Στέλλα Βοσνιάδου, Καθηγήτρια Γνωστικής Ψυχολογίας του Τμήματος Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης (ΜΙΘΕ) του Πανεπιστημίου Αθηνών

Η μάθηση απαιτεί την ενεργό και εποικοδομητική συμμετοχή του μαθητή.

Ερευνητικά δεδομένα

Η μάθηση στο σχολείο απαιτεί την προσοχή των μαθητών, την παρατήρηση, την απομνημόνευση, την κατανόηση, τη θέση στόχων και την ανάληψη ευθύνης για την ίδια τη μάθησή τους. Αυτές οι γνωστικές δραστηριότητες δεν είναι δυνατές χωρίς την ενεργό συμμετοχή και εμπλοκή του μαθητή.

Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να βοηθούν τους μαθητές να είναι ενεργοί στην τάξη και να θέτουν στόχους αξιοποιώντας τη φυσική τους διάθεση για διερεύνηση, για κατανόηση νέων πραγμάτων και για μάθηση.

Εφαρμογή

Η πρόκληση για τους εκπαιδευτικούς είναι να δημιουργήσουν ενδιαφέροντα και απαιτητικά περιβάλλοντα μάθησης, στα οποία ενθαρρύνεται η ενεργή συμμετοχή των μαθητών. Παραθέτουμε κάποιες από τις προτάσεις για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο:

1.  Αποφύγετε τις καταστάσεις όπου οι μαθητές παραμένουν παθητικοί ακροατές για πολλή ώρα.

2.  Εμπλουτίστε την παράδοση με πρακτικές δραστηριότητες, όπως πειράματα, παρατηρήσεις, συνθετικές εργασίες, κλπ.

3.  Ενθαρρύνετε τη συμμετοχή σε συζητήσεις μέσα στην τάξη και σε άλλες συνεργατικές δραστηριότητες.

4.  Οργανώστε εκπαιδευτικές επισκέψεις σε μουσεία και τεχνολογικά πάρκα.

5.  Αφήστε τους μαθητές να αναλάβουν κάποιον έλεγχο της δικής τους μάθησης. Αυτό σημαίνει ότι ο εκπαιδευτικός σε ορισμένες στιγμές πρέπει να αφήσει τον μαθητή να αποφασίσει για το τι πρέπει να μάθει και πώς να το μάθει.

6.  Βοηθήστε τους μαθητές να δημιουργήσουν μαθησιακούς στόχους που είναι συναφείς με τα ενδιαφέροντά τους και τα σχέδιά τους για το μέλλον.

Προτεινόμενη βιβλιογραφία

·      Elmore, R.F., Peterson, P.L., & McCarthy, S.J. (1996). Restructuring in the classroom: Teaching, learning and school organization. San Francisco: Jossey-Bass

·      Piaget, J.(1978). Success and understanding. Cambridge, MA: Harvard University Press

·      Scardamalia, M., & Bereiter, C. (1991). Higher levels of agency for children in knowledge-building: A challenge for the design of new knowledge media. Journal of the Learning Science, 1: 37-68

Λονδίνο

Νέα μελέτη της βρετανικής εταιρείας Οfcom έδειξε ότι το 60% των εφήβων και περισσότερο από το 33% των ενηλίκων θεωρούν το κινητό τους φυσική προέκταση του εαυτού τους, αφού το χρησιμοποιούν παντού και χωρίς όρια.

Στη δημοσκόπηση έλαβαν μέρος περισσότεροι από 2.000 ενήλικες καθώς και 500 έφηβοι ηλικίας 12-15 ετών, από τη Βρετανία. Βάσει των αποτελεσμάτων φάνηκε ότι ο εθισμός στα κινητά τηλέφωνα είναι ιδιαίτερα έντονος στις νεαρές αλλά και στις πιο προχωρημένες ηλικίες και μάλιστα έρχεται να… σαρώσει τους καλούς μας τρόπους.

Η υπερβολική χρήση κινητών οδηγεί στην αγένεια

Συγκεκριμένα, το 25% των ενηλίκων και το 33% των εφήβων χρησιμοποιούν τις συσκευές τους κατά τη διάρκεια του φαγητού, ενώ το 20% των εφήβων και των ενηλίκων χρησιμοποιούν το κινητό τους ακόμη και σε χώρους όπου απαγορεύεται, όπως π.χ. σε βιβλιοθήκες.

Ακόμη και σε χώρους απομόνωσης, όπως π.χ. η τουαλέτα, οι περισσότεροι φάνηκε ότι συνοδεύονται πλέον από τα smartphones τους με το ποσοστό να αγγίζει το 22% τόσο των εφήβων όσο και των ενηλίκων.

Όπως παρατηρήθηκε πέρα από τηλεφωνικές κλήσεις, οι χρήστες τείνουν τα χρησιμοποιούν τα κινητά τους για την ανταλλαγή γραπτών μηνυμάτων και ηλεκτρονικής αλληλογραφίας, για το σερφάρισμα σε ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης (facebook, twitter) ή ακόμη για την λήψη φωτογραφιών και την παρακολούθηση βίντεο.

Πολλοί είναι άλλωστε εκείνοι που έχουν βαφτίσει τα έξυπνα κινητά «crackberries» από το BlackBerry, λόγω της εθιστικής τους φύσης που παραπέμπει κυρίως τους εργαζόμενους να ελέγχουν συνεχώς το inbox του ηλεκτρονικού τους ταχυδρομείου – ακόμη και αν η συγκεκριμένη διαδικασία «κλέβει» πολύτιμο χρόνο από την προσωπική τους ζωή.

Smartphones σε ρόλο τεχνολογικού «θεού»

«Η τεχνολογία οδηγεί πλέον τις αρχές και τις αξίες μας» αναφέρει ο διευθυντής του τμήματος έρευνας αγοράς της βρετανικής εταιρείας, Τζέιμς Θίκετ.

«Και αυτό δεν αφορά μόνο νεαρούς οι οποίοι απαντούν το κινητό τους σε θέατρα ή σε βιβλιοθήκες, αλλά και τους ενήλικες. Οι περισσότεροι βλέπουν τα smartphones ως συσκευές που μπορούν να καλύψουν την κάθε τους ανάγκη από τεχνολογικής απόψεως. Μπερδεύουν ωστόσο τα όρια μεταξύ δουλειάς και σπιτιού» καταλήγει ο ίδιος.

1.Ο 2^ος ΟΡΟΣ ΣΥΓΚΡΙΣΗΣ

Εκφέρεται έιτε με απλή αφαιρετική, είτε με το σύνδεσμο quam και ομοιόπτωτα με τον 1^ο όρο σύγκρισης

Π.χ. Ego sum fotier hoste / Ego sum fortier quam hostis

2.ΑΠΟΘΕΤΙΚΑ ΚΑΙ ΗΜΙΑΠΟΘΕΤΙΚΑ ΡΗΜΑΤΑ

Τα αποθετικά ρήματα κλίνονται όπως τα ρήματα της παθητικής φωνής αλλά έχουν ενεργητική σημασία κι επομένως μπορούν να έχουν αντικείμενο.

Τα ημιαποθετικά κλίνουν τον ενεστώτα ,παρατατικό και μέλλοντα σύμφωνα με την ενεργητική φωνή και τον παρακείμενο ,υπερσυντέλικο και συντελεσμένο μέλλοντα ,σύμφωνα με την παθητική φωνή.Σε ορισμένες όμως περιπτώσεις συμβαίνει και το αντίθετο (recertor-reverti-reverti ,3)

Kαι οι δυο παραπάνω κατηγορίες ρημάτων διασώζουν ορισμένους τύπους της ενεργητικής φωνής :

Α) μετοχή ενεστώτα π.χ. adhortans

Β) μετοχή μέλλοντα π.χ. adhortaturus

Γ) απαρέμφατο μέλλοντα π.χ. adhortaturum fore

Δ) την υποτακτική του μέλλοντα π.χ. adhortaturus sim κ.λ.π.

Ε) σουπίνο π.χ. adhortatum / -u

Στ) γερούνδιο π.χ. adhortandi / -ndo / -ndum / -ndo

3) ΤΟ ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ

Είναι ρηματικό ουσιαστικό ,δηλαδή έχει υποκείμενο και αντικείμενο ,όπως οι ρηματικοί τύποι , αλλά και πτώσεις ενικού αριθμού μόνο ,όπως τα ουσιαστικά της β κλίσης.

Συντακτική Λειτουργία των πτώσεων του Γερουνδίου

Α)Η Γενική (-ndi)

Χωρίς πρόθεση ως συμπλήρωμα ουσιαστικών ή επιθέτων και τότε είναι κατά κανόνα γενική αντικειμενική και σπανιότατα γενική κτητική.

Π.χ. cupiditas pugnandi

Με την πρόθεση causa + γενική και είναι εμπρόθετος προσδιορισμός του σκοπού.

Π.χ. legatum miserunt nuntiandi causa

Β) Η Δοτική (-ndo)

Είναι πάντα απρόθετη και βρίσκεται δίπλα σε επίθετα που δηλώνουν «καταλληλότητα» ή «χρησιμότητα» (π.χ. aptus, idoneus,commodus,utilis) και δηλώνει το σκοπό.

Π.χ. locus idoneus pugnando

Γ) Η Αιτιατική (-ndum)

Eίναι πάντα εμπρόθετη (ad, in) και δηλώνει σκοπό ή προορισμό ή σπανιότερα αναφορά.

Π.χ. dux milites ad pugnandum hortatus est

Δ) Η Αφαιρετική (-ndo)

Είναι απρόθετη και τότε προσδιορίζει το ρήμα της πρότασης δηλώνοντας τον τρόπο.

Π.χ. Romani fortiter pugnando castra ceerunt

Είναι εμπρόθετη (in,de,ex,ab) και τότε δηλώνει αφετηρία ή αναφορά

Π.χ. liber de vivendo

4. H ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΗ ΕΛΞΗ

Λέγεται έτσι η μετατροπή της ενεργητικής σύνταξης του γερουνδίου και του αντικειμένου του σε παθητική ,δηλαδή σε γερουνδιακό υποκείμενο.

Απαραίτητητες προϋποθέσεις για την έλξη είναι α) το γερούνδιο να δέχεται αντικείμενο σε αιτιατική και β) το αντικείμενο να είναι γραμμένο και να μην εννοείται.Αν μια από αυτές τις προϋποθέσεις δεν ισχύουν τότε η γερουνδιακή έλξη δεν πραγματοποιείται.

Α) Υποχρεωτική Γερουνδιακή Έλξη

1.Το γερούνδιο πρέπει να βρίσκεται σε δοτική απρόθετη

2.Το γερούνδιο πρέπει να είναι εμπρόθετη γενική,αιτιατική ή αφαιρετική

Β)Προαιρετική Γερουνδιακή Έλξη

1.Το γερούνδιο πρέπει να είναι απρόθετη γενική ή αφαιρετική

Διαδικασία Έλξης

1.Ελέγχουμε αν ισχύουν οι απαραίτητες προϋποθέσεις.

2.Προσδιορίζουμε το είδος της έλξης (υποχρεωτική/προαιρετική)

3.Τρέπουμε το αντικείμενο του γερουνδίου στην πτώση του γερουνδίου από το οποίο εξαρτάται ,χωρίς να αλλάξουμε τον αριθμό του (ενικό / πληθυντικό)

4.Τρέπουμε το γερούνδιο σε γερουνδιακό ,έτσι που να συμφωνεί σε αριθμό ,πτώση και γένος με τη νέα μορφή που έχουμε ήδη δώσει στο αντικείμενο του γερουνδίου.

Ιδιαίτερες Παρατηρήσεις

1.Στη μετάφραση, η γερουνδιακή έλξη ,δηλαδή η παθητική σύνταξη ,αποδίδεται με ενεργητική σύνταξη ,σαν να μην είχε μεσολαβήσει η έλξη.

2.Οι ομοιόπτωτοι προσδιορισμοί του αντικειμένου κατά τη μετατροπή σε παθητική σύνταξη μετατρέπονται κι αυτοί στην πτώση του αντικειμένου.Τα υπόλοιπα μένουν ως έχουν.

Π.χ. Cupidus bene gerendi rem publicum

Cupidus bene gerendae rei publicae

3. Στην αποκατάσταση της γερουνδιακής έλξης ,δηλαδή στην μετατροπή της παθητικής σύνταξης σε ενεργητική,ακολουθούμε την ακριβώς αντίθετη διαδικασία.

5. Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ

Α) Μεταροπή Κύριας Πρότασης Κρίσης με οριστική σε Πλάγιο Λόγο

Εξαρτάται από ρήματα λεκτικά ,γνωστικά ,δοξαστικά κι ερωτηματικά.

Το ρήμα της πρότασης τρέπεται σε απαρέμφατο του ίδιου χρόνου ή του πλησιέστερου χρόνου και το και το υποκείμενο της πρότασης τίθεται σε αιτιατική του ίδιου αριθμού ,για να έχουμε ετεροπροσωπία.

Π.χ. Miles nuntiat

Dicit militem nuntiare

Β) Μεταροπή Κύριας Πρότασης Επιθυμίας με υποτακτική ή προστακτική σε Πλάγιο Λόγο

Εξαρτάται από ρήματα που δηλώνουν προτροπή,συμβουλή,ευχή,διαταγή κ.α.π

Το ρήμα της κύρια ς πρότασης τρέπεται σε υποτακτική και σχηματίζουμε βουλητική πρόταση (προσέχουμε την ακολουθία των χρόνων)

*Μετά από ρήματα που δηλώνουν διαταγή ροτιμάται η μετατροπή σε τελικό απαρέμφατο.

Π.χ. Veni !

Peto ut venias / Edico te venire

Γ) Μετατροπή Ευθείας Πρότασης σε Πλάγιο Λόγο,δηλαδή σε Πλάγια Ερωτηματική Πρόταση

Εξαρτάται από ρήματα ερωτηματικά και θέτει την οριστική σε υοτακτική (ανάλογα με την ακολουθία των χρόνων)

Π.χ. Quid facis

Interrogo quid facias

Δ) Μετατροπή της Δευτερεύουσας Πρότασης σε Πλάγιο Λόγο

Διατηρούν στον πλάγιο λόγο το απαρέμφατο ή την υποτακτική ,αλλά μετατρέπουν την οριστική σε υποτακτική ανάλογα με την ακολουθία των χρόνων.

Π.χ. Nescio quid faciam

Dicit se nescire quid faciat

Ιδιαίτερες Παρατηρήσεις

Οι αντωνυμίες μεταβάλλονται ως εξής στον πλ. Λόγο :

Ego, meus            γίνεται          se, suus/ ipse, ipsius

Tu, tuus                 ->-                ille,is,illius,eius

Hic,iste,ille,is        ->-               is,ille

Tα επιρρήματα μεταβάλλονται ως εξής στον πλ. Λόγο :

Nunc , hic, hoc loco γίνονται αντίστοιχα tunc / tum, ibi,illo loco

6.ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΣΕ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ

Α) Το υποκείμενο μετατρέπεται σε ποιητικό αίτιο (ab + αφαιρετική ,όταν είναι έμψυχο ή απλή αφαιρετική του ποιητικού αιτίου,όταν είναι άψυχο)

Β) Το ρήμα της ενεργητικής φωνής γίνεται ρήμα παθητικής φωνής

Γ) Το αντικείμενο μετατρέπεται σε υποκείμενο του παθητικού ρήματος

Π.χ. Hostes urbem evertunt γίνεται  Urbs evertitur a hostibus

7.ΑΦΑΙΡΕΤΙΚΗ ΑΠΟΛΥΤΗ

Η αφαιρετική απόλυτη είναι μια αφαιρετική επιρρημαιτκής μετοχής, της οποίας το υποκείμενο δεν έχει άλλη συντακτική λειτουργία μέσα στην πρόταση που ανήκει. (Είναι δηλαδή μόνον υποκείμενο της μετοχής). Αντιστοιχεί στην αρχαία ελληνική γενική απόλυτη. Επειδή όμως η Λατινική δε διαθέτει ενεργητική μετοχή για το παρελθόν , η χρήση της είναι πολύ πιο συνηθισμένη από ό,τι στα αρχαία Ελληνικά.

Είναι μετοχή παθητικού Παρακειμένου και βρίσκεται στον ίδιο αριθμό (ενικό/πληθυντικό) και γένος με το υποκείμενό της.

Π.χ. His rebus dictis discessit

Όπως παρατηρούμε η μετοχή dictis και το υποκείμενό της rebus βρίσκονται σε αφαιρετική πτώση. Το υποκείμενό της είναι αφαιρετική πληθυντικού θηλυκού γένους.Αφαιρετική πληθυντικού θηλυκού γένους είναι και η ίδια η μετοχή .

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΦΑΙΡΕΤΙΚΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΣΕ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ

Αναλύουμε τη μετοχή ανάλογα με το είδος της (χρονική,αιτιολογική κ.λ.π.) στην αντίστοιχη δευτερεύουσα πρόταση ,προσέχοντας ιδιαίτερα την ακολουθία των χρόνων σε σχέση με το ρήμα της πρότασης στην οποία ανήκει.

Για παράδειγμα , η αφαιρετική απόλυτη dictis στην παραπάνω πρόταση είναι χρονική.Επομένως ,αναλύεται σε δευτερεύουσα χρονική πρόταση που εισάγεται με τον ιστορικό Cum.Το ρήμα τίθεται σε ενεργητική φωνή και το υποκείμενο της παθητικής μετοχής ,γίνεται αντικείμενο του ενεργητικού ρήματος.Επειδή ο ιστορικός Cum εκφέρεται μόνον με υποτακτική παρατατικού (για σύγχρονο στο παρελθόν) ή με υποτακτική υπερσυντελίκου (για προτερόχρονο στο παρελθόν) , ανάλογα με το νόημα επιλέγουμε τη σψστή έγκλιση.

Ετσι λοιπόν η πρόταση His rebus dictis discessit (=αφού ειπώθηκαν αυτά τα πράγματα αποχώρησε) ,μετατρέπεται μετα την ανάλυση της μετοχής : Cum has res dixisset ,discessit.(=αφού πρώτα είπε αυτά τα πράγματα ,αποχώρησε).

Επιλέχτηκε η υποτακτική υπερσυντελίκου για δήλωση του προτερόχρονου στο παρελθόν,επειδή είναι φυσιολογικό πρώτα να έιπε αυτά τα πράγματα και μετά να αποχώρησε  και όχι να τα έλεγε ενώ ταυτόχρονα αποχωρούσε ,οπότε θα χρησιμοποιούσαμε υποτακτική παρατατικού για δήλωση του σύγχρονου στο παρελθόν.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ 21-50

ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ

21

Οι Γαλάτες με αρχηγό το Βρεννο. αφού κατατρόπωσαν τις ρωμαϊ­κές λεγεώνες στον ποταμό Αλία, κατέστρεφαν εντελώς τη Ρώμη εκτός από το Καπιτώλιο, για το οποίο πήραν ως αντάλλαγμα ένα τεράστιο χρηματικό ποσό. Τότε ο Κάμιλλος. που είχε παραμείνει εξόριστος για πολύ καιρό στην Αρδέα. γιατί δε μοίρασε ακριβοδίκαια τη λεία από τους Βηίους. εκλέχτηκε δικτάτορας αν και βρισκόταν μακριά (από τη Ρώμη)· ακολούθησε τους Γαλάτες που ήδη αποχωρούσαν και. αφού τους εξολόθρευσε . πήρε πίσω όλο το χρυσάφι. Επειδή το χρυσάφι ζυγίστηκε στον τόπο εκείνο, έδωσε το όνομα του στην πόλη: ονόμαζε· ται δηλαδή Πίσαυρο. επειδή εκεί ζυγίστηκε το χρυσάφι. Μετά την πράξη αυτή ο Κάμιλλος επέστρεφε στην εξορία, από όπου (όμως) γύρισε αφού τον παρακάλεσαν .

22

Ας μιμηθούμε τους Βρούτους, τους Καμίλλους. τους Δεκίους. τους Κουρίους. τους Φαβρίκιους, τους Σκιπίωνές μας και τους αναρίθ­μητους άλλους (ηγέτες) ποΐππέριωσαν αυτή την πολιτεία: σε αυτούς εγώ βέβαια δίνω μια θέση ανάμεβαστους αθάνατους θεούς¹. Ας αγαπάμε την πατρίδα μας, ας υπακούουμε στη Σΰγκλητο,ας φροντίζουμε για τους καλούς πολίτες· ας αδιαφορουμε για το τωρινό κέρδος κι ας υπηρετούμε τη μελλοντική δόξα· ας θεωρούμε άριστο πράγμα αυτό που είναι το πιο σωστό· ας ελπίζουμε αυτά που θέλουμε, αλλά ας υπομένουμε ό,τι (αντίξοο) μας συμβεί ας πιστεύουμε. τέλος, πως το σώμα των γενναίων αντοών’και των μεγάλων ανθρώπων είναι θνητό, αλλά οι δυνάμεις τηςψυχής και η δόξα της αρετής είναι αιώνια.

1. τους τοποθετώ στη χορεία των αθάνατων εεών.2. οι πνευματικές δυνά­μεις, οι πνευματικές δραστηριότητες.

23

Ο Καικίνας Παΐτος. ο σύζυγος της Αρρίας. ήταν άρρωστος· άρρω­στος ήταν και ο γιος τους. Το παιδί τους πέθανε. Η Αρρία του έκανε την κηδεία με τέτοιο τρόπο, που ο σύζυγος της να το αγνοεί¹. Κι όχι μόνο αυτό. αλλά όταν έμπαινε στην κρεβατοκάμαρα του προσποιόταν ότι ο γιος τους ήταν ζωντανός και στο σύζυγο της. που ρωτούσε πολύ συχνά πώς ήταν το παιδί, απαντούσε: «Κοιμήθηκε καλά. έφαγε με όρε­ξη»². Κι όταν κάποια στιγμή τα δάκρυα της. που τα συγκρατούσε τόση ώρα. ήταν έτοιμα να ξεσπάσουν ασταμάτητα³, έβγαινε έξω τότε παραδινόταν στη θλίψη της και λίγο αργότερα ξαναγύριζε με μάτια στεγνά.Ο Σκριβωνιανός είχε στασιάσει στην Ιλλυρία εναντίον του αυτοκράτορα Κλαυδίου. Ο Παΐτος είχε πάει με το μέρος του. και. μετά το Φόνο του Σκριβωνιανού. τον οδηγούσαν σιδεροδέσμιο στη Ρώμη. Επρόκειτο να ανέβει στο καράβι⁴: η Αρρία παρακαλούσε τους στρα­τιώτες να την επιβιβάσουν⁵ μαζί του. Δεν το κατόρθωσε· (έτσι) νοί-κίασε ένα ψαροκάικο κι ακολούθησε το πελώριο καράβι.

1. να μην το μάθει 2. πήρε τροφή με όρεξη 3. υπερίσχυαν και ξέσπαγαν 4. καθώς ήταν να ανέβει στο καράβι η Αρρία παρακαλούσε 5. να την αφή­σουν να ανέβει

24

Σαν πήγε ο Πόπλιος Κορνήλιος Νασικάς στον ποιητή Έννιο και τον ζητούσε από την πόρτα, η υπηρέτρια του είπε .ότι δεν ήταν σπίτι. (Τό­τε) ο Νασικάς κατάλαβε πως του απάντησε έτσι με διαταγή του αφεντι­κού της και πως ο Έννιος ήταν μέσα. Άκου τώρα τ( έκανε μετά ο Νασικάς. Σαν ήλθε λίγες μέρες αργότερα ο Έννιος στον Νασικά και τον ζητούσε από την πόρτα, ο Νασικάς φώναξε πως δεν ήταν σπίτι, παρόλο που ήταν. Τότε ο Έννιος αγανακτισμένος που ο Νασικάς έλεγε ψέματα τόσο φανερά, του είπε: -Τι λοιπόν; Δε γνωρίζω τη φωνή σου;-θέλεις να μάθεις τι απάντησε ο Νασικάς; «Είσαι αναιδής άνθρωπος. Όταν σε ίπ,τοΰσα εγώ. πίστεψα την υπηρέτρια οου πως δεν ήσουν σπίτι. Εσύ ο”εν πιστεύεις εμένα τον Ιδιο;»

25

Κάποια μέρα ο Κάτωνας έφερε στη Σύγκλητο¹ ένα ούκο πρώιμο από την Καρχηδόνα και δείχνοντας το στους Συγκλητικούς είπε: -Σας ρωτώ (να μου’πείτε). πότε νομίζετε πως το σύκο αυτό κόπηκε από το δέντρο». Όταν όλοι απάντησαν πως ήταν φρέσκο, αυτός συνέχισε: -Κι όμως. μάθετχ πως κόπηκε στην Καρχηδόνα πριν τρεις μέρες. Τόσο κοντά στα τείχη μας έχουμε τον εχθρό! Φυλαχτείτε λοιπόν από τον κίνδυνο και προστατεύατε την πατρίδα. Μη στηρίζεστε στις δυνάμεις της Ρώμης². Να αποβάλετε³ την υπερβολική σας αυτοπεποίθηση. Μην πιστέψετε πως θα ενδιαφερθεί κανείς για την πατρίδα, αν εσείς οι Ιδιοι δε φροντίσετε γι’ αυτήν, θυμηθείτε πως κάποτε η πατρίδα μας βρέ­θηκε στον έσχατο κίνδυνο!-⁴. Κι αμέσως (οι Ρωμαίοι) ξεκίνησαν-τον τρίτο Καρχηδονιακό πόλεμο, που στη διάρκεια του καταστράφηκε η Καρχηδόνα.

1. στο Βουλευτήριο 2. βλ. τις συμπληρωματικές παρατηρήσεις στο μάθ. XVIII 3. Να αφήσετε κατά μέρος 4. διέτρεξε τον έσχατο κίνδυνο.

26

Ο Γάιος Πλίνιος στέλνει τις ευχές του στο Μαρκελλίνο .Σου γράφω τα παρακάτω με πάρα πολλή θλίψη: Η μικρότερη κόρη του  Φουνδάνου μας πέθανε.  Δεν είδα ποτέ μου κανένανικο πρόσχαρο, πιο αξια­γάπητο και πιο άξίο να ζήσει περισσότερα χρονια από αυτήν την κοπέ­λα. Πριν καλά καλά συμπληρώσει² τα δεκατρία της χρόνια, διέθετε κιόλας γεροντική σύνεσηχκαι σοβαρότητα που ταιριάζει σε δέσποινα, μαζί όμως με³ κοριτσίστικηνκλυκύτητα. Πώς κρεμιόταν από το λαιμό του πατέρα της! Πώς αγκάλίαςε εμάς. τους φίλους του πατέρα της. με. αγάπη και σεμνότητα ! Πώς αγαπούσε τις τροφούς, τους παιδαγωγούς και τους δασκάλους της! Με πόση επιμέλεια και με πόσο νόημα διάβα­ζε! Πόσο συγκρατημένα έπαιζε! Με πόση υπομονή, κι ακόμη με πόση εγκαρτέρηση υπέμεινε την τελευταία αρρώστια της!

1. τίποτα 2. ακόμη δεν είχε συμπληρώσει 3. κι όμως

27

Σαν πήγε ο Άκκιος από τη Ρώμη στον Τάραντα. όπου ο Πακούβιος είχε αποσυρθεί σε μεγάλη πια ηλικία, έμεινε στο σπίτι του. Ο Άκκιος, που ήταν πολύ νεότερος του. του διάβασε, μετά από επιθυμία του, την τραγωδία του που ονομάζεται «Ατρέας-. Τότε ο Πακούβιος του είπε πως όσα είχε γράψει ήταν βέβαια ηχηρά και μεγαλόπρεπα, μόνο που του φαινόντουσαν κάπως τραχιά και οτιφά. Ο Άκκιος του απάντησε: «Έτσι είναι όπως τα λες ‘ κι ούτε βέβαια μετανιώνω γι’ αυτό’ γιατί αυτά που θα γράψω στη συνέχεια ελπίζω πως θα είναι καλύτερα.Λένε, αλήθεια, πως με το πνεύμα συμβαίνει το ίδιο πράγμα που συμ­βαίνει με τους καρπούς¹: αυτοί που γεννιούνται σκληροί και πικροί γίνονται αργότερα γινόμενοι και γλυκείς· όσοι όμως βγαίνουν από την αρχή μαραμένοι και μαλακοί, αργότερα δεν ωριμάζουν αλλά σαπίζουν».

1. αυτό που υπάρχει στους καρπούς το ίδιο υπάρχει και στο πνεύμα.

28

Ο δούλος του Αισώπου μας, ο Λικινος, που σου είναι γνωστός, δρα­πέτευσε από τη Ρώμη στην Αθήνα. Στην Αθήνα έμεινε λίγους μήνες σαν ελεύθερος κοντά στον Πάτρωνα τον επικούρειο, κι από εκεί πήγε στην Ασία. Αργότερα, κάποιος Πλάτωνας από τις Σάρδεις μόλις έμαθε από γράμμα του Αισώπου πως ήταν δραπέτης, τον έπιασε και τον παρέδωσε στη φυλακή στην Έφεσο. Αναζήτησε τα Ιχνη του. σε παρα­καλώ, και με την πιο μεγάλη φροντίδα είτε στείλε τον στην Ρώμη είτε φέρ’ τον μαζί σου γυρίζοντας από την Έφεσο. Μη σε απασχολήσει πόσο κοστίζει: όποιος είναι τέτοιος μασκαράς έχει μικρή αξία. Ο Αίσωπος όμως οργίστηκε τόσο πολύ για την ελεεινή πράξη και το θράσρς του δούλου, που τίποτα δε θα τον ευχαριστούσε πιο πολύ¹ από το να ξαναπάρει πίσω το δραπέτη².

1. τίποτε δε θα μπορούσε να του είναι πιο ευχάριστο 2. από την επανά­κτηση του δραπέτη.

29

Καθώς ο Οκταβιανός επέστρεφε στη Ρώμη μετά τη νίκη του στο Άκτιο. τον προϋπάντησε κάποιος που κρατούσε ένα κοράκι. Είχε εκπαιδεύσει το κοράκι να λέει τα εξής (λόγια): «Χαίρε. Καίσαρα, νικητή και στρατηγέ!» Ο Καίσαρας ενδιαφέρθηκε πολύ να αγοράσει το κοράκι. Το αγόρασε λοιπόν για είκοσι χιλιάδες σηστερτίους. Το παράδειγμα του παρακίνησε κάποιον παπουτσή να μάθει τον Ιδιο χαι­ρετισμό σε ένα κοράκι. Για πολύ καιρό κόπιαζε μάταια : κάθε φορά που το πουλί δεν απαντούσε, ο παπουτσής συνήθιζε να λέει: «Κρίμα στον κόπο μου!». Κάποτε επιτέλους το κοράκι έμαθε το χαιρετισμό και ο παπουτσής, θέλοντας να κερδίσει χρήματα¹» το έφερε στον Καίσαρα. Όταν ο Καίσαρας άκουσε το χαιρετισμό, «ίπε: «Στο σπίτι μου ακούω αρκετούς χαιρετισμούς σαν κι αυτόν». Τότε το κοράκι θυμήθηκε τα λόγια του αφέντη του: «Κρίμα στον κόπο μου!». Ακού­γοντας αυτά τα λόγια ο Αύγουστος γέλασε και αγόρασε το πουλί για τόσο μεγάλο ποσό όσο δεν είχε δώσει για κανένα άλλο μέχρι τότε2.

1. επιθυμώντας τα χρήματα 2. για όσο δεν είχε αγοράσει κανένα άλλο μέχρι τότε.

30

(Ο άνθρωπος) αυτός όμως, κύριοι δικαστές, και βρέθηκε στην Ασία και τον πατέρα του. έναν πολύ γενναίο άντρα,, βοήθησε πολύ στους κινδύνους, τον παρηγόρησε στις ταλαιπωρίες και τον συγχάρηκε στη νίκη του. Κι αν η Ασία κρύβει κάποια υποψία τρυφής, έχουμε υπο­χρέωση να επαινέσουμε το Μουρήνα. γιατί είδε την Ασία αλλά έζησε στην Ασία με εγκράτεια. Για το λόγο αυτό οι κατήγορο! του δε χρησι­μοποίησαν για μομφή εναντίον του Μουρήνα το όνομα -Ασία», από την οποία γεννήθηκε¹ έπαινος για την οικογένεια του, υστεροφημία για τη γενιά του. τψή και δόξα για το όνομα του· αντίθετα τον κατηγόρησαν² για κάποια ατιμία και ντροπή που φορτώθηκε στην Ασία ή έφερε μαζί του από την Ασία. Το ότι υπηρέτησε στρατιώτης στον πόλεμο εκείνο υπήρξε δείγμα αντρείας- το ότι υπηρέτησε με πολύ μεγάλη προθυμία κάτω από τις διαταγές του πατέρα του υπήρξε δείγμα του σεβασμού του (προς αυτόν)· το ότι το τέλος της θητείας του συνέπεσε ρε τη νίκη και το θρίαμβο του πατέρα του υπήρξε δείγμα καλής τύχης.

1. δημιουργήθηκε 2. ενν. το obiecerunt

31

Στη διάρκεια του Λατινικού πολέμου ο ύπατος Τίτος Μάνλιος. που καταγόταν από αριστοκρατική γενιά, είχε την αρχηγία του ρωμαϊκού στρατού. Κάποτε που έφευγε από το στρατόπεδο διέταξε να μην εμπλακεί κανείς σε μάχη . Λίγο αργότερα όμως ο γιος του πέρασε έφιππος μπροστά από το στρατόπεδο των εχθρών και ο αρχηγός τους τον προκάλεσε σε μάχη με αυτά τα λόγια: «Ας μονομαχήσουμε, για να κριθεί από την έκβαση της μονομαχίας πόσο ο Λατίνος στρατιώτης ξεπερνάει το Ρωμαίο σε ανδρεία! Τότε ο νεαρός όρμησε στον αγώνα παρά τη διαταγή του υπάτου έχοντας εμπιστοσύνη στις δυνά­μεις του και παρασυρμένος από την επιθυμία να πολεμήσει. Όντας δυνατότερος από τον αντίπαλο του τον διαπέρασε με το δόρυ του_;: και τον γύμνωσε από τα όπλα του. Αμέσως οι εχθροί ζήτησαν τη. “σωτηρία στη φυγή¹. Όταν όμως ο ύπατος γύρισε στο στρατόπεδο,  τιμώρησε με θάνατο το νεαρό, που χάρη σε αυτόν οι εχθροί είχαν τραπεί σε φυγή².

1.τράπηκαν σε φυγή για να σωθούν 2. που είχε κατορθώσει να τρέφει τους εχθρούς σε φυγή.

32

Γεμάτα είναι όλα τα βιβλία, γεμάτοι οι λόγοι των σοφών, γεμάτη ,.: είναι η αρχαιότητα από πρότυπα υποδειγματικής συμπεριφοράς. Όλα  αυτά (τα πρότυπα) θα έμεναν στην αφάνεια  αν δεν τα συνόδευε το φως των Γραμμάτων. Πόσο πολλές εικόνες γενναιότατων αντρών μας , άφησαν κληρονομιά οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι συγγραφείς, όχι μόνο   … για να τις ατενίζουμε αλλά και για να τις μιμούμαστε! Αυτές (τις εικό- -νες) τις έβαζα πάντα μπροστά μου ως πρότυπα στην επιθυμία μου να _:?ν διοικήσω σωστό και να διαχειριστώ την πολιτεία μας. Διέπλαθα την ψυχή μου και το νου μου με το να λατρεύω και να αναλογίζομαι τους , έξοχους άντρες . Γιατί έτσι μπόρεσα να ριχτώ γιο τη σωτηρία σας σε τόσους  πολλούς  και  τόσο μεγάλους  αγώνες,  με το να επιδιώκω δηλαδή μόνο τον έπαινο και την τψή και να μην υπολογίζω όλα τα βάσανα   του σώματος και όλους τους θανάσιμους κινδύνους.

33

Εσύ και μόνο(1) Γάιε Καίσαρα, πρέπει να αποκαταστήσεις όλα όσα ξέρεις πως κείτονται καταλυμένα και ριγμένα κάτω από τη λαίλαπα αυτού του Ιδιου του πολέμου, που υπήρξε αναγκαίος: πρέπει να ανα­διοργανώσεις τη δικαιοσύνη, να αποκαταστήσεις την εμπορική πίστη, να χαλιναγωγήσεις τα πάθη. να επιδιώξεις την αύξηση του πληθυσμού’ πρέπει να στερεώσεις με αυστηρούς νόμους όλα όσα έχουν ήδη ‘  καταρρεύσει και καταλυθεί. Σε ένα τόσο φοβερό² εμφύλιο πόλεμο, μέσα στο τόσο μεγάλο πάθος των ψυχών και των όπλων, η ρημαγμένη πολιτεία έχασε και πολλά διακριτικά του κύρους της και πολλά στηρίγ­ματα της σταθερότητας της- και πολλά έκανε στον πόλεμο και ο ένας και ο άλλος αρχηγός, που ο Ιδιος σε περίοδο ειρήνης θα είχε εμποδίσει να συμβούν. Πρέπει λοιπόν να βοηθήσεις την πολιτεία και να θερα­πεύσεις τώρα όλες τις πληγές του πολέμου, που κανείς εκτός από σένα δεν μπορεί να γιατρέψει.

1. Εσύ είσαι ο μόνος που 2. τόσο μεγάλο.

34

Ενώ ο Αφρικανός βρισκόταν στο Λίτερνο,. έτιιχε να έρθουν πολ­λοί αρχηγοί ληστών, για να τον χαιρετίσουν επίσημα. Τότε ο Σκιπίωνας, επειδή νόμισε πως ήλθαν για να συλλάβουν τον Ιδιο, εγκατέστησε φρουρά από δούλους στο σπίτι του. Βλέποντας το πράγμα αυτό οι ληστές πλησίασαν την πόρτα αφού άφησαν κάτω τα όπλα (τους), και με δυνατή φωνή ανάγγειλαν στο   Σκιπίωνα -να το ακούς και να μην το πιστεύεις!- πως είχαν έλθει για να θαυμάσουν την παλικαριά του. Όταν οι δούλοι μετέφεραν τα λόγια αυτά στο   Σκιπίωνα. αυτός διέ­ταξε να ανοίξουν τις πόρτες και να τους βάλουν μέσα. Οι ληστές προ­σκύνησαν τις παρά στα δ ες της πόρτας σαν ιερό ναό και φίλησαν με λαχτάρα το δεξί χέρι του Σκιπίωνα. Αφού άφησαν μπροστά στην είσοδο δώρα (σαν κι αυτά) που οι άνθρωποι συνήθως προσφέρουν στους αθάνατους θεούς, γύρισαν στα λημέρια τους¹.

1. στον τόπο τους.

35

Λένε πως ο Όμηρος είχε ένα δούλο, ο Πλάτωνας τρεις και ο Ζήνω­νας κανέναν. Κανείς όμως ας μην τους λυπηθεί, νιατί τάχα έζησαν στη δυστυχία. Ο Μενήνιος Αγρίππας. που μεσολάβησε για την κοινή συμ­φιλίωση ανάμεσα στους πατρικίους και στους πληβείους, -κηδεύτηκε με έρανο. Την εποχή που ο Ατίλιος Ρήγουλο* κατατρόπωνε τους Καρ­χηδονίους στην Αφρική, έγραψε στη Σύγκλητο πως ο εργάτης του είχε φύγει και είχε εγκαταλείψει το χωράφι του’ η Συγκλητος αποφάσισε να αναλάβει το κράτος τη φροντίδα του αγρού, επειδή ο Ρήγουλος βρισκόταν μακριά. Οι θυγατέρες του Σκιπίωνα προικίστηκαν από το δημόσιο ταμείο, επειδή ο πατέρας τους δεν τους είχε αφήσει τίποτα. Δίκαιο ήταν. μα τον Ηρακλή, να πληρώσει φόρο ο ρωμαϊκός λαός στο Σκιπίωνα. αφού οι Ιδιοι, εισέπρατταν μόνιμα φόρο από τηνίΚαρχηδόνα. Ευτυχισμένοι οι άντρες των κοριτσιών (αυτών) που ο ρωμαϊκός λαός πήρε τη θέση του πεθερού τους(1)

1 που τούς έλαχε για πεθερός ο ρωμαϊκός λαός

36

Ο Μάνιος Κούριος Δεντάτος ήταν πάρα πολύ ολιγαρκής, για να μπορεί να περιφρονεί ευκολότερα τα πλούτη. Μια μέρα ήλθαν οε αυτόν απεσταλμένοι των Σαμνιτών Αυτός παρουσιάστηκε στα μάτια τους καθισμένος δίπλα στη φωτιά σε ένα οκαμνί και τρώγοντας από ένα ξύλινο πιάτο. Περιφρόνησε τα πλούτη των Σαμνιτών και οι Σαμνίτες θαύμασαν τη φτώχεια του. Ενώ δηλαδή του έφεραν από μέρους της πολιτείας τους πολύ χρυσάφι, για να το κάνει ό.τι θέλει, γέλασε μαλακώνοντας το αυστηρό πρόσωπο του κι απάντησε αμέσως: -Μέλη αυτής της περιττής, για να μην πω ανόητης, πρεσβείας, πείτε στους Σαμνίτες πως ο Μάνιος Κούριος προτιμάει να εξουσιάζει τους πλού­σιους παρά να γίνει πλούσιος ο ίδιος· και θυμηθείτε πως εμένα ούτε στη μάχη μπορούν να* με νικήσουν ούτε με χρήματα να με διαφθεί­ρουν.

37

Τα πράγματα έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο που. αν κάποιος θεός ή κάποιο τυχαίο περιστατικό δε βοηθήσει, δε θα μπορέσουμε να σωθούμε. Εγώ βέβαια, μόλις ήλθα στη Ρώμη. δεν έπαψα και’να πιστεύω και να λέω και να κάνω όλα εκείνα που στόχευαν στην ομόνοια¹· όμως τόσο μεγάλη μανία τους είχε πιάσει όλους, ώστε να επιθυμούν τον , πόλεμο, μολονότι εγώ φώναζα ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερη δυστυχία από τον εμφύλιο πόλεμο. Στους εμφύλιους πολέμους όλα είναι αξιο­θρήνητα, αλλά τίποτα δεν είναι πιο αξιοθρήνητο από την ίδια τη νίκη: αυτή κάνει τους νικητές αγριότερους και πιο αχαλίνωτους (από ό.τι ουνήθως). ώστε. ακόμη κι αν δεν είναι τέτοιοι από τη φύση τους. να εξαναγκάζονται από τα πράγματα² να γίνουν. Πράγματι, η έκβαση των εμφύλιων πολέμων είναι πάντα τέτοια, ώστε να γίνονται όχι μόνο όσα θέλει ο νικητής, αλλά (ώστε) ακόμη να κάνει ο νικητής το χατίρι εκεί­νων, με τη βοήθεια των οποίων κερδήθηκε η νίκη.

1. που αφορούσαν την ομόνοια 2. από ανάγκη.

38

Ενώ η Καικιλία. η γυναίκα του Μετέλλου. επιδίωκε την εμφάνιση κάποιου γαμήλιου οιωνού για την κόρη της αδελφής της σύμφωνα με τις πατροπαράδοτες συνήθειες, δημιούργησε η ίδια τον οιωνό. Μια νύχτα δηλαδή καθόταν σε ένα ιερό με την κόρη της αδελφής της και περίμενε μέχρι να ακουστεί κάποια φωνή που να ανταποκρινόταν στο σκοπό τους. Κάποτε πια η κοπέλα, κουρασμένη από την πολλή ορθοστασία. ζήτησε από τη θεία της να της παραχωρήσει για λίγο τη «θέση» της. Τότε η Καικιλία της είπε: -Ευχαρίστως σου παραχωρώ τη θέση μου». Λίγο καιρό αργότερα τα (δια τα πράγματα επαλήθευσαν τα λόγια αυτά. Πέθανε δηλαδή η Καικιλία. που. όοο ζούσε, ο Μέτελλος την αγάπησε πολύ. Έπειτα ο Μέτελλος παντρεύτηκε την κοπέλα.

39

Ούτε η φτώχεια ούτε ο πόνος εμποδίζουν το σοφό, ούτε τα πράγ­ματα αυτά που βγάζουν από το δρόμο τους και γκρεμοτσακίζουν όσους δεν έχουν πείρα. Πιστεύεις πως οι συμφορές τον καταβάλλουν; Αντίθετα⁵, τις χρησιμοποιεί! Ο Φειδίας δεν ήξερε να κάνει αγάλματα μόνο από ελεφαντόδοντο· (τα) έκανε κι από μπρούντζο. Αν του πήγαινες μάρμαρο, αν.του πήγαινες κάποιο υλικό πιο ταπεινό . θα το ‘κανε τέτοιο (άγαλμα), όοο μπορούσε να γίνει πιο τέλειο από αυτό το υλικό. Ετσι κι ο σοφός θα δείξει την αρετή του στα πλούτη, αν μπο­ρέσει, κι αν όχι. στη φτώχεια αν μπορέσει, στην πατρίδα, κι αν όχι. στην εξορία αν μπορέσει, ως στρατηγός, κι αν όχι. ως στρατιώτης· αν μπορέσει, γερός, κι αν όχι. ανάπηρος . Όποια τύχη κι αν του λάχει, θα δημιουργήσει από αυτήν κάτι αξιομνημόνευτο.

1. κάθε άλλο

40

Αφού κατέλαβε τη Ρώμη ο Σύλλος. συγκάλεσε ένοπλος τη Σύγκλητο. για να κηρύξει όσο πιο γρήγορα γινόταν το Γάιο Μάριο εχθρό του κράτους. Στη θέληση του κανείς δεν τολμούσε να πάει αντίθετα. Μόνο ο Κόιντος Μούκιος Σκαιόλας,ο οιωνοσκόπος, όταν του ζητήθηκε η γνώμη γι’ αυτό, αρνήθηκε να ψηφίσει. Κι επιπλέον, όταν ο Σύλλας τον πίεζε και τον απειλούσε¹, αυτός του απάντησε: «Ακόμη κι αν μου δείξεις τα στρατεύματα με τα οποία έχεις περικυκλώσει το Βου­λευτήριο. ακόμη κι αν με απειλήσεις με θάνατο, εγώ δεν πρόκειται ποτέ να κηρύξω το Μάριο εχθρό του κράτους. Αν και είμαι γέρος κι αδύναμος στο σώμα. εντούτοις πάντα θα θυμάμαι ότι ο Μάριος έσωσε τη Ρώμη και την Ιταλία».

1. τον πίεζε απειλητικά

41

Ο Κούριος κι ο Φαβρίκιος. που έζησαν στα πολύ παλιά τα χρόνια, κι οι Οράτιοι, πολύ παλιότερο! τους. μιλούσαν με τους συγχρόνους τους καθαρά και με διαύγεια δε χρησιμοποιούσαν τη γλώσσα των Σικανών και των Πελασγών, που λένε πως ήταν οι πρώτοι κάτοικοι της Ιταλίας, αλλά τη γλώσσα της εποχής τους. Εσύ όμως χρησιμοποιείς γλώσσα που έχει πέσει σε αχρηστία¹ εδώ και πολλά χρόνια, σαν να μιλούσες τώρα με τη μάνα του Ευάνδρου, επειδή δε θέλεις να ξέρει και να καταλαβαίνει κανείς τι λες. Ανόητε άνθρωπε, γιατί δε σωπαίνεις. για να πετύχεις αυτό που θες; Λες όμως πως σου αρέσουν τα παλιά τα χρόνια . γιατί είναι τιμημένα και καλά και σεμνά. Έτσι λοιπόν να ζεις όπως οι παλιοί, αλλά έτσι να μιλάς όπως οι σύνχρονοί μας². Και να ‘χεις πάντα στη μνήμη σου και στην καρδιά σου αυτό που έγραψε ο Γάιος Ιούλιος Καίσαρας: «Σαν το σκόπελο απόφευγε τη λέξη την ασυνήθιστη και την πρωτάκουστη».

1. που είναι απαρχαιωμένη 2. όπως οι άνθρωποι της εποχής μας.

42

Υπάρχουν μερικοί σε αυτή τη Σύγκλητο. που είτε δε βλέπουν την απειλή που πλησιάζει, είτε κλείνουν τα μάτια σε αυτά που βλέπουν¹. Αυτοί εξέθρεψαν τις ελπίδες του Κατιλίνα με τις επιεικείς τους απο­φάσεις κι ενίσχυσαν τη συνωμοσία που ήταν στα σπάργανα” της² με το να μην πιστεύουν στην ύπαρξη της. Ενεργώντας κάτω από την επιρ­ροή αυτών πολλο! (άλλοι), όχι μόνο αχρείοι αλλά και άπειροι, αν τον είχα τιμωρήσει, θα έλεγαν πως ενέργησα σκληρά και τυραννικά³. Τώρα όμως καταλαβαίνω πως αν αυτός φτάσει στο στρατόπεδο του Μανλίου, όπου κατευθύνεται, δε θα υπάρξει κανείς τόσο ανόητος, που να μη βλέπει πως έγινε συνωμοσία, και κανείς τόσο αχρείος, που να μην το ομολογήσει.

1. κάνουν πως δε βλέπουν αυτά που βλέπουν 2. που γεννιόταν 3. πως αυ­τό έγινε σκληρά και τυραννικά

43

Μήπως ήρθα σε εχθρό και είμαι αιχμάλωτη στο στρατόπεδο σου;· Σε τέτοιο σημείο με κατάντησε η μακροζωία και τα έρμα γερατειά μσυ.ι που να σε δω πρώτα εξόριστο και ύστερα εχθρό; Πώς μπόρεσες να ‘ ερημώσεις αυτή τη χώρα που σε γέννησε και σε ανάθρεψε; Δε σου ^! πέρασε η οργή τη στιγμή που πατούσες τα σύνορα της πατρίδας σου; Παρόλο που είχες φτάσει με τόσο εχθρική κι απειλητική διάθεση για­τί, σαν είδες τη Ρώμη. δεν πέρασε αυτή η ιδέα από το μυαλό σου: «Μέσα σε εκείνα εκεί τα τείχη βρίσκονται το σπίτι μου κι οι θεοί μου. η μάνα, η γυναίκα και τα παιδιά μου»; Αν λοιπόν εγώ δε σε γένναγα. η Ρώμη δε θα βρισκόταν πολιορκημένη· αν δεν είχα γιο, θα πέθαινα λεύτερη οε λεύτερη πατρίδα. Εγώ τίποτα πια δεν μπορώ να πάθω κι ούτε θα είμαι τόσο δυστυχισμένη για πολύ ακόμα· αυτούς εδώ όμως. αν συνεχίσεις, τους περιμένει ή πρόωρος θάνατος ή μακρόχρονη σκλαβιά.

44

Αυτή είναι η ζωή των τυράννων οε αυτήν¹ δεν μπορεί να υπάρξει καμιά εμπιστοσύνη, καμιά αγάπη, καμιά πίστη σε σταθερή φιλία. Οι τύραννοι πάντα υποπτεύονται κι ανησυχούν για όλα. Δεν έχει θέση η φιλία σε αυτούς: γιατί δεν ξέρω ποιος μπορεί να αγαπά όποιον φοβά­ται ή αυτόν που νομίζει πως τον φοβάται. Στους τυράννους δείχνουν _ εντούτοις οι γύρω τους υποκριτικό σεβασμό, τουλάχιστον για κάποιο χρονικό διάστημα. Αν όμως τύχει να χάσουν την αρχή², όπως συνήθως συμβαίνει, τότε καταλαβαίνουν πόσο τους έλειπαν οι φίλοι³. Λένε πως, ο Ταρκύνιος όταν ήταν εξόριστος είπε αυτό (το λόγο): «Τότε μόνο κατάλαβα ποιοι μου ήταν αληθινοί φίλοι και ποιοι ψεύτικοι⁴, όταν δεν  μπορούσα πια να ανταποδώσω τις χάρες ούτε σε εκείνους ούτε σε

αυτούς».

1. στην οποίο 2. να πέσουν 3. πόσον ήσαν στερημένοι από φίλους 4. ποι­ους είχα αληθινούς φίλους και ποιους ψεύτικους.

45

Ο Καίσαρας πληροφορείται από τους αιχμαλώτους τι συμβαίνει στο στρατόπεδο του Κικέρωνα και πόσο κρίσιμη είναι η κατάσταση¹. Τότε πείθει κάποιον από τους Γαλάτες ιππείς να μεταφέρει ένα γράμμα στον Κικέρωνα. Φροντίζει και προνοεί να μη μαθευτούν τα σχέδια μας. αν το γράμμα πέσει στα χέρια του εχθρού². Πα το λόγο αυτό στέλνει επιστολή γραμμένη στα ελληνικά. Συμβουλεύει τον ταχυ­δρόμο, αν δεν μπορέσει να πλησιάσει, να δέσει το γράμμα στον ιμάντα του ακοντίου και να το ρίξει μέσα στο στρατόπεδο. Στην επιστολή γοάφει πως θα έλθει γρήγορα με τις λεγεώνες του. Ο Γαλάτης, επειδή Φοβήθηκε τον κίνδυνο, αποφάσισε να ρίξει το ακόντιο. Κατά σύμπτωση το ακόντιο καρφώθηκε σε έναν πύργο τρεις μέρες αργότερα το είδε ένας στρατιώτης και το πήγε στον Κικέρωνα. Αυτός διάβασε όλο το γράμμα και προέτρεψε τους στρατιώτες του να ελπίζουν στη σωτηρία τους.

1. σε  όσο μεγάλο κίνδυνο βρίσκονται τα πράγματα 2. να μη μαθευτούν τα σχέδιο μας από τους εχθρούς αν αρπάζουν το γράμμα

46

Οι φιλόσοφοι πιστεύουν πως ο κόσμος κυβερνιέται από τη θεία βούληση. Νομίζουν πως είναι κάτι σαν πόλη και πολιτεία κοινή για τους θεούς και τους ανθρώπους και πως ο καθένας μας ξεχωριστά αποτέ; λεΐ μέρος αυτού του κόσμου: αυτό συνεπάγεται την υποχρέωση μυς από τη φύση να βάζουμε το γενικό καλό πάνω από το ατομικό μας. Γιατί.όπως οι νόμοι βάζουν τη γενική ευημερία πάνω από την ατομική.· με τον ίδιο τρόπο ο σωστός και σοφός άνθρωπος που υπακούει στους νόμους φροντίζει περισσότερο για την ευημερία του συνόλου¹ παρά για την ευημερία ενός οποιουδήποτε ατόμου ή τη δική του. Και δεν πρέπει να επικρίνεται περισσότερο ο προδότης της πατρίδας παρά ο προδότης του κοινού συμφέροντος, ή όποιος λιποτακτεί από τη γενική ευημερία για χάρη της ατομικής του ωφέλειας και ευημερίας. Έτσι συμβαίνει να είναι αξιέπαινος όποιος² πέφτει για την πατρίδα, επειδή είναι σωστό να μας είναι πιο αναπητή η πατρίδα παρά ο ίδιος μας ο εαυτός³.

1. όλων 2. να πρέπει να επαινούμε όποιον 3 εμείς οι ίδιοι

47

Η Ιουλία, η κόρη του Αυγούστου, είχε αρχίσει να εμφανίζει πρόωρα άσπρες τρίχες που συνήθιζε να. τις βγάζει κρυφά. Όταν ο Αύγουστος το πληροφορήθηκε, θέλησε να αποθαρρύνει τη θυγατέρα του σπα αυτή τη συνήθεια της¹. Με αυτό το σχέδιο εμφανίστηκε κάποτε απρόοπτα* κι έπιασε τις κομμώτριες επ’ αυτοφώρω. Παρόλο που ανα-‘ κάλυψε άσπρες τρίχες πάνω στα φορέματα τους. εντούτοις ο Αύγου­στος προσποιήθηκε πως δεν τις είδε κι άφησε την ώρα να κυλήσει³ με άλλες κουβέντες, ώσπου έφερε τη συζήτηση στην ηλικία της. Τότε ρώτησε την κόρη του αν σε μερικά χρόνια θα προτιμούσε να είναι ασπρομάλλα ή φαλακρή. Όταν εκείνη απάντησε -προτιμώ, πατέρα μου. να είμαι ασπρομάλλα-, ο πατέρας της την αντέκρουσε με⁴ το εξής ψεύτικο επιχείρημα -Δεν αμφιβάλλω πως δε θέλεις να μείνεις φαλακρή. Γιατί λοιπόν δε φοβάσαι μήπως αυτές εδώ σε κάνουν φαλα­κρή; »

1. από το να κάνει αυτό 2.  (και ξαφνικό) 3. παρέτεινε το χρόνο   4.  της  πρόβαλε

48

Κάποιος Λουζιτανός είχε δώσει στο Σερτώριο για δώρο ένα πολύ όμορφο άσπρο ελάφι¹. Ο Σερτώριος τους έπεισε όλους πως το ελάφι κατευθυνόταν από τη θεά Άρτεμη² και μιλούσε μαζί του και του υπέδειχνε τι ήταν χρήσιμο να κάνει. Αν του φαινόταν πως έπρεπε να δώσει κάποια διαταγή στους στρατιώτες του που ήταν σκληρότερη από τις συνηθισμένες³, διακήρυσσε πως τον είχε συμβουλέψει το ελάφι. Το ι ελάφι αυτό έφυγε κάποια μέρα και πίστεψαν πως είχε πεθάνει. Όταν κάποιος ανάγγειλε στο Σερτώριο πως το ελάφι είχε βρεθεί, ο Σερτώ­ριος τον διέταξε να το κρατήσει μυστικό⁴. Ακόμη του έδωσε οδηγίες να το αφήσει ξαφνικά ελεύθερο την επομένη στο μέρος όπου θα βρι­σκόταν αυτός και οι φίλοι του. Την άλλη μέρα ο Σερτώριος δέχτηκε τους φίλους του στην κρεβατοκάμαρα του και τους είπε πως είχε δει στο ύπνο του ότι το ελάφι, που είχε πεθάνει, ξαναγύρισε κοντά του. Όταν,το ελάφι αφέθηκε ελεύθερο από το δούλο και όρμησε στην κρε­βατοκάμαρα του. προκάλεσε μεγάλη κατάπληξη(5).

1. ένα όσπρο ελάφι εξαιρετικής ομορφιάς 2. από τη βούληση της Αρτεμης 3. μάθ. ΧΧνΊΙ Π3 και μάθ. XXXVII (ferociores impotentioresque) 4. να σωπάσει 5. γεννήθηκε μεγάλος θαυμασμός

49

Σαν έμαθε η Πορκία. η γυναίκα του Βρούτου, το σχέδιο του άντρα της να δολοφονήσει τον Καίσαρα¹, ζήτησε ένα ξυράφι μανικιουρίστα τάχα για να κόψει τα νύχια της και αυτοτραυματίστηκε² με αυτό καθώς³ της γλίστρησε δήθεν τυχαία. Έπειτα ο Βρούτος, που οι υπη­ρέτριες τον κάλεσαν στην κρεβατοκάμαρα της με ξεφωνητά, ήλθε για να τη μαλώσει που τάχα⁴ είχε κλέψει την τέχνη του μανικιουρίστα. Τότε η Πορκία του είπε κρυφά: «Αυτό που έκανα⁵ δεν ήταν πράξη ασυλλόγιστη αλλά μια ξεκάθαρη απόδειξη της αγάπης μου για οένα που ετοιμάζεις⁶ τέτοιο σχέδιο, θέλησα δηλαδή να δοκιμάσω με πόση ηρεμία θα σκοτωνόμουνα με το ξίφος, ον το σχέδιο σου δεν είχε αίσια έκβαση»⁷

1. για τη δολοφονία του Καίσαρα 2 πλήγωσε τον εαυτό της 3 που < υπο­κειμενική αιτιολογία βλ τις συμπληρωματικές παρατηρήσεις στο μάθημα 5. η πράξη μου αυτή 6. σχεδιάζεις 7. δεν πήγαινε κατ’ ευχήν

50

Τότε που οι ύπατοι Σέρβιος Σουλπίκιος Γάλβας και Αυρήλιος Κόττας αντιδικούσαν στη Σύγκλητο για το ποιος θα πήγαινε¹ στην Ισπανία να αντιμετωπίσει το Βιρίαθο², υπήρχε μεγάλη διάσταστη απόψεων ανάμεσα στους Συγκλητικους. καθώς άλλοι υποστήριζαν τον Γάλβα κι άλλοι τον Κόττα. Ο μόνος που διαφώνησε με ολόκληρη τη Σύγκλητο ήταν ο Πόπλιος Σκιπίωνας ο Αιμιλιανός. «Κατά την κρίση μου»3, είπε, «δεν πρέπει να σταλεί κανένας από τους δύο, γιατί ο ένας είναι φτω­χός και ο άλλος άπληστος».  Ο Σκιπίωνας ο Αιμιλιανός δηλαδή θεω­ρούσε το ίδιο κακούς συμβούλους της εξουσίας και τη φτώχεια και την απληστία. Την πρόταση του αυτήν ο Σκιπίωνας την έκανε⁴ με σοβαρό­τητα και χωρίς καμιά κακία⁵ κι (έτσι) πέτυχε να μη σταλεί στην επαρχία (αυτή) κανένας από τους δύο.

1. θα στελνόταν 2. εναντίον του Βιριάθου 3. κρίνω πως 4. τη γνώμη του… είπε (μάθ. 49) 5. κακοβουλία

ΜΑΘΗΜΑ 1ο

Ο ΕΞΟΡΙΣΤΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

Ο ποιητής Οβίδιος είναι εξόριστος στη γη του Εύξεινου Πόντου . Γράφει συχνά επιστολές στη Ρώμη. Οι επιστολές είναι γεμάτες από παράπονα. Επιθυμεί τη Ρώμη και θρηνεί για την αντίξοη τύχη. Αφηγείται για τους βάρβαρους κατοίκους και  για την παγωμένη γη. Οι έγνοιες και οι δυστυχίες βασανίζουν τον ποιητή . Με τις επιστολές μάχεται εναντίον της αδικίας. Η Μούσα είναι η μοναδική φίλη του ποιητή.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

poeta = παράθεση στο Ovidius in terra = εμπρ. επιρρ. προσδ. του τόπου Pontica = επιθετικός προσδ. στο terra Romam =επιρρ. προσδ. /κίνηση σε τόπο plenae = κατηγορούμενο στο epistulae querelarum = γενική του περιεχομένου στο plenae adversam = επιθετικός προσδ. στο forunam de incolis= εμπρ. επιρρ. της αναφοράς

gelida=επιθ. προσδ. στο terra poetam= αντικείμενο epistulis= αφαιρετική του μέσου contra iniuriam=εμπρ. επιρρ. του εναντίου unica=επιθ. προσδ. στο Musa amica=κατηγορούμενο Musa poetae=γενική κτητική στο amica

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

exulo (1)-avi-atum- are / scriptito (1)-avi-atum-are /sum-fui-esse/ desidero (1)-avi-atum-are/ deploro(1)-avi-atum-are/ narro (1)-avi-atum-are / excrucio(1)-avi-atum-are/ repugno(1)-avi-atum-are.

ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ-ΕΠΙΘΕΤΑ

Οvidius           poeta               amica               incola               barbarus

Ovidii(-i)         poetae             amicae             incolae             barbari

Ovidio             poetae              amicae             incolae             barbaro

Ovidium         poetam           amicam            incolam            barbarum

Ovidi               poeta               amica               incola               barbare

Ovidio             poeta               amica               incola               barbaro

–

poetae              amicae             incolae             barbari

–                      poetarum         amicarum         incolarum        barbarorum

–                       poetis               amicis              incolis              barbaris

–                       poetas              amicas             incolas             barbaros

–                       poetae              amicae             incolae             barbari

–                       poetis               amicis              incolis              barbaris

ΜΑΘΗΜΑ 2ο

ΔΙΔΩ ΚΑΙ ΑΙΝΕΙΑΣ

Ο Αινείας είναι γιος του Αγχίση. Η Τροία είναι η πατρίδα του Αινεία . Οι ΄Ελληνες πολιορκούν την Τροία και με δόλο την κυριεύουν . Ο Αινείας με τον Αγχίση, με το γιο του και με τους συντρόφους του ,πλέει προς την Ιταλία. Αλλά οι άνεμοι ταράζουν τη θάλασσα και παρασύρουν τον Αινεία στην Αφρική. Εκεί η Διδώ η βασίλισσα , ιδρύει καινούρια πατρίδα . Ο Αινείας αφηγείται από την αρχή στη βασίλισσα τις ενέδρες των Ελλήνων. Η βασίλισσα ερωτεύεται τον Αινεία και ο Αινείας (ερωτεύεται ) τη βασίλισσα. Τελικά , ο Αινείας πλέει προς την Ιταλία και η βασίλισσα ξεψυχά.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

filius=κατηγορούμενο στο Aeneas Anchisae=γενική κτητική στο filius Aeneae=γενική κτητική στο patria dolo=αφαιρετική του τρόπου cum Anchisa=εμπρ. επιρρ. προσδ. της συνοδείας ad Italiam=εμπρ. επιρρ. προσδ. της κατεύθυνσης in Africam=εμπρ. επιρρ. προσδ. του τόπου

ibi=επιρρ. προσδ. του τόπου regina= παράθεση στο Dido reginae= έμμεσο αντικείμενο στο renarrat Graecorum=γενική υποκειμενική στο insidias denique=επιρρ. προσδ. του χρόνου regina=υποκείμενο στο exspirat

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

oppugno(1)-avi-atum-are / expugno(1)avi-atum-are / navigo(1)-avi-atum-are / turbo(1)-avi-atum-are /porto(1)-avi-atum-are / fundo(1)-avi-atum-are / renarro(1)-avi-atum-are /exspiro(1)-avi-atum-are

ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ

filius                socius              –                       patria               Dido  (γ’ κλίσης)

filii(-i)              socii                 –                       patriae             Didonis

filio                  socio                –                       patriae             Didoni

filium               socium             –                      patriam            Didonem

fili                    socie                –                         patria               Dido

filio                  socio                –                       patria               Didone

filii                   socii                 insidiae           patriae             –

filiorum          sociorum        insidiarum      patriarum         –

filiis                 sociis               insidiis             patriis              –

filios                socios              insidias            patrias              –

filii                   socii                 insidiae            patriae             –

filiis                 sociis               insidiis             patriis              –

ΜΑΘΗΜΑ 3ο

Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΟΜΕΔΑΣ

Ο Κηφέας και η Κασσιόπη έχουν κόρη την Ανδρομέδα. Η Κασσιόπη , υπερήφανη για την ομορφιά της, συγκρίνει τον εαυτό της με τις Νηρηίδες. Ο Ποσειδώνας οργισμένος, στέλνει στην ακτή της Αιθιοπίας θαλάσσιο κοίτος ,το οποίο αφανίζει τους κατοίκους. Το μαντείο απαντά στους κατοίκους : «στο θεό αρέσει βασιλικό σφάγιο για θυσία». Τότε ο Κηφέας δένει την Ανδρομέδα σε (ένα ) βράχο.Το κοίτος κινείται προσ την Ανδρομέδα. Ξαφνικά φτάνει πετώντας με τα φτερωτά του πέδιλα ο Περσέας . Βλέπει την κοπέλα και θαμπώνεται από την ομορφιά της (κοπέλας). Ο Περσέας σκοτώνει με το ακόντιο το κοίτος κι ελευθερώνει την Ανδρομέδα. Ο Κηφέας , η Κσσιόπη και οι κάτοικοι της Αιθιοπίας χαίρονται πολύ.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

filiam= κατηγορούμενο στο Andromedam superba=παράθεση στο Cassiope forma= αφαιρετική της αιτίας cum Nymphis=εμπρ. επιρρ. προσδ.της κοινωνίας/αντί αντικειμένου iratus=κατηγορούμενο στο Νeptunus deo=αντικείμενο στο placet

pennatis=αφαιρετική του μέσου/οργάνου forma=αφαιρετική της αιτίας hasta=αφαιρετική του οργάνου Aethiopiae=γενική κτητική στο incolae valde=επιρρ. προσδιορ. του ποσού

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

habeo-habui- habitum-hab~ere (2) / comparo-avi-atum-are (1) / urgeo – ursi -(δεν έχει σουπίνο)-urg~ere(2) / noceo-nocui-nocitum-noc~ere (2) / respondeo-respondi-responsum-respond~ere(2) / placeo-placui-placitum-plac~ere(2) / adligo-avi-atum-are(1) / moveo-movui-motum-mov~ere(2) / advolo-avi-atum-are(1) / video-vidi-visum-videre(2) / stupeo-stupui- (δεν έχει σουπίνο)-stupere(2) / deleo-delevi-deletum-del~ere(2) / libero-avi-atum-are(1) / gaudeo-gavisus sum- (gavisum)-gaudere(2)

ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ Β΄ ΣΥΖΥΓΙΑΣ

deleo

deles

delet

delemus

deletis

delent

MAΘΗΜΑ 4ο

ΤΑ ΗΘΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΡΩΜΑΙΩΝ

Στους αρχαίους Ρωμαίους υπήρχε πάρα πολύ μεγάλη ομόνοια και πάρα πολύ μικρή πλεονεξία. Οι Ρωμαίοι στη λατρεία των θεών ήταν γεναιόδωροι , αλλά στο σπίτι φειδωλοί. Συναγωνίζονταν μεταξύ τους για τη δικαιοσύνη και φρόντιζαν την πατρίδα. Στον πόλεμο απομάκρυναν τους κινδύνους με την τόλμη τους κι ετοίμαζαν (αποκτούσαν) συμμαχίες με ευεργεσίες. Οι Συγκλητικοί φρόντιζαν για την πατρίδα. Σ’ αυτούς το σώμα από τα χρόνια ήταν αδύναμο, αλλά το πνεύμα χάρη στη σοφίας ήταν δυνατό.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

apud Romanos=εμπρ.επιρρ.προσδ. του τόπου in supliciis=εμπρ. επιρρ.προσδ. της αναφοράς domi=επιρρ.προσδ. του τόπου iustitia=αφαιρετική του μέσου inter se=εμπρ.επιρρ.προσδ. της αλληλεγγ.

in bello=εμπρ.επιρρ.προσδ. του χρόνου audacia=αφαιρετική του τρόπου beneficiis=αφαιρετική του μέσου patriae=αντικείμενο στο eis=δοτική προσωπική ex annis=εμπρ. επιρρ.προσδ.της αιτίας propter sapientiam=εμπρ. επιρρ. προσδ. της αιτίας

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

certo-avi-atum-are (1)  curo-avi-atum-are (1)  propulso-avi-atum-are (1)  paro-avi-atum-are (1)  consulto-avi-atum-are (1)

Η ΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ  IS-EA-ID

Ενικός Αριθμός                                 Πληθυντικός Αριθμός

Αρσ.    Θηλ.    Ουδ. Αρσ.                Θηλ.                Ουδ.

is          ea         id                                 ii (ei,i)              eae                   ea

eius      eius      eius                            eorum              earum              eorum

ei         ei         ei                                   eis (iis, is)        eis (iis, is)        eis (iis, is)

eum     eam      id                                 eos                   eas                   ea

–           –           –                                   –                       –                       –

eo        ea         eo                                 eis (iis, is)        eis (iis, is)        eis (iis, is)

ΜΑΘΗΜΑ 5ο

ΕΝΑΣ «ΛΑΤΡΗΣ» ΤΟΥ ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ

Ο Σίλιος Ιταλικός , ο επικός ποιητής, ήταν ένδοξος άνδρας. Τ 17 (δεκαεφτά ) βιβλία του για το δεύτερο Καρχηδονιακό πόλεμο είναι όμορφα. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του έμενε μόνιμα στην Καμπανία. Κατείχε πολλούς αγρούς σ’ εκείνους τους τόπους. Ο Σίλιος είχε ευαίσθητη ψυχή. Σπούδαζε τη δόξα του Βιργιλίου και περιέβαλλε με αγάπη το πνεύμα του. Τον τιμούσε , όπως το παιδί το δασκαλο . Το μνημείο του , που βρισκόταν στη Νεάπολη, το θεωρούσε ναό.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

poeta=παράθεση στο Silius eius=γενική του δημιουργού στο libri de bello=εμπρ.επιρρ.προσδ.της αναφοράς annis=εμπρ.επιρρ.προσδ.του χρόνου Gloriae=αντικείμενο στο studebat

Vergili=γενική αντικειμενική στο gloriae eius=γενική κτητική στο ingenium Neapoli=επιρρ, προσδ. του τόπου pro templo=εμπρ. κατηγορούμενον στο monumentum

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

teneo-ui-ntum-ere(2) / studeo-ui -ere(2)  /foveo-vi-tum-ere(2) / honoro -avi-atum-are (1) / iaceo-ui-itum-ere (2) / habeo-ui-itum-ere (2)

ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ

vir                    liber                 locus                magister

viri                   libri                  loci                  magistri

viro                  libro                 loco                 magistro

virum               librum            locum              magistrum

vir                    liber                 loce                  magister

viro                  libro                 loco                 magistro

viri                   libri                  loci,loca           magistri

virorum          librorum        locorum           magistrorum

viris                 libris                locis                 magistris

viros                libros               locos,loca        magistros

viri                   libri                  loci,loca           magistri

viris                 libris                locis                 magistris

ΜΑΘΗΜΑ 6ο

ΟΙ ΝΟΜΟΙ

Στην πολιτεία αυτή, που τη στεριώνουν οι νόμοι, οι καλοί άνδρες πρόθυμα τηρούν  τους νόμους. Γιατί ο νόμος είναι το θεμέλιο της ελευθερίας , η πηγή της δικαιοσύνης. Το πνεύμα, η ψυχή , η σκέψη και η κρίση της πολιτείας βρίσκονται στους νόμους. ΄Οπως τα σώματά μας δεν υπάρχουν χωρίς το πνεύμα , έτσι και η πολιτεία δεν υπάρχει χωρίς το νόμο. Οι αρχές είναι υπηρέτες των νόμων, οι δικαστές είναι ερμηνευτές των νόμων και τέλος όλοι είμαστε υπηρέτες των νόμων. Γιατί έτσι μπορούμε να είμαστε ελεύθεροι.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ea= επιθετικός προσδ. στο civitate libertatis=γεν. αντικειμενική στο fundamentum civitatis=γεν. κτητική στα mens, animus, consilium,sententia

sine mente=εμπρ. επιρρ. προσδ. της εξαίρεσης legum=γεν. αντικειμενική στα ministri interpretes , servi servi=κατηγορούμενο στο omnes esse=αντικείμενο στο possumus

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

contineo-tinui-tentum-tinere(2)  servo-avi-atum-are(1)  sto-avi-atum-are(1)  possum-potui-posse

ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ

civitas                          lex                   omnis               omne

civitatis                        legis                 omnis               omnis

civitati                         legi                  omni                omni

civitatem                   legem               omnem            omne

civitas                          lex                   omnis               omne

civitate                        lege                  omni                omni

civitaes                          leges                omnes              omnia

civitatum (-ium)        legum              omnium           omnium

civitatibus                   legibus             omnibus           omnibus

civitates                       leges                omnes              omnia

civitates                       leges                omnes              omnia

civitatibus                   legibus             omnibus           omnibus

ΜΑΘΗΜΑ 7ο

ΕΤΟΙΜΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΞΕΧΕΙΜΩΝΙΑΣΜΑ

Ο Καίσαρας , εξαιτίας της έλλειψης δημητριακών εγκαθιστά τις λεγεώνες σε πολλά χειμερινά στρατόπεδα. Τις τέσσερις απ’ αυτές διατάζει να ξεχειμωνιάσουν στη χώρα των Νερβίων και τις τρεις διατάζει να παραμείνουν στη χώρα των Βέλγων. Διατάζει όλους τους διοικητές των λεγεώνων να φέρουν μέσα στο στρατόπεδό τους σιτάρι. Συμβουλεύει τους στρατιώτες με αυτά τα λόγια : « πληροφορούμε πως οι εχθροί πλησιάζουν. Οι ανιχνευτές μας αναγγέλλουν ότι αυτοί βρίσκονται κοντά. Οφείλετε να φυλάγεστε από τη δύναμη των εχθρών .Γιατί οι εχθροί συνηθίζουν να ορμούν από τους λόφους και μπορούν να πετύχουν τη σφαγή των στρατιωτών» (να κατασφάξουν τους στρατιώτες ).

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

frumenti=γεν.υποκειμενική στο inopiam ex quibus= εμπρ. επιρρ. προσδ. του διηρημένου όλου omnes=κατηγορ.προσδ.στο legatos adventare=αντικείμενο στο audio

eos=υποκείμενο στο esse hostium=γεν. κτητική στο vim de collibus= εμπρ. επιρρ. προσδ. της απομάκρυνσης militum=γεν. αντικ. στο caedem

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

conloco-avi-atum-are(1) / hiemo-avi-atum-are(1) / iubeo,iussi,iussum,iub~ere(2) / imbero-avi-atum-are(1) / remaneo,remansi,-,reman~ere(2)  / importo-avi-atum-are(1) /  admoneo-nui-nitum-~ere(2) / advento-avi-atum-are(1) / audio-ivi-itum-ire(4) / nuntio-avi-atumare(1)/caveo,cavi,cautum,cav~ere(2)/debeo,debui,debitum,deb~ere(2)  /advolo-avi-atum-are(1) / soleo, solitus sum, (solitum), solere(2) / perpetro-avi-atum-are(1)

ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ

legio                hostis               speculator

legionis            hosti                speculatoris

legioni             hosti                speculatori

legionem        hostem           speculatorem

legio                hostis               speculator

legione             hoste                speculatore

legiones           hostes              speculatores

legionum         hostium           speculatorum

legionibus        hostibus         speculatoribus

legiones           hostes              speculatores

legiones           hostes              speculatores

legionibus        hostibus           speculatoribus

ΜΑΘΗΜΑ 8ο

ΟΤΑΝ ΒΓΕΙΣ ΣΤΟ ΚΥΝΗΓΙ, ΠΑΡΕ ΜΑΖΙ ΣΟΥ ΜΟΛΥΒΙ ΚΑΙ ΧΑΡΤΙ

Ο Γάϊος Πλίνιος στέλνει τις ευχές του στο φίλο του Κορνήλιο Τάκιτο. Θα γελάσεις. Εγώ έπιασα τρία φοβερά αγριογούρουνα. « Ο ίδιος» ; Θα ρωτήσεις. Ο ίδιος. Καθόμουν δίπλα στα δίχτυα. Πλάι μου δε βρισκόταν κυνηγετική λόγχη , αλλά γραφίδα και πλάκες αλειμμένες με κερί. Σκεφτόμουν κάτι και το σημείωνα. Αν και είχα δίχτυα  άδεια ,  έιχα όμως τις πλάκες γεμάτες. Τα δάση και η μοναξιά είναι μεγάλα ερεθίσματα της σκέψης. ΄Οταν βγεις στο κυνήγι , μπορείς κι εσύ επίσης να πάρεις τις πλάκες. Θα δεις στα βουνά να περιπλανιέται όχι η ΄Αρτεμη, αλλά η Αθηνά. Υγείαινε ! (γειά σου !)

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

tres=επιθετικός προσδ. στο apros ad retia=ε.ε.π. του τόπου (πλησίον) vacua=κατηγορούμενο στο retia cogitationis=γεν. αντικ. στο incitamenta

in venationibus=ε.ε.π της κατάστασης tibi=δοτική προσωπική Dianam – Minervam = υποκείμενα στο errare

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

rideo-risi-risum-ridere (2) / interrogo-interrogavi-interrogatum-interrogare (1) / sedeo-sedi-sessum-sedere (2) / cogito-avi-atum-are (1) / enoto-avi-atum-are (1) / adporto-adportavi-adportatum-adportare (1) / erro-erravi-erratum-errare (1)

ΕΠΙΘΕΤΑ Γ΄ ΚΛΙΣΗΣ

Αρσενικό    Θηλυκό Oυδέτερο

acer                  acris                 acre

acris                 acris                 acris

acri                  acri                  acri

acrem             acrem               acre

acris                acris                 acre

acri                 acri                  acri

acres                acres                acria

acrium             acrium             acrium

acribus             acribus             acribus

acres                acres                acria

acres                acres                acria

acribus             acribus             acribus

ΜΑΘΗΜΑ 9ο

Η ΕΓΚΑΘΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΤΗ ΡΩΜΗ

Ο Ταρκύνιος ο Υπερήφανος, ο έβδομος και τελευταίος των βασιλιάδων, με αυτό τον τρόπο χάνει την εξουσία. Ο γιος του ο Σέξτος Ταρκύνιος προσβάλλει την τιμή της Λουκρητίας , της συζύγου του Κολλατίνου. Ο σύζυγος και ο πατέρας και ο Ιούνιος Βρούτος  τη βρίσκουν αυτή περίλυπη. Η γυναίκα αποκαλύπτει σ’ εκείνους την αδικία με δάκρυα στα μάτια και αυτοκτονεί μ’ ένα μαχαίρι. Ο Βρούτος βγάζει το μαχαίρι από το τραύμα με μεγάλο πόνο κι ετοιμάζεται να τιμωρήσει το έγκλημα. Ξεσηκώνει το λαό και αφαιρεί από τον Ταρκύνιο την εξουσία. Ελεύθερος πια ο Ρωμαϊκός λαός αποφασίζει να εκλέξει δυο υπάτους , τον Ιούνιο Βρούτο και τον Ταρκύνιο Κολλατίνο.

ΣΥΝΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

septimus=παράθεση στο T.Superbus regum=γεν διαιρετική στο ultimus modo=αφαιρετική του τρόπου Lucretiae=γεν. κτητική στο pudicitiam cum lacrimis=ε.ε.π. της συνοδείας cultro=αφαιρετική του οργάνου

ex vulnere=ε.ε.π της απομάκρυνσης Tarquinio=έμμεσο αντικείμ. στο adimit liber= κατηγορούμενο στο populus Iunium Brutum – Tarqunium Collatinum= επεξηγήσεις στο consules

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

perdo-perdidi-perditum-perdere (3) / laedo-laesi-laesum-laedere (3) / invenio-inveni-inventum-inven~ire (4) /aperio-aperui-aperitum-aper~ire (4) / interficio-interfeci-interfectum-interficere (3) / extraho-extraxi-extractum-extrahere (3) / punio-punivi (punii)-punitum-pun~ire (4) / paro-paravi-paratum-par~are (1) / concito-concitavi-concitatum-concit~are (1) / adimo-ademi-ademptum-adimere (3) / deligo-delegi-delectum-deligere (3) / constituo-constitui-constitutum-constituere (3)

ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ

rex                   uxor                 pater                culter               consul

regis                 uxoris              patris               cultri                consulis

regi                  uxori                patri                 cultro               consuli

regem             uxorem           patrem             cultrum           consulem

rex                   uxor                 pater                culter               consul

rege                 uxore               patre                cultro               consule

reges                uxores              patres               cultri                consules

regum             uxorum            patrum             cultrorum       consulum

regibus             uxoribus          patribus           cultris              consilibus

reges                uxores              patres               cultros             consules

reges                uxores              patres               cultri                consules

regibus             uxoribus          patribus           cultris              consulibus

ΜΑΘΗΜΑ 10ο

Η ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑ

Ο Αινείας θα διεξάγει φοβερό πόλεμο στην Ιταλία.Θα συντρίψει άγριους λαούς,θα επιβάλλει τα ήθη του και θα κτίσει τείχη (πόλεις). Εσύ τον Αινεία θα τον αποθεώσεις (θα τον φέρεις στον ουρανό) . Μετά, ο ΄Ιουλος , ο γιος του Αινεία, θα μεταφέρει το βασίλειο από το Λαβίνιο και θα ιδρύσει την ΄ Αλμπα Λόνγκα. ΄Επειτα από τριάντα χρόνια η Ιλία θα γεννήσει δυο γιους , το Ρωμύλο και το Ρώμο, τους οποίους θ’ αναθρέψει μια λύκαινα. Ο Ρωμύλος θα κτίσει τα τείχη του ΄Αρη και θα δώσει στους Ρωμαίους το όνομά του. Στους Ρωμαίους θα υπάρχει βασίλειο χωρίς τέλος. Ο Αύγουστος Καίσαρας, καταγόμενος από τον ΄Ιουλο , θα κλείσει τις πόρτες του Πολέμου και θα ξαναφέρει το βασίλειο του Κρόνου. Αυτόν εσύ , όπως τον Αινεία, θα τον υποδεχτείς στον ουρανό.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ingens=επιθ. προσδ. στο Aeneas eis=έμμεσο αντικείμενο στο imponet ad caelum=ε.ε.π. του τόπου post annos=ε.ε.π. του χρόνου

de nomine=ε.ε.π της προέλευσης Romanis=δοτική προσωπική κτητική ortus=παράθεση στο Caesar Augustus Belli=γεν. κτητική στο portas

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

gero-gessi-gestum-gerere (3) / contundo-contudi-contusum-contundere (3) / impono-imposui-impositum-imponere (3) / condo-condidi-conditum-condere (3) / fero-tuli-latum-ferre / munio-munivi (-ii)-munitum-munire (4) / pario-peperi-partum-parere (3) /nutrio-nutrivi (-ii)-nutritum-nutr~ire (4) / apello-apellavi-apellatum-apellare (1) / claudo-clausi-clausum-claudere (3) / restituo-restitui-restitutum-restituere (3)

ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΦΩΝΗΣ

(1)                                (3)                    (4)

apellabo                       geram              muniam

apellabis                      geres                munies

apellabit                       geret                muniet

apellabimus                geremus           muniemus

apellabitis                    geretis              munietis

apellabunt                    gerent              munient

ΜΑΘΗΜΑ 11ο

Η ΡΩΜΗ ΚΑΙ Η ΚΑΡΧΗΔΟΝΑ

Ο Αννίβας, ο Καρχηδόνιος στρατηγός, σε ηλικία είκοσι έξι χρόνων , νίκησε στον πόλεμο όλα τα έθνη της Ισπανίας και κυρίευσε με βία το Σαγούντο. ΄Επειτα τις ΄Αλπεις ,οι οποίες χωρίζουν την Ιταλία από τη Γαλατία ,τις πέρασε με ελέφαντες. ΄Οταν βρέθηκε  στην Ιταλία , κοντά στον Τίκινο (ποταμό), στον Τρεβία , στη (λίμνη) Τρασιμένη και στις Κάννες , κατατρόπωσε τις ρωμαϊκές στρατιωτικές δυνάμεις και τις εξολόθρευσε. Ο Ρωμαϊκός λαός έντρομος πληροφορήθηκε τη σφαγή των Καννών. Στο Φαλερνό Αγρό ο Αννίβας ξέφυγε από την ενέδρα του Φάβιου Μάξιμου . Αφού συμπλήρωσε 14 χρόνια στην Ιταλία , οι Καρχηδόνιοι τον ανακάλεσαν στην Αφρική. Εκεί ο Αννίβας μάταια επιθύμησε να τελειώσει τον πόλεμο εναντίον των Ρωμαίων. Τελικά έδωσε μάχη με Πόπλιο Σκιπίωνα κοντά στη Ζάμα , αλλά οι Ρωμαίοι κέρδισαν τη νίκη.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

dux=παράθεση στο Hannibal bello=αφαιρετική της αναφοράς/τρόπου vi=αφαιρετική του τρόπου cum elephantis= ε.ε.π της συνοδείας

ubi … fuit=δευτερ. χρονική πρόταση cum Romanis=ε.ε.π της εναντίωσης ftustra=επιρρ. προσδ. του τρόπου victoriam=αντικείμενο στο reportaverunt

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

supero-superavi-superatum-superare (1) / seiungo-seiunxi-seiunctum-seiungere (3) / transeo-transii-transitum-transire (4) / profligo-profligavi-profligatum-profligare (1) / expedio-expedivi-expeditum-expedire (4) / compleo-complevi-completum-complere (2) / revoco-avi-atum-are (1) / compono-composui-comopsitum-componere (3) / cupio-cupivi-cupitum-cupere (3) / dimico-avi-atum-are (1) / reporto-avi-atum-are (1)

ΜΑΘΗΜΑ 12ο

Ο ΥΠΑΤΟΣ ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΣΚΥΛΑΚΙ ΤΗΣ ΚΟΡΗΣ ΤΟΥ

Στο Λεύκιο Αιμίλιο Παύλο , ύπατο  για δεύτερη φορά, έλαχε να διεξαγάγει τον πόλεμο εναντίον του βασιλιά Περσέα. ΄Οταν επέστρεψε στο σπίτι του κατά το βραδάκι , η κορούλα του η Τέρτια , η οποία ήταν τότε πάρα πολύ μικρή , έτρεξε στην αγκαλιά του πατέρα της. Ο πατέρας φίλησε την κόρη, αλλά παρατήρησε πως αυτή ήταν λιγάκι θλιμμένη. «Τί είναι Τέρτιά μου;» Είπε. « Γιατί είσαι θλιμμένη ; Τί σου συμβαίνει» ; «Πατέρα μου» , απάντησε εκείνη, «ο Περσέας χάθηκε». Γιατί είχε χαθεί (πεθάνει) το σκυλάκι μ’ αυτό το όνομα , το οποίο η κόρη αγαπούσε πολύ. Τότε ο παρέρας είπε στην Τέρτια : «το δέχομαι ως οιωνό».΄Ετσι , από ένα τυχαίο λόγο προγεύτηκε νοερά την ελπίδα ενός περίλαμπρου θριάμβου.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Paulo=δοτική προσωπική filiola=παράθεση στο Tertia filiae=έμμεσο αντικείμενο στο dedit eam=υποκείμενο στο esse tristiculam=κατηγορούμενο στο eam

mea=επιθ. προσδ. στο tibi=δοτική προσωπική nomine=αφαιρετική της ιδιότητας ex dicto=ε.ε.π της αιτίας animo=αφαιρετική του τρόπου

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

gero-gessi-gestum-gerere (3) / obtingit-obtigit-obtingere ( 3) /redeo-redii-reditum-redire (4) / curro-cucurri-cursum-currere (3) / do-dedi-datum-dare (1) / animadverto-animadverti-animaversum-animadvertere (3) / accido-accidi-accidere (3) / respondeo-respondi-responsum-respondere (2) / pereo -perii (-ivi)-peritum-perire (4) / amo-amavi- amatum-amare (1) / dico-dixi-dctum-dicere (3) / accipio-accepi-acceptum-accipere (3) / praesumo-praesumpsi-praesumptum-praesumere (3)

ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΦΩΝΗΣ Γ΄ ΣΥΖΥΓΙΑΣ

periv-i              praesumps-i                 accid-i             cucurr-i

periv-isti          praesumps-isti             accid-isti        cucurr-isti

periv-it             praesumps-it                accid-it            cucurr-it

periv-imus       praesumps-imus         accid-imus     cucurr-imus

periv-istis         praesumps-istis         accid-istis        cucurr-istis

periv-erunt      praesumps-erunt       accid-erunt      cucurr-erunt

ΜΑΘΗΜΑ 13ο

ΠΩΣ Η ΓΝΩΣΗ ΝΙΚΗΣΕ ΤΗ ΔΕΙΣΙΔΑΙΜΟΝΙΑ

Ο Σουλπίκιος Γάλλος ήταν ύπαρχος του Λεύκιου Αιμίλιου Παύλου, που διεξήγε τον πόλεμο εναντίον του βασιλιά Περσέα. Στη διάρκεια μιας ξάστερης νύχτας, ξαφνικά η Σελήνη χάθηκε (έγινε έκλειψη). Από το ξαφνικό παράξενο θέαμα, τρόμος κατέλαβε τις ψυχές των στρατιωτών και ο στρατός έχασε την αυτοπεποίθησή του (το ηθικό του). Τότε ο Σουλπίκιος Γάλλος μίλησε για τη φύση του ουρανού και τη στάση και τις κινήσεις των αστεριών και της Σελήνης, και μ’ αυτό τον τρόπο έστειλε το στρατό στη μάχη με αναπτερωμένο το ηθικό. ΄Ετσι οι ελευθέριες τέχνες άνοιξαν το δρόμο για εκείνη την περίλαμπρη νίκη του Παύλου. Επειδή εκείνος είχε νικήσει το φόβο του Ρωμαϊκού στρατού , ο στρατηγός μπόρεσε να νικήσει τους αντιπάλους.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

adversus Persen=ε.ε.π του εναντίου nocte=αφαιρετική του χρόνου ob monstrum=ε.ε.π. της αιτίας de ratione=ε.ε.π. της αναφοράς caeli=γενική κτητική στο ratione

stellarum- lunae=γεν. υποκ. στο statu alacrem=κατηγορούμενο στο exercitum illam=κατηγορ. προσδ. στο victoriam exercitus=γεν. υποκειμενική στο metum adversarios=αντικείμενο στο vincere

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

deficio-defeci-defectum-deficere (3) / invado-invasi-invasum-invadere (3) / amitto-amisi-amissum-amittere (3) / disputo-disputavi-disputatum-disputare (1) / mitto-misi-missum-mittere (3) / vinco-vici-victum-vincere (3)/ possum-potui-posse

Oριστική Ενεργητικού Παρακειμένου

fueram             amaveram        deleveram        legeram            audiveram

fueras              amaveras            deleveras         legeras             audiveras

fuerat               amaverat            deleverat         legerat             audiverat

fueramus         amaveramus     deleveramus    legeramus      audiveramus

fueratis             amaveratis       deleveratis       legeratis           audiveratis

fuerant             amaverant        deleverant       legerant           audiverant

Δ‘ Κλίση Ουσιαστικών

Aρσενικά Ουδέτερα

metus               metus                           cornu               cornua

metus               metuum                       cornus              cornuum

metui               metibus                        cornu               cornibus

metum             metus                           cornu               cornua

metus               metus                           cornu               cornua

metu                metibus                        cornu               cornibus

MAΘΗΜΑ 14ο

ΕΝΑ ΦΟΒΕΡΟ ΟΝΕΙΡΟ

Μετά τον πόλεμο στο ΄Ακτιο, ο Κάσσιος από την Πάρμα, που ήταν (ανήκε) στο στρατό του Μάρκου Αντωνίου, κατέφυγε στην Αθήνα. Εκεί, μόλις είχε παραδώσει την ταραγμένη ψυχή του στον ύπνο, όταν ξαφνικά εμφανίστηκε σ’ αυτόν μια φοβερή μορφή. Νόμισε ότι ερχόταν προς αυτόν άνθρωπος με πελώριο ανάστημα και με βρώμικο πρόσωπο, όμοιος με το είδωλο νεκρού. Μόλις τον αντίκρυσε ο Κάσσιος, τον κατέλαβε ο φόβος και επιθύμησε να μάθει το όνομά του. Εκείνος απάντησε πως ήταν ο Πλούτωνας. Τότε ο τρόμος συντάραξε τον Κάσσιο και τον ξύπνησε από τον ύπνο. Ο Κάσσιος φώναξε τους υπηρέτες και τους ρώτησε για τον άνθρωπο. Εκείνοι δεν είχαν δει κανένα. Ο Κάσσιος για δεύτερη φορά παραδόθηκε στον ύπνο και ονειρεύτηκε την ίδια μορφή. Μετά από μερικές μέρες η ίδια η πραγματικότητα επιβεβαίωσε την αξιοπιστία του ονείρου. Γιατί ο Οκταβιανός του επέβαλε τη θανατική ποινή.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

post bellum=ε.ε.π. του χρόνου Athenas=αιτιατική του τόπου ei=έμμεσο αντικείμενο στο apparuit magnitudinis=γεν. της ιδιότ. στο hominem facie=αφαιρετική του τρόπου effigiei=δοτική αντικειμεν. στο similem

somno=έμμεσο αντικείμενο στο dedit de homine=ε.ε.π. της αναφοράς ipsa=κατηγορημ. προσδ. στο res somnii=γεν. υποκειμεν. στο fidem supplicio=αφαιρετική του τρόπου capitis=γεν. της ποινής στο supplicio

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

confugio-confugi-confugitum-confugere (3) / sum-fui-esse / do-dedi-datum-dare (1) /apareo-aparui-aparitum-aparere (2) / existimo-existimavi-existimatum-existimare (1)/ venio-veni-ventum-venire (4) /aspicio-aspexi-aspectum-aspicere (3) /concipio-concepi-conceptum-concipere (3) / cupio-cupivi-cupitum-cupere (3) /respondeo-respondi-responsum-respondere (2) /concutio-concussi-concussum-concutere (3) /excito-excitavi-excitatum-excitare (1) /interrogo-interrogavi-interrogatum-interrogare (1) / somnio-somniavi-smniatum-somniare (1) / confirmo -confirmavi-confirmatum -confirmare (1) / afficio-affeci-affectum-afficere (3)

Ε’ ΚΛΙΣΗ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Ενικ.   Πληθ. Ενικ.   Πληθ.

dies      dies                              res        res

diei      dierum                         rei        rerum

diei      diebus                          rei        rebus

diem    dies                              rem      res

dies      dies                              res        res

die       diebus                          re         rebus

* Τα υπόλοιπα ουσιαστικά της πέμπτης κλίσης δεν έχουν πλήρη ενικό και πληθυντικό αριθμό

ΜΑΘΗΜΑ 15ο

ΤΑ ΗΘΗ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ

Ολόκληρη η ζωή των Γερμανών περιορίζεται στο κυνήγι και στη σπουδή των στρατιωτικών πραγμάτων. Οι Γερμανοί δεν ασχολούνται με τη γεωργία. Τρέφονται με γάλα , τυρί και κρέας . Στους πάρα πολύ παγωμένους τόπους φορούν μόνο δέρματα και πλένονται στα ποτάμια. ΄Οταν η χώρα τους διεξάγει πόλεμο , εκλέγονται άρχοντες με εξουσία ζωής και θανάτου. Στις ιππομαχίες συχνά πηδούν από τα άλογα και μάχονται με τα πόδια . Η χρήση της σέλας θεωρείται πράγμα αισχρό και μαλθακό. Δεν επιτρέπουν να εισάγεται κρασί σ’ αυτούς από τους εμπόρους, επειδή εξαιτίας αυτού , όπως πιστεύουν , οι άνθρωποι γίνονται μαλθακοί και εκθηλύνονται.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

omnis=κατηγορημ. προσδ. στο vita Germanorum=γεν. υποκειμεν. στο vita rei=γεν. αντικειμενική στο studiis agriculturae=αντικείμενο στο student solum=επιρρ. προσδ. του ποσού vitae- necis=γεν. αντικειμεν. στο potestate

equestribus=επιθ. προσδ. στο proeliis pedibus=αφαιρετική του οργάνου ephippiorum=γεν. αντικειμεν. στο usus res=κατηγορούμενο στο habetur ad se=ε.ε.π της κατεύθυνσης re=αφαιρετική της αιτίας

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

consisto-constiti-consistere (3) / studeo-studui-studere (2) / nutrio-nutrivi-nutritum-nutrire (4) / habeo-habui-habitum-habere (2) / lavo-lavi-lautum-lavare (1) / gero-gessi-gestum-gerere (3) / creo-creavi-creatum-creare (1) / desilio- desilui-desilire (4) / proelior-proeliatus sum-proeliari (1 αποθετικό ) /importo-importavi-importatum-importare (1) / sino-sivi-stum-sinere (3) / arbitror-arbitratus sum -arbitrari (1 αποθετικό ) / remollesco-remollescere (3) / effemino-effeminavi-effeminatum-effeminare (1)

ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ ΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΦΩΝΗΣ

A’                    B’                    Γ‘                     Δ‘

proelior            habeor             geror                nutrior

proeliaris          haberis           gereris              nutriris

proeliatur         habetur          geritur              nutritur

proeliamur       habemur        gerimur            nutrimur

proeliamini      habemini        gerimini           nutrimini

proeliantur       habentur        geruntur           nutriuntur

ΜΑΘΗΜΑ 16ο

Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΑΙΣΑΡΑ

Αφού οι στρατιώτες μας έριξαν τα ακόντια εναντίον των εχθρών , μάχονταν με τα ξίφη . Ξαφνικά στα νώτα (μας) διακρίνεται το ιππικό. Οι κοόρτεις πλησιάζουν. Οι εχθροί στρέφουν τα νώτα (τους ) και φεύγουν. Οι ιππείς τους επιτίθενται. Γίνεται μεγάλη σφαγή. Ο Σεδούλιος , αρχηγός και ηγεμόνας των Λεμοβίκων , σκοτώνεται. Ο αρχηγός των Αβέρνων συλλαμβάνεται ζωντανός κατά τη φυγή. Εβδομήντα τέσσερις στρατιωτικές σημαίες παραδίδονται στον Καίσαρα. Μεγάλος αριθμός εχθρών συλλαμβάνεται και εκτελείται. Οι υπόλοιποι μετά τη φυγή διασκορπίζονται στις επικράτειές τους. Την επόμενη μέρα (οι Γαλάτες) στέλνουν απεσταλμένους στον Καίσαρα. Ο Καίσαρας διατάζει να παραδώσουν τα όπλα και να οδηγήσουν μπροστά (του ) τους αρχηγούς (τους).Ο ίδιος πήρε θέση μπροστά στο στρατόπεδο . (Οι Γαλάτες) οδηγούν τους αρχηγούς (τους ) εκεί. Ο Βερκιγγετόριγας παραδίδεται και τα όπλα καταθέτονται.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

postqam…miserunt=δευτ. χρονική πρότ. gladiis=αφαιρετική του οργάνου Lemovicum=γεν. αντικ. στα dux-princeps hostium=γεν. διαιρετική στο numerus

ex fuga=ε.ε.π. του χρόνου tradi=αντικείμενο στο iubet eo=επιρρ. προσδ. του τόπου arma=υποκείμενο στο proiciuntur

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

mitto-misi-misum-mittere (3) / cerno-crevi-cretum-cernere (3) / appropinquo-avi-atum-are (1) / fugio-fugi-fugitum-fugere (3) / occurro-occurri (occucurri)-occursum-occurrere (3) / fio-factus sum-fieri (ημιαποθετικό 3) / οccido-occidi-occisum-occidere (3) / comprehendo-comprehendi-comprehensum-comprehendere (3) / refero-retuli-relatum-referre (3) / discedo-discessi-discessum-discedere (3) / trado-tradidi-traditum-tradere (3) / produco-produxi-productum-producere (3) / dedo-dedidi-deditum-dedere (3) / proicio-proieci-proiectum-proicere (3) / consido-consedi-consessum-considere (3)

EΝΕΣΤΩΤΑΣ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ ΠΑΘΗΤ. ΦΩΝΗΣ Γ΄ΚΑΙ Δ΄ ΣΥΖΥΓΙΑΣ

Ενεστώτας                                         Μέλλοντας

Γ΄                    Δ΄                                Γ΄                    Δ΄

legor                audior                          legar                audiar

legeris              audiris                         legeris              audieris

legitur              auditur                         legetur             audietur

legimur            audimur                       legemur           audiemur

legimini           audimini                      legemini           audiemini

leguntur           audiuntur                     legentur           audientur

ΜΑΘΗΜΑ 17ο

ΦΟΒΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟ ΑΓΝΩΣΤΟ

Μεγάλος φόβος κατέλαβε το στρατό από τις διαδόσεις των Γαλατών και των εμπόρων , οι οποίοι διακήρυσσαν ότι οι Γερμανοί είχαν φοβερή σωματική διάπλαση και απίστευτη ανδρεία. ΄Αλλοι προβάλλοντας ο καθένας και μια δικαιολογία, ήθελαν να φύγουν. Μερικοί παρέμεναν σπρωγμένοι από ντροπή. Αυτοί δεν μπορούσαν να προσποιηθούν , ούτε να κρατήσουν τα δάκρυά τους . Κρυμμένοι στις σκηνές , είτε παραπονιόντουσαν για τη μοίρα τους , είτε θρηνούσαν για τον κοινό κίνδυνο μαζί με τους φίλους τους. Σ’ όλο το στρατόπεδο υπέγραφαν και σφράγιζαν τις διαθήκες (τους). Από τις διαδόσεις αυτών και από το φόβο ταράζονταν σιγά- σιγά και αυτοί που θεωρούνταν έμπειροι στα στρατιωτικά θέματα.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ex vocibus=ε.ε.π της αιτίας de causa=ε.ε.π της αιτίας adducti=αιτιολογική μετοχή abditi=χρονική μετοχή

totis=κατηγορημ. προσδ. στο castris horum=γεν . υποκειμ. στο vocibus timore=αφαιρετική της αιτίας militaris=γεν. αντικειμενική στο rei

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

occupo-occupavi-occupatum-occupare (1) / praedico-avi-atum-are (1) / adduco-adduxi-adductum-adducere (3) / fingo-finxi-finctum-fingere (3) / abdo-abdidi-abditum-abdere (3) / queror-questus sum-queri (αποθετικό 3) / miseror-miseratus sum-miserari (αποθετικό 1) / οbsingo-avi-atum-are (1) / perturbo-avi-atum-are (1)

ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ ΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΦΩΝΗΣ

Α΄                            Β΄                                 Γ΄                     Δ΄

amabar             delebar                        legebar             audiebar

amabaris          delebaris                     legebaris          audiebaris

amabatur         delebatur                     legebatur         audiebatur

amabamur        delebamur                 legebamur        audiebamur

amabamini       delebamini                 legebamini       audiebamini

amabantur       delebantur                   legebantur       audiebantur

ΜΑΘΗΜΑ 18ο

Ο ΗΡΑΚΛΗΣ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ

Λέγεται ότι ο Ηρακλής οδήγησε τα βόδια του Γηρυόνη από την Ισπανία σ’ αυτόν τον τόπο , όπου αργότερα ο Ρωμύλος έχτισε τη Ρώμη. Λέγεται ότι ο Ηρακλής ξεκούρασε τα βόδια κοντά στον Τίβερη ποταμό και ότι ο ίδιος , επειδή ήταν κουρασμένος από το δρόμο, κοιμήθηκε εκεί. Τότε ο Κάκος ο βοσκός, έχοντας εμπιστοσύνη στις δυνάμεις (του) , έσυρε από τις ουρές κάποια βόδια στη σπηλιά στραμμέμα ανάποδα. ΄Οταν ο Ηρακλής , αφού σηκώθηκε από τον ύπνο, είδε το κοπάδι και κατάλαβε ότι ένα μέρος έλειπε, κατευθύνθηκε προς την πιο κοντινή σπηλιά. Αλλά όταν είδε ότι τα ίχνη των βοδιών ήταν στραμμένα προς τα έξω , επειδή μπερδεύτηκε , άρχισε να απομακρύνει το κοπάδι από τον εχθρικό τόπο. Τότε ο Κάκος προσπάθησε να τον εμποδίσει με τη βία , αλλά ο Ηρακλής τον σκότωσε με το ρόπαλό του.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

de via=ε.επ της αιτίας fessus=αιτιολογική μετοχή fretus=επιρρηματικό κατηγορ. στο Cacus cαudis=αφαιρετική του μέσου/οργάνου excitatus=χρονική μετοχή

boum=γεν.κτητ./δημιουργού στο vestigia versa=κατηγορημ. μετοχή στο vestigia confusus=αιτιολογική μετοχή vi=αφαιρετική του τρόπου clava=αφαιρετική του οργάνου

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

adduco-adduxi-adductum-adducere (3) / dico-dixi-dictum-dicere (3) / condo-condidi-conditum-condere (3) / reficio-refeci-refectum-reficere (3) / fero-tuli-latum-ferre (3) / dormio-dormivi-dormitum-dormire (4) / traho-traxi-tractum-trahere (3) / aspicio-aspexi-aspectum-aspicere (3) / sentio-sensi-sensum-sentire (4) / absum-afui-abesse / pergo-perrexi-perrectum-pergere (3) / confundo-confudi-confusum-confundere (3) / amoveo-amovi-amotum-amovere (2) / converto-converti-conversum-convertere (3) / prohibeo-prohibui-prohibitum-prohibere (2) / conor-conatus sum-conari (1 αποθετικό)

Η ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ QUIDAM-QAEDAM-QUODDAM

quidam                        quaedam          quoddam

cuiusdam                    cuiusdam         cuiusdam

cuidam                        cuidam              cuidam

quendam                     quandam         quoddam

–                                       –                       –

quodam                       quadam           quodam

quidam                        quaedam          quaedam

quorundam                quarundam      quorundam

quibusdam                 quibusdam       quibusdam

quosdam                     quasdam          quaedam

–                                      –                       –

quibusdam                 quibusdam       quibusdam

ΜΑΘΗΜΑ 19ο

Η ΣΥΝΟΜΩΣΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΙΛΙΝΑ

΄Οταν ήταν ύπατοι ο Μάρκος Τύλλιος Κικέρωνας και ο Γάιος Αντώνιος , ο Λεύκιος Σέργιος Κατιλίνας , άνδρας από πολύ αριστοκρατική γενιά, αλλά με πολύ διεστραμμένο χαρακτήρα , συνομώτησε εναντίον της πολιτείαςΤον είχαν ακολουθήσει κάποιοι ένδοξοι ,αλλά αχρείοι άνδρες. Ο Κικέρωνας έδιωξε τον Κατιλίνα από τη Ρώμη . Οι σύντροφοί του συνελήφθησαν και στραγγαλίστηκαν στη φυλακή . Ο ίδιος ο Κατιλίνας με το στρατό του νικήθηκε σε μάχη από τον Αντώνιο , τον άλλο ύπατο και σκοτώθηκε. Ο Γάιος Σαλλούστιος αναφέρει ότι πολλοί ακόμη Ρωμαίοι σκοτώθηκαν στην ίδια πολύ φονική (αιματηρότατη) μάχη και ότι πολλοί εξάλλου τραυματίστηκαν.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Cicerone-Antonio=αφ. ιδόμορφη  χρόνου consulibus = κατηγορ. προσδ. στα Cicerone-Antonio a Cicerone=ε.ε.π του ποιητικού αιτίου ab Antonio=ε.ε.π. του ποιητικού αιτίου

cum exercitu=ε.ε.π της συνοδείας proelio=αφαιρετική του μέσου victus=χρονική μετοχή eadem=κατηγ. προσδ. στο pugna

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

coniuro-coniuravi-coniuratum-coniurare (1) / consequor-consecutus sum-consequi (3 αποθετικό) / expello-expulsi-expulsum-expellere (3) / deprehendo-deprehendi-deprehensum-deprehendere (3) / strangulo-strangulavi-strangulatum-strangulare (1) / trado-tradidi-traditum-tradere (3) / interficio-interfeci-interfectum-interficere (3) / occido-occidi-occisum-occidere (3) / vulnero-vulneravi-vulneratum-vulnerare (1)

ΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ,ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ,ΣΥΝΤΕΛ.ΜΕΛΛ.

Παρακείμενος            Υπερσυντέλικος        Συντελεσμένος Μέλλ.

expulsus sum                  expulsus eram                  expulsus ero

expulsus es                      expulsus eras                   expulsus eris

expulsus est                     expulsus erat                   expulsus erit

expulsi sumus                 expulsi eramus                expulsi erimus

expulsi estis                      expulsi eratis                   expulsi eritis

expulsi sunt                      expulsi erant                    expulsi erunt

ΜΑΘΗΜΑ 20ο

ΠΙΣΩ ΑΠΌ ΤΙΣ ΚΟΥΡΤΙΝΕΣ Ή ΠΩΣ Ο ΚΛΑΥΔΙΟΣ ΕΓΙΝΕ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣ

Σε ηλικία πενήντα χρονών ο Κλαύδιος κατέλαβε την εξουσία χάρη σε κάποιο παράδοξο τυχαίο γεγονός. ΄Οταν τον έδιωξαν οι δολοφόνοι του Καλιγούλα , είχε αποσυρθεί σε θερινή κατοικία , που ονομάζεται Ερμαίο. Λίγο αργότερα , επειδή τρομοκρατήθηκε από τα νέα της σφαγής, σύρθηκε στο πιο κοντινό λιακωτό και κρύφτηκε ανάμεσα στα παραπετάσματα που κρέμονταν στην πόρτα. ΄Ενας στρατιώτης που έτρεχε εδώ κι εκεί παρατήρησε τα πόδια του. Τον αναγνώρισε να κρύβεται . Αφού τον τράβηξε έξω , τον προσαγόρευσε αυτοκράτορα. Από εκεί τον οδήγησε στους στρατιώτες του. Αυτοί τον μετέφεραν στο στρατόπεδο λυπημένο και έντρομο , ενώ το πλήθος που τον συναντούσε τον λυπόταν σαν να επρόκειτο να πεθάνει. Την επόμενη μέρα ο Κλαύδιος ανακηρύχτηκε αυτοκράτορας.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

aetatis=γεν. διαιρετική στο anno mirabili=επιθ. προσδ. στο casu cui=δοτική προσωπική κτητική rumore=αφαιρετική της αιτίας caedis=γεν. αντικ. στο rumore

foribus=αντκείμενο στο praetenta extractum=χρονική μετοχή ab his=ε.ε.π. του ποιητικού αιτίου dum…miseratur=δυτερ. χρονική πρόταση moriturum=χρονική μετοχή

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΡΗΜΑΤΑ

capio -cepi -captum capere (3) / excludo-exclusi-exclusum-excludere (3) / recedo-recessi-recessum-recedere (3) / exterreo-exterrui-exterritum-exterrere (2) / prorepo-prorepsi-prorepsum-prorepepere (3) / praetendo-praetendi-praetentum-praetendere (3) / discurro-discurri (discucurri)-discursum-discurrere (3) / lateo-latui-latere (2) / adgnosco -adgnovi-adgnitum-adgnoscere (3) / saluto-salutavi-salutatum-salutare (1) / defero-detuli-delatum-deferre (3) / morior-mortuus sum -mori (3 αποθετικό) / miseror-miseratus sum-miserari (1 αποθετικό)

ΜΕΤΟΧΕΣ ΕΝΕΡΓΗΤ. ΦΩΝΗΣ     ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΑ ΕΝΕΡΓΗΤ. ΦΩΝΗΣ

ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ              ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ

ama-ns                                                             ama-re                         amav-isse

dele-ns                                                             dele-re                         delev-isse

lege-ns                                                             leg-ere                         leg-isse

audie-ns                                                           aud-ire                         audiv-isse

ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ

amat-urus,-ura,-urum                                      amat-urum,-uram,-urum,-uros,-uras,-ura

delet-urus,-ura,-urum                                      esse

lect-urus,-ura,-urum                                         delet-urum,-uram,-urum,-uros,-uras,ura

audit-urus,-ura,-urum                                      esse κ.τ.λ.

“Η 15η Μαϊου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα της Οικογένειας σύμφωνα με την υπ’ αριθμ. 47/237/20-9-1993 απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ενωμένων Εθνών.

Η οικογένεια, ένας πανάρχαιος θεσμός, αποτελεί το βασικό κύτταρο του κοινωνικού οργανισμού, το περιβάλλον μέσα στο οποίο μπαίνουν οι βάσεις για τη διαμόρφωση και την πολύπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας του ατόμου. Οι πρώτες εμπειρίες, που αποκτά το παιδί μέσα σ’ αυτήν, επηρεάζουν σημαντικά την εξέλιξη του χαρακτήρα του και καθορίζουν αν θ’ αποβεί άτομο με πρωτοβουλία ή θα παραμείνει ουραγός, αν θα μάθει να σέβεται τα δικαιώματα των άλλων και να ζει ειρηνικά ή θ’ αναπτύξει εχθρική συμπεριφορά. Επίσης, η ιδέα που σχηματίζει το παιδί για τον εαυτό του και τα συναισθήματα μειονεξίας κι ανωτερότητας εξαρτώνται, σε μεγάλο βαθμό, από τα χρόνια της οικογενειακής του ζωής. Μέσα στην οικογενειακή κοινότητα δημιουργείται κοινή σκέψη, κοινός κύκλος συναισθημάτων, το λεγόμενο “πνεύμα της οικογένειας”, που επιδρά αέναα και σταθερά στην αγωγή του παιδιού. Αν και το πεδίο της είναι στενό, όμως είναι αρκετά καρποφόρο για ό,τι αφορά στην ανάπτυξη των συναισθημάτων. Μέσα σε αυτή αναδεύουν οι πιο συγκινητικοί παλμοί της συμπάθειας και της συμπόνοιας, φυτρώνουν κι αναπτύσσονται οι σπόροι των συναισθημάτων της αγάπης, της αλληλεγγύης, της εμπιστοσύνης, της ευγνωμοσύνης και της ανεκτικότητας. Στο οικογενειακό περιβάλλον αναπτύσσεται το αίσθημα της κοινωνικότητας και της δημοκρατικής στάσης, ώστε ο νέος ν’ αποκτήσει κοινωνική συνείδηση και να εκπληρώνει ως μελλοντικός πολίτης τους κοινωνικούς του ρόλους, τόσο στις σχέσεις με τους συμπολίτες του, όσο και στην πολιτική κι επαγγελματική ζωή του. Με την τήρηση αυτών των προϋποθέσεων, διευκολύνετεαι η μετάβαση από το εγώ στο εμείς και η κοινωνική αποδοχή θεωρείται βέβαιη. Εύστοχα ο Καντ επισημαίνει: “Η οικογένεια είναι η αιώνια σχολή και ο δάσκαλος του κοινωνικού βίου”.

Ωστόσο, η ασύμμετρη ανάπτυξη υλικοτεχνικού και ηθικοπνευματικού πολιτισμού, η έκπτωση των ηθικών αξιών, η αστικοποίηση και η κατίσχυση του ατομικισμού, καθώς και η όξυνση του χάσματος των γενεών τείνουν σήμερα στην αμφισβήτηση του κύρους και των λειτουργιών του οικογενειακού θεσμού και τον μεταβάλλουν σε “μηχανισμό νευρώσεων”, κατά τον Χ. Ρίχτερ. Μέσα στη σύγχρονη οικογένεια έχουν αναπτυχθεί δηλητηριώδη ζιζάνια που συμπνίγουν την τρυφερότητα: ο εγωισμός και η βιασύνη των γονιών να ζήσουν τη ζωή τους, ερήμην των υποχρεώσεών τους προς τα παιδιά, η λαχτάρα των παιδιών να συντρίψουν τους οικογενειακούς περιορισμούς κι αποκαρδιωμένα και πληγωμένα ν’ αποσκιρτήσουν από το οικογενειακό περιβάλλον το γρηγορότερο δυνατό. Τα πορίσματα της Ιατρικής Ψυχολογίας και οι παρατηρήσεις της Κλινικής Ψυχολογίας μας διαβεβαιώνουν πως πολλές αρρώστιες του νευρικού συστήματος, πολλές διαστροφές του χαρακτήρα και εγκληματικές τάσεις οφείλονται, αποκλειστικά, στην έλλειψη της οικογενειακής θαλπωρής, της οικογενειακής γαλήνης και ενότητας.

Το γεγονός, όμως, ότι η κρίση της σύγχρονης οικογένειας δεν είναι πρωτογενής, αλλά αποτελεί μέρος της γενικότερης κρίσης της κοινωνίας, αφήνει αισιόδοξα μηνύματα για την ποιοτική αναβάθμιση των σχέσεων των μελών της. Όλοι εμείς, οι γονείς του 21ου αιώνα, οφείλουμε να διαφυλάξουμε την ελληνική οικογένεια με ιδιαίτερη φροντίδα κι ωριμότητα και να οικοδομήσουμε τις σχέσεις των μελών της σ’ ένα πλαίσιο αμοιβαιότητας, ειλικρίνειας κι αληθινής φιλίας. Γιατί αυτή είναι η ασφαλέστερη οδός, για να εξασφαλίζουμε το πνεύμα ομοψυχίας και παράλληλα την αυτονομία των μελών της, για να τη θωρακίσουμε με αγάπη απέναντι σ’ όλες εκείνες τις επιθέσεις που απειλούν τη σταθερότητα και την ευόδωση των στόχων της”.

(μήνυμα του Περιφερειακού Διευθυντή Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Στερεάς Ελλάδας, Δρ. Βάιου Ζαμπεθάνη για την Παγκόσμια Ημέρα της Οικογένειας, τη Δευτέρα 15 Μαϊου)

1. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 80 – 100 λέξεις

2. Να βρείτε τα δομικά στοιχεία της πέμπτης παραγράφου

3. Να βρείτε τον τρόπο ανάπτυξης της πρώτης και της τρίτης παραγράφου

4. Ποιά μέσα πειθούς χρησιμοποιεί ο συγγραφέας για να στηρίξει τις απόψεις του;

5. Να βρεθούν τα συνώνυμα των υπογραμμισμένων λέξεων του κειμένου

6. ελλιπή, συναναστρέφεται, απόδοση, συμβάλλει: να αναλύσετε τις λέξεις στα συνθετικά τους και από το δεύτερο συνθετικό της κάθε λέξης να σχηματίσετε μία δική σας σύνθετη λέξη

7. Με αφορμή την τιμωρία με τριήμερη αποβολή κάποιων συμμαθητών σας για πρόκληση φθορών στο σχολικό κτήριο αποφασίσατε να συντάξετε ένα άρθρο στη σχολική εφημερίδα, στο οποίο θα επισημαίνετε τις θετικές και αρνητικές συνέπειες της τιμωρίας στο σχολείο. Στο τέλος, να προτείνετε και μέτρα για την προληπτική αντιμετώπιση της παραβατικότητας,

by Ypernouli

Ο Ημερήσιος Τύπος για… τη μόδα και… το στιλ

Εκεί που αρχίζει η μόδα πεθαίνει το στιλ: Μόδα και στιλ.

Δύο λέξεις τόσο κοντά η μία στην άλλη και όμως στην πραγματικότητα τόσο μακριά… Εκεί που αρχίζει το στιλ τελειώνει η μόδα. Η μόδα είναι άστατη, επιπόλαιη, και -το βασικότερο- παροδική. Το στιλ όμως είναι σταθερό, δουλεμένο, προσωπικό και αιώνιο. Μόδα είναι αυτό το καταραμένο τεχνικό πέπλο παραπληροφόρησης που φορούν όσοι δεν έχουν να προσφέρουν μια αυθεντική πληροφορία γούστου.

Υπάρχουν πολλές κατηγορίες μοντέρνων ανθρώπων (ανάλογα με την εποχή και τη δεκαετία): grunge, freestyles, trendy, glam, ravers, urban sick κτλ. Αλλά μόνο ένας χαρακτηρισμός υπάρχει που απονέμεται ως φόρος τιμής όταν πια δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία για τον πραγματικά στιλάτο άνθρωπο. Το στιλ. Το οποίο δεν κατασκευάζεται σε κοπτοραπτάδικα του Μιλάνου, των Παρισίων ή του Λονδίνου. Είναι πάντα μια ιδιοκατασκευή κομμένη και ραμμένη για τα μέτρα του καθενός και μόνου, που φοριέται κάτω από τα ρούχα της καθημερινότητας και πάνω από οποιαδήποτε εσωτερική διάθεση. Είναι αυτό που πιο παλιά ονομάζαμε «τύπο», αλλά και κάτι περισσότερο. Έχει να κάνει με την αρμονία των κινήσεων σε σχέση με το χώρο, με τους συνδυασμούς χρωμάτων και υφασμάτων ανάλογα με τα χρώματα του φόντου, με τις ιδέες σε απόλυτη συνάρτηση με την άηχη γλώσσα του βλέμματος.

Η λέξη μόδα στο σύγχρονο ελληνικό λεξικό ορίζεται ως εξής: «Μόδα, η (λ. ιταλική), παροδική συνήθεια, κυρίως ως προς το ντύσιμο, νεωτερισμός, συρμός». Αν αυτό που κάποιος θέλει πραγματικά από τη ζωή του είναι να βάλει μέσα στην πολυτέλεια των καθημερινών στιγμών του το «συρμό», τότε το εισιτήριο προς την καταξίωση του βρίσκεται «σεταρισμένο» στις βιτρίνες ακριβών μπουτίκ φθηνών αξιών. Γιατί η μόδα αγοράζεται -σχετικά- φθηνά από τον καθένα (θα την βρεις στο μεσαίο ράφι των «σουπερμάρκετ προκάτ συμπεριφορών»).Το στιλ πάλι ερμηνεύεται ετυμολογικά ως (ακλ. λ. γαλλική από το ελληνικό στύλος), λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό ύφος, τεχνοτροπία – άποψη, τρόπος ζωής και εν γένει συμπεριφοράς. Από την ερμηνεία και μόνο των λέξεων είναι πολύ εύκολο να καταλάβει κανείς τη διαφορά και την απόσταση που χωρίζει τις δύο αυτές έννοιες. Η αλήθεια είναι ότι τα πάντα γύρω μας θεωρούνται πλέον προϊόντα. Γι’ αυτό και αποκτά τόσο μεγάλη σημασία να κρατηθούμε σε διαχρονικές αξίες που δεν επηρεάζονται από τιμαριθμικές αναπροσαρμογές, ούτε βγαίνουν σε εξευτελιστικές εκπτώσεις κάθε φορά που αλλάζει η εποχή.

Αλλο να «αφήνεις εποχή» με την παρουσία σου και άλλο να «ψωνίζεις ανάλογα με την εποχή». Όταν ο Όσκαρ Γουάιλντ στην αρχή του αιώνα έδενε ένα δάνδικο φουλάρι γύρω από το λαιμό του, σίγουρα δεν φανταζόταν ότι εκατό χρόνια μετά ο Ντέιβιντ Μπέκαμ θα έδενε ένα σαρόνγκ γύρω από τη μέση του υποδηλώνοντας ουσιαστικά το ίδιο: την αριστοκρατία της επιλογής, την ελευθερία που προσφέρει γούστο. Μια εκλεκτική πολυτέλεια που δεν υπάρχει σε όλους τους ανθρώπους, εξηγείται δύσκολα με λόγια αλλά έχει σίγουρα να κάνει με μια εσωτερική, αυθόρμητη, στιγμιαία επιλογή καινοτόμου αισθητικής. Η ανοχή στη διαφορετικότητα πάντα συγκρουόταν με το κατεστημένο. Όσο και αν η μόδα προσπαθεί να ωραιοποιήσει τα πράγματα, αυτό που τελικά κάνει είναι να μαζικοποιεί την αντίληψη γύρω από τα νέα πρότυπα συμπεριφοράς.

Στιλ δεν είναι αυτό που αγοράζεις από μαγαζιά με κομψούς εντελώς άκομψα φερόμενους υπερόπτες υπαλλήλους, οι οποίοι σου επιβάλλονται για την εξυπηρέτησή τους ή τους και προσπαθούν να σε πείσουν ότι οι ίδιοι είναι κάτι πιο σημαντικό από αυτό που η στολή τους προσδιορίζει, χρησιμοποιώντας φράσεις σε πρώτο ενικό (π.χ. «μια στιγμή να δω στην αποθήκη αν σε αυτό το κομμάτι ΤΟ ΕΧΩ σε μικρότερο νούμερο»). Στιλ δεν είναι να προσπαθείς να έχεις στιλ. Αυτό είναι ένα παιχνίδι που έχει λήξει. Το πιο αξιοπρεπές που έχεις να κάνεις είναι να προσπαθήσεις να ανακαλύψεις τον τύπο σου, δηλαδή τα μοναδικά «δακτυλικά σου αποτυπώματα» πάνω στο καρμπόν της καθημερινότητας…. Στιλ είναι να είσαι πολιτικός, πρωθυπουργός ή υψηλόβαθμο στέλεχος και να διαβάζεις πάντα τρεις φορές το περιεχόμενο του κειμένου σου προτού εκφωνήσεις έναν λόγο, όχι να ρωτάς τους τρεις γραμματείς σου αν η γραβάτα ταιριάζει με το κουστούμι που φοράς. Στιλ είναι οι πάντα καινούριες σόλες των παπουτσιών σου. Αλλά και πάλι, το στιλ δεν έχει σχέση με το αν οι κάλτσες σου έχουν τρύπες, φτάνει να μην τις φοράς -παρά τη φθορά τους- επειδή στο πάνω μέρος (αυτό που φαίνεται όταν κάθεσαι) έχει κεντημένο ένα σινιέ σήμα. Γιατί το στιλ είναι τρόπος ζωής. Τρόπος έκφρασης και τρόπος σκέψης. Δεν υπάρχει ούτε Armani, ούτε Boss, ούτε Valentino τρόπος για να τρως χωρίς να κόβεις την όρεξη των συνδαιτυμόνων σου. Δεν υπάρχει ούτε σινιέ ούτε haute couture τρόπος για να μείνεις αξέχαστος σε μια γυναίκα…
Ν. Πιπέρης από τον ημερήσιο τύπο

1. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 100-120 λέξεις

2. Να βρείτε τον τρόπο ανάπτυξης της πέμπτης παραγράφου

3. α.Ποιούς τρόπους πειθούς χρησιμοποιεί ο συγγραφέας για να στηρίξει τις απόψεις του; Να δώσετε και παραδείγματα.

β.Ποιά μέσα πειθούς χρησιμοποιούνται στην τέταρτη παράγραφο;

4. α.Να βρεθούν τα συνώνυμα των υπογραμμισμένων λέξεων του κειμένου

β.καταξίωση, διαχρονικές, υπερόπτες, φθορά : να γράψετε τα αντώνυμα των παραπάνω λέξεων

5. Σε μία παράγραφο 70 – 80 λέξεων να διατυπώσετε την άποψή σας για το περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος: «Όσο και αν η μόδα προσπαθεί να ωραιοποιήσει τα πράγματα, αυτό που τελικά κάνει είναι να μαζικοποιεί την αντίληψη γύρω από τα νέα πρότυπα συμπεριφοράς.»

6. Γιατί πιστεύετε ότι κάποιοι άνθρωποι, αντί να διαμορφώνουν προσωπικά κριτήρια όσον αφορά την ενδυμασία τους, ακολουθούν τις επιταγές της μόδας ως θέσφατα; (300 λέξεις)

by Ypernouli

Προσοχή ! Η ερώτηση 3α απευθύνεται κυρίως σε μαθητές της Γ’ Λυκείου