτε εκείνοι φαίνεται να είχαν τέτοια γνώμη ,ώστε να δώσουν μερίδιο από το πολίτευμα και σ’ εκείνους που ήταν μακριά από την πατρίδα τους και σ’ αυτούς που δε διέπραξαν κανένα κακό,αλλά αντίθετα στερούσαν από τα πολιτικά δικαιώματα και εκείνους που μαζί τους κατέλυσαν τη δημοκρατία.

(6-7) Κι έπειτα βέβαια είναι ανόητο να εξετάζει κανείς αυτούς που υπηρέτησαν την τάξη των ιππέων από την ξύλινη πινακίδα .Γιατί σ’ αυτή δεν υπάρχουν βέβαια πολλοί από αυτούς που παραδέχονται ότι ήταν ιππείς ,ενώ είναι καταγεγραμμένοι μερικοί από εκείνους που είχαν φύγει από την πατρίδα .Αλλά εκείνος (ο κατάλογος της πινακίδας) είναι μεγάλη απόδειξη ΄ όταν δηλαδή ξαναγυρίσατε στην πατρίδα ,αποφασίσατε με ψηφοφορία να σας αποδώσουν οι φύλαρχοι κατάλογο αυτών που διετέλεσαν ιππείς,για να εισπράξετε πίσω απ’ αυτους τις χρηματικές επιχορηγήσεις.Κανένας λοιπόν δεν μπορεί να αποδέιξει ,ούτε ότι εγώ αναφέρθηκα από τους φύλαρχους ,ούτε ότι απραδόθηκα στους συνδίκους, ούτε ότι κατέβαλα τη χρηματική επιχορήγηση .Και όμως είναι εύκολο σ’ όλους να καταλάβουν αυτό, ότι δηλαδή ήταν υποχρεωτικό στους φυλαρχους να ζημιώνονται οι ίδιοι ,αν δε φανέρωναν αυτούς που είχαν πάρει τη χρηματική επιχορήγηση.Επομένως ,θα μπορούσατε να πιστεύετε σ’ εκείνους τους καταλόγους πολύ πιο δίκαια παρά σ’ αυτές ΄ γιατί απ’   αυτές ήταν εύκολο σ’ όποιον ήθελε να σβηστεί το όνομά του ,ενώ σ’ εκείνους ήταν υποχρεωτικό ν’ αναφερθούν από τους φύλαρχους εκείνοι που υπηρέτησαν ως ιππείς.

(8-9) Και ακόμη,κύριοι βουλευτές, αν βέβαια υπηρέτησα ως ιππέας ,δε θα το αρνιόμουν με επιμονή σαν να είχα κάνει κάτι φοβερό ,αλλά θα είχα την αξίωση να εγκριθώ ως βουλευτής κατόπιν δοκιμασίας ,αν θα αποδείκνυα ότι κανένας από τους συμπολίτες μου δεν έχει κακοποιηθεί από μενα.Και βλέπω ότι κι εσείς έχετε αυτή τη γνώμη και ότι πολλοί βέβαια από εκείνους που τότε υπηρέτησαν ως ιππείς είναι τώρα βουλευτές και ότι πολλοί από αυτούς  έχουν εκλεγεί στρατηγοί και ίππαρχοι.Επομένως ,να θεωρείτε ότι δεν κάνω αυτή την απολογία για τίποτε άλλο ,παρά γιατί τόλμησαν να πουν ψεύδη εναντίον μου ολοφάνερα.Σε παρακαλώ λοιπόν ,ανέβα και μαρτύρησε για μένα.Γι’ αυτή λοιπόν την κατηγορία δε γνωρίζω αν πρέπει να λέω περισσότερα΄ μου φαίνεται ,όμως ,κύριοι βουλευτές ,ότι αρμόζει να απολογείται στους άλλους δικαστικούς αγώνες γι’ αυτές μόνες τις κατηγορίες στις δοκιμασίες όμως είναι δίκαιο να λογοδοτεί για όλη του τη ζωή.Σας παρακαλώ λοιπόν, να με ακούσετε ευνοϊκά.Και θα απολογηθώ όσο το δυνατό πιο σύντομα.

(10) Εγώ λοιπόν, αν και δε μου απέμεινε μεγάλη περιουσία ,εξαιτίας των συμφορών και του πατέρα μου και της πόλης ,πάντρεψα δυο αδελφές προσφέροντας στην καθεμιά ως προίκα τριάντα μνες και μοίρασα την πατρική πειουσία με τον αδελφό μου έτσι ,ώστε να ομολογεί εκείνος ότι έχει περισσότερα από μένα από την πατρική περιουσία και σε σχέση με όλους γενικά τους άλλους έχω ζήσει έτσι ,ώστε καμιά αφορμή παραπόνου να μην υπάρξει εναντίον μου ποτε ως τώρα ούτε με μένα (από τους συμπολίτες μου).

(11-12) Και την ιδιωτική μου ζωή, έτσι έχω τακτοποιήσει.Σχετικά όμως με τα κοινά νομίζω ότι είναι για μένα πολύ μεγάλη απόδειξη της δικής μου κοσμιότητας, ότι όσοι από τους νεώτερους τυχαίνει να περνούν τον καιρό τους στα ζάρια ή στα ποτά ή σε τέτοιες ακολασίες θα δείτε όλους αυτούς να είναι αντίπαλοί μου και να εφευρίσκουν αυτοί παρα πολούς μύθους για μένα  και να λένε πάρα πολλά ψέμματα.Και όμως είναι φανερό ότι ,αν επιθυμούσαμε τα ίδια πράγματα ,δε θα είχαν για μένα την ίδια γνώμη.Και ακόμη ,κύριοι βουλευτές ,κανείς δε θα μπορούσε να αποδείξει ότι έχει γίνει για μένα ,ούτε αισχρή ιδιωτική δίκη,ούτε δημόσια ,ούτε μήνυση για δημόσιο αδίκημα΄ και όμως βλέπετε ότι άλλοι έχουν μπλεχτεί πολλές φορές σε τέτοιους δικαστικούς αγώνες .Σχετικά λοιπόν με τις εκστρατείες και τους κινδύνους απέναντι στους εχθρούς ,εξετάστε κατά ποιο τρόπο εκτελώ το χρέος μου προς την πόλη.

(13) Πρώτα δηλαδή , όταν συνάψατε συμμαχία με τους Βοιωτούς και έπρεπε να σπέυσετε σε βοήθειά τους στην Αλίατρο ,αν και είχα γραφτεί στον κατάλογο από τον Ορθόβουλο να υπηρετώ στους ιππείς ,επειδή έβλεπα ότι για τους ιππείς όλοι νόμιζαν ότι έπρεπε να υπάρχει ασφάλεια ,ενώ αντίθετα για τους οπλίτες θεωρούσαν ότι θα υπάρξει κίνδυνος ,μολονότι άλλοι ανέβηκαν στα άλογα χωρίς δοκιμασία κατά παράβαση του νόμου,εγώ,αφού παρουσιάστηκα στον Ορθόβουλο, του είπα να με διαγράψει από τον κατάλογο (των ιππέων), επειδή νόμιζα ότι είναι αισχρό να εκστρατεύω ,αφού ετοιμάσω για τον εαυτό μου ασφάλεια ,ενώ ο λαός επροκειτο να διατρέχει κινδύνους .Σε παρακαλώ λοιπόν, ανέβα στο βήμα Ορθόβουλε για μένα.

ΜΑΡΤΥΡΙΑ

(14) Οταν λοιπόν συγκεντρώθηκαν οι συνδημότες μου πριν από την εκστρατεία ,επειδή ήξερα πως μερικοί από αυτούς ήταν έντιμοι πολίτες και πρόθυμοι, αλλά ότι στερούνταν των αναγκαίων μέσων (για τον οπλισμό και τη συντήρησή τους) ,πρότεινα ότι πρέπει οι εύποροι να δίνουν τα απαραίτητα μέσα στους άπορους.Και δεν έδινα αυτή τη συμβουλή μόνο στους άλλους ,αλλά κι εγώ ο ίδιος έδωσα σε δυο άνδρες τριάντα δραχμές στον καθένα ,όχι γιατί τάχα είχα αποκτήσει πολλά ,αλλά για να γίνει αυτό παράδειγμα στους άλλους .Και παρακαλώ ,ανεβείτε στο βήμα για μένα.

ΜΑΡΤΥΡΕΣ

(15-16) Μετά απ΄αυτά λοιπόν, κύριοι βουλευτές, όταν έγινε η εκστρατεία στην Κόρινθο και όταν όλοι προέβλεπαν ότι θα παραστεί ανάγκη να διατρέξουμε κίνδυνο ,ενώ άλλοι οπισθοχωρούσαν ,εγώ κατόρθωσα ,ώστε να πολεμώ κατά των εχθρών παραταγμένος στην πρώτη γραμμή, αν και ηττήθηκε η δική μας φυλή και σκοτώθηκαν πάρα πλλοί,αποχώρησα αργότερα από τον καυχησιάρη Στειριέα που είχε κατηγορήσει για δειλία όλους τους ανθρώπους.Και ύστερα από λίγες μέρες μετά από αυτά , όταν είχαν καταλειφθεί οχυρές τοποθεσίες στην Κόρινθο, ώστε να μην μπορούν οι εχθροί να διέλθουν και όταν ο Αγησίλαος εισέβαλε στη Βοιωτία,(και) όταν αποφάσισαν οι άρχοντες να αποσπάσουν μερικά τμήματα στρατού για να βοηθήσουν ,αν και όλοι γενικά φοβόντουσαν ,γιατί ήταν φοβερό να πέσουν σε άλλο κίνδυνο,ενώ είχαν σωθεί λίγο πρωτίτερα μόλις και μετά βίας,εγώ ,αφού παρουσιάστηκα ,παρακαλούσα τον ταξίαρχο να στείλει το τάγμα μας χωρίς κλήρωση.

(17) Συνεπώς, αν μερικοί από σας εξοργίζονται εναντίον εκείνων που έχουν την αξίωση να ασχολούνται με τα δημόσια πράγματα ,αλλά δραπετέυουν απ΄τους κινδύνους ,δε θα μπορούσαν δίκαια να έχουν τη γνώμη αυτή για μένα.Γιατί όχι μόνο εκτελούσα με προθυμία τις διαταγές ,αλλά τολμούσα και να εκτίθεμαι σε κινδύνους .Και ε΄κανα αυτά όχι γιατί νόμιζα ότι δεν είναι φοβερό να πολεμώ κατά των Λακεδαιμονίων ,αλλά για να βρίσκω το δίκιο μου θεωρούμενος από σας καλύτερος γι΄ αυτά ,αν κάποτε μπλεκόμουν σε δικαστικό αγώνα άδικα.Παρακαλώ για χάρη μου ανεβείτε στο βήμα ως μάρτυρες αυτών.

(18-19) Από καμμιά λοιπόν,από τις άλλες εκστρατείες και φρουρές δεν υπήρξα μέχρι τώρα απών ,αλλά εκστράτευα όλο το χρόνο με τους πρώτους κι αποχωρούσα με τους τελευταίους.Και βέβαια πρέπει να κρίνει κανείς αυτούς που πολιτεύονται με φιλοτιμία και ευπρέπεια από τέτοιου είδους γενναίες πράξεις,αλλά όχι αν κάποιος έχει μακρά κόμη να τον μισείτς γι΄ αυτό.Γιατί τέτοιες βέβαια ενέργειες ούτε τους απλούς πολίτες βλάπτουν ,ούτε την πόλη ,αλλά όλοι γενικά εσείς ωφελείσθε απ΄ αυτούς που θέλουν να πολεμούν εναντίον των εχθρών.Επομένως δεν αξίζει ,κύριοι βουλευτές ,ούτε ν΄ αγαπάτε ,ούτε να μισείτε κανένα από την εξωτερική του εμφάνιση ,αλλά να κρίνετε από τις πράξεις .Γιατί όλοι βέβαια αίτιοι μεγάλων κακών ,αν και μιλούν λίγο και ντύνονται σεμνά και άλλοι μολονότι αδιαφορούν γι΄ αυτού του είδους τα πράγματα έχουν προσφέρει σε σας πολλά καλά.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ 20-21

(20-21) Και κατάλαβα πλέον ,κύριοι βουλευτές , ότι μερικού αγανακτούν εναντίον μου και γι΄ αυτά,επειδή λοιπόν επιχέιρησα να μιλήσω ενώπιον του λαού ,αν και ήμουν νεώτερος .Εγώ ,βέβαια ,στην αρχή αναγκάστηκα να μιλήσω δημόσια για τις ατομικές μου υποθέσεις ,έπειτα όμως νομίζω κι ο ίδιος ότι έδειξα φιλοδοξία μεγαλύτερη από αυτή που έπρεπε ,από τη μια μεριά βέβαια επειδή θυμήθηκα τους προγόνους μου ,ότι καθόλου δεν είχαν πάψει να ασχολούνται με τις υποθέσεις της πόλης ,και από την άλλη μεριά ,επειδή έβλεπα ότι εσείς θεωρούσατε ότι μόνο οι άνθρωποι αυτής της κατηγορίας είναι άξιοι (για κάτι). Ωστε ποιος δε θα παρακινείτο να ενεργεί και να μιλεί για το καλό της πόλης ,αν έβλεπε ότι εσείς έχετε αυτή τη γνώμη ; Και ακόμη, γιατί θα αγανακτούσατε εναντίον τέτοιων ανθρώπων ; Γιατί δεν υπάρχουν άλλοι κριτές γι΄ αυτούς ,αλλά εσείς.

Κείμενο: Ηλέκτρα Σαμοΐλη,Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Aν το Λονδίνο ήταν προϊόν, με όρους marketing θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι από αυτά που «πουλάνε» μόνα τους. Δεν χρειάζεται καμία διαφήμιση. Kι αυτό γιατί, ακόμα κι αν το έχεις δει δεκάδες φορές, όλο και κάτι θα βρεις να κάνεις. Aλλά και στα ίδια μέρη να πηγαίνεις συνέχεια, κάθε φορά θα τα βρίσκεις αλλαγμένα. Eκτός από την μεγαλύτερη και την πιο πολυπολιτισμική πρωτεύουσα της Eυρώπης, είναι κι αυτό: η πιο εναλλασσόμενη!

Aπό το London Tower μέχρι το Hyde Park κι από το Harrods μέχρι τις αγορές του Portobello στο Λονδίνο κινούνται σχεδόν 8 εκατομμύρια άνθρωποι και στους δρόμους του ακούγονται περισσότερες από 200(!) διαφορετικές γλώσσες. Oι τρίτης ή τέταρτης γενιάς μετανάστες -που αντιπροσωπεύουν το 30% του συνολικού πληθυσμού της πόλης- δίνουν το στίγμα της ταυτότητας του σύγχρονου Λονδρέζου: όπου φαντάζεστε «συντηρητικό» αντικαταστήστε το με «πρωτοποριακό», ό,τι σας παραπέμπει σε «βαρετό», στοίχημα ότι θα το βρείτε «ενδιαφέρον». Mαζί με αυτούς και οι χιλιάδες άνθρωποι που προέρχονται απ’ όλο τον κόσμο και σπουδάζουν, δουλεύουν, ζουν στο Λονδίνο, χρωματίζοντας την πόλη με τις κουλτούρες τους. Γι’ αυτό και ο χαρακτηρισμός «μοναχική πόλη» δεν πιάνει πια. Eίναι πάρα πολλοί οι εξωστρεφείς… νεοφερμένοι Λονδρέζοι που πλέον μην περιμένετε να συναντήσετε πουθενά την κλασική αγγλική φιγούρα του μοναχικού περιπατητή. Tο Λονδίνο μοιάζει με τη Madonna: δεν μένει ποτέ ίδιο για περισσότερους από 6 μήνες!

Μια μεγάλη πόλη

Tο Λονδίνο είναι μεγάλο! Για την ακρίβεια είναι κάτι περισσότερο από μεγάλο, τεράστιο! H πόλη καταλαμβάνει 620 τετρ. χλμ. αριστερά και δεξιά του Tάμεση και κανένα από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα δεν μπορεί να θεωρηθεί μη αξιοθέατο. Φτάνοντας στο Heathrow και κατευθυνόμενοι προς το κέντρο της πόλης, θα διασχίσετε κομμάτι του Δυτικού Λονδίνου. Aν πάρετε το Heathrow Express, μέσα σε 20 λεπτά θα έχετε φτάσει στον σταθμό Paddington, 13 λίρες φτωχότεροι. Aν πάρετε ταυτόχρονα και το εισιτήριο της επιστροφής σας, θα πληρώσετε και για τα δύο 23 λίρες. Πολύ βολικότερη -και οικονομικότερη- λύση είναι το συμβατικό μετρό, που θα σας κοστίσει μόλις 3,70 λίρες και θα σας μεταφέρει σε οποιοδήποτε κεντρικό σημείο θέλετε. H διαφορά είναι πως με το πρώτο θα κάνετε 15 λεπτά, ενώ με το δεύτερο περίπου 50. Aμφότερα αναχωρούν τακτικά (το πρώτο ανά 15 και το δεύτερο ανά 5 λεπτά). Kαλύτερα αποφύγετε το ταξί και γιατί θα πληρώσετε ακριβά την κούρσα (από 40 λίρες και πάνω) αλλά κυρίως γιατί η κίνηση της πόλης θα δοκιμάσει τα νεύρα σας (θα μείνετε μέσα στο ταξί τουλάχιστον 1 ώρα).

Oι τιμές των εισιτηρίων στα μέσα μαζικής μεταφοράς είναι ενδεικτικές του πόσο… μεγάλη είναι η πόλη. Eνα ημερήσιο εισιτήριο που καλύπτει 6 ζώνες (τα αξιοθέατα δεν «απλώνονται» και περισσότερο) θα σας κοστίσει 5,10 λίρες. Δυστυχώς, μετακινούμενοι με το μετρό, δεν θα μπορέσετε να «χαζέψετε» την πόλη. Ωστόσο, είναι πολύ πιο σίγουρη λύση γιατί τα λεωφορεία, αν δεν έχετε μαζί σας κάποιον που να ξέρει καλά την πόλη, θα σας μπερδέψουν οπωσδήποτε.

Sightseeing…

Tα αξιοθέατα του Λονδίνου χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες: στα μνημεία και στα μουσεία. Στα μεν πρώτα εντάσσονται τα παραδοσιακότερα σημεία αναφοράς της πόλης και στα μεν δεύτερα όλα εκείνα τα σημεία που φιλοξενούν εκθέματα, συμπεριλαμβανομένων των γκαλερί.

Aν δεν έχετε ξαναπάει στο Λονδίνο, τα αξιοθέατα μνημεία που πρέπει να «καλύψετε» είναι πέντε: το Big Ben, το Westminster Abbey, το παλάτι του Buckingham, ο καθεδρικός ναός του St Paul και ο Πύργος του Λονδίνου. Tα μουσεία από την άλλη, ακόμα κι αν τα έχετε ξαναδεί, δεν μπορείτε να τα αγνοήσετε γιατί, κατά κανόνα, εκτός από τις μόνιμες συλλογές τους φιλοξενούν και αρκετές ενδιαφέρουσες έκτακτες εκθέσεις.

Oργανωθείτε γεωγραφικά! Mε σημείο αναφοράς τον Tάμεση, που απλώνεται από την ανατολική μέχρι τη δυτική άκρη του Λονδίνου, κινηθείτε προς Bορράν.

Ξεκινήστε από την περιοχή του Westminster, εκεί όπου βρίσκεται το βασιλικό Λονδίνο. Eπισκεφθείτε το Buckingham, το Westminster Abbey, το Big Ben αλλά και τη National Gallery. Aνατολικά του Picadilly Circus κάντε ένα διάλειμμα για φαγητό στο Soho -από super trendy εστιατόρια μέχρι παραδοσιακές pub θα βρείτε εκεί- ή στην Chinatown και κάντε ένα μεγάλο περίπατο στους… διαδρόμους του Bρετανικού Mουσείου για να χωνέψετε! Kρατήστε μια ολόκληρη μέρα για να δείτε το City, ένα από τα πιο σύγχρονα οικονομικά κέντρα της Eυρώπης που όμως διαθέτει και τη μεγαλύτερη ιστορία και τα παλιότερα μνημεία του Λονδίνου. Eκεί θα δείτε τον Πύργο του Λονδίνου και τον Kαθεδρικό Nαό του St Paul αλλά και τα εντυπωσιακότερα -και ψηλότερα- μοντέρνα κτίρια της πόλης. Σε ό,τι αφορά τα παλιά του μνημεία το City θα συγκινήσει ιδιαίτερα όσους από εσάς θαυμάζετε τα σκοτεινά, γοτθικού ρυθμού κτίρια. Aν ο ήλιος σάς κάνει την τιμή να εμφανιστεί -και να παραμείνει για κάμποση ώρα στον ουρανό του Λονδίνου- αξίζει να κάνετε μια μεγάλη βόλτα στο Hyde Park. Aκόμα κι αν δεν… υποφέρετε από τη ζέστη -όπως θα δείτε να υποφέρουν αρκετοί κάτοικοι της πόλης, εξασκημένοι σε… σκληρούς αγγλικούς χειμώνες- οπωσδήποτε θα «μαζέψετε» ήλιο με πρωτόγνωρη, για εμάς τους Mεσογειακούς, χαρά. Στο κέντρο του Λονδίνου, αυτός ο καταπράσινος πνεύμονας της πόλης, χωρίζει τις αριστοκρατικές συνοικίες Kensinghton και Chelsea από τα υπόλοιπα προάστια. Aν σας περισσεύει χρόνος, κάντε μια βόλτα στις δύο αυτές συνοικίες και περπατήστε ανάμεσα στους τακτοποιημένους δρόμους και στα κουκλίστικα σπίτια της περιοχής.

Για ψώνια!

Aν τα παραδοσιακά αξιοθέατα είναι τα μνημεία και τα μουσεία, κάθε επισκέπτης της πόλης που σέβεται τον εαυτό του, στο Λονδίνο αντιμετωπίζει ως τουριστική ατραξιόν και τα ψώνια. Aπό το Harrods -το πλέον φημισμένο πολυκατάστημα του Λονδίνου- και τα glamour μαγαζιά της Oxford Street, απ’ όπου θα μπορέσετε να αγοράσετε επώνυμα ρούχα, μέχρι τα μικρά βιβλιοπωλεία και τα συνοικιακά δισκοπωλεία, αυτή η πόλη διαθέτει αγορές για όλα τα γούστα και όλα τα βαλάντια.

Aν είστε στο Λονδίνο Σαββατοκύριακο, οπωσδήποτε να κάνετε μια βόλτα τόσο στο Camden Town όσο και στο Portobello. Kαι στα δύο θα χρειαστεί αν ψάξετε και να περπατήσετε πολύ, αλλά και προσφορές σε ρούχα και ό,τι άλλο φανταστείτε θα βρείτε και θα εισπνεύσετε αυθεντικο αέρα… παζαριού.

Aπό την άλλη, το Λονδίνο θεωρείται παράδεισος για όσους αναζητούν θέατρο ποιότητας, φήμη που δείχνει να επιβιώνει από την εποχή του… Σαίξπηρ!

Aν και στα θέατρα του Λονδίνου θα βρείτε κυρίως μιούζικαλ και εμπορικές επιτυχίες -οι παραγωγοί δεν ρισκάρουν και πολύ- αξίζει τον κόπο να το ψάξετε. Aγοράστε έναν οδηγό διασκέδασης (το Time Out και το σαββατιάτικο φύλλο της Guardian θεωρούνται οι πιο πλήρεις) και φροντίστε έγκαιρα για τις κρατήσεις σας. Kαλή ιδέα, από την άνοιξη και μετά που ο καιρός το επιτρέπει, είναι και οι συναυλίες στα πάρκα. Kάποιες μεγάλες αναφέρονται στις εβδομαδιαίες ατζέντες των διαφόρων εντύπων. Πολύ περισσότερο όμως, θα απολαύσετε αυτές που μπορεί και να εντοπίσετε τυχαία, απλώς βολτάροντας στα πάρκα. Eτσι κι αλλιώς το… ξαφνικό είναι πάντα πιο «νόστιμο»!

ΚΟΣΤΟΣ

Eνα πενθήμερο στο Λονδίνο θα σας κοστίσει από 800 ευρώ. Σε αυτό το ποσό περιλαμβάνονται τα εισιτήριά σας (περίπου 200 ευρώ), η διαμονή σας σε κάποιο κεντρικό ξενοδοχείο (περίπου 80 ευρώ κατ’ άτομο σε δίκλινο δωμάτιο), το φαγητό σας και ένα επιπλέον ποσό για έξοδα κίνησης, ψώνια και ό,τι άλλο χρειαστεί.

Για κρατήσεις που αφορούν τη διαμονή σας επισκεφθείτε τo:

www.booking.com

ΣΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ ΘΑ ΛΑΤΡΕΨΕΤΕ

•… το απίστευτο μείγμα από κουλτούρες: Λατίνοι, Eυρωπαίοι, Kινέζοι, Iνδοί, όλοι αυτοί μπερδεμένοι και δημιουργικοί σε κάθε συνοικία της πόλης.
•… τον «βασιλικό» αέρα που έχει ολόκληρη η πόλη! Oι πωλήσεις των tabloids εξακολουθούν να εκτοξεύονται στα ύψη κάθε φορά που ασχολούνται με τις περιπέτειες των Aγγλων γαλαζοαίματων.
•… τις ατέλειωτες βόλτες στις αγορές. Δεν νοείται ταξίδι στο Λονδίνο χωρίς να επιστρέψετε με μία έστω πράσινη σακούλα με το λογότυπο του Harrods!

…ΚΑΙ ΘΑ ΜΙΣΗΣΕΤΕ

•… την κίνηση στους δρόμους της πόλης σε ώρες αιχμής. Aκόμα ένας λόγος να αποφύγετε τα -πανάκριβα- ταξί.
•… O,τι πληρώνουμε στην Eλλάδα σε ευρώ στο Λονδίνο το πληρώνουμε σε λίρες. Mε τη διαφορά ότι 1 λίρα ισούται με 1½ περίπου ευρώ!
•… την κυκλοθυμικότητα του καιρού αυτήν την εποχή. Πιο ντροπαλός ήλιος δεν πρέπει να υπάρχει πουθενά, σε ολόκληρο τον κόσμο!

Λίγες πόλεις στον κόσμο θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν μοναδικές – και η Βενετία είναι μία από αυτές

Κείμενο: Κυριακή Βασσάλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Πρόκειται για μια πόλη-μουσείο, μια πόλη που ο χρόνος φαίνεται να σταμάτησε κάπου εκεί στα χρόνια της Αναγέννησης, ενώ περπατώντας στα στενά της δεν θα σας έκανε καμία έκπληξη αν βλέπατε να περπατούν στο δρόμο φιγούρες άλλης εποχής, βγαλμένες από το καρναβάλι. Λέγεται, άλλωστε, ότι στα χρόνια της ακμής της πόλης, οι Βενετσιάνοι συνήθιζαν να μασκαρεύονται με πολυτελή κοστούμια και μυστηριώδεις μάσκες καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου για να κρατάνε τα αδιάκριτα βλέμματα μακριά από τις ιδιωτικές τους στιγμές…

Η Βενετία είναι πόλη της βόρειας Ιταλίας, πρωτεύουσα της περιοχής Βένετο, και βρίσκεται επάνω σε πολυάριθμα μικρά νησιά σε μια λιμνοθάλασσα της Αδριατικής. Οι Βενετσιάνοι δεν είχαν καθόλου αρχαία ιστορία. Τον 5ο και 6ο αιώνα μ.Χ., η απελπισία από τις αλλεπάλληλες επιδρομές, των Γότθων αρχικά και των Ούνων στη συνέχεια, ανάγκασε τους κατοίκους της Βόρειας Ιταλίας να βρουν καταφύγιο σε δυσπρόσιτα μέρη. Κάποιοι απ’ αυτούς κατέφυγαν στις νησίδες της λιμνοθάλασσας περίπου από το 400 μ.Χ. Σύμφωνα με την παράδοση, η Βενετία ιδρύθηκε και τυπικά στις 24 Μαρτίου 421. Η κακή κατάσταση των γύρω περιοχών, σε συνδυασμό με την ασφάλεια που παρείχε η λιμνοθάλασσα με τα αβαθή νερά, είχε ως αποτέλεσμα την προσέλκυση και άλλων προσφύγων. Η μόνη σχεδόν δυνατότητα βιοπορισμού ήταν η θάλασσα. Ετσι σιγά σιγά αναπτύχθηκε η θαλασσοκράτειρα Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας, μια μεγάλη ναυτική και εμπορική δύναμη κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση.

Πρακτικά και απαραίτητα

Aπό τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών μπορείτε να ταξιδέψετε στη Βενετία με απευθείας πτήση της αεροπορικής εταιρείας Alpi Eagles (www.alpieagles.com, τηλ.: 210-32.44.452 – 3), κάθε Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή και Κυριακή. Η διάρκεια του ταξιδιού είναι περίπου δυόμισι ώρες, ενώ αν προγραμματίσετε το ταξίδι σας περίπου ένα μήνα πριν, μια καλή τιμή που μπορείτε να πετύχετε είναι τα 118,50 ευρώ, με φόρους μετ’ επιστροφής. Στη Βενετία μπορείτε να μεταβείτε επίσης μέσω Μιλάνου με την Alitalia (www.alitalia.com), αλλά και με τις περισσότερες ευρωπαϊκές εταιρείες μέσω άλλων ενδιάμεσων σταθμών.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι η πόλη της Βενετίας συνδέεται με την Ελλάδα και ακτοπλοϊκώς. Σε αυτή την περίπτωση έχετε να επιλέξετε μεταξύ των Μινωικών Γραμμών (www.minoan.gr) ή της ΑΝΕΚ (www.anek.gr), με αφετηρία την Πάτρα και ενδιάμεσους σταθμούς – λιμάνια την Κέρκυρα και την Ηγουμενίτσα (από 199 ευρώ κατ’ άτομο μετ’ επιστροφής σε τετράκλινη εσωτερική καμπίνα, σε περιόδους χαμηλής ζήτησης).

Η Βενετία είναι από τους πλέον δημοφιλείς προορισμούς όχι μόνο της Ιταλίας αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης. Εύλογα, λοιπόν, διαθέτει μεγάλη ποικιλία σε ξενοδοχειακές μονάδες και όχι μόνο, μια και δεν είναι λίγοι οι επισκέπτες της πόλης που επιλέγουν να ενοικιάσουν διαμερίσματα. Φυσικά, αν σκέφτεστε να επισκεφθείτε τη Βενετία σε περιόδους εορτών, της Μπιενάλε (με εκθέσεις αρχιτεκτονικής, θεάτρου, κινηματογράφου, χορού, μουσικής και φωτογραφίας, κάθε φθινόπωρο) ή στη διάρκεια του περίφημου καρναβαλιού, οι τιμές είναι αρκετά τσιμπημένες και η διαθεσιμότητα σε δωμάτια περιορισμένη. Αν, ωστόσο, προγραμματίσετε το ταξίδι σας εγκαίρως, όλο και κάποια καλή προσφορά θα πετύχετε.

Για την αναζήτησή σας στο Διαδίκτυο, αρκετά κατατοπιστικές είναι οι ακόλουθες διευθύνσεις: www.venice-hotels.it, www.hotelinvenice.com, www.venicehotel.com.

Για κρατήσεις που αφορούν τη διαμονή σας επισκεφθείτε τo:

www.booking.com

Με μια πρώτη ματιά, η Βενετία μοιάζει με λαβύρινθο, στον οποίο δύσκολα θα καταφέρει κανείς να προσανατολιστεί. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι κάπως καλύτερη. Το κέντρο της παλιάς πόλης είναι χωρισμένο σε 6 περιοχές, γνωστές ως sestieri (Castello, Cannaregio, San Marco, Santa Croce, Dorsoduro, San Polo), ενώ στην πόλη ανήκουν και τα νησιά Giudecca, San Giorgio, Murano, Burano, Torcello και Lido. Για τη μετακίνησή σας υπάρχουν πολλά θαλάσσια λεωφορεία, ταξί και βενζινάκατοι, καθώς και βαπορέτα που θα σας μεταφέρουν κατά μήκος του μεγάλου και των μικρότερων καναλιών. Η βόλτα με γόνδολα, άρρηκτα συνδεδεμένη με τη Βενετία, προσφέρει μια αξέχαστη ρομαντική εμπειρία. Κοστίζει περίπου 70 ευρώ και αν ο γονδολιέρης έχει τα κέφια του μπορεί να σας τραγουδήσει άριες από ιταλικές όπερες. Ολοι συμφωνούν, πάντως, ότι ο καλύτερος τρόπος για να γνωρίσει κανείς την πόλη είναι πεζή. Και για να μη χαθείτε, σας ενημερώνουμε ότι η αρίθμηση των οδών στη Βενετία σε κάθε sestiere ξεκινά από το 1 και αυξάνεται προοδευτικά. Απολαύστε ένα παγωτό, από κάποιον πλανόδιο, και ξεκινήστε το περπάτημα!

Για φαγητό, καφέ και ποτό, η πόλη προσφέρει πολυάριθμες επιλογές για όλους, δίνοντας τη δυνατότητα να επιλέξετε από ακριβά εστιατόρια μέχρι παραδοσιακές ιταλικές ταβέρνες και πιτσαρίες. Γενικά, και εδώ ισχύει ότι τα πιο εύκολα προσβάσιμα σημεία είναι και τα πιο ακριβά, οπότε για φαγητό, ψάξτε για πιο εσωτερικά στέκια, τα οποία προτιμούν και οι κάτοικοι της πόλης. Και αφού ολοκληρώσετε το γεύμα σας, συνοδέψτε τον καφέ ή τη ζεστή σοκολάτα με παραδοσιακό βενετσιάνικο μπισκότο. Η πόλη έχει μακρόχρονη ιστορία αγάπης με τον καφέ, αφού το πρώτο καφενείο άνοιξε το 1683, ενώ για τη διευκόλυνσή σας, ένας πλήρης κατάλογος με εστιατόρια, cafe, μπαρ κ.λπ. είναι διαθέσιμος στη διεύθυνση: www.veniceworld.com.

Αγοράστε, τέλος, πετσέτες και δαντελωτά τραπεζομάντιλα, μια και η Βενετία χαρακτηρίζεται η πηγή της δαντέλας, διατηρώντας την πιο σημαντική σχολή για τις τέσσερις ποιότητες δαντέλας που υπάρχουν. Και μην εγκαταλείψετε την πόλη, χωρίς να αποκτήσετε έστω και μια αναμνηστική βενετσιάνικη μάσκα.

Αξίζει να δείτε

• Την Πλατεία του Αγίου Μάρκου, με το λιοντάρι να δεσπόζει πάνω στην γκρίζα στήλη, σύμβολο και προστάτης της πόλης. Στην ομώνυμη εκκλησία, θα δείτε επίσης το Pala d’ Oro, από τα πλουσιότερα ιερά στον κόσμο με περισσότερους από 3.000 πολύτιμους λίθους, σμάλτο και επιχρυσωμένες εικόνες.
• Το Παλάτι των Δόγηδων, ακριβώς δίπλα, με τις πασίγνωστες τοιχογραφίες βενετσιάνικης τεχνοτροπίας.
• Την περίφημη Γέφυρα των Στεναγμών, η οποία συνδέει το Παλάτι των Δόγηδων με τη Φυλακή της Δημοκρατίας. Το όνομά της το πήρε από τους θρήνους των πολιτικών που καταδικάζονταν από το Συμβούλιο των Δέκα και περνούσαν από αυτή τη γέφυρα προς τα κελιά της φυλακής. Διάσημη είναι και η Γέφυρα του Rialto (rivo alto), η πρώτη γέφυρα που δεν ήταν ξύλινη.
• Τον ορθόδοξο ναό του Αγίου Γεωργίου, που κτίστηκε το 1539 και την παρακείμενη Γέφυρα των Ελλήνων (Ponte dei Grechi).
• Την εκκλησία Santa Maria dei Miracoli.
• Το κοιμητήριο στο νησί San Michele.
• Την Gallerie dell’ Accademia και τη συλλογή Peggy Guggenheim, με έργα διασήμων νεότερων καλλιτεχνών (Picasso, Rodin, Braque, Kandinsky, Monet, Turner κ.ά.).

Και να απολαύσετε…

• Βόλτα με γόνδολα στο Μεγάλο Κανάλι (Canal Grande) το σούρουπο.
• Εναν περίπατο στη Riva degli Schiavoni, αρχικά παράλληλα στο Μεγάλο Κανάλι, και μετά εσωτερικά στα σοκάκια.
• Το ηλιοβασίλεμα στο νησί Giudecca.

ΚΟΣΤΟΣ

Εξι ημέρες (πέντε διανυκτερεύσεις) στη Βενετία θα σας κοστίσουν από 970 ευρώ κατ’ άτομο σε δίκλινο δωμάτιο. Στην τιμή περιλαμβάνονται τα αεροπορικά σας εισιτήρια, με απευθείας πτήση της Alpi Eagles, η διαμονή σας σε ξενοδοχείο 3 αστέρων με πρωινό, 100 ευρώ ημερησίως για τη μετακίνησή σας, φαγητό, καφές, ποτό, είσοδοι μουσείων και κάποιες ίσως αγορές.

Το ξέρατε πως…

Η Βενετία βυθίζεται; Μέσα στα τελευταία εκατό χρόνια, το έδαφος της πόλης έχει βυθισθεί κατά 23 εκατοστά εξαιτίας της ανόδου των υδάτων και της αποσάθρωσης του εδάφους. Είναι γεγονός ότι οι Βενετσιάνοι έχουν συνηθίσει η παλίρροια, ή «acqua alta» όπως τη λένε, να εισβάλει στην πόλη τους. Βουνά σάκων με άμμο «φρουρούν» τις εισόδους κτιρίων και υπερυψωμένοι ξύλινοι διάδρομοι επιτρέπουν τη μετακίνηση των πεζών τις ημέρες των χειρότερων πλημμυρών. Το πρόβλημα, όμως, ενισχύεται. Η πλατεία του Αγ. Μάρκου πλημμύρισε επτά φορές το 1900, αλλά… 99 φορές το 1996.

ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΑ ΠΑΚΕΤΑ

Τα περισσότερα ταξιδιωτικά γραφεία προσφέρουν εξαήμερες εκδρομές που συνδυάζουν περισσότερους προορισμούς, όπως Βενετία-Φλωρεντία-Σιένα-Ρώμη-Πομπηία από 695 ευρώ κατ’ άτομο σε δίκλινο δωμάτιο, ενώ αποκλειστικά για Βενετία τα πακέτα είναι τριήμερα από 432 ευρώ.

ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ
www.venice.com
www.veniceworld.com

35. «Οι  περισσότεροι απ όσους έχουν μιλήσει ως τώρα απ αυτό το βήμα επαινούν τον νομοθέτη που συμπλήρωσε τη συνηθισμένη τελετή μ’ αυτό τον λόγο, με τη σκέψη ότι είναι ωραίο να εκφωνείται πάνω στον τάφο των νεκρών του πολέμου. Εγώ όμως θα ήμουν της γνώμης πως είναι αρκετό, για άντρες που αποδείχτηκαν γενναίοι με έργα, με έργα να τους αποδίδονται τιμές, σαν κι αυτές που βλέπετε να συνοδεύουν αυτή την ταφή, κι όχι να κρέμεται η αναγνώριση του ηρωισμού πολλών από έναν άντρα, που ο λόγος του μπορεί να είναι ωραίος, μπορεί και κατώτερος. Γιατί είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς μ επιτυχία, εκεί που με κόπο εξασφαλίζεται η εντύπωση ότι λέει την αλήθεια. Κι αυτό, γιατί ο ακροατής που ξέρει καλά τα γεγονότα και τ’ ακούει μ’ ευνοϊκή διάθεση, ίσως θα σχημάτιζε τη γνώμη ότι τα λεγόμενα είναι κάπως κατώτερα, σε σύγκριση μ’ αυτά που και θέλει ν’ ακούει και τα ξέρει καλά’ όμως, αυτός που δεν τα γνώρισε, θα σχημάτιζε τη γνώμη πως πρόκειται για υπερβολές, επειδή νιώθει φθόνο, αν τυχόν ακούσει κάτι που ξεπερνά τη δική του δύναμη. Γιατί μόνο ως εκείνο το σημείο ανέχεται ο άνθρωπος ν’ ακούει επαίνους που λέγονται για άλλους, ως εκεί που κι ο καθείς πιστεύει ότι είναι ικανός να κατορθώσει κάτι απ όσα άκουσε’ όμως, για καθετί που ξεπερνά τη δύναμη του, κυριεύεται απ’ την πρώτη στιγμή από φθόνο, κι έτσι δεν δίνει πίστη. Αλλά, επειδή οι παλιότεροι δοκίμασαν στην πράξη το έθιμο χι έκριναν ότι έχει καλώς, έχω κι εγώ την υποχρέωση να συμμορφωθώ με τον νόμο και ν’ ανταποκριθώ όσο γίνεται πιο πολύ στην επιθυμία και τις πεποιθήσεις του καθενός σας.

36. Θα μιλήσω πρώτα για τους προγόνους μας. Γιατί είναι δίκαιο, αλλά συγχρόνως και πρέπον, σε μια τέτοια περίσταση, όπως η σημερινή, να τους απονέμεται η τιμή αυτή να μνημονεύονται πρώτοι. Γιατί την χώρα αυτή, οι ίδιοι πάντα κατοικώντας από γενεά σε γενεά μέχρι των ημερών μας, χάρις στην ανδρεία τους μας την παράδωσαν ελεύθερη. Και εκείνοι λοιπόν είναι άξιοι επαίνου αλλά ακόμη περισσότερο οι πατέρες μας. Γιατί, μαζί με όσα κληρονόμησαν, αφού απέκτησαν όση εξουσία έχουμε με πολλούς κόπους τη κληροδότησαν σε μας τους σημερινούς. Τους περισσότερους τομείς εμείς οι ίδιοι που είμαστε συγκεντρωμένοι εδώ, οι οποίοι βρισκόμαστε ακόμη σε αυτήν ακριβώς την ηλικία μας, αυξήσαμε και προετοιμάσαμε την πόλη μας με όλα τα πράγματα, ώστε και για πόλεμο και για ειρήνη να είναι αυταρκέστατη. Από όλα δε αυτά εγώ όσα αναφέρονται σε πολεμικά κατορθώματα, με τα οποία έγινε η κάθε μια κατάκτηση, ή αφορούν τον τρόπο, με τον οποίο αποκρούσαμε πρόθυμα, είτε εμείς είτε οι πρόγονοί μας, κάποιον βάρβαρο ή Έλληνα επιτιθέμενο εχθρό, θα τα παραλείψω, γιατί δεν επιθυμώ να απεραντολογώ ενώπιον ανθρώπων, οι οποίοι τα γνωρίζουν. Αλλά με ποιον τρόπο φθάσαμε στο σημείο αυτό της δύναμης που είμαστε σήμερα, και με ποια μορφή πολιτεύματος και με ποιες συνήθειες έγινε μεγάλη η δύναμή μας, όλα αυτά θα αναπτύξω πρώτα, και έπειτα θα προχωρήσω στο εγκώμιο αυτών εδώ των νεκρών, γιατί νομίζω ότι δεν είναι ανάρμοστο να λεχθούν αυτά και για την παρούσα περίσταση, και δεν είναι ανώφελο να τα ακούσουν όλοι οι παρευρισκόμενοι, αστοί και ξένοι.

37. Έχουμε δηλαδή πολίτευμα, το οποίο δεν αντιγράφει τους νόμους άλλων, μάλλον δε εμείς οι ίδιοι είμαστε υπόδειγμα σε μερικούς παρά μιμούμαστε άλλους. Και ονομάζεται μεν δημοκρατία, γιατί η διοίκηση είναι στα χέρια των πολλών και όχι των ολίγων. Όλοι έχουν τα ίδια δικαιώματα έναντι δε των νόμων στις ιδιωτικές τους διαφορές, ενώ ως προς την θέση τους στον δημόσιο βίο κάθε ένας, ανάλογα με την επίδοση σε κάποιο τομέα, προτιμάται για ένα από τα δημόσια αξιώματα, και όχι από την πολιτική του παράταξη όσο από την αρετή του, ούτε εξαιτίας της φτώχειας, ενώ έχει την ικανότητα να παράσχει κάποια υπηρεσία στην πατρίδα του, εμποδίζεται από το γεγονός ότι είναι άγνωστος. Ζούμε ελεύθερα, και ως πολίτες στον δημόσιο βίο και ως άτομα στον ιδιωτικό, στις επιδιώξεις μας της καθημερινής ζωής, κατά τις οποίες δεν κοιτάμε ο ένας στον άλλον με καχυποψία, δεν θυμώνουμε με τον γείτονά μας, όταν κάνει σύμφωνα με την ευχαρίστησή του, ούτε παίρνουμε μια φυσιογνωμία σκυθρωπή, η οποία μπορεί να μην βλάπτει τον άλλο, πάντως όμως είναι δυσάρεστη. Ενώ δε στην ιδιωτική μας ζωή συναναστρεφόμαστε χωρίς να ενοχλεί ο ένας τον άλλον, στην δημόσιά μας ζωή από σεβασμό προ πάντων δεν παραβαίνουμε τους νόμους, υπακούμε σε όσους κάθε φορά έχουν τα αξιώματα και στους νόμους, και περισσότερο σε εκείνους από τους νόμους, που έχουν θεσπιστεί για ωφέλεια των αδικούμενων, και σε άλλους, οι οποίοι αν και άγραφοι, η παράβασή τους φέρνει πανθομολογούμενη ντροπή.

38. Αλλά και για το πνεύμα μας έχουμε εφεύρει πολλούς τρόπους να το ανακουφίζουμε από τους κόπους, με γιορταστικούς αγώνες και θυσίες, που έχουμε καθιερώσει καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, και με ευπρεπή ιδιωτικά οικήματα, η ευχαρίστηση που καθημερινά απολαμβάνουμε από όλα αυτά, διώχνει την μελαγχολία. Εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των κατοίκων της πόλης μας εισάγονται σε αυτήν προϊόντα όλου του κόσμου, και συμβαίνει να απολαμβάνουμε έτσι τα προϊόντα των άλλων χωρών με όση οικειότητα καταναλώνουμε τα δικά μας.

39. Υπερέχουμε δε από τους αντιπάλους μας και στην πολεμική προετοιμασία κατά τα εξής: Την πόλη μας την παρέχουμε ανοιχτή, και ποτέ δεν αποκλείουμε κανέναν διώχνοντας τους ξένους από οποιοδήποτε μάθημα ή θέαμα, από το οποίο, αν δεν το κρατήσουμε μυστικό και το δει κανείς από τους εχθρούς μας, είναι δυνατόν να ωφεληθεί, γιατί πιστεύουμε όχι τόσο στις προετοιμασίες και τα στρατηγήματα όσο στην έμφυτη γενναιότητά μας στα έργα. Στο ζήτημα δε πάλι της αγωγής, ενώ εκείνοι υποβάλλονται από την νεαρή τους ηλικία σε επίπονη άσκηση, με την οποία επιδιώκουν να γίνουν γενναίοι, εμείς ζούμε με όλες τις ανέσεις και όμως είμαστε εξ ίσου πρόθυμοι να αντιμετωπίσουμε τους ίδιους μεγάλους κινδύνους. Και η απόδειξη: ενώ οι Λακεδαιμόνιοι εκστρατεύουν με όλους τους συμμάχους τους κατά της χώρας μας και ποτέ μόνοι, εμείς εισβάλλουμε κατά των άλλων εντελώς μόνοι, και τις περισσότερες φορές νικάμε χωρίς δυσκολία τους αντιπάλους μας, αν και εκείνοι μάχονται για την πατρίδα τους, εμείς δε είμαστε σε ξένο έδαφος. Και κανείς από τους εχθρούς μας δεν αντιμετώπισε μέχρι σήμερα τις δυνάμεις μας ενωμένες, γιατί από τη μία φροντίζουμε ταυτόχρονα για το ναυτικό μας, και από την άλλη στέλνουμε τις δυνάμεις μας σε πολλά σημεία της γης. Αν δε κάπου με μέρος μόνο της δύναμής μας συμπλακούν οι εχθροί μας, τότε, αν νικήσουν, καυχώνται ότι μας νίκησαν όλους, αν νικηθούν, διακηρύσσουν ότι νικήθηκαν από όλους. Και βέβαια, αν εμείς αντιμετωπίζουμε με πολλή προθυμία τους κινδύνους, περισσότερο με μια αφροντισιά και άνεση παρά μετά από επίπονη άσκηση, και με ανδρεία που οφείλεται όχι τόσο στην επιβολή των νόμων όσο στην φυσική μας ευψυχία, έχουμε το πλεονέκτημα ότι δεν κουραζόμαστε προκαταβολικά για δεινά, που ανήκουν ακόμα στο μέλλον, και, όταν φθάσουμε στα δεινά αυτά, ότι αποδεικνυόμαστε ότι δεν είμαστε λιγότερο τολμηροί από εκείνους που μοχθούν συνεχώς. Δεν είναι η πόλη μας άξια μόνο σε αυτά αλλά και σε πολλά ακόμη.

40. Γιατί αγαπούμε το ωραίο με απλότητα, και αγαπούμε τη σοφία χωρίς μαλθακότητα. Μεταχειριζόμαστε τον πλούτο περισσότερο σαν μια ευκαιρία έργων παρά σαν αφορμή κομπορρημοσύνης, το να ομολογεί δε κανείς την φτώχεια του δεν είναι ντροπή, είναι όμως αισχρότερο να μην προσπαθεί να την αποφύγει με την εργασία. Επί πλέον, οι ίδιοι εμείς είμαστε σε θέση να φροντίζουμε ταυτόχρονα για τις ιδιωτικές μας υποθέσεις και για τις υποθέσεις της πόλης μας, και ενώ ασχολούμαστε με διαφορετικά επαγγέλματα κατέχουμε καλά τα πολιτικά ζητήματα. Γιατί είμαστε ο μόνος λαός που αυτόν που δε μετέχει στα κοινά δεν τον θεωρούμε φιλήσυχο αλλά άχρηστο, και οι μόνοι που ή κρίνουμε ή διαμορφώνουμε σωστές γνώμες για τα πράγματα, γιατί δεν θεωρούμε τους λόγους εμπόδιο των έργων, αλλά μάλλον θεωρούμε εμπόδιο να μην έχουμε κατατοπισθεί προφορικά σε όσα έχουμε να κάνουμε, πριν καταπιαστούμε με αυτά. Γιατί υπερέχουμε από τους άλλους και ως προς αυτό, ότι δηλαδή εμείς οι ίδιοι τολμούμε να υπολογίσουμε για όσα πρόκειται να επιχειρήσουμε. Σχετικά μ΄ αυτό στους άλλους η αμάθεια φέρνει θράσος, ενώ η σκέψη τους κάνει να διστάζουν. Πιο γενναιόψυχοι όμως πρέπει να θεωρούνται όσοι γνωρίζουν με σαφήνεια τις συμφορές και τα ευχάριστα, και όμως η γνώση αυτή δεν τους κάνει να αποφεύγουν τους κινδύνους. Αλλά και στα ζητήματα της αρετής διαφέρουμε από τους πολλούς. Γιατί εμείς αποκτάμε τους φίλους τους περισσότερο ευεργετώντας παρά ευεργετούμενοι από αυτούς. Σταθερότερος δε φίλος είναι αυτός που ευεργέτησε, γιατί είναι φυσικό να προσπαθεί να διατηρεί την ευγνωμοσύνη του ευεργετημένου με τη συμπάθεια που του δείχνει. Ενώ αντιθέτως αυτός που οφείλει την ευεργεσία είναι απρόθυμος, γιατί γνωρίζει, ότι πρόκειται να ανταποδώσει την καλοσύνη σαν χρέος και όχι για να εξασφαλίσει την ευγνωμοσύνη του άλλου. Και είμαστε οι μόνοι που βοηθάμε τον άλλο χωρίς δισταγμό, όχι τόσο από υπολογισμό του συμφέροντος, όσο από την πίστη μας στη ελευθερία.

41. Συνοψίζοντας θεωρώ ότι η όλη πόλη είναι σχολείο της Ελλάδας και ότι, μου φαίνεται, ο καθένας από εμάς μπορεί να παρουσιάσει τον εαυτό του αυτάρκη σε πάρα πολλές δραστηριότητες με χάρη και επιδεξιότητα. Και ότι αυτά είναι μάλλον η αλήθεια και όχι απλή κομπορρημοσύνη, κατάλληλη για την παρούσα περίσταση, το αποδεικνύει η ίδια η δύναμη της πόλης, την οποία αποκτήσαμε με τους τρόπους αυτούς. Γιατί είναι η μόνη πόλη από τις σημερινές που όταν δοκιμάζεται αποδεικνύεται ανώτερη της φήμης της, και η μόνη, η οποία ούτε στον εχθρό που της επιτίθεται, δίνει αφορμή να αγανακτήσει με όσα παθαίνει από τέτοιους αντιπάλους, ούτε στους συμμάχους της δίνει αφορμή για παράπονα, γιατί τάχα εξουσιάζονται από ανάξιους. Αφού παρουσιάσαμε  τη δύναμή μας με μεγάλες αποδείξεις, και μαρτυρίες θα μας θαυμάζουν οι σύγχρονοί μας και οι επόμενοι, και μάλιστα χωρίς να χρειαζόμαστε τον Όμηρο να μας επαινεί, ούτε κανέναν άλλο που με λόγια θα μας ευχαριστήσει προς στιγμήν, όμως την ιδέα που θα σχηματιστεί για τα έργα μας θα τη βλάψει η αλήθεια, αλλά εξαναγκάσαμε με την τόλμη μας ολόκληρη τη θάλασσα και την ξηρά να γίνει προσιτή, ιδρύσαμε παντού αιώνια μνημεία και των συμφορών μας και των επιτυχιών μας. Για μια τέτοια πόλη και αυτοί εδώ λοιπόν πολεμώντας γενναία πέθαναν, για να μη τη στερηθούν, και είναι φυσικό ο καθένας από όσους απομένουν να θέλει να μοχθήσει γι’ αυτήν.

42. Γι’ αυτόν μακρηγόρησα για όσα αφορούν την πόλη, αφ’ ενός γιατί ήθελα να σας δείξω, ότι εμείς δεν αγωνιζόμαστε για τον ίδιο σκοπό, που αγωνίζονται όσοι δεν έχουν κανένα από αυτά τα πλεονεκτήματα σε ίσο βαθμό με μας, και αφ’ ετέρου γιατί με αυτόν τον τρόπο ήθελα να κάνω φανερό με αποδείξεις το εγκώμιο των ανδρών, για τους οποίους μιλάω τώρα. Και έχουν ειπωθεί τα κυριότερα σημεία  αυτού του εγκωμίου. Γιατί οι αρετές αυτών και των ομοίων τους έκαναν στολίδια όσα ύμνησα για την πόλη, και άρα για λίγους από τους Έλληνες όπως ακριβώς γι’ αυτούς ο λόγος θα μπορούσε να φανεί ισάξιος με τα έργα τους. Έχω η γνώμη, ότι ο θάνατος αυτών εδώ των νεκρών παρέχει το μέτρο της αξίας ενός ανθρώπου, είτε είναι ο πρώτος που τη φανερώνει, είτε ο τελευταίος που την επισφραγίζει. Γιατί και εκείνοι ακόμη που υστερούν κατά τα άλλα, δικαιούνται να προβάλλουν την ανδραγαθία, που επέδειξαν κατά τους πολέμους, μαχόμενοι υπέρ της πατρίδας. Γιατί εξαφάνισαν το κακό με το καλό, και με τον κοινό αγώνα για το γενικό συμφέρον ωφέλησαν περισσότερο απ’ όσο έβλαψαν με τυχόν σφάλματά τους στην ιδιωτική τους ζωή. Από αυτούς εδώ κανείς δεν δείχθηκε δειλός μπροστά στον θάνατο εξ αιτίας του πλούτου του, δεν προτίμησε δηλαδή να συνεχίσει την απόλαυσή του, ούτε απέφυγε τον κίνδυνο εξ αιτίας της φτώχειας του, από την ελπίδα ότι μπορεί να την αποφύγει επί τέλους και να γίνει πλούσιος. Αντίθετα, πόθησαν την τιμωρία των εχθρών τους περισσότερο από όλα τα αγαθά, και συγχρόνως έκριναν αυτό τον κίνδυνο σαν τον πιο ωραίο από τους κινδύνους, και για αυτό αποφάσισαν να τον αντιμετωπίσουν, να εκδικηθούν τους εχθρούς τους, και για να επιδιώξουν την απόκτηση των αγαθών αυτών΄ την αβεβαιότητα δηλαδή της επιτυχίας την εμπιστεύθηκαν στην ελπίδα, ως προς τον κίνδυνο του θανάτου που βρισκόταν μπροστά τους κατά την μάχη ήταν αποφασισμένοι να στηριχθούν στον εαυτό τους και μόνο. Και μέσα στη μάχη θεώρησαν πάντα προτιμότερο να αντισταθούν και να βρουν τον θάνατο παρά να σωθούν υποχωρώντας, και γι’ αυτό απέφευγαν την αισχρή φήμη της δειλίας, και υπέβαλαν τα σώματά τους σε όλα τα δεινά της μάχης, σε μια κρίσιμη στιγμή, που ήταν στα χέρια της τύχης, στο ύψος της δόξας μάλλον παρά του τρόμου, βρήκαν τον θάνατο.

43. Αυτοί εδώ λοιπόν, σαν γνήσια παιδιά της πόλης, αυτό το φρόνημα έδειξαν. Όσοι όμως μένετε, έχετε καθήκον να εύχεστε το φρόνημά σας απέναντι στους εχθρούς να σας βάλει σε μικρότερο κίνδυνο, αλλά να μη καταδεχτείτε να είναι λιγότερο τολμηρό, λογαριάζοντας όχι μόνο με τα λόγια τις ωφέλειες – κάτι που θα μπορούσε ν’ αναπτύξει κάποιος διεξοδικότερα σε σας, που κι από μόνοι σας τις ξέρετε εξίσου καλά, απαριθμώντας πόσα καλά εξασφαλίζει η αντίσταση στον εχθρό-, καλύτερα όμως προσηλώνοντας καθημερινά το βλέμμα σας στα έργα, που δείχνουν τη δύναμη της πόλης μας, κι έτσι να την αγαπήσετε με πάθος. Κι όταν αντιληφτείτε το μεγαλείο της, βάλτε στο νου σας ότι τη δύναμη αυτή την απέκτησαν άντρες τολμηροί που είχαν συνείδηση του καθήκοντος και με φιλότιμο την ώρα του αγώνα’ και που, κάθε φορά που αποτύχαιναν σε κάποιο εγχείρημά τους, δεν επέτρεπαν βέβαια στον εαυτό τους να στερήσει την πόλη απ’ τη δική τους ανδρεία, αλλά πρόσφεραν σ’ αύτή την πιο ωραία συνεισφορά’ γιατί, δίνοντας όλοι μαζί τη ζωή τους, έπαιρναν ο καθείς τους ξεχωριστά τον αγέραστο έπαινο και τον πιο περίλαμπρο τάφο: όχι τόσο τον τάφο, στον οποίο κείτονται, αλλά εκείνον όπου η δόξα τους επιζεί, για να μνημονεύεται αιώνια σε κάθε ευκαιρία που παρουσιάζεται, είτε για λόγο είτε για δράση. Γιατί τάφος των ενδόξων αντρών είναι η γη ολόκληρη, και τη μνήμη τους δεν τη διασώζει μόνο η επιγραφή μιας στήλης στην πατρίδα τους, αλλά και στα ξένα μέρη φωλιάζει στην Ψυχή του καθενός άγραφη η ανάμνηση όχι τόσο των ανδραγαθημάτων τους, όσο του φρονήματός τους. Εσείς λοιπόν να έχετε αυτούς εδώ πρότυπα και να θεωρήσετε θεμέλιο της ευτυχίας την ελευθερία και θεμέλιο της ελευθέριας τη δυνατή Ψυχή’ κι έτσι μη δειλιάζετε μπροστά στους κινδύνους της μάχης. Γιατί δεν έχουν σοβαρότερο λόγο ν’ αψηφούν το θάνατο οι απόκληροι της ζωής, που δεν έχουν να ελπίζουν καλύτερες μέρες, αλλά εκείνοι που, στη ζωή που τους απομένει, υπάρχει φόβος να μεταβληθεί ριζικά η καλή τύχη τους’ αυτοί, αν κάπου σκοντάψουν, έχουν να χάσουν περισσότερα από κάθε άλλον. Γιατί, για έναν άντρα με υψηλό φρόνημα, είναι πιο πικρή η εξαθλίωση που φέρνει η δειλία παρά ο θάνατος που έρχεται χωρίς να τον νιώσει, σε στιγμή έξαρσης της δύναμής του και της κοινής ελπίδας.

44. Γι’ αυτό και τους γονείς αυτών που ενταφιάζoυμε τώρα, όσοι βρίσκεστε εδώ, δε τους κλαίω, πιο πολύ θα προσπαθήσω να ελαφρώσω τον πόνο τους. Γιατί το ξέρουν καλά πως η ζωή τους πέρασε μέσ’ από κάθε λογής μεταπτώσεις της τύχης’ κι ότι ευτυχισμένοι είναι, όπως οι σημερινοί νεκροί μας, εκείνοι που η μοίρα τους χάρισε τον πιο ένδοξο θάνατο, και, όπως εσείς, για το τιμημένο πένθος σας, κι εκείνοι που κανονίστηκε το τέλος της ζωής τους να συμπέσει με το τέλος της ευτυχίας τους. Γνωρίζω βέβαια ότι είναι δύσκολο να πείσω εσάς, αφού θα σας φέρνουν ζωντανή τη θύμηση αυτών που χάσατε οι ευτυχίες των άλλων γονιών που κι εσείς κάποτε τις χαρήκατε’ και θλίβεται ο άνθρωπος όχι επειδή του λείπουν αγαθά που δεν τα δοκίμασε, αλλά για όσα, ενώ είχε συνηθίσει να τα’ απολαμβάνει, τα έχασε. Πρέπει όμως να δείχνετε εγκαρτέρηση, με την ελπίδα άλλων παιδιών, όσοι ακόμα είστε σε ηλικία ν’ αποχτήσετε παιδία’ γιατί, για τα άτομα, τα παιδιά που θα τους έρθουν στον κόσμο από δω και πέρα θα κάνουν πόλους να ξεχάσουν εκείνους που χάθηκαν, ενώ, για την πόλη, θα είναι διπλό το όφελος: και δε θα ερημώσει και θα έχει ασφάλεια’ γιατί δεν είναι δυνατό να έχει την ίδια αξία ή να είναι το ίδιο δίκαιη η γνώμη για τα δημόσια πράγματα όσων δεν μπαίνουν στον ίδιο κίνδυνο, ρίχνοντας σ’ αυτόν τα παιδιά τους. Κι όσους πάλι σας πήραν τα χρόνια, να θεωρήσετε κέρδος το μεγαλύτερο μέρος της ζωής σας, που το περάσατε ευτυχισμένοι, και ότι το μέρος της που απομένει θα είναι σύντομο, κι ας κάνει ελαφρότερο το πένθος σας η δόξα αυτών εδώ. Γιατί το μόνο που δεν γερνά είναι ο πόθος για τιμές, και στην ηλικία που ο άνθρωπος δεν μπορεί να προσφέρει τίποτε, δεν είναι, όπως λεν μερικοί, το κέρδος που δίνει τη μεγαλύτερη τέρψη, αλλά οι τιμές.

45. Τώρα, τα παιδιά των νεκρών μας, όσα βρίσκεστε εδώ ή τ’ αδέρφια τους, βλέπω ότι έχετε μεγάλον αγώνα μπροστά σας (γιατί ο καθείς συνηθίζει να επαινεί αυτόν που δε βρίσκεται στη ζωή), και πολύ δύσκολα, ακόμη κι αν δείξετε μοναδικό ηρωισμό, θα σας κρίνουν κάπως κατώτερους – ποτέ το ίδιο ανδρείους! Γιατί οι ζωντανοί νιώθουν φθόνο για τον ανταγωνιστή τους’ αντίθετα, όποιον δεν αντισκόφτει το δρόμο τους, τον τιμούν με αδιαφιλονίκητη εύνοια. Κι αν είμαι υποχρεωμένος ν’ αναφέρω κάτι για την αρετή που ταιριάζει στη φύση της γυναίκας, θα δηλώσω, για όσες τώρα θα μείνουν χήρες, με μια σύντομη παραίνεση όλη μου τη σκέψη: δηλαδή, μεγάλη η δόξα σας, αν δεν φανείτε κατώτερες απ’ τη γυναικεία φύση, όπως κι η δόξα εκείνης, που τ’ όνομά της θ’ ακουστεί λιγότερο, επαινετικά ή περιγελαστικά, ανάμεσα στους άντρες.

46. Έχετε ακούσει κι από μένα, με την επιβαλλόμενη από το νόμο αγόρευσή μου, όσα είχα κατάλληλα, και με έργα αυτοί που θάβονται έχουν κιόλας πάρει τις τιμές τους΄ εξάλλου, από σήμερα τα παιδιά τους θα τ’ αναθρέψει με δημόσια δαπάνη η πόλη ως την εφηβεία τους, προβάλλοντας ως βραβείο τέτοιων αγώνων και γι’ αυτούς εδώ και για όσους επιζούν, ένα στεφάνι που πιάνει τόπο. Γιατί, όπου έχουν θεσμοθετηθεί τα πιο μεγάλα βραβεία ανδρείας, εκεί ζουν ως πολίτες άντρες με τη μεγαλύτερη αρετή. Και τώρα, αφού ο καθένας αποτέλειωσε το θρήνο για τον δικό του, να πάτε στο καλό.

Πρωτοφανείς χειρισμοί από την πλευρά του Υπουργείου Παιδείας έχουν οδηγήσει σε απόγνωση δεκάδες τελειόφοιτους Λυκείου, πάσχοντες από βαριά νοσήματα.

ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Μετάφραση

§ 16-21

Και οι Αθηναίοι εξορμώντας με το στόλο από τη Σάμο λεηλατούσαν τη χώρα του βασιλιά (της Περσίας) και έπλεαν απειλητικά ενάντια στη Χίο και την Έφεσο και ετοιμάζονταν για ναυμαχία και εξέλεξαν επιπλέον το Μένανδρο τον Τυδέα και τον Κηφισόδοτο ως στρατηγούς μαζί με τους ήδη υπάρχοντες. Παράλληλα ο Λύσανδρος ξεκινά με το στόλο από τη Ρόδο έχοντας δίπλα του τις ακτές της Ιωνίας για τον Ελλήσποντο με σκοπό και να ματαιώσει την αναχώρηση των πλοίων και να επαναφέρει στην κυριαρχία των Σπαρτιατών τις πόλεις που είχαν αποστατήσει από αυτούς. Και οι Αθηναίοι επίσης από τη Χίο βγήκαν από το λιμάνι στην ανοιχτή θάλασσα γιατί τα μικρασιατικά παράλια ήταν εχθρικά σε αυτούς˙ ο Λύσανδρος πάλι από την Άβυδο πλέοντας παράλληλα προς τις ακτές κατευθύνονταν στη Λάμψακο που ήταν σύμμαχος των Αθηναίων˙ συνάμα οι Αβυδηνοί και οι υπόλοιποι ακολουθούσαν με τα πόδια κατά μήκος της παραλίας˙ και ο Θώρακας ο Λακεδαιμόνιος ήταν επικεφαλής (τους). Στη συνέχεια αφού επιτέθηκαν στην πόλη (την) κυριεύουν (ή κυρίευσαν) με έφοδο, και οι στρατιώτες (τη) λήστεψαν, καθώς ήταν πλούσια και γεμάτη από κρασί και δημητριακά και άλλα εφόδια˙ ο Λύσανδρος όμως άφησε σώους και αβλαβείς όλους του πολίτες. Οι αθηναίοι εξάλλου ακολουθώντας από κοντά με το στόλο τους αγκυροβόλησαν με εκατόν ογδόντα καράβια στον Ελαιούντα της Χερσονήσου. Εκεί λοιπόν τα σχετικά με τη Λάμψακο γνωστοποιούνται σε αυτούς την ώρα που έτρωγαν για μεσημέρι και αμέσως ανοίχτηκαν στο πέλαγος για τη Στηστό. Από εκεί, αφού εσπευσμένα εφοδιάστηκαν με τρόφιμα κατευθύνθηκαν με το στόλο στους Αιγός Ποταμούς απέναντι από τη Λάμψακο˙ ο Ελλήσποντος σε εκείνο το σημείο είχε πλάτος δεκαπέντε στάδια περίπου. Εκεί λοιπόν έτρωγαν για βράδυ.

§ 22-24

Ο Λύσανδρος την επόμενη νύχτα αφού είχε ήδη ξημερώσει, έδωσε σήμα στους ναύτες, αφού γευματίσουν, να επιβιβαστούν και, αφού ετοίμασε τα πάντα για ναυμαχία (όπως το ίδιο θα έκανε κάθε αρχηγός στόλου, προκειμένου να ναυμαχήσει), παράλληλα δε τοποθετούσε στα πλευρά των πλοίων τα προστατευτικά από τα βέλη των εχθρών δερμάτινα παραπετάσματα, προειδοποίησε κατηγορηματικά ότι δε θα κινηθεί κανείς από την παράταξη ούτε θα ανοιχτεί στο πέλαγος. Οι Αθηναίοι πάλι με την ανατολή του ήλιου παρατάχθηκαν για ναυμαχία μπροστά στο λιμάνι σε μετωπική διάταξη. Επειδή όμως ο Λύσανδρος δεν έβγαλε κι αυτός τα πλοία από το λιμάνι (για να αντιμετωπίσει τους αντιπάλους) και ήδη άρχιζε να νυχτώνει, ανέκρουσαν πρύμη για τους Αιγός Ποταμούς. Παράλληλα ο Λύσανδρος πρόσταξε τα γρηγορότερα σκάφη (του) να ακολουθήσουν πρώτα τους Αθηναίους, έπειτα να γυρίσουν πίσω και να του αναφέρουν, αφού παρατηρήσουν προσεκτικά τι κάνουν, όταν βγουν στη στεριά (οι Αθηναίοι). Και δεν άφησε ο Λύσανδρος τους ναύτες να βγουν πρωτύτερα από τα καράβια παρά μόνο αφού ήρθαν αυτές (οι τριήρεις). Αυτή την τακτική συνέχιζε (ο Λύσανδρος) για τέσσερις μέρες˙ και οι Αθηναίοι επανειλημμένα έβγαιναν στην ανοιχτή θάλασσα, για να συγκρουστούν.

§ 25-27

Παράλληλα ο Αλκιβιάδης επειδή παρατήρησε από τα τείχη πρώτα ότι οι Αθηναίοι ήταν αγκυροβολημένοι σε ανοιχτή παραλία και όχι κοντά σε κάποια πόλη, έπειτα ότι αναζητούσαν τα αναγκαία από τη Σηστό, δεκαπέντε στάδια μακριά από τα καράβια (ότι) οι εχθροί όμως (είχαν αγκυροβολήσει) σε λιμάνι και κοντά σε πόλη και είχαν τα πάντα, επέμενε ότι αυτοί δεν είχαν αγκυροβολήσει σε πρόσφορη περιοχή και (τους) συμβούλευε να μετακινηθούν σε άλλο αγκυροβόλι στη Σηστό, κοντά και σε λιμάνι δηλαδή και σε πόλη˙ εάν είστε εκεί, είπε θα ναυμαχήσετε όταν (το) θελήσετε Αλλά οι στρατηγοί και ιδιαίτερα ο Τυδέας και ο Μαίνανδρος τον πρόσταξαν να φύγει γιατί  (είπαν) ότι εκείνοι τώρα είναι στρατηγοί, όχι εκείνος. Και (έτσι) αυτός σηκώθηκε κι έφυγε Ο Λύσανδρος τότε αφού (ήδη) ήταν η πέμπτη μέρα για τους Αθηναίους, αφότου έπλεαν εναντίον του, είπε σε αυτούς που κατ’ εντολή του (τους) ακολουθούσαν, όταν διαπιστώσουν ότι αυτοί έχουν αποβιβαστεί και ότι έχουν διασκορπιστεί στην Χερσόνησο (πράγμα βέβαια που πολύ συχνά έκαναν κάθε μέρα, επειδή και αγόραζαν από μακριά τα τρόφιμα και περιφρονούσαν ήδη το Λύσανδρο, γιατί δεν έβγαζε και αυτός τα πλοία του στο ανοιχτό πέλαγος) επιστρέφοντας με τα πλοία προς αυτόν (είπε ) να υψώσουν ψηλά μια ασπίδα στη μέση της διαδρομής. Και εκείνοι πραγματοποίησαν αυτά όπως πρόσταξε.

§ 28-29

Ο Λύσανδρος τότε αμέσως έδωσε το σύνθημα να πλεύσουν κατεσπευσμένα στην πορεία συμπορεύονταν δε και ο Θώρακας με τις χερσαίες δυνάμεις. Και ο Κόνωνας, μόλις είδε την επιθετική κίνηση του στόλου των αντιπάλων έδωσε εντολή να τρέξουν στα πλοία αμέσως. Επειδή όμως οι ναύτες είχαν διασκορπιστεί στη στεριά, αλλά από τα πλοία ήταν με κωπηλάτες σε δύο σειρές κουπιά, άλλα σε μια σειρά και άλλα (ήταν) εντελώς άδεια˙ το πλοίο όμως του Κόνωνα και άλλα επτά γύρω του πλήρως επανδρωμένα και η Πάραλος ανοίχτηκαν όλα μαζί στο πέλαγος, ο Λύσανδρος όμως συνέλαβε όλα τα άλλα προς την ακτή. Και έπιασε αιχμάλωτους τους πιο πολλούς άντρες στη στεριά˙ οι υπόλοιποι ζήτησαν καταφύγιο στα μικρά οχυρά. Στη συνέχεια ο Κόκωνας καθώς έφευγε με τα εννέα πλοία αφού συνειδητοποίησε ότι ο στόλος των Αθηναίων είχε καταστραφεί αφού προσόρμισε στην Αβαρνίδα το ακρωτήρι της Λαμψάκου πήρε από εκεί τα μεγάλα πανιά των καραβιών του Λύσανδρου και ο ίδιος με οκτώ πλοία κατευθύνθηκε προς την Κύπρο κοντά στον Ευαγόρα, ενώ η Πάραλος προς την Αθήνα, για να αναγγείλει τα γεγονότα.

§ 30-32

Ο Λύσανδρος τότε μετέφερε στη Λάμψακο και τα πλοία και τους αιχμαλώτους και όλα τα υπόλοιπα, και από τους στρατηγούς συνέλαβε επίσης και τους άλλους και το Φιλοκλή και τον Αδείμαντο. Και τη μέρα κατά την οποία έφερε σε πέρας αυτά, την ίδια ακριβώς έστειλε στη Σπάρτη το Θεόπομπο, πειρατή από τη Μίλητο, για να γνωστοποιήσει τα γεγονότα, ο οποίος αφού έφτασε μετά από τρεις ημέρες (τα) γνωστοποίησε. Μετά από αυτά ο Λύσανδρος, αφού συγκάλεσε τους συμμάχους, τους πρόσταξε να αποφασίσουν σχετικά με το θέμα των αιχμαλώτων. Εκεί (στη σύναξη), λοιπόν, πολλά ως μομφές εκτοξεύονταν σε βάρος των Αθηναίων και για εκείνα τα εγκλήματα πολέμου που είχαν ήδη διαπράξει και όσα είχαν αποφασίσει να κάνουν δηλαδή να αποκόψουν τα δεξί χέρι όλων αυτών που θα συλλαμβάνονταν ζωντανοί αν νίκησαν στη ναυμαχία, και ότι, όταν κάποτε είχαν αιχμαλωτίσει δύο τριήρεις, μία από την Κόρινθο και μία από την Άνδρο, έριξαν από αυτές στη θάλασσα όλους τους άντρες. Και ο Φιλοκλής ήταν στρατηγός των Αθηναίων, ο οποίος και τους σκότωσε. Και άλλα πολλά διατυπώνονταν και αποφάσισαν να σκοτώσουν όσους από τους αιχμαλώτους ήταν Αθηναίοι εκτός από τον Αδείμαντο, γιατί μόνο αυτός στην εκκλησία του δήμου ήταν αντίθετος στο ψήφισμα για το κόψιμο των χεριών˙ κατηγορήθηκε όμως από μερικούς ότι πρόδωσε το στόλο. Και ο Λύσανδρος αφού πρώτα ρώτησε το Φιλοκλή, ο οποίος πέταξε στη θάλασσα τους Ανδρίους και τους Κορινθίους, τι του έπρεπε να πάθει, μια και άρχισε πρώτος να παρανομεί σε Έλληνες τον καρατόμησε.

Πρόλογος  1-20

Ερμηνευτικά σχόλια: Το σκηνικό παριστάνει το βασιλικό ανάκτορο των Θηβών κατά την αυγή, λίγο πριν χαράξει. Την προηγούμενη νύχτα είχε συντελεστεί η μονομαχία και τα δύο αδέρφια είχαν αλληλοσκοτωθεί. Η Αντιγόνη απευθύνεται στην αδερφή της Ισμήνη. Και οι δυο είναι μαυροφορεμένες.

Στιχ. 1 Ω κοινόν αυτάδελφον…: ο στίχος αυτός δηλώνει τη σχέση που ενώνει τις δύο αδερφές. Περιέχει πλεονασμό, (κοινόν αυτάδελφον) και περίφραση (Ισμήνης κάρα). Η σχέση τους διακρίνεται από αγάπη, στοργή, τρυφερότητα και η Αντιγόνη ζητά τη βοήθεια της αδερφής της, ως τον πλησιέστερο συγγενή που έχει.

Στιχ. 2 απ’ Οιδίπου κακών: ο Οιδίποδας κουβαλά την κατάρα της γενιάς των Λαβδακιδών: έχει περιπέσει στο αμάρτημα της πατροκτονίας και της αιμομειξίας. Σκότωσε τον πατέρα του (Λάϊο) και παντρεύτηκε την μητέρα του (Ιοκάστη). Στη συνέχεια, με την αποκάλυψη των ανοσιουργημάτων, η Ιοκάστη αυτοκτόνησε, ο Οιδίποδας αυτοτυφλώθηκε και αυτοεξορίστηκε, ενώ οι δυο γιοι τους (Ετεοκλής και Πολυνείκης) μπλέχθηκαν σε εμφύλια διαμάχη για την απόκτηση της εξουσίας και αλληλοσκοτώθηκαν.

Στιχ 2-3 Αρ’οισθα…: η Αντιγόνη ρωτά την αδερφή της αναφορικά με τις συμφορές που έχουν περιέλθει στην οικογένειά τους. Έτσι εισάγει στο έργο την ιδέα της πατρογονικής κατάρας, τη δεινή κατάσταση στην οποία βρίσκεται η οικογένειά τους για να προετοιμάσει τους θεατές για τις δυσκολίες που και οι ίδιες θα περάσουν στη συνέχεια του έργου.

Στιχ. 7 Και νυν τι τουτ’ αυ φασι…: στην δεύτερη ερώτησή της η Αντιγόνη κάνει αναφορά στο επικείμενο διάταγμα του Κρέοντα που αφορά την οικογένειά της και που απειλεί την ίδια και αγαπημένα της πρόσωπα. Φαίνεται ο δυναμικός και θεληματικός χαρακτήρας της που θα έρθει σε αντιπαράθεση με αυτόν της αδερφής της. Η Αντιγόνη είναι ανήσυχη και νιώθει να απειλούνται τα πρόσωπα της οικογένειάς της.

Στιχ. 11 Εμοι μεν ουδείς μύθος….: στα λόγια της Ισμήνης φαίνεται η άγνοια της για το διάταγμα του Κρέοντα και την αδιαφορία της για τα γεγονότα που ενδεχομένως θα απειλήσουν την οικογένειά της. Σε αντίθεση με τη γνώση και αγωνία της Αντιγόνης, η Ισμήνη είναι ψυχρή, απαθής και συναισθηματικά ουδέτερη αναφορικά με τα συμβάντα που προηγήθηκαν και όσα θα συμβούν. Η Ισμήνη βιώνει μια ουδέτερη κατάσταση, την χαρακτηρίζει η λογική και ο φόβος που χαρακτήριζε και τις γυναίκες της εποχής της αρχαίας κοινωνίας καθώς η θέση τους ήταν στο σπίτι και δεν συμμετείχαν στα κοινά.

Στιχ. 15 Αργείων στρατός…: πρόκειται για τον στρατό που οδήγησε ο Πολυνείκης από το Άργος εναντίον του αδερφού του Ετεοκλή που ήταν στη Θήβα θέλοντας και αυτός να διεκδικήσει το θηβαϊκό θρόνο.

Στιχ. 18 Ηιδη καλώς…: ειρωνικός τόνος στα λόγια της Αντιγόνης, αφού γνωρίζει την εσωστρέφεια και μοιρολατρία της αδερφής της.

Στίχοι  21 – 41

Στιχ 21 Τω γαρ κασιγνήτω…: καθώς η Ισμήνη δεν γνωρίζει την διαταγή του Κρέοντα, η Αντιγόνη έχει την ευκαιρία να αναπτύξει το κήρυγμα του με λεπτομέρειες. Οι θεατές και η Ισμήνη μαθαίνουν ότι έχει ενταφιαστεί ο Ετεοκλής με όλες τις πρέπουσες τιμές, ενώ έχει εκδοθεί διαταγή που απαγορεύει την ταφή του Πολυνείκη και την προσφορά σε αυτόν νεκρικών τιμών. Αν κάποιος από τους πολίτες κάνει κάτι τέτοιο, θα τιμωρηθεί με λιθοβολισμό

Στιχ. 22 Τον μεν προτίσας: τον Ετεοκλή που ο Κρέοντας τον έκρινε άξιο με την τιμή της ταφής, ως ήρωα που υπερασπίστηκε την πόλη.

Στιχ 22 Τον δε ατιμάσας: Ο Πολυνείκης θεωρείται εχθρός της πατρίδας, γιατί είχε οδηγήσει τον στρατό των Αργείων ενάντια στη Θήβα.

Στιχ 27 – 28 Το μη καλύψαι τάφω…: οι Αρχαίοι πίστευαν πως δεν κατέβαινε η ψυχή του νεκρού στον Άδη αν δεν του είχαν προσφερθεί οι τιμές της ταφής αλλά ότι περιπλανιόταν σαν φάντασμα και η ψυχή του δεν ηρεμούσε. Αυτόν τον ηθικό νόμο παραβιάζει εδώ ο Κρέοντας. Γι’ αυτό και στο Ψ της Ιλιάδας, ο Πάτροκλος παρακαλεί τον Αχιλλέα να τον θάψει το γρηγορότερο.

Στιχ 31 Τον αγαθόν Κρέοντα..: εδώ η Αντιγόνη περιφρονεί και ειρωνεύεται τον άρχοντα της Θήβας. Αυτή έχει πάρει τις αποφάσεις της, διαφαίνεται έτσι ο ψυχικός κόσμος της.

Στιχ 32 Λέγω γαρ καμε..: ο Κρέοντας έχει περιλάβει στις απαγορεύσεις του και την Αντιγόνη που όμως αγνοεί ότι αυτή έχει πάρει τις αποφάσεις της και θα έρθει σε αντίθεση με το κήρυγμά του.

Στιχ 36 Φόνον δημόλευστον εν πόλει…: ο λιθοβολισμός ήταν συνηθισμένη δημόσια ποινή για τους αρχαίους για αδικήματα προδοσίας, ιεροσυλιάς κλπ. Αυτό το είδος θανάτου αναφέρεται σε μια πρωτόγονη κοινωνία. Χρησιμοποιείται ιδιαίτερα για την καταδίκη πράξεων που θεωρούνται ότι έρχονται σε σύγκρουση με τα χρηστά ήθη και την έννοια του δικαίου.

Στιχ 40 Ούτε λύουσα, ούθ’ άπτουσα..: φράση αμηχανίας και ταραχής από την Ισμήνη. Φαίνεται η αδυναμία του χαρακτήρα της.

Στιχ 41 Σκόπει..: διαφαίνεται η αμετάκλητη απόφαση της Αντιγόνης να παραβεί το κήρυγμα του Κρέοντα και να θάψει τον αδερφό της

Στίχοι 42 – 68

Στιχ 42 Κινδύνευμα..: η Ισμήνη χρησιμοποιεί την έννοια επικίνδυνη πράξη και φανερώνει την δειλία και διστακτικότητά της για ότι πρόκειται να κάνει η αδερφή της

Στιχ 50 Ως απεχθής δυσκλεής τε…: η Ισμήνη απαριθμεί στην Αντιγόνη τις συμφορές του σπιτιού τους, να θυμηθεί τις συμφορές του σπιτιού τους για να την αποτρέψει από την ταφή. Αναφέρεται στον αδερφό και πατέρα τους Οιδίποδα και την αυτοτύφλωσή του, στην μητέρα τους Ιοκάστη και την αυτοκτονία της και στα δυο αδέρφια τους και τον αμοιβαίο θάνατό τους. Τονίζει έτσι ότι αυτές οι δυο είναι οι μόνες που έχουν απομείνει και κουβαλούν την κατάρα των Λαβδακιδών. Ταυτόχρονα εκφράζει τους ενδοιασμούς και τους φόβους της για αυτό.

Στιχ 61 – 62 Γυναιχ’ότι έφυμεν…: το ζήτημα της θέσης της γυναίκας στην αρχαία κοινωνία. Η γυναίκα ήταν υποχρεωμένη να φροντίζει ‘τα του οίκου’, τα ζητήματα του σπιτιού. Σπουδαίος ο ρόλος της γυναίκας στο σπίτι, σε οικογενειακές δραστηριότητες αλλά αφανής γιατί επισκιαζόταν από τις αντρικές δραστηριότητες. Οι άντρες είχαν την ευθύνη στον πόλεμο αλλά και την συμμετοχή στα κοινά. Οι άντρες συνέβαλαν στην άρτια λειτουργία της δημοκρατίας στην αρχαία Ελλάδα αλλά η γυναίκα ήταν αμέτοχη από τα πολιτικά και τη διαχείριση της εξουσίας για πολλούς αιώνες.

Στίχοι  69- 99

Στιχ. 88 Επί ψυχροίσι…: τονίζεται η φλογερή επιθυμία της Αντιγόνης για πράξεις που όμως σχετίζονται με θέματα όπως ο θάνατος και τα δεινά που θα επακολουθήσουν (σχήμα αντίθεσης).

Στιχ. 93 Ει ταυτα λέξεις…..ώστε μη ου θανειν καλώς: στα αποφασιστικά λόγια της Αντιγόνης διακρίνεται μια περιφρόνηση και ειρωνική διάθεση για την δειλία της Ισμήνης. Ο αγέρωχος χαρακτήρας της Αντιγόνης έρχεται σε αντίθεση με τον άβουλο και γεμάτο ανασφάλειες χαρακτήρα της Ισμήνης.

Στιχ. 97 Ώστε μη ου καλώς θανειν..: αυτά είναι τα τελευταία λόγια της Αντιγόνης. Αμέσως μετά φεύγει και πηγαίνει έξω από την πόλη, στους αγρούς για να θάψει τον αδερφό της. Φεύγει από την αριστερή πάροδο.

Στιχ. 99 Τοις φίλοις ορθώς φίλοι..: η Ισμήνη αναγνωρίζει την ευγένεια, την ανωτερότητα και την γενναιοφροσύνη της πράξη της Αντιγόνης έστω και αν την χαρακτηρίζει ανόητη. Η Ισμήνη μπαίνει στα ανάκτορα επιστρέφοντας στον γυναικωνίτη