Η ζωή και το έργο του Γεωργίου Βιζυηνού δεν είναι άγνωστα. Τα διηγήματά του, όπως «Το αμάρτημα της μητρός μου» (1883), «Ποίος ήτον ο φονεύς του αδελφού μου» (1883) και «Το μόνον της ζωής του ταξείδιον» (1884), διαβάζονται αδιαλείπτως επί σχεδόν ενάμιση αιώνα, ανεβαίνουν στο θέατρο, ενώ η ζωή και το τραγικό τέλος του έχουν εμπνεύσει ταινίες και τηλεοπτικές σειρές.

Αυτός που δεν είναι ευρέως γνωστός είναι ο επιστήμονας Βιζυηνός, ο οποίος σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (1874-1875) και συνέχισε με σπουδές στη Γερμανία, στο Γκέτινγκεν, στη Λειψία και στο Βερολίνο. Το 1881 υπέβαλε στο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν, στα γερμανικά, διδακτορική διατριβή με θέμα την ψυχολογική και παιδαγωγική σημασία του παιχνιδιού, η οποία παρέμενε ανέκδοτη ως σήμερα στα ελληνικά.

Ο Αλέξανδρος Σιδεράς και η Παρασκευή ΣιδεράΛύτρα, καθηγητές Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν, ανέσυραν την ξεχασμένη διατριβή του Βιζυηνού από τις γερμανικές βιβλιοθήκες και την εκδίδουν σε ελληνική μετάφραση, σε τόμο που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις των Αδελφών Κυριακίδη. Ενδιαφέρον είναι ότι τα δεκατρία αντίτυπα της διατριβής που εντόπισαν και μελέτησαν βρέθηκαν σε γερμανικές βιβλιοθήκεςκαι κανένα σε ελληνικές.

Στα τρία κεφάλαια της διατριβής ο Βιζυηνός εξετάζει αντίστοιχα την προέλευση, την ουσία και την παιδαγωγική αξία του παιχνιδιού βασισμένος στις τότε γνωστές θεωρίες φιλοσόφων και παιδαγωγών (από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη ως τον Καντ και τους Σίλερ, Ερντμαν, Σάλερ, Σμιντ και Λότσε ). Παιχνίδι και εργασία έχουν «μία και την αυτή πηγή:τη γενική ορμή της ανθρώπινης φύσης προς δράση» έγραφε ο Βιζυηνός, με τη διαφορά ότι «το παιγνίδι έχει για κύριο σκοπό του την αυτοενεργοποίηση αυτής της δύναμης, η εργασία αντιθέτως το χρησιμοποιεί αυτό σαν μέσογια να επιτύχει έναν αντικειμενικά ισχύοντα στόχο».

Για τα προϊόντα της βιομηχανίας παιχνιδιών έγραφε το 1881 ο Βιζυηνός: «Δεν θα έπρεπε βέβαια να οδηγήσει κανείς σε αδράνεια την αυτενέργεια των παιδιών με το να τους αγοράζει και να τους προσφέρει έτοιμα παιγνίδια, των οποίων τη χρήση συχνά ούτε την καταλαβαίνουν καν. Δεν θα έπρεπε κανείς να αφήσει την παιδική φαντασία να μαραθεί και να πτωχεύσει με σωρεία από κούκλες που μοιάζουν ζωντανές… Δεν θα έπρεπε να συνηθίζει τα παιδιά στην πολυτέλεια και να τα κάνει απαιτητικά περιβάλλοντάς τα με ένα πλήθος από πολύτιμα παιγνίδια (…) των οποίων η πληθώρα καθιστά το παιδικό πνεύμα μανιακό για εναλλαγή και επιπόλαιο». Στην εποχή του Ρlaystation 3, των ΡSΡ, των παιχνιδολαμπάδων αλλά και της οικονομικής κρίσης χρειάζεται κανείς να πει περισσότερα;

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

η Γεώργιος Μ. Βιζυηνός, «Το παιδικό παιγνίδι σε σχέση με την ψυχολογία και την παιδαγωγική». η Εισαγωγή- μετάφραση- σχόλια: Αλέξανδρος Σιδεράς, Παρασκευή Σιδερά-Λύτρα.

η Εκδόσεις Αδελφοί Κυριακίδη, 2009, σελ. 336,

τιμή 22 ευρώ.

η Η μετάφραση συνοδεύεται από εισαγωγή για τις σπουδές του Βιζυηνού και την ιστορία της διατριβής, φωτογραφία χειρόγραφου βιογραφικού σημειώματος από τον ίδιο τον συγγραφέα, σχόλια, αναλυτική παρουσίαση της βιβλιογραφίας του και ευρετήρια.

http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=323724

Μετοχή	Ρήμα	Σημασία και παραδείγματα
αναμεμιγμένος	αναμίγνυμαι	= αυτός που έχει αναμειχθεί, αυτός που έχει εμπλακείαναμεμιγμένος σε σκάνδαλο.
αναπεπταμένος	αναπετάννυμαι	= αυτός που έχει αναπετασθεί (απλωθεί)αναπεπταμένη σημαία
ανασυνδεδεμένος	ανασυνδέομαι	= αυτός που έχει ανασυνδεθεί
ανατεθειμένος	ανατίθεμαι	= αυτός που έχει ανατεθείανατεθειμένη παραγγελία, ανατεθειμένο έργο
ανειλημμένος	αναλαμβάνομαι	= αυτός που έχει αναληφθείανειλημμένη υποχρέωση, ανειλημμένη ευθύνη, ανειλημμένα ποσά
ανεστραμμένος	αναστρέφομαι	= αυτός που έχει αναστραφεί, αναποδογυρισμένοςανεστραμμένο σχήμα, ανεστραμμένη πολικότητα, ανεστραμμένη θερμοβαθμίδα
ανηγμένος	ανάγομαι	= αυτός που έχει αναχθείανηγμένη μεταβολή, ανηγμένη δύναμη ανηγμένη κλίμακα
αντεστραμμένος	αντιστρέφομαι	= αυτός που έχει αντιστραφείαντεστραμμένοι ρόλοι, αντεστραμμένοι όροι, αντεστραμμένο κλάσμα
απεγκατεστημένος, αποεγκατεστημένος	εγκαθιστώμαι εγκαθίσταμαι	= αυτός που έχει απεγκατασταθεί (ή αποεγκατασταθεί)απεγκατεστημένο πρόγραμμα (σε ηλεκτρονικό υπολογιστή)
απεγνωσμένος	απογιγνώσκομαι	= αυτός που έχει περιέλθει σε απόγνωσηαπεγνωσμένη προσπάθεια, απεγνωσμένη φωνή
απεσταλμένος	αποστέλλομαι	= αυτός που έχει αποσταλείειδικός απεσταλμένος, απεσταλμένη επιστολή, απεσταλμένο δέμα
απευθυσμένος	απευθύνομαι	= αυτός που έχει απευθυσθείαπευθυσμένο έντερο = το απευθυσμένο
απηυδημένος, απηυδισμένος	απαυδώ (απαυδώμαι)	= αυτός που έχει απαυδήσει (που έχει χάσει τη φωνή του), που έχει κουραστεί, εξουθενωμένος
απογεγραμμένος	απογράφομαι	= αυτός που έχει απογραφεί, απογραμμένοςαπογεγραμμένος κάτοικος
αποδεδειγμένος	αποδεικνύομαι	= αυτός που έχει αποδειχθείείναι αποδεδειγμένο, αποδεδειγμένα (επίρρ.)
αποκατεστημένος	αποκαθιστώμαι, αποκαθίσταμαι	= αυτός που έχει αποκατασταθείκαλά αποκατεστημένος = εξασφαλισμένος (οικονομικά, εργασιακά κτλ.), νοικοκυρεμένος αποκατεστημένος = δικαιωμένος (ύστερα από βραχύχρονη ή μακρόχρονη απόρριψη ή ανυποληψία)
απομεμακρυσμένος	απομακρύνομαι	= αυτός που έχει απομακρυνθείαπομεμακρυσμένος συνδρομητής,
απονενοημένος	απονοούμαι	= αυτός που έχει απονοηθεί (= που βρίσκεται σε απόγνωση)απονενοημένο διάβημα = απεγνωσμένη ενέργεια
αποσυνδεδεμένος	αποσυνδέομαι	= αυτός που έχει αποσυνδεθείαποσυνδεδεμένη συσκευή (από δίκτυο, από άλλη συσκευή κτλ.)
αποσυντεθειμένος	αποσυντίθεμαι	= αυτός που έχει αποσυντεθείαποσυντεθειμένο πτώμα
αποτεθειμένος	αποτίθεμαι	= αυτός που έχει αποτεθείαποτεθειμένος οπλισμός, αποτεθειμένη χειροσυσκευή
αποτετμημένος	αποτέμνομαι	= αυτός που έχει αποτμηθεί
απωθημένος	απωθούμαι	= αυτός που έχει απωθηθεί, απωθημένος)Έβγαλε τα απωθημένα του
αυτοδιηγερμένος	αυτοδιεγείρομαι	= αυτός που έχει αυτοδιεγερθείαυτοδιηγερμένη διάταξη
αφηρημένος	αφαιρούμαι	= αυτός που έχει αφαιρεθείαφηρημένα ουσιαστικά, αφηρημένη έννοια, αφηρημένη τέχνη
βεβαρημένος, βεβαρυμμένος	βαρύνομαι	= αυτός που έχει βαρυνθείβεβαρημένο ποινικό μητρώο, βεβαρημένο παρελθόν, βεβαρημένος οργανισμός
βεβιασμένος	βιάζομαι	= αυτός που έχει βιασθείβεβιασμένη ενέργεια, βεβιασμένη κίνηση, βεβιασμένο χαμόγελο
γεγυμνωμένος	γυμνούμαι	= αυτός που έχει γυμνωθείτα οστά τα γεγυμνωμένα (εκκλ.)
δεδηλωμένος	δηλούμαι	= αυτός που έχει δηλωθείδεδηλωμένος εχθρός αρχή της Δεδηλωμένης = η αρχή της πλειοψηφίας κόμματος που έχει αποδειχθεί με ψηφοφορία στη βουλή
δεδικασμένος	δικάζομαι	= αυτός που έχει δικασθείτο δεδικασμένο = ανέκκλητη δικαστική απόφαση, που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί
δεδομένος	δίδομαι	= αυτός που έχει δοθείδεδομένος = θεωρούμενος ότι υπάρχει ή είναι γνωστος από την αρχή δεδομένη κατάσταση τα δεδομένα (ενός προβλήματος), δεδομένα, επεξεργασία δεδομένων (στην Πληροφορική)
δεδουλευμένος	δουλεύομαι	= αυτός που έχει δουλευθεί (και είναι οφειλόμενος)δεδουλευμένα ημερομίσθια, δεδουλευμένοι τόκοι, τα δεδουλευμένα
διαδεδομένος	διαδίδομαι	= αυτός που έχει διαδοθείδιαδεδομένος = ευρέως γνωστός, συχνά απαντώμενος, συνηθισμένος
διακεκαυμένος	διακαίομαι διακάομαι	= αυτός που έχει διακαείδιακεκαυμένη ζώνη
διακεκομμένος	διακόπτομαι	= αυτός που έχει διακοπείδιακεκομμένη συνουσία
διακεκριμένος	διακρίνομαι	= αυτός που έχει διακριθείδιακεκριμένος επιστήμονας, διακεκριμένο στέλεχος
διαλελυμένος	διαλύομαι	= αυτός που έχει διαλυθείδιαλελυμένη οικογένεια, διαλελυμένη ουσία
διασυνδεδεμένος	διασυνδέομαι	= αυτός που έχει διασυνδεθείδιασυνδεδεμένα δίκτυα
διατεθειμένος	διατίθεμαι	= αυτός που έχει διατεθείΔεν είμαι διατεθειμένος να υποχωρήσω στις απαιτήσεις του
διατεταγμένος	διατάσσομαι	= αυτός που έχει διαταχθείδιατεταγμένη υπηρεσία
διεσταλμένος	διαστέλλομαι	= αυτός που έχει διασταλείδιεσταλμένη κόρη οφθαλμού
διεστραμμένος	διαστρέφομαι	= αυτός που έχει διαστραφείδιεστραμμένος εγκληματίας
διεφθαρμένος	διαφθείρομαι	= αυτός που έχει διαφθαρείδιεφθαρμένος άνθρωπος
διηγερμένος	διεγείρομαι	= αυτός που έχει διεγερθείδιηγερμένη ενεργειακή κατάσταση (ενός ατόμου), διηγερμένος ηλεκτρονόμος
διπλοεγγεγραμμένος	διπλοεγγράφομαι	= αυτός που έχει διπλοεγγραφείδιπλοεγγεγραμμένος ψηφοφόρος
εγγεγραμμένος	εγγράφομαι	= αυτός που έχει εγγραφείεγγεγραμμένος κύκλος, εγγεγραμμένο τετράπλευρο
εγκαταλελειμμένος	εγκαταλείπομαι	= αυτός που έχει εγκαταλειφθείεγκαταλελειμμένο σπίτι, εγκαταλελειμμένο αυτοκίνητο
εγκατεσπαρμένος	εγκατασπείρομαι	= αυτός που έχει εγκατασπαρεί
εγκατεστημένος	εγκαθιστώμαι εγκαθίσταμαι	= αυτός που έχει εγκατασταθείεγκατεστημένο πρόγραμμα (σε ηλεκτρονικό υπολογιστή)
εγκεκριμένος	εγκρίνομαι	= αυτός που έχει εγκριθείεγκεκριμένος τύπος, εγκεκριμένο φάρμακο
εγνωσμένος	γιγνώσκομαι	= αυτός που έχει γνωσθεί, γνωστός, αδιαμφισβήτητοςεγνωσμένο κύρος, εγνωσμένη αξία
ειλημμένος	λαμβάνομαι	= αυτός που έχει ληφθείειλημμένη απόφαση
ειμαρμένος	είμαρται (δεν απαντάται στο πρώτο πρόσωπο)	= αυτός που έχει κληρωθεί (ληφθεί με κλήρο), πεπρωμένος, μοιραίοςειμαρμένη: = το πεπρωμένο, η μοίρα
ειρημένος	λέγομαι	= αυτός που έχει λεχθεί (ρηθεί, ειπωθεί)
εισηγμένος	εισάγομαι	= αυτός που έχει εισαχθείεισηγμένη μετοχή (στο χρηματιστήριο)
εκπεφρασμένος	εκφράζομαι	= αυτός που έχει εκφρασθείεκπεφρασμένη άποψη
εκτεθειμένος	εκτίθεμαι	= αυτός που έχει εκτεθείεκτεθειμένος στον άνεμο
εκτεταμένος	εκτείνομαι	= αυτός που έχει εκταθείεκτεταμένη έρευνα
εμπεριστατωμένος	εμπεριστατώ	= αυτός που έχει εμπεριστατωθεί (= εξεταστεί (μελετηθεί, γίνει) με πολλή προσοχή)εμπεριστατωμένη μελέτη
εναποτεθειμένος	εναποτίθεμαι	= αυτός που έχει εναποτεθείεναποτεθειμένες ελπίδες
ενδεδειγμένος	ενδεικνύομαι, ενδείκνυμαι	= αυτός που έχει ενδειχθείενδεδειγμένος τρόπος, ενδεδειγμένη ενέργεια, ενδεδειγμένη λύση
ενδεδυμένος	ενδύομαι	= αυτός που έχει ενδυθείενδεδυμένος φως ως ιμάτιον (εκκλ.)
εντεταγμένος	εντάσσομαι	= αυτός που έχει ενταχθεί
εντεταλμένος	εντέλλομαι	= αυτός που έχει ενταλείεντεταλμένος σύμβουλος, εντεταλμένος αντιπρόεδρος
εντεταμένος	εντείνομαι	= αυτός που έχει ενταθεί
εξεζητημένος	εκζητούμαι	= αυτός που έχει εκζητηθείεξεζητημένος τρόπος εξεζητημένη αμφίεση
εξημμένος	εξάπτομαι	= αυτός που έχει εξαφθείεξημμένα πνεύματα
εξηρμένος	εξαίρομαι	= αυτός που έχει εξαρθείεξηρμένα προσόντα
εξωνημένος	εξωνούμαι	= αυτός που έχει εξωνηθεί
επανειλημμένος	επαναλαμβάνομαι	= αυτός που έχει επαναληφθείεπανειλημμένη υπόμνηση επανειλημμένως (επίρρ.)
επανορθωμένος	επανορθούμαι	= αυτός που έχει επανορθωθεί
επεκτεταμένος	επεκτείνομαι	= αυτός που έχει επεκταθείεπεκτεταμένη πλευρά (μαθ.)
επενδεδυμένος	επενδύομαι	= αυτός που έχει επενδυθείεπενδεδυμένο κεφάλαιο
επηρμένος	επαίρομαι	= αυτός που έχει επαρθεί, ο οιηματίας, ο φαντασμένος, ο αλαζόναςεπηρμένο ύψος
επηυξημένος	επαυξάνομαι	= αυτός που έχει επαυξηθείέκδοση βελτιωμένη και επηυξημένη
επιβεβαρυμμένος	επιβαρύνομαι	= αυτός που έχει επιβαρυνθεί
επιβεβλημένος	επιβάλλομαι	= αυτός που έχει επιβληθείεπιβεβλημένα μέτρα
επιγεγραμμένος	επιγράφομαι	= αυτός που έχει επιγραφεί
επικεκαλυμμένος	επικαλύπτομαι	= αυτός που έχει επικαλυφθεί
επιτετραμμένος	επιτρέπομαι	= αυτός που του έχει επιτραπεί κάποιο έργοο επιτετραμμένος (ανώτερος διπλωματικός υπάλληλος που αναπληρώνει τον πρεσβευτή)
ερριμμένος	ρίπτομαι	= αυτός που έχει ριφθείΛίθοι τε και πλίνθοι και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα ουδέν χρήσιμά εστιν.
εσβεσμένος	σβέννυμαι	= αυτός που έχει σβεσθείεσβεσμένη άσβεστος, εσβεσμένο ηφαίστειο
εσκαμμένος	σκάπτομαι	= αυτός που έχει σκαφθείυπερέβη τα εσκαμμένα = ξεπέρασε τα επιτρεπτά όρια
εσκεμμένος	σκέπτομαι	= αυτός που τον έχει κανείς σκεφθεί, σκόπιμος, προμελετημένοςεσκεμμένη ενέργεια
εσπευσμένος	σπέυδω (σπεύδομαι)	= αυτός που έχει σπευσθείεσπευσμένη ενέργεια
εσταυρωμένος	σταυρώνομαι	= αυτός που έχει σταυρωθείο Εσταυρωμένος (Χριστός)
εστεγασμένος	στεγάζομαι	= αυτός που έχει στεγασθείεστεγασμένος χώρος
εστεμμένος	στέφομαι	= αυτός που έχει στραφείεστεμμένος βασιλιάς
εστραμμένος	στρέφομαι	= αυτός που έχει στραφεί
εσφαλμένος	σφάλλομαι	= αυτός που έχει σφαλείεσφαλμένη άποψη εσφαλμένο αποτέλεσμα
εσφιγμένος	σφίγγομαι	= αυτός που έχει σφιχθείη μονή του Εσφιγμένου (στο Άγιο Όρος)
ηγιασμένος	αγιάζομαι	= αυτός που έχει αγιασθείΣάββας ο Ηγιασμένος
ηθελημένος	εθέλω (εθέλομαι)	= αυτός που έχει «θεληθεί», εσκεμμένοςηθελημένη ενέργεια
ημαρτημένος	αμαρτάνομαι	= αυτός που έχει αμαρτηθεί= εσφαλμένος, λαθεμένος, αποτυχημένος ημαρτημένα = παροράματα, αβλεψίες (ενός βιβλίου) (λατ. errata)
ημιανεπτυγμένος	ημιαναπτύσσομαι	= αυτός που έχει ημιαναπτυχθεί
ηνωμένος	ενούμαι	= αυτός που έχει ενωθεί, ενωμένοςΗνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (ΗΠΑ), Ηνωμένο Βασίλειο (ΗΒ) Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ)
ηττημένος	ηττώμαι	= αυτός που έχει ηττηθείηττημένη ομάδα, οι νικητές και οι ηττημένοι

καθειλκυσμένος	καθελκύομαι	= αυτός που έχει καθελκυσθεί
καθηγιασμένος	καθαγιάζομαι	= αυτός που έχει καθαγιασθεί
καθημαγμένος	καθαιμάσσομαι	= αυτός που έχει καθαιμαχθεί, αυτός που έχει καταματωθεί, καταματωμένος, αιμόφυρτοςκαθημαγμένος στρατιώτης καθημαγμένου, καθημαγμένο, καθημαγμένοι, καθημαγμένων, καθημαγμένους, καθημαγμένη οικονομία
κακοανατεθραμμένος	ανατρέφομαι	= αυτός που έχει κακοανανατραφείκακανατεθραμένο παιδί
καταβεβλημένος	καταβάλλομαι	= εξαντλημένος, αποκαμωμένος (από κούραση, ασθένεια, μεγάλη θλίψη)καταβεβλημένος οργανισμός
καταγεγραμμένος	καταγράφομαι	= αυτός που έχει καταγραφείκαταγεγραμμένη πρόταση
κατατεθειμένος	κατατίθεμαι	= αυτός που έχει κατατεθείκατατεθειμένο ποσό
κατατετμημένος	κατατέμνομαι	= αυτός που έχει κατατμηθεί
κατειλημμένος	καταλαμβάνομαι	= αυτός που έχει καταληφθείκατειλημμένος ανελκυστήρας, σήμα κατειλημμένου, κατειλημμένες θέσεις
κατεσταλμένος	καταστέλλομαι	= αυτός που έχει κατασταλείκατεσταλμένη λειτουργία
κατεστημένος	καθιστώμαι, καθίσταμαι	= αυτός που έχει κατασταθείτο κατεστημένο
κατεστραμμένος	καταστρέφομαι	= αυτός που έχει καταστραφείκατεστραμμένη πόλη
κατεψυγμένος	καταψύχομαι	= αυτός που έχει καταψυχθείκατεψυγμένα ψάρια
κατηγμένος	κατάγομαι	= αυτός που έχει καταχθείκατηγμένη (= συντεταγμένη στον άξονα z)
κατηραμένος	καταρώμαι	= αυτός που τον έχουν καταρασθείκατηραμένος όφις
κατηρτισμένος	καταρτίζομαι	= αυτός που έχει καταρτισθεί
κεκαθαρμένος	καθαίρομαι	= αυτός που έχει καθαρθείκεκαθαρμένο εμβόλιο
κεκαλυμμένος	καλύπτομαι	= αυτός που έχει καλυφθεί
κεκαμμένος	κάμπτομαι	= αυτός που έχει καμφθείκεκαμμένος αγκώνας
κεκαρμένος	κείρομαι	= αυτός που έχει καρεί (κουρευτεί)εν χρω κεκαρμένος = κουρεμένος «γουλί»
κεκηρυγμένος	κηρύττομαι	= αυτός που έχει κηρυχθείκεκηρυγμένος πόλεμος
κεκλεισμένος	κλείομαι	= αυτός που έχει κλεισθεί, κλεισμένοςδίκη κεκλεισμένων των θυρών = δίκη χωρίς ακροατήριο (με απαγορευμένη την είσοδο στο κοινό)
κεκλημένος	καλούμαι	= αυτός που έχει κληθεί
κεκλιμένος	κλίνομαι	= αυτός που έχει κλιθεί, γερμένοςκεκλιμένο επίπεδο
κεκοιμημένος	κοιμώμαι	= αυτός που έχει κοιμηθείκεκοιμημένος δούλος = ο νεκρός δούλος (εκκλ.)
κεκονιαμένος	κονιώμαι	= αυτός που έχει κονιαθεί, αυτός που έχει επιχρισθείτάφος κεκονιαμένος = τάφος ασπρισμένος (και καθαρός εξωτερικά) (εκκλ.)
κεκορεσμένος	κορέννυμαι	= αυτός που έχει κορεσθείκεκορεσμένο διάλυμα, κεκορεσμένος ατμός
κεκραμένος	κεράννυμαι	= αυτός που έχει κραθείκεκραμένος οίνος = νερωμένο κρασί
κεκτημένος	κτώμαι	= αυτός που έχει κτηθείκεκτημένα δικαιώματα, το Κοινοτικό κεκτημένο κεκτημένη ταχύτητα
κεκυρωμένος	κυρούμαι	= αυτός που έχει κυρωθείκεκυρωμένο αντίγραφο
κεχαριτωμένος	χαριτούμαι	= αυτός που έχει χαριτωθείχαίρε κεχαριτωμένη Μαρία
λελογισμένος	λογίζομαι	= αυτός που έχει λογισθείλελογισμένη χρήση
λελυμένος	λύομαι	= αυτός που έχει λυθεί, λυμένοςλελυμένη άσκηση, λελυμένο πρόβλημα
λογοκεκριμένος	λογοκρίνομαι	= αυτός που έχει λογοκριθείλογοκεκριμένο δημοσίευμα/κείμενο, λογοκεκριμένος λόγος
μεμαρτυρημένος	μαρτυρούμαι	= αυτός που έχει μαρτυρηθεί
μεμονωμένος	μονούμαι	= αυτός που έχει μονωθεί (έχει μείνει μόνος)μεμονωμένο παράδειγμα, μεμονωμένη περίπτωση
μεταγεγραμμένος	μεταγράφομαι	= αυτός που έχει μεταγραφείμεταγεγραμμένος στο Υποθηκοφυλακείο
μετατεθειμένος	μετατίθεμαι	= αυτός που έχει μετατεθείείναι δυο χρόνια μετατεθειμένος στην επαρχία
νενομισμένος	νομίζομαι	= αυτός που έχει νομισθεί (θεωρηθεί ως πάτριο έθιμο)νενομισμένος όρκος = ο καθιερωμένος όρκος
παραγεγραμμένος	παραγράφομαι	= αυτός που έχει παραγραφείπαραγεγραμμένο αδίκημα
παραδεδεγμένος	παραδέχομαι	= αυτός που έχει παραδεχθεί
παραδεδομένος	παραδίδομαι	= αυτός που έχει παραδοθεί
παρατεθειμένος	παρατίθεμαι	= αυτός που έχει παρατεθεί
παρατεταγμένος	παρατάσσομαι	= αυτός που έχει παραταχθείπαρατεταγμένο άγημα
παρατεταμένος	παρατείνομαι	= αυτός που έχει παραταθείπαρατεταμένο χειροκρότημα, παρατεταμένη ανομβρία
παρεγγεγραμμένος	περιγράφομαι	= αυτός που έχει παρεγγραφείπαρεγγεγραμμένος κύκλος
παρεντεθειμένος	παρεντίθεμαι	= αυτός που έχει περεντεθεί
παρεστιγμένος	παραστίζομαι	= αυτός που έχει παραστιχθείπαρεστιγμένη νότα (μουσ.)
παρεσχημένος	παρέχομαι	= αυτός που έχει παρασχεθεί
παρεφθαρμένος	παραφθείρομαι	= αυτός που έχει παραφθαρείπαρεφθαρμένη γλώσσα
παρηκμασμένος	παρακμάζω (παρακμάζομαι)	= αυτός που έχει παρακμάσει
παρωχημένος	παροίχομαι	= αυτός που έχει παρέλθειπαρωχημένοι χρόνοι (ρήματος)
πεπαιδευμένος	παιδεύομαι	= αυτός που έχει παιδευθεί (μορφωθεί), μορφωμένος
πεπαλαιωμένος	παλαιούμαι	= αυτός που έχει παλαιωθείπεπαλαιωμένος οίνος, πεπαλαιωμένη αντίληψη
πεπατημένος	πατούμαι	= αυτός που έχει πατηθείπεπατημένη (οδός) = ο ασφαλής γνωστός και συνηθισμένος δρόμος ή τρόπος ακολουθεί την πεπατημένη
πεπειραμένος	πειρώμαι	= αυτός που έχει πειραθείπεπειραμένος τεχνίτης, πεπειραμένος υπάλληλος
πεπεισμένος	πείθομαι	= αυτός που έχει πεισθείείμαι απόλυτα πεπεισμένος ότι …
πεπερασμένος	περαίνομαι	= αυτός που έχει περανθείπεπερασμένη σειρά, πεπερασμένο σύνολο
πεπιεσμένος	πιέζομαι	= αυτός που έχει πιεσθείπεπιεσμένος αέρας
πεπλανημένος	πλανώμαι	= αυτός που έχει πλανηθείπεπλανημένη εντύπωση
πεπλατυσμένος	πλατύνομαι	= αυτός που έχει πλατυνθείπεπλατυσμένος ρωστήρας
πεπλεγμένος	πλέκομαι	= αυτός που έχει πλεχθεί/πλακείπεπλεγμένη συνάρτηση (μαθ.)
πεποιημένος	ποιούμαι	= αυτός που έχει ποιηθεί, που έχει κατασκευασθείπεποιημένη κρίση (= φτιαχτή, τεχνητή κρίση και όχι πραγματική)
πεποικιλμένος	ποικίλλομαι	= αυτός που έχει ποικιλθείχρυσό δακτυλίδι πεποικιλμένο με μαργαριτάρια
πεπραγμένος	πράττομαι	= αυτός που έχει πραχθείτα πεπραγμένα έκθεση πεπραγμένων
πεπρωμένος	πέπρωται	= αυτός που πέπρωται (είναι γραμμένος από τη μοίρα)πεπρωμένο = η μοίρα, η ειμαρμένη
περιβεβλημένος	περιβάλλομαι	= αυτός που έχει περιβληθείπεριβεβλημένος με φωτοστέφανο
περιγεγραμμένος	περιγράφομαι	= αυτός που έχει περιγραφείπεριγεγραμμένος κύκλος
περιελιγμένος	περιελίσσομαι	= αυτός που έχει περιελιχθεί
περιεσκεμμένος	περισκέπτομαι	= αυτός που τον έχει κανείς περισκεφθεί
περιεστραμμένος	περιστρέφομαι	= αυτός που έχει περιστραφεί
περιεσφιγμένος	περισφίγγομαι	= αυτός που έχει περισφιχθεί
περικεκομμένος	περικόπτομαι	= αυτός που έχει περικοπείπερικεκομμένος προϋπολογισμός
περιπεπλεγμένος	περιπλέκομαι	= αυτός που έχει περιπλεχθεί/περιπλακείπεριπεπλεγμένη κατάσταση
περιτετμημένος	περιτέμνομαι	= αυτός που έχει περιτμηθεί
πεφιλημένος	φιλούμαι	= αυτός που έχει φιληθεί (= αγαπηθεί)πεφιλημένος σύζυγος
πεφορτισμένος	φορτίζομαι	= αυτός που έχει φορτισθείπεφορτισμένη ατμόσφαιρα
πεφωτισμένος	φωτίζομαι	= αυτός που έχει φωτισθείπεφωτισμένος ηγέτης
προβεβλημένος	προβάλλομαι	= αυτός που έχει προβληθείπροβεβλημένο θέμα, προβεβλημένη κατάσταση
προδεδικασμένος	προδικάζομαι	= αυτός που έχει προδικασθεί
προδιαγεγραμμένος	προδιαγράφομαι	= αυτός που έχει προδιαγραφείπροδιαγεγραμμένο μέλλον, προδιαγεγραμμένη πορεία, προδιαγεγραμμένα χαρακτηριστικά
προδιατεθειμένος	προδιατίθεμαι	= αυτός που έχει προδιατεθείείμαι προδιατεθειμένος … (προετοιμασμένος για κάτι …)
προεγγεγραμμένος	προεγγράφομαι	= αυτός που έχει προεγγραφεί
προεγκεκριμένος	προεγκρίνομαι	= αυτός που έχει προεγκριθεί
προειλημμένος	προλαμβάνομαι	= αυτός που έχει προληφθεί (= ληφθεί εκ των προτέρων)προειλημμένη απόφαση
προειρημένος	προλέγομαι	= αυτός που έχει προλεχθεί (προρρηθεί, προειπωθεί), ο προειπωμένος
προεκτεταμένος	προεκτείνομαι	= αυτός που έχει προεκταθείπροεκτεταμένη καμπύλη
προεντεταμένος	προεντείνομαι	= αυτός που έχει προενταθεί
προεσκεμμένος	προσκέπτομαι	= αυτός που τον έχει κανείς προσκεφθεί
προηγιασμένος	προαγιάζομαι	= αυτός που έχει προαγιασθεί
προηγμένος	προάγομαι	= αυτός που έχει προαχθείπροηγμένη τεχνολογία, προηγμένες χώρες
προκαταβεβλημένος	προκαταβάλλομαι	= αυτός που έχει προκαταβληθείπροκαταβεβλημένο μίσθωμα
προκατειλημμένος	προκαταλαμβάνομαι	= αυτός που έχει προκαταληφθείείμαι προκατειλημμένος (= κατέχομαι από δυσμενή διάθεση έναντι κάποιου ή κάποιας κατάστασης, έχω προκατάληψη)
προκεχωρημένος	προχωρούμαι	= αυτός που έχει προχωρηθείπροκεχωρημένο φυλάκιο
προσβεβλημένος	προσβάλλομαι	= αυτός που έχει προσβληθείπροσβεβλημένα άτομα (από ασθένεια)
προσδεδεμένος	προσδέομαι (προσδούμαι)	= αυτός που έχει προσδεθείπροσδεδεμένος στο άρμα (του, της…) (οπαδός, ακόλουθος, τσιράκι)
προσκεκλημένος	προσκαλούμαι	= αυτός που έχει προσκληθεί, ο προσκαλεσμένοςπροσκεκλημένα άτομα, οι προσκεκλημένοι
προστεθειμένος	προστίθεμαι	= αυτός που έχει προστεθεί
προτεθειμένος	προτίθεμαι	= αυτός που έχει προτεθεί
προτεταμένος	προτείνομαι	= αυτός που έχει προταθείπροτεταμένο στήθος
προωθημένος	προωνούμαι	= αυτός που έχει προωθηθεί, προωθημένοςπροωθημένη άποψη
σεσημασμένος	σημαίνομαι	= αυτός που έχει σημανθείσεσημασμένος κακοποιός
συγκεκομμένος	συγκόπτομαι	= αυτός που έχει συγκοπείσυγκεκομμένη λέξη
συγκεκραμένος	συγκεράννυμι	= αυτός που έχει συγκραθεί (= συγκερασθεί)συγκεκραμένη μουσική κλίμακα
συγκεκριμένος	συγκρίνομαι	= αυτός που έχει συγκριθείσυγκεκριμένα μέτρα, συγκεκριμένα ουσιαστικά
συγκεχυμένος	συγχέομαι	= αυτός που έχει συγχυθείσυγκεχυμένη κατάσταση, συγκεχυμένες πληροφορίες
συμβεβλημένος	συμβάλλομαι	= αυτός που έχει συμβληθείσυμβεβλημένο ταμείο, συμβεβλημένο φαρμακείο
συμπεφωνημένος	συμφωνούμαι	= αυτός που έχει συμφωνηθείδεν τήρησε τα συμπεφωνημένα συμπεφωνημένη λύσ
συνδεδεμένος	συνδέομαι	= αυτός που έχει συνδεθεί συνδεδεμένη συσκευή, άρρηκτα συνδεδεμένος
συνεζευγμένος	συζεύγνυμαι	= αυτός που έχει συζευχθείσυνεζευγμένες ταλαντώσεις, συνεζευγμένα κυκλώματα
συνεπτυγμένος	συμπτύσσομαι	= αυτός που έχει συμπτυχθείσυνεπτυγμένη μορφή
συνεσταλμένος	συστέλλομαι	= αυτός που έχει συσταλείσυνεσταλμένη κοπέλα = ντροπαλή κοπέλα
συνεστραμμένος	συστρέφομαι	= αυτός που έχει συστραφείσυνεστραμμένος συνεστραμμένου συνεστραμμένοι συνεστραμμένων συνεστραμμένους συνεστραμμένο συνεστραμμένα συνεστραμμένο ζεύγος (καλωδίων)
συνεσφιγμένος	συσφίγγομαι	= αυτός που έχει συσφιγχθεί
συνημμένος	συνάπτομαι	= αυτός που έχει συναφθείσυνημμένο έγγραφο, συνημμένο αρχείο
συνηρημένος	συναιρούμαι	= αυτός που έχει συναιρεθείσυνηρημένα ρήματα
συντεθειμένος	συντίθεμαι	= αυτός που έχει συντεθεί
συντεθλασμένος	συνθλώμαι	= αυτός που έχει συνθλασθεί, ο συντετριμμένος
συντεταγμένος	συντάσσομαι	= αυτός που έχει συνταχθείσυντεταγμένη πολιτεία
συντετμημένος	συντέμνομαι	= αυτός που έχει συντμηθείσυντετμημένη επιλογή, συντετμημένη λέξη
συντετριμμένος	συντρίβομαι	= αυτός που έχει συντριβείσυντετριμμένος (= υπερβολικά θλιμμένος)
συνωφρυωμένος	συνοφρυούμαι	= αυτός που έχει συνοφρυωθεί, συνοφρυωμένος
τεθλασμένος	θλώμαι	= αυτός που έχει θλασθείτεθλασμένη γραμμή
τεθλιμμένος	θλίβομαι	= αυτός που έχει θλιβείτεθλιμμένος συγγενής
τεθωρακισμένος	θωρακίζομαι	= αυτός που έχει θωρακισθείτεθωρακισμένα άρματα
τεταγμένος	τάσσομαι	= αυτός που έχει ταχθείτεταγμένη (= συντεταγμένη στον άξονα y)
τεταμένος	τείνομαι	= αυτός που έχει ταθείτεταμένη κατάσταση, τεταμένη αρμόσφαιρα
τεταπεινωμένος	ταπεινούμαι	= αυτός που έχει ταπεινωθείαγαλλιάσσονται οστέα τεταπεινωμένα, καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην (εκκλ., ν-στός ψαλμός)
τετελεσμένος	τελούμαι	= αυτός που έχει τελεσθείτετελεσμένο γεγονός, τετελεσμένος μέλλων
τετηγμένος	τήκομαι	= αυτός που έχει τακείτετηγμένος κηρός
τετμημένος	τέμνομαι	= αυτός που έχει τμηθείτετμημένη τετμημένης τετμημένες τετμημένων (= συντεταγμένη στον άξονα x)
τετριμμένος	τρίβομαι	= αυτός που έχει τριβείτετριμμένη έκφραση
υπεσχημένος	υπισχνούμαι	= αυτός που τον έχει κανείς υποσχεθείδεν τήρησε τα υπεσχημένα
υπογεγραμμένος	υπογράφομαι	= αυτός που έχει υπογραφείυπογεγραμμένη σύμβαση
υποδιηρημένος	υποδιαιρούμαι	= αυτός που έχει υποδιαιρεθεί
υποκατεστημένος	υποκαθιστώμαι, υποκαθίσταμαι	= αυτός που έχει υποκατασταθεί

Τα στοιχεία της σελίδας αυτής αντλήθηκαν, κατά το σημαντικότερο μέρος τους, από τις σελίδες του ηλεκτρονικού περιοδικού Ορόγραμμα της Ελληνικής Εταιρείας Ορολογίας (ΕΛΕΤΟ). Πηγη : http://www.teicrete.gr/users/kutrulis/Glosika/metohes.htm

αβρόχοις ποσί(ν)	= (με άβρεχτα πόδια), άκοπα ή χωρίς ζημιά, χωρίς να κοστίσει τίποταΠέρασε το μάθημα αβρόχοις ποσίν.
αιτία	= λόγω, εξαιτίας Φράσεις: αιτία θανάτου, αιτία δωρεάςΤου χορηγήθηκε σύνταξη αιτία θανάτου.
άμα τη αφίξει	= με την άφιξη, τη στιγμή της άφιξηςΆμα τη αφίξει του Προέδρου, συνέβη το απρόοπτο.
άμα τη εμφανίσει, επί τη εμφανίσει	= με την εμφάνιση, μόλις εμφανιστεί ή μόλις εμφανίστηκε= με την εμφάνιση, μόλις το εμφανίσει (επιδείξει) κανείς Πληρωτέαι επί τη εμφανίσει (σε χαρτονομίσματα) = (δραχμές) που πρέπει να καταβληθούν με την επίδειξη (του χαρτονομίσματος).
ανάγκα	= στην ανάγκηανάγκα και θεοί πείθονται.
ανωτέρα βία	= λόγω ανωτέρας βίας, από απροσδόκητο γεγονός (που ξεφεύγει από τον έλεγχό μας)
αστυνομική συνοδεία	= συνοδευόμενος από αστυνομικό ή αστυνομικούςΟ υπόδικος έφτασε στην αίθουσα αστυνομική συνοδεία
άφες αυτοίς	= συγχώρησέ τους, μεταφορικά: άστους, μην τους δίνεις σημασίαΠάτερ άφες αυτοίς ου γαρ οίδασι τι ποιούσι = Πατέρα συγχώρησέ τους γιατί δεν ξέρουν τι κάνουν (από το Ευαγγέλιο)
άφες ημίν τα οφειλήματα ημών	= συγχώρησέ μας τις αμαρτίες μας(Από την κυριακή προσευχή, το «πάτερ ημών»)
βάσει,επί τη βάσει	= με βάση, βασιζόμενος σε, σύμφωνα μεΌλα έγιναν βάσει κανονισμού. Δεν μπορείς να τα εξετάζεις όλα επί τη βάσει του δικού σου συμφέροντος.
γαία πυρί μιχθήτω	= (ας αναμειχθεί χώμα και φωτιά), ας γίνει ό,τι θέλει, ας γίνει ό,τι να’ ναι, μου (σου, του,…) είναι εντελώς αδιάφορο, αδιαφορώ (-είς, …) πλήρως!Ας κάνεις εσύ αυτό που θέλεις, και όσο για τους άλλους γαία πυρί μιχθήτω!
γνωστόν τοις πάσι, τοις πάσι γνωστόν	= σε όλους γνωστό, πασίγνωστο (πας, παντός, παντί, πάντα, πας, πάντες, πάντων, πάσι, πάντας, πάντες)Αυτό που λες είναι γνωστόν τοις πάσι.
γυναιξί	= στις γυναίκεςΓυναιξί κόσμον η σιγή φέρει = Η σιωπή είναι στολίδι στις γυναίκες (Σοφοκλής). Βλέπε και: συν γυναιξί και τέκνοις
δαπάνη, δαπάναις	= με δαπάνη, με δαπάνες, με έξοδαΗ διανυκτέρευση των επιβατών σε ξενοδοχείο έγινε δαπάναις της Ολυμπιακής
δημοσία	= δημοσίωςΤο να είσαι φοροφυγάς δεν είναι και κατόρθωμα για να το δηλώνεις δημοσία…
δημοσία δαπάνη	= με δημόσια δαπάνη, με έξοδα του δημοσίουΗ κηδεία του μεγάλου ποιητή έγινε δημοσία δαπάνη
δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω	= δικηγόρος στον Άρειο ΠάγοΕίναι δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω
δόξα πατρί	= δόξα στον πατέρα (Θεό) δοξαπατρί = μέτωπο1) Δόξα πατρί και υιώ και αγίω πνεύματι = Δόξα στον Πατέρα και στον Υιό και στο ¶γιο Πνεύμα (από τη θεία λειτουργία) 2) Έφαγε μια γροθιά στο δοξαπατρί και είδε τον ουρανό σφοντύλι!.
δόξα σοι	= δόξα σε σένα1) Δόξα σοι Κύριε δόξα σοι = Δόξα σε σένα Κύριε δόξα σε σένα 2) Δόξα σοι ο Θεός = (Δόξα σε σένα Θεέ), δόξα νά ‘χει ο Θεός, δόξα τω Θεώ 3) Δόξα σοι τω δείξαντι το φως = Δόξα σε σένα που έδειξες το φως (από τη θεία λειτουργία)
δόξα τω Θεώ	= δόξα να έχει ο ΘεόςΔόξα τω Θεώ είμαστε όλοι καλά.
δος ημίν σήμερον	= δώσε μας σήμερα (Από την Κυριακή προσευχή)τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον = δώσε μας το ψωμί το καθημερινό.
δυνάμει	= σύμφωνα μεΟ πολίτης έχει αυτό το δικαίωμα δυνάμει του νόμου (= όπως απορρέει από την ισχύ του νόμου).
δυνάμει, εν δυνάμει	= δυνητικός, δυνητικάΚάθε πολίτης είναι (εν) δυνάμει μέλος της Ενωσης Καταναλωτών
ειρήνη υμίν	= (ειρήνη σε σας, φράση του Ευαγγελίου) = σταματήστε να τσακώνεστε ή να διαφωνείτε.Παιδιά σταματήστε! Ειρήνη υμίν!
Ειρήσθω εν παρόδω	εν παρόδω = (σε πάροδο) = σε παρένθεση, παρενθετικάΕιρήσθω εν παρόδω (= ας λεχθεί παρενθετικά). Ειρήσθω εν παρόδω ότι ο περί ου ο λόγος είναι και μέλος του κόμματος. (είρημαι: παθητικός παρακείμενος του λέγω, προστακτική: είρησο, ειρήσθω, …)
έκαστος εφ’ ω ετάχθη	= Ο καθένας (εκεί όπου παρατάχθηκε) πρέπει να κάνει αυτό που ανέλαβε (ή αυτό που έχει χρέος να κάνει)- Γιώργο, απορώ πώς τα βγάζεις πέρα με ένα τέτοιο έργο. Εγώ θα τα παρατούσα αμέσως!..- Τι να κάνουμε φίλε μου, έκαστοςεφ’ω ετάχθη.
ελαφρά τη καρδία	= χωρίς βάθος, χωρίς σοβαρή σκέψη, επιπόλαιαΠρέπει να αντιμετωπίζεις τις καταστάσεις με περίσκεψη και όχι ελαφρά τη καρδία
ελαφρά τη συνειδήσει	= με ελαφριά τη συνείδηση, χωρίς τύψειςΤον απέλυσε έτσι απλά. Ελαφρά τη συνειδήσει.
ελέω Θεού	= με την ευσπλαχνία του Θεού, με τη χάρη του ΘεούΟ βασιλιάς βασιλεύει ελέω Θεού.
ελλείψει	= με έλλειψη, λόγω έλλειψηςΤο έργο σταμάτησε ελλείψει κονδυλίων
εν (πλήρει) συγχύσει	= σε πλήρη σύγχυσηΣυνάντησα έναν Κώστα εν πλήρει συγχύσει.
εν αγαστή συμπνοία	= με θαυμαστή συμφωνίαΣτο τέλος, κομματικοί φίλοι κι αντίπαλοι, εν αγαστή συμπνοία, διασκέδασαν όλοι μαζί στο καφενείο του χωριού.
εν αγνοία	= (σε άγνοια) = χωρίς γνώσηΟλα έγιναν εν αγνοία μου
εν αδίκω εν δικαίω	= σε άδικο = σε δίκαιοΕίμαι εν αδίκω = έχω άδικο. Είμαι εν δικαίω = έχω δίκιο Έχω τη γνώμη ότι αυτή τη φορά εσύ είσαι εν αδίκω.
εν αμύνη	= σε άμυναΠυροβόλησε εν αμύνη.
εν αμφιβόλω	= σε αμφιβολίαΘέτω εν αμφιβόλω τους ισχυρισμούς σου (ΑΕ: τίθεμαι ες αμφίβολον).
εν ανάγκη	= στην ανάγκη, αν χρειαστείΚλείνουμε τώρα μια συγκεκριμένη ημερομηνία και εν ανάγκη την αλλάζουμε.
εν αναμονή	= σε αναμονή, αναμένοντας, περιμένονταςΕίμαστε εν αναμονή εξελίξεων = Αναμένουμε εξελίξεις
εν αφθονία	= σε αφθονία, αφθόνως, άφθονος Στο περιβόλι υπάρχουν φρούτα εν αφθονία.
εν αντιθέσει (προς)	= σε αντίθεση (με)Ο Γιώργος είχε αντιρρήσεις, εν αντιθέσει προς εμένα που συμφώνησα απόλυτα.
εν φάσει	= σε φάση, με την ίδια φάση (στην Κυματική για κύματα και στην Ηλεκτρονική για σήματα)Κατά τη συμβολή δυο καθαροτονικών ηχητικών κυμάτων έχουμε ενίσχυση όταν αυτά είναι εν φάσει.
εν απαρτία	= σε απαρτία = με αριθμό παρόντων ίσο ή μεγαλύτερο από εκείνον που απαιτείται κατ’ ελάχιστον για τη λήψη έγκυρης απόφασης (σε συνέλευση ενός οργάνου)
εν αποστρατεία	= σε αποστρατεία, απόστρατοςΕίναι στρατηγός εν αποστρατεία.
εν αποσυνθέσει	= σε αποσύνθεσηΒρέθηκε ένα πτώμα εν αποσυνθέσει
εν απουσία	= κατά την απουσίαΗ όλη ενέργεια εξελίχθηκε εν απουσία μου.
εν αρχή εν τέλει, εντέλει	= στην αρχή, καταρχήν, καταρχάςΕν αρχή ην ο λόγος … (από το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο) «Εν αρχή, λοιπόν, το ανθρώπινο δυναμικό…» (ΒΗΜΑ/Τουρισμός/Β11, Κυριακή 19-5-02). Εν τέλει, αποδέχθηκε την ήττα του. Εντέλει, θά ‘ρθεις ή όχι;
εν αταξία εν τάξει, εντάξει	= σε αταξία, όχι σωστά ή κανονικά = σε τάξη, σωστά, κανονικάΕγώ είμαι εντάξει. Αυτός που είναι εν αταξία είσαι εσύ.
εν αχρηστία, εν χρήσει	= σε αχρηστία = σε χρήση Η μέθοδος αυτή έχει, πλέον, περιπέσει σε αχρηστία.
εν βρασμώ ψυχής	= σε ψυχική ταραχή, σε σύγχυσηΔιέπραξε το έγκλημα εν βρασμώψυχής.
εν γένει	= γενικάΟ καιρός της Αττικής είναι, εν γένει, αίθριος.
εν γνώσει	= σε γνώση, γνώστης, ξέροντας, γνωρίζονταςΕίμαι εν γνώσει των συνεπειών των ενεργειών μου.
εν δήμω	= στο δήμο, δημοσίωςΤα εν οίκω μη εν δήμω = τα ενδοοικογενειακά μην τα κοινολογείς {μην τα κάνεις βούκινο}!
εν διαστάσει	= σε διάσταση, σε διακοπή της συμβίωσηςΤο ζεύγος θα είναι εν διαστάσει ώσπου να βγει το διαζύγιο.
εν διεγέρσει εν ηρεμία	= σε διέγερση, ενεργός = σε ηρεμία, ανενεργός Ο ηλεκτρονόμος (ή ρωστήρας) είναι ρυθμιστική ηλεκτρονική διάταξη που μπορεί να είναι εν ηρεμία ή εν διεγέρσει, ανάλογα με το αν διαρρέεται από ηλεκτρικό ρεύμα ή όχι. Ηφαίστειο εν ηρεμία.
εν δικαίω εν αδίκω	= σε δίκαιο = σε άδικοΕίμαι εν αδίκω = έχω άδικο. Είμαι εν δικαίω = έχω δίκιο. Το δικαστήριο θα κρίνει ποιος είναι εν δικαίω και ποιος εν αδίκω.
εν διωγμώ	= σε διωγμό, σε καταδίωξηΕυνοούνταν μόνο οι ομοϊδεάτες του? όλοι οι υπόλοιποι ήταν εν διωγμώ.
εν δράσει	= σε δράση, ενεργόςΟλη η ομάδα εν δράσει!
εν δυνάμει, δυνάμει	= δυνητικός, δυνητικάΚάθε πολίτης είναι (εν) δυνάμει μέλος της Ενωσης Καταναλωτών
εν εγρηγόρσει εν υπνώσει,	= στον ξύπνο, ξυπνητά = σε ύπνωση, στον ύπνο, υπνωτισμένα Εν υπνώσει αποκαλύπτονται περισσότερα από όσα εν εγρηγόρσει
εν είδει	= με τη μορφή, σαν, ως (είδος=μορφή)Η Γη περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της και περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο εν είδει στρόβου (= σαν σβούρα)
εν ειρήνη	= σε ειρήνη, ειρηνικά, με ειρήνηΠορεύου εν ειρήνη = προχώρα ειρηνικά, πήγαινε με γαλήνη στην ψυχή (από το Ευαγγέλιο)
εν εκκλησίαις	= σε εκκλησίες, σε συναθροίσειςΕν εκκλησίαις ευλογείτε τον Θεόν (από τη Θεία λειτουργία).
εν εκτάσει, εν περιλήψει	= σε έκταση, εκτεταμένα = σε περίληψη, περιληπτικάΣτην έκθεση περιγράφεται το συμβάν καταρχήν ενπεριλήψει και στη συνέχεια εν εκτάσει
εν Ελλάδι	= στην Ελλάδα
εν εναντία περιπτώσει	= σε ενάντια περίπτωση, σε αντίθετη περίπτωση, αντιθέτωςΕν εναντία περιπτώσει, θα έχουμε σύγκρουση
εν ενεργεία	= σε ενεργό υπηρεσία {όχι σε παύση, όχι σε σύνταξη}Είναι ακόμα εν ενεργεία, ενώ εγώ πήρα σύνταξη
εν ενί λόγω	= με μια λέξη, συνοπτικάΕν ενί λόγω, αποτυχία.
εν ενί στόματι	= με ένα στόμα, όλοι μαζίΑπάντησαν ταυτόχρονα εν ενί στόματι.
εν εξάλλω καταστάσει	= σε έξαλλη κατάσταση, έξαλλος, έξω φρενώνΕίδα έναν Πέτρο εν εξάλλω καταστάσει? με το ζόρι τον κρατούσαν να μην ορμήσει και τα κάνει όλα γυαλιά καρφιά.
εν εξάρσει	= σε έξαρση, σε έντονη κλιμάκωση, σε φούντωμαΟ εθνικισμός και η ξενοφοβία είναι εν εξάρσει και σήμερα.
εν εξελίξει	= σε εξέλιξηΤο φαινόμενο είναι ακόμα εν εξελίξει.
εν εσχάτη ανάγκη	= σε έσχατη ανάγκη, σε τελευταία ανάγκη
εν εσχάτη περιπτώσει	= σε έσχατη περίπτωση, σε τελευταία περίπτωση
εν έτει	= στο έτος, τη χρονιάΕν έτει 2002 γίνονται τέτοια πράγματα!
εν ευθέτω χρόνω	= (σε εύθετο χρόνο) = σε κατάλληλο χρόνο, αργότεραΘα ασχοληθούμε και με αυτό εν ευθέτωχρόνω
εν ευθυμία	= σε ευθυμίαΌταν πήγα εγώ, η παρέα ήδη τελούσε εν ευθυμία.
εν εφεδρεία	= σε εφεδρείαΜετά την απόλυσή του ο στρατιώτης τελεί εν εφεδρεία για πολλά χρόνια, η κατάσταση της οποίας ενδεικνύεται από το χρώμα του απολυτηρίου του.
εν ζωή	= στη ζωή, όντας ζωντανόςΕίναι εφτά αδέρφια, όλα εν ζωή. Έκαμε το κτήμα δωρεά εν ζωή στα παιδιά του
εν η περιπτώσει, εν περιπτώσει	= σε περίπτωση που, αν τύχει και, αν συμβεί ναΕν η περιπτώσει εμφανιστεί ο Γιώργος, τί κάνουμε;
εν ηρεμία εν διεγέρσει	= σε ηρεμία, ανενεργός = σε διέγερσηΟ ηλεκτρονόμος (ή ρωστήρας) είναι ρυθμιστική ηλεκτρονική διάταξη που μπορεί να είναι εν ηρεμία ή εν διεγέρσει, ανάλογα με το αν διαρρέεται από ηλεκτρικό ρεύμα ή όχι. Ηφαίστειο εν ηρεμία.
εν θαλάσση	= στη θάλασσα
εν θερμώεν ψυχρώ	= σε θερμή κατάσταση (με παροχή θερμότητας) = σε έξαψη (όχι ψύχραιμα)= ψύχραιμα και χωρίς κανένα δισταγμό = σε ψυχρή κατάσταση Αντίδραση με θειικό οξύ εν θερμώ. Μην παίρνεις ποτέ αποφάσεις εν θερμώ. Τον εκτέλεσε εν ψυχρώ.
εν ισχύι	= σε ισχύ, σε εφαρμογή, ισχύων (ισχύουσα, ισχύον)Κάθε κοινοτικό νομοθέτημα τίθεται επίσημα εν ισχύι σε κάθε κράτος μέλος (της Ευρωπαϊκής Ένωσης), με την έκδοση αντίστοιχου εναρμονιστικού εθνικού νομοθετήματος. Το εν ισχύι νομικό καθεστώς (= το ισχύον νομικό καθεστώς).
εν καιρώ	= αργότερα, κάποτε (στο μέλλον)Θα τα πούμε εν καιρώ.
εν καιρώ ειρήνης,εν καιρώ πολέμου	= σε καιρό ειρήνης, σε περίοδο ειρήνης, στην ειρήνη= σε καιρό πολέμου, σε περίοδο πολέμου, στον πόλεμο.
εν καιρώ τω δέοντι	= όταν θα έρθει η κατάλληλη στιγμήΤο ζήτημα που έθεσες θα συζητηθεί εν καιρώτωδέοντι.
εν καταδύσει	= σε κατάδυση, βυθισμένοςΤο υποβρύχιο διάσχισε τη διώρυγα εν καταδύσει.
εν κατακλείδι	= τελειώνοντας, κλείνοντας (κατακλείδα = τελευταίο μέρος του λόγου, επίλογος)Εν κατακλείδι, όπως έχουν τα πράγματα, η λύση είναι δύσκολη.
εν κενώ	= σε κενό (αέρος), απουσία αέρος = χωρίς φορτίο, χωρίς φόρτο (τεχνολογία)Ηλεκτρική εκκένωση εν κενώ. Η μηχανή κάνει περισσότερο θόρυβο όταν λειτουργεί υπό φορτίο από όσον όταν λειτουργεί εν κενώ.
εν κινδύνω	= σε κίνδυνο, κινδυνεύοντας θέτω εν κινδύνω = θέτω σε κίνδυνο, διακινδυνεύωΌχι μόνο η φύση, αλλά και η ανθρώπινη φύση σήμερα είναι εν κινδύνω. Με αυτόν τον τρόπο θέτεις ενκινδύνωτη σωματική σου ακεραιότητα.
εν κινήσει	= σε κίνησηΔεν πρέπει να μετακινούνται οι επιβάτες όταν το όχημα είναι ενκινήσει.
εν κρυπτώ	= κρυφά, στα κρυφάεν κρυπτώ και παραβύστω = απόκρυφα και μυστικά (παράβυστος = απόμερος, απόκρυφος, μυστικός) Ούτε που το πήρε κανένας είδηση. Όλα έγιναν εν κρυπτώ και παραβύστω.
εν λειτουργία	= σε λειτουργίαΌλος ο εξοπλισμός είναι εν λειτουργία.
εν λευκώ	= (με λευκή – ανύπαρκτη – δέσμευση) = ελεύθερα, χωρίς κανέναν περιορισμό, χωρίς όρουςΣε εξουσιοδοτώ εν λευκώ να χειριστείς το θέμα όπως νομίζεις
εν λόγω	= ο περί ου ο λόγος, ο υπόψηο εν λόγω υπάλληλος είναι σε κανονική άδεια
εν μέρει εν όλω, εν συνόλω, εν τω συνόλω	= ως μέρος, μερικώς = ως σύνολο, συνολικάΠρέπει να αντικατασταθεί η Ομάδα, εν όλω ή εν μέρει. Έχεις εν μέρει δίκιο.
εν μέση οδώ	= στη μέση του δρόμου, καταμεσής του δρόμου
εν μέσω, εν τω μέσω	= στη μέση, ανάμεσα σε, μέσα σε, περιστοιχιζόμενος απόΜε τέτοιο πόλεμο που το έκαναν αισθανόταν σαν πρόβατοεν μέσωλύκων. κατάβηκε από το αεροπλάνο και προχώρησε εν μέσω επευφημιών και χειροκροτημάτων. Χαιρέτησε εν μέσω ζητωκραυγών. Ιδού ο νυμφίος έρχεται εν τω μέσω της νυκτός (τροπάριο).
εν μέτρω	= με μέτρο, με περίσκεψη, λελογισμένωςΠαρακαλώ, όλες οι εκδηλώσεις σας να είναι εν μέτρω? χωρίς τυμπανοκρουσίες και υπερβολές.
εν μιά νυκτί	= μέσα σε μια νύχτα, σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα¶λλαξε γνώμη εν μιά νυκτί (Σχόλιο: το «μιά» παίρνει τόνο γιατί είναι δισύλλαβο)
εν οίκω	= μέσα στο σπίτι, στο σπίτιΤα εν οίκω μη εν δήμω.= τα ενδοοικογενειακά μην τα κοινολογείς {μην τα κάνεις βούκινο}!
εν ολίγοις	= με λίγα λόγιαΕν ολίγοις, αυτά είχα να πω.
εν όλω εν μέρει	= ως σύνολο, συνολικά = ως μέρος, μερικώςΠρέπει να αντικατασταθεί η Ομάδα, εν όλω ή εν μέρει. Έχεις εν μέρει δίκιο.
εν ομονοία	= με ομόνοια, μονοιασμένοι, με συμφιλίωση, συμφιλιωμένοιΟι διαλεγόμενοι συζητούσαν ήρεμα εν ομονοία και συναινέσει.
εν ονόματι	= στο όνομα, βάσει, δυνάμειΕν ονόματι του νόμου, ανοίξτε!
εν όσω = ενόσω	= εφόσον, για όσοΕνόσω ήσουν εσύ παρών, δεν είχα πρόβλημα.
εν ουδεμιά περιπτώσει	= σε καμιά περίπτωση δεν, ποτέ δενΜην το συζητάς. Εν ουδεμιά περιπτώσει θα υποκύψω
εν όψει	= εν αναμονή, σε αναμονή, περιμένοντας = σε θέση ορατότηταςΓυαλίσαμε το σύμπαν εν όψει της επιθεώρησης του στρατηγού. Εχθρός εν όψει !
εν παντί καιρώ, εν πάση ώρα	= οποτεδήποτε
εν παραλλήλω, εν σειρά	= παράλληλα = σε σειρά (τρόπος σύνδεσης ηλεκτρονικών εξαρτημάτων ή διατάξεων, σε μεταξύ τους σχέση ή σε σχέση με άλλα στοιχεία ενός ηλεκτρικού/ηλεκτρονικού κυκλώματος)Σύνδεση αντιστάσεων εν παραλλήλω {μεταξύ τους}. Σύνδεση αμπερομέτρου ενσειρά {με πηγή ή άλλο στοιχείο σε κλάδο κυκλώματος}
εν παρόδω	= (σε πάροδο) = σε παρένθεση, παρενθετικάΕιρήσθω εν παρόδω (= ας λεχθεί παρενθετικά). Ειρήσθω εν παρόδω ότι ο περι ου ο λόγος είναι και μέλος του κόμματος. (είρημαι: παθητικός παρακείμενος του λέγω, προστακτική: είρησο, ειρήσθω, …)
εν πάση περιπτώσει	= τέλος πάντων, ό,τι κι αν γίνει, πάντωςΕν πάση περιπτώσει, είναι δικαίωμά σου να έχεις τη γνώμη σου.
εν περιλήψει, εν εκτάσει	= σε περίληψη, περιληπτικά = σε έκταση, εκτεταμένα Στην έκθεση περιγράφεται το συμβάν καταρχήν ενπεριλήψει και στη συνέχεια εν εκτάσει
εν πλω	= κατά τον πλου, κατά τη διάρκεια της πλεύσης, πλέονταςΕν πλω προς Περαιά = Πλέοντας προς τον Πειραιά. Το συμβάν έγινε εν πλω. Εν πλω, 21 Μαρτίου 2002 = Όντας σε πλοίο, 21 Μαρτίου 2002 (σε επιστολή).
εν πνεύματι	= με πνεύμα, πνευματικάΠνεύμα ο Θεός και τοις προσκυνούσιν Αυτόν εν πνεύματι και αληθεία δει προσκυνείν (από το Ευαγγέλιο).
εν πολλαίς αμαρτίαις	= (σε πολλές αμαρτίες)Θεωρείται από πολλούς ως εν πολλαίςαμαρτίαιςπεριπεσούσαγυνή (λέγεται ως παραλληλισμός προς την Μαγδαληνή για να υποδηλώσει «μετανοημένον άνθρωπο», ανάλογο προς το «μετανοούσα Μαγδαληνή»)
εν πολλοίς	= ανάμεσα σε πολλά (άλλα)Εν πολλοίς, συνέβη και ένα ατύχημα.
εν προκειμένω	= επί του προκειμένου = σχετικά με αυτό που λέμε, σχετικά με το θέμα μαςΕν προκειμένω, ποια είναι η γνώμη σου;
εν πρώτοις	= πρώτα-πρώτα, καταρχήν, καταρχάςΕν πρώτοις, εγώ δεν μίλησα σε σένα!
εν πτήσει	= κατά τη διάρκεια πτήσης, πετώνταςΓευματίσαμε δύο φορές εν πτήσει ώσπου να φτάσουμε στην Αθήνα. «Την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές ο ίδιος ο υπουργός ήταν εν πτήσει προς τη Λευκωσία…» (ΒΗΜΑ/Τουρισμός/Β11, Κυριακή 19-5-02)
εν ριπή οφθαλμού	= (με το ρίξιμο του βλέμματος, σε μια ματιά) = αστραπιαίαΑντέδρασε εν ριπή οφθαλμού
εν σειρά, εν παραλλήλω	= σε σειρά = παράλληλα (τρόπος σύνδεσης ηλεκτρονικών εξαρτημάτων ή διατάξεων, σε μεταξύ τους σχέση ή σε σχέση με άλλα στοιχεία ενός ηλεκτρικού/ηλεκτρονικού κυκλώματος)Σύνδεση αντιστάσεων εν σειρά. Σύνδεση βολτομέτρου ενπαραλλήλω
εν σοφία	= με σοφία, σοφά(Ο Θεός) πάντα εν σοφία εποίησε = (ο Θεός) κατασκεύασε σοφά τα πάντα.
εν σπέρματι	= σε σπέρμα, ως σπέρμα, ως σπόρος, σε αρχικό στάδιοΥπάρχει εν σπέρματι η αμφιβολία στην όλη υπόθεση, άσχετα από το ποια τροπή θα πάρει.
εν σπουδή	= (σε σπουδή, βιασύνη) = βιαστικά, γρήγορα-γρήγορα, μάνι-μάνιΑποκρίθηκε εν σπουδή, σαν να τον κυνηγούσαν
εν στάσει	= (σε στάση) = σταματημένος, στάσιμοςΤο ένα από τα αυτοκίνητα που συγκρούστηκαν ήταν ενστάσει
εν στενώ κύκλω εν κλειστώ κύκλω	= σε στενό κύκλο, σε κλειστό κύκλο, σε περιορισμένο αριθμό ανθρώπωνΟ γάμος τους έγινε εν στενώ οικογενειακώ κύκλω.
εν στολή	= με στολή, ένστολοςΉταν εκεί τρεις αξιωματικοί εν στολή και δυο άλλοι με πολιτικά
εν στύσει	= σε στύσηΟ φαλλός ήταν ομοίωμα ανδρικού γεννητικού μορίου εν στύσει και αποτελούσε σύμβολο της γονιμότητας.
εν συγκρίσει με, εν συγκρίσειι προς	= σε σύγκριση μεΌταν το α είναι πολύ μεγαλύτερο εν συγκρίσει με το β το πηλίκο β/α είναι πρακτικά αμελητέα ποσότητα.
εν συμπεράσματι	= (σε συμπέρασμα) = συμπερασματικά
εν συνδυασμώ	= σε συνδυασμό, σε σύνδεσηΤο γραπτό του εν συνδυασμώ και με την προφορική του απόδοση δείχνει πολύ συγκροτημένο μαθητή.
εν συνεχεία	= στη συνέχεια, αμέσως μετάΕν συνεχεία, εκφωνήθηκε ο πανηγυρικός της ημέρας
εν συνόλω, εν τω συνόλω	= σε σύνολο, ως σύνολο, συνολικάΕν τω συνόλω του το βιβλίο ήταν πολύ ενδιαφέρον.
εν συνόψει	= σε περίληψη, συνοπτικά, περιληπτικά, συνοψίζονταςΕν συνόψει, η υπόθεση ήταν φιάσκο.
εν συντομία	= (σε συντομία) = σύντομα (= με σύντομο τρόπο)Η όλη περιγραφή έγινε εν συντομία
εν σχέσει	= σε σχέσηΕσύ έχεις πολύ λιγότερες υποχρεώσεις εν σχέσει με εμένα.
εν σώματι	= (σαν ένα σώμα) = σύσσωμα, όλοι μαζί, σύσσωμοςΟλόκληρο το ΔΣ πήγε εν σώματι στο Υπουργείο. Τον υποδέχτηκε το Υπουργικό Συμβούλιο εν σώματι.
εν τάξει, εντάξει εν αταξία	= (στην τάξη) = τακτοποιημένος, σωστός, κανονικός (επίθ. και επίρρ.) = σε αταξία, όχι σωστά ή κανονικάΕγώ είμαι εντάξει. Αυτός που είναι εν αταξία είσαι εσύ.
εν ταυτώ	= και τα δύο μαζί (σε ένα)
εν τάφω	= στον τάφο, στο μνήμαΗ ζωή εν τάφω κατετέθης Χριστέ…= Εσύ που είσαι η ζωή σε τάφο τοποθετήθηκες, Χριστέ … (από τη λειτουργία των Παθών)
εν τάχει	= (στα) γρήγορα, ταχέωςΠες ό,τι έχεις να πεις εν τάχει
εν τέλει, εντέλει εν αρχή	= στο τέλος, τελικά ή για να τελειώνουμε = στην αρχήΕν τέλει, αποδέχθηκε την ήττα του. Εντέλει, θά ‘ρθεις ή όχι; Εν αρχή ην ο λόγος = στην αρχή υπήρχε ο λόγος (από το Ευαγγέλιο)
εν τελευταία αναλύσει	= σε τελευταία ανάλυση, τέλος πάντων, για να τελειώνουμεΕν τελευταία αναλύσει, η ευθύνη είναι δική σου.
εν τη απουσία εν απουσία	= κατά την απουσίαΗ όλη ενέργεια εξελίχθηκε εν τη απουσία μου.

εν τη γενέσει	= (κατά την γένεση) = στη φάση της δημιουργίας βλέπε και εν τω γεννάσθαιΤο κίνημα καταπνίγηκε εν τη γενέσει του.
εν τη ενώσει η ισχύς	= (στην ένωση η δύναμη) = ενωμένοι είμαστε πιοδυνατοί
εν τη Ιουδαία	= στην ΙουδαίαΓνωστός εν τη Ιουδαία ο Θεός (Ψαλμ. 75.1) . Η φράση χρησιμοποιείταιμεταφορικά με την έννοια της ειρωνικής φράσηςκομίζεις γλαύκα ειςΑθήνας = τώρα κάτι μας είπες ή και με την έννοιατης φράσης έχουν γνώση οι φύλακες
εν τη παλάμη	= (στην παλάμη) = στο χέριΤα θέλει εν τη παλάμη
εν τη πράξει, εν τοις πράγμασι	= στην πράξηΌταν μιλά κανείς θεωρητικά έχει πολλούς βαθμούς ελευθερίας? εν τοιςπράγμασι, όμως, η θεωρία
εν τη ρύμη του λόγου	= (στη ροή του λόγου) = πάνω στη φόρα της κουβένταςΕν τη ρύμη του λόγου λέγονται και λόγια που με δεύτερησκέψη δεν θα λέγονταν.
εν τιμή	= σε τιμή, με τιμή
εν τοιαύτη περιπτώσει	= (σε τέτοια περίπτωση) = αφού είναι έτσι (ταπράγματα)Εν τοιαύτη περιπτώσει, εγώπαραιτούμαι!
εν τοις μνήμασι	= μέσα στα μνήματα, μέσα στους τάφους (από τοτροπάριο «Χριστός ανέστη»)Χριστός ανέστη εκ νεκρών θανάτω θάνατονπατήσας και τοιςεν τοις μνήμασι ζωήν χαρισάμενος (= ο Χριστόςσηκώθηκε από τους νεκρούς αφού νίκησε το θάνατο με θάνατο και αφού χάρισεζωή σ’ αυτούς που ήταν μέσα στα μνήματα).
εν τοις ουρανοίς	= στους ουρανούς (από την Κυριακή προσευχή)ο εν τοις ουρανοίς = αυτός που κατοικεί στους ουρανούς.
εν τοις υψίστοις	= στα ύψη, στα ύψιστα σημεία, στον ύψιστοΩσαννά ο εν τοις υψίστοις = Δόξα στον ύψιστο (= στο Θεό)
εν τόπω χλοερώ	= σε τόπο χλοερό (= χλωρό, πράσινο, γεμάτο χλόη)(από τη νεκρώσιμη ακολουθία)Ειρωνικά: Αυτό θα συμβεί όταν εμείς θα είμαστε εν τόπω χλοερώ(= όταν θα έχουμε πεθάνει)
εν τούτοις	= όμως, παρ΄όλα αυτάΔεν είναι πολύ ωραία. Εν τούτοις, έχει πολλούς θαυμαστές
εν τούτω νίκα	= με αυτό να νικήσεις
εν τω άμα και το θάμα	= στο άψε σβήσε, ταχύτατα, στη στιγμήΤι είσαι εσύ! Εν τω άμα και το θάμα! Ούτε στιγμή δεν καθυστέρησες
εν τω γεννάσθαι	= (κατά την γέννηση) = στη φάση της γέννησης,στη φάση της δημιουργίας λατινικό: in statu nascendi βλέπε και εν τη γενέσειΣτη χημεία: Οξυγόνο εν τω γεννάσθαι (ατομικό οξυγόνο απότη διάσπαση μοριακού οξυγόνου ή όζοντος)
εν τω μέσω, εν μέσω	= μεταξύ, ανάμεσα σεΧαιρέτησε εν μέσω ζητωκραυγών.
εν τω μεταξύ	= στο μεταξύ χρονικό διάστημα, στο χρονικό διάστημαπου μεσολάβησε, μεσολαβεί ή θα μεσολαβήσειΟ Γιώργος θα αργήσει λίγο. Εν τω μεταξύ, εμείς μπορούμενα τακτοποιήσουμε λίγο το χώρο.
εν υπηρεσία	= σε υπηρεσία, σε ώρα υπηρεσίας(βλέπε και «παθών εν υπηρεσία») Ο αστυνομικός όταν είναι εν υπηρεσία πρέπει να φορά στολή.
εν υπνώσει, εν εγρηγόρσει	= σε ύπνωση, στον ύπνο, υπνωτισμένα = σε εγρήγορση, στον ξύπνο, ξυπνητάΕν υπνώσει αποκαλύπτονται περισσότερα απόόσα εν εγρηγόρσει
εν φάσειεν αντιθέσει φάσεως	= σε φάση, με την ίδια φάση (στην Κυματική γιακύματα και στην Ηλεκτρονική για σήματα)= σε αντίθεση φάσης, με αντίθετη φάση Κατά τη συμβολή δυο καθαροτονικών ηχητικών κυμάτων έχουμε ενίσχυση όταναυτά είναι εν φάσει και εξασθένηση όταν αυτά είναι εναντιθέσει φάσεως.
εν χορδαίς και οργάνοις,εν χορδαίς και οργάνω	= [με χορδές και όργανα -Ψαλμ.150.4 – (εκκλησιαστικό.όργανον= εκκλησιαστικό όργανο, με αυλούς και πλήκτρα)] = με τυμπανοκρουσίες,με θορυβώδεις και επιδεικτικές εκδηλώσειςΤον υποδέχτηκαν εν χορδαίς και οργάνοις.
εν χορώ	= (σε χορό) = όλοι μαζί (όπως ο χορός στο αρχαίοθέατρο)Θέλετε σοκολάτες; «Θέλουμε!» απάντησαν ενχορώ.
εν χρήσει, εν αχρηστία	= σε χρήση = σε αχρηστίαΌταν ένας όρος είναι ήδη σε ευρεία χρήση δεν μπορείς εύκολα να τον αγνοήσεις.
εν Χριστώ	= με τον Χριστό, χριστιανικάΖει εν Χριστώ. Οι χριστιανοί είναι αδελφοί εν Χριστώ.
εν ψαλτηρίω και κιθάρα	= με ψαλτήριο και κιθάρα (εκκλησιαστικό.ψαλτήριον= έγχορδο μουσικό όργανο)Αινείτε τον Κύριον εν ψαλτηρίω και κιθάρα.
εν ψυχρώ,εν θερμώ	= ψύχραιμα και χωρίς κανένα δισταγμό = σε ψυχρή κατάσταση (χωρίς παροχή θερμότητας)= σε θερμή κατάσταση (με παροχή θερμότητας) = σε έξαψη (όχι ψύχραιμα) Αντίδραση με θειικό οξύ εν θερμώ. Μην παίρνεις ποτέ αποφάσεις εν θερμώ. Τον εκτέλεσε εν ψυχρώ.
εν ώρα ανάγκης	= σε ώρα ανάγκης, αν χρειαστεί¶μα έχεις κάτι στην άκρη, μπορείς το χρησιμοποιήσεις εν ώρα ανάγκης.
ενόσω (= εν όσω)	= εφόσον, για όσοΕνόσω ήσουν εσύ παρών, δεν είχα πρόβλημα.
εντάξει, εν τάξει	= (στην τάξη) = τακτοποιημένος, σωστός (επίθ.και επίρρ.)Ολα είναι εντάξει
εντέλει, εν τέλει	= στο τέλος, τελικά ή για να τελειώνουμεΕν τέλει, αποδέχθηκε την ήττα του. Εντέλει,θά ‘ρθεις ή όχι;
εντολή άνωθεν, άνωθεν εντολή	= (με εντολή από πάνω), με εντολή από ψηλότεροβαθμό της ιεραρχίαςΔεν ήταν δική του πρωτοβουλία? ο συγκεκριμένος τρόπος χειρισμού ήτανάνωθενεντολή.
ενώ	= 1. εν ω (χρόνω), καθ’ ον χρόνον, όταν, καθώς?2 μολονότιΕνώ μιλούσε απομακρυνόταν. Έκαμα την εργασία ενώ δεν είχα καμιά διάθεση
ενώπιος ενωπίω	= αντιμέτωπα, σε αντιπαράστασηΘα τα πούμε κάποια στιγμή ενώπιος ενωπίω
εξαιρέσει	= με εξαίρεση (+γεν, +αιτ.), εξαιρουμένου (+γεν.)Εξαιρέσει του Γιώργου (= με εξαίρεση τον Γιώργο), όλοιοι άλλοι συμφώνησαν. Τα ονόματα όλων ακούστηκαν, εξαιρέσει του Γιώργου (=με εξαίρεση του Γιώργου).
επ’ αγαθώ	= για το καλό, προς όφελοςΟι πράξεις του επιστήμονα πρέπει να γίνονται επ’αγαθώτης κοινωνίας
επ’ ακροατηρίω	= ενώπιον ακροατηρίουΜια δίκη μπορεί να γίνει επ’ ακροατηρίω, αλλά μπορεί ναγίνει και κεκλεισμένων των θυρών
επ’ αμοιβή	= με αμοιβή (όχι δωρεάν)Ο φοροτεχνικός παρέχει υπηρεσίες επ’ αμοιβή
επ’ ανδραγαθία	= για ανδραγαθία, για ηρωισμόΟχι μόνο υπηρέτησε στην πρώτη γραμμή, αλλά τον παρασημοφόρησαν κιόλαςεπ’ανδραγαθία
επ’ αντικαταβολή επί αντικαταβολή	= με αντικαταβολή (χρηματικού ποσού)Αποστολή εμπορεύματος επ’ αντικαταβολή = αποστολή εμπορεύματοςγια το οποίο ο παραλήπτης πριν το παραλάβει θα καταβάλει τη χρηματική αξίατου
επ’ απειλή, επί τη απειλή	= λόγω του κινδύνου, για τον κίνδυνοΤο να μην κάνεις το κακό επ’ απειλή τιμωρίας δεν αποτελείγνήσια καλοσύνη.
επ’ άρτω	= με άρτον, με ψωμί, με υλικά αγαθάΟυκ επ’ άρτω μόνον ζήσεται άνθρωπος = Δεν μπορεί να ζήσειμόνο με ψωμί ο άνθρωπος, ο άνθρωπος εκτός από τις βιοτικές ανάγκες έχεικαι πνευματικές (από το Ευαγγέλιο)
επ’ αυτοφώρω	= τη στιγμή του αδικήματος/εγκλήματος/παραπτώματοςΣυνελήφθη επ’ αυτοφώρω να αντιγράφει από την κόλλα τουδιπλανού του.
επ’ ενεχύρω	= με ενέχυροΧορηγούνται δάνεια επ’ ενεχύρω.
επ’ εσχάτοις	= εσχάτως, τελευταίως
επ’ ευκαιρίαεπί τη ευκαιρία	= με αφορμή, εκμεταλλευόμενος την περίσταση = αλήθεια, μιας και τό ‘φερε η κουβένταΕπ’ ευκαιρία της συνάντησης κάναμε και μιαβόλτα στην πλατεία. Επί τη ευκαιρία, πές μου τι έγινε με εκείνη την περίπτωση.
επ’ ονόματι	= στο όνομα (κάποιου), με το όνομα (κάποιου)Εκδόθηκαν πέντε ακάλυπτες επιταγές επ’ ονόματί του.
επ’ ουδενί (λόγω)	= για κανένα λόγο δεν, καθόλου δεν, με τίποταδενΕπ ουδενί ήθελε να με ακούσει
επ’ ωφελείαεπί ζημία	= προς όφελος, για όφελος, επωφελής, ωφέλιμος = προς ζημιά, για ζημιά, επιζήμιοςΌλη η ιστορία απέβη επ’ ωφελεία του Γιάννη. Η φύρα ενός προϊόντος είναι επί ζημία του μεταπωλητή.
επί αντικαταβολή επ’ αντικαταβολή	= με αντικαταβολή (χρηματικού ποσού)Παράγγειλα τα βιβλία και τα πλήρωσα επί αντικαταβολή (=και τα πλήρωσα στο ταχυδρομείο ή στον ταχυδρόμο πριν τα παραλάβω).
επί αντιπαροχή επ’ αντιπαροχή	= με αντιπαροχή, με ανταπόδοση παροχής, με ανταπόδοσημέρους του οικοδομήματος αντί χρημάτων (για οικοδόμηση επί οικοπέδου)Το κτίσιμο πολλών πολυκατοικιών της Αθήνας έγινε επί αντιπαροχή?έστι οι πρώην οικοπεδούχοι είναι σήμερα ιδιοκτήτες ενός ή περισσότερωνδιαμερισμάτων της αντίστοιχης πολυκατοικίας.
επί απιστία	= για απιστία, για το αδίκημα της απιστίαςΜετά την μεγάλη κατάχρηση που έγινε στον οργανισμό, ο οικονομικός διευθυντήςδιώκεταιεπί απιστία.
επί αποδείξει	= με απόδειξη, η παραλαβή πρέπει να γίνει μεαπόδειξη (χαρακτηρισμός εγγράφου ως προς τον τρόπο παράδοσης-παραλαβήςτου).Το έγγραφο είναι σίγουρο ότι έφτασε στον προορισμό του? η παραλαβή έγινεεπίαποδείξει
επί εξυβρίσει	= για εξύβρισηΜη μου μιλάς εμένα έτσι, γιατί θα σε πάω μέσα επί εξυβρίσει!
επί επιστροφή	= με επιστροφή, με υποχρέωση επιστροφήςΌλα τα βιβλία μιας δανειστικής βιβλιοθήκης δίνονται στους αναγνώστεςεπίεπιστροφή.
επί εσχάτη προδοσία	= για έσχατη προδοσία (εσχάτη προδοσία= η σοβαρότερη δυνατή προδοσία)Καταδικάστηκε σε θάνατο επί εσχάτη προδοσία (π.χ. σε πόλεμογιατί βοήθησε τον εχθρό).
επί θητεία	= με θητεία, για θητείαΤο ΔΣ της εταιρείας εκλέγεται επί τριετή θητεία.
επί θύραις	= (μπροστά στην πόρτα) = προ των πυλών,πολύ κοντά, επικείμενος λατινικό: ante portasΗ κατάσταση είναι εκρηκτική. Η γενικευμένη σύρραξη είναιεπί θύραις.
επί ίσοις όροις	= με ίσους όρους, ισότιμαΠρέπει να συμμετέχουν όλοι επί ίσοις όροις
επί Κολωνώ	= στον Κολωνό (συνοικία της Αθήνας – αρχαίοςδήμος)Οιδίπους επί Κολωνώ {η γνωστή τραγωδία του Σοφοκλή}
επί κοντώ	= σε κοντάρι, με κοντάριΤο άλμα επί κοντώ είναι θεαματικό άθλημα.
επί λέξει	= α) κατά λέξη, αυτολεξεί, με τις ίδιες ακριβώςλέξεις β) λέξη προς λέξη, λεπτομερειακάΕίπε επί λέξει τα εξής
επί λόγω τιμής λόγω τιμής,	= στο λόγο της τιμής μουΛόγω τιμής, εγώ δεν ξέρω τίποτα ! Την αλήθεια σου λέω! Επί λόγω τιμής !
επί ματαίω	= για μάταιο πράγμα, για ασήμαντο πράγμα/λόγο/αιτίαΟυ λήψει όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω = Μη χρησιμοποιήσειςτο όνομα του Κυρίου του Θεού σου για ασήμαντα πράγματα (η τρίτη από τιςδέκα εντολές)
επί μέτρω	= με μέτρα, με μέτρηση, στα μέτραΡάβονται κουστούμια επί μέτρω.
επί μισθώ	= με μισθό, με μηνιαία αποζημίωσηΠροσελήφθη επί μισθώ στο πολιτικό γραφείο του βουλευτή.
επί μοιχεία	= για μοιχεία, για το αδίκημα της μοιχείαςΜετά την αποδεδειγμένη συζυγική απιστία του, η γυναίκα του έκαμε αγωγήδιαζυγίου επί μοιχεία.
επί παραγγελία	= με παραγγελία (όχι έτοιμο)Όλα τα έπιπλα έγιναν επί παραγγελία.
επί παραδείγματι	= για παράδειγμα, παραδείγματος χάρη (π.χ.),λογου χάρη (λ.χ.)Ο Γιώργος, επί παραδείγματι, είναι φοβερός στην ανεκδοτολογία.
επί πίνακι	= (στο πιάτο) (Από το αίτημα της Σαλώμης γιατον αποκεφαλισμό του Ιωάννου του Προδρόμου, έναντι του «χορού των επτάπέπλων» που της ζήτησε ο Ηρώδης να χορέψει μπροστά του)Ζητώ την κεφαλήν κάποιου επί πίνακι = Ζητώνα τιμωρηθεί ή να πάθει κακό κάποιος (κυρίως ως αντάλλαγμα για κάτι άλλο,π.χ. για κάποια εξυπηρέτηση)
επί πιστώσει	= με πίστωση (όχι τοις μετρητοίς), με δικαίωμαπληρωμής στο μέλλονΠουλώ επί πιστώσει. Αγοράζω επίπιστώσει.
επί πληρωμή	= με πληρωμή (όχι δωρεάν)Το προϊόν είναι διαθέσιμο στον καθένα επί πληρωμή.
επί ποινή	= με ποινή (ακολουθεί το είδος της ποινής)Σε καιρό πολέμου απαγορεύεται η λιποταξία επί ποινή θανάτου.
επί πτυχίω	= στο πτυχίο (μένει ακόμα το πτυχίο)Είναι φοιτητής επί πτυχίω (έχει τελειώσει την φοίτησήτου και δεν έχει τελειώσει τις πτυχιακές εξετάσεις).
επί σκοπώ	= με σκοπό
επί συμβάσει	= με σύμβασηΤελευταία έχουν προσληφθεί πολλοί επί συμβάσει. Δεν είναι μόνιμος. Είναι επί συμβάσει ορισμένου χρόνου
επί τη αναλήψει	= για την ανάληψη, με την ανάληψη, με την ευκαιρίατης ανάληψηςΟ νέος Υπουργός δέχτηκε πολλά συγχαρητήρια τηλεγραφήματαεπί τηαναλήψει των καθηκόντων του.
επί τη αποχωρήσει	= με την αποχώρηση, με την ευκαιρία της αποχώρησης
επί τη βάσει,βάσει	= με βάση, βασιζόμενος σε, σύμφωνα μεΌλα έγιναν βάσει κανονισμού. Δεν μπορείς να τα εξετάζεις όλα επί τηβάσειτου δικού σου συμφέροντος.
επί τη εμφανίσει άμα τη εμφανίσει	= με την εμφάνιση, μόλις το εμφανίσει (επιδείξει)κανείς = με την εμφάνιση, μόλις εμφανιστεί ή μόλις εμφανίστηκεΠληρωτέαι επί τη εμφανίσει (σε χαρτονομίσματα) = (δραχμές)που πρέπει να καταβληθούν με την επίδειξη (του χαρτονομίσματος).
επί τη ενάρξει επί τη λήξει	= για την έναρξη, με την ευκαιρία της έναρξης. = για τη λήξη, με την ευκαρία της λήξηςΕπί τη ενάρξει του σχολικού έτους έγινε, στο σχολείο,ο καθιερωμένος αγιασμός. Επί τη λήξει της θητείας του ως Προέδρου, δεξιώθηκε τουςσυνεργάτες του.
επί τη επετείω	= για την επέτειο, με την ευκαιρία της επετείουΕπισκέφτηκαν τον Πρόεδρο επί τη επετείω της Δημοκρατίας.
επί τη ευκαιρίαεπ’ ευκαιρία	= αλήθεια, μιας και τό ‘φερε η κουβέντα = με αφορμή, εκμεταλλευόμενος την περίστασηΕπ’ ευκαιρία της συνάντησης κάναμε και μιαβόλτα στην πλατεία. Επί τη ευκαιρία, πές μου τι έγινε με εκείνη την περίπτωση.
επί τη λήξει επί τη ενάρξει	= για τη λήξη, με την ευκαρία της λήξης = για την έναρξη, με την ευκαιρία της έναρξης.Επί τη λήξει της θητείας του ως Προέδρου, δεξιώθηκε τουςσυνεργάτες του. Επί τη ενάρξει του σχολικού έτους έγινε, στο σχολείο,ο καθιερωμένος αγιασμός.
επί τη συμπληρώσει	= με τη συμπλήρωση, για τη συμπλήρωσηΕπί τη συμπληρώσει δεκαετίας από το γεγονός διοργανώθηκεεορταστική εκδήλωση.
επί τη υποθέσει	= με την υπόθεσηΕπί τη υποθέσει της εμφάνισής του τί κάνουμε; (= αν υποθέσουμεότι εμφανίζεται τι κάνουμε;).
επί τιμή	= τιμητικά, επίτιμοςπρέσβης επί τιμή (= διπλωμάτης συνταξιοδοτηθείς που τουέχει απονεμηθεί τιμητικά ο βαθμός του πρέσβη).
επί τοις εκατό, επί τοιςχιλίοις,επί τοις εκατομμυρίοις	= στα εκατό, στα χίλια, στα ένα εκατομμύριο(παρονομαστής 100, 1000, 1000000) Βλέπε και: τοις εκατόΈνα πηλίκο μπορεί να εκφρασθεί ως δεκαδικός αριθμός, ως κλάσμα ή ωςποσοστό επί τοις εκατό (%).
επί τούτω, επί τούτοις	= για αυτό το σκοπό (λατ. ad hoc), επίτηδεςεπί τούτω επιτροπή (ad hoc committee), επί τούτωομάδα (ad hoc group) Έγινε μια διάλεξη επί τούτω για το θέμα αυτό. Συγκροτήθηκεμια επί τούτω ομάδα εργασίας
επί χρήμασι	= έναντι χρημάτων , για χρήματα, αγοραίοςΑυτή η γυναίκα εκδίδεται επί χρήμασι. Οεπί χρήμασιέρωτας.
επί ψευδορκία	= για ψευδορκία, για ψευδή όρκοΜετά την απόδειξη ότι είχε πει ψέματα, ο Πρόεδρος του «έρριξε» πέντεμέρες επί ψευδορκία.
έργω εξύβριση	= εξύβριση με πράξη {όχι με λόγια}Το αδίκημα για το οποίο καταδικάστηκε ήταν έργωεξύβριση.
ευγενή προσφορά	= με την ευγενική προσφορά (του, της κτλ.)
ευγενή φροντίδι	= με την ευγενική φροντίδα (του, της κτλ.)
ευθύνη	= με ευθύνηΕυθύνη του ΟΣΕ καθυστέρησε να ξεκινήσει η αμαξοστοιχία.
η ισχύς εν τη ενώσει	Βλέπε: εν τη ενώσει η ισχύς
θανάτω θάνατον πατήσας	= αφού νίκησε το θάνατο με θάνατο (από το τροπάριο«Χριστός ανέστη»)Χριστός ανέστη εκ νεκρών θανάτω θάνατονπατήσας και τοιςεν τοις μνήμασι ζωήν χαρισάμενος (= ο Χριστόςσηκώθηκε από τους νεκρούς αφού νίκησε το θάνατο με θάνατο και αφού χάρισεζωή σ’ αυτούς που ήταν μέσα στα μνήματα).
Θεία χάριτι χάριτι Θεία	= με Θεία χάρη, με τη χάρη του Θεού, με τηνεύνοια του ΘεούΧάριτι Θεία ξεπεράσαμε τον κίνδυνο.
θέσει	= εκ θέσεως, από τη θέση του, λόγω της θέσηςτουΕίναι ο θέσει αρμόδιος για το θέμα. Κανόνας της Αρχαίας Ελληνικής: Η θέσει μακρά συλλαβή ως προς τον τονισμό λαμβάνεται ως βραχεία.
Θεώ	= στον Θεό, με τον Θεόσυν Θεώ (βλέπε φράση) Απόδοτε τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ(=Προσφέρετε στον Καίσαρα αυτά που ανήκουν στον Καίσαρα και στο Θεό αυτά που ανήκουν στο Θεό)
θού, Κύριε, φυλακήν τω στόματί μου	= (συγκράτησε, Θεέ μου, το στόμα μου) = συγκρατούμαινα μην ξεστομίσω κάτι, ενώ υφίσταμαι πρόκληση για το αντίθετοΑυτός τίμιος; Θού, Κύριε, φυλακήν τω στόματί μου.
ιδία	= ιδιαιτέρως, ξεχωριστάΧρειάζεται προσοχή στο χειρισμό τέτοιων θεμάτων? ιδία δε όταν πρόκειται για τόσο λεπτές ισορροπίες.
ιδία βουλήσει	= με ίδια (= δική μου, δική σου, …) βούληση,αυτοβούλως, οικειοθελώς Βλέπε και «οικεία θελήσει».Ό,τι έκανε το έκανε ιδία βουλήσει.
ιδία δαπάνη, ιδίαις δαπάναις	= με δική μου (σου, του, …) δαπάνη, με δικάμου έξοδαΠρομηθεύτηκα το βιβλίο ιδία δαπάνη.
ιδία δυνάμει, ιδίαις δυνάμεις	= (με ίδια δύναμη), με τη δική του δύναμη, μετις δικές του δυνάμεις
ιδία ευθύνη	= (με ίδια ευθύνη), με δική μου (σου, του, …) ευθύνηΟ καθένας αποφασίζει ιδία ευθύνη αν θα προχωρήσει ή ανθα σταματήσει.
ιδία πρωτοβουλία	= (με ίδια πρωτοβουλία), με δική μου (σου, του,…) πρωτοβουλίαΕφάρμοσε στην πράξη τη νέα μέθοδο ιδία πρωτοβουλία.
ιδία υπαιτιότητι	= (με ίδια υπαιτιότητα), με δική μου (σου, του,…) υπαιτιότηταΌ,τι έπαθε το έπαθε ιδία υπαιτιότητι.
ιδίαις αυτού (αυτής) χερσίν (ΙΑΧ)	= στα ίδια του (της) τα χέριαΙΑΧ (πάνω σε φάκελο, όπου είναι γραμμένος ο παραλήπτης) = να δοθεί προσωπικά στον παραλήπτη και σε κανέναν άλλο.
ιδίοις εξόδοις	= (με ίδια έξοδα), με δικά (μου, σου, του, της,μας, σας, τους) έξοδαΠήγα στο Συνέδριο ιδίοις εξόδοις
ιδίοις όμμασι(ν)	= (με ίδια όμματα), με τα ίδια (μου, σου, του,της, μας, σας, τους) τα μάτιαΔεν το πιστεύω αν δεν το δω ιδίοις όμμασι. Ο ιδίοιςόμμασι μάρτυς είναι ο αυτόπτης μάρτυς.
Καίσαρι	= στον ΚαίσαραΑπόδοτε τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεού τωΘεώ(= Προσφέρετε στον Καίσαρα αυτά που ανήκουν στον Καίσαρα και στο Θεό αυτάπου ανήκουν στο Θεό).
καλή τη πίστει	= (με καλή πίστη) = καλόπιστα, καλοπροαίρετα,ειλικρινά, με ειλικρίνειαΕγώ ό,τι είπα το είπα καλή τη πίστει, αλλά αυτός με παρεξήγησε.
κεραυνός εν αιθρία	= (κεραυνός σε ξαστεριά), απροσδόκητο γεγονός,αναπάντεχο γεγονόςΥστερα από τόσες αγάπες, το διαζύγιο της Χαρούλας ήτανκεραυνόςεν αιθρία
κοινή συναινέσει	= με κοινή συναίνεση, με κοινή συμφωνίαΠήραν το διαζύγιο κοινή συναινέσει
κοινή υπαιτιότητι	= με κοινή υπαιτιότητα, με κοινό φταίξιμοΠήραν διαζύγιο κοινή υπαιτιότητι.
κόποις	= με κόπουςΤ’ αγαθά κόποις κτώνταιι (= Τα αγαθά τα αποκτά κανείςμε κόπους)
κράτος εν κράτει	= (κράτος μέσα σε κράτος) = οντότητα που έχειαποκτήσει ανεπίτρεπτα υπέρμετρη ισχύΤα διαπλεκόμενα (συμφέροντα) αποτελούν κράτος εν κράτει.
λόγω	= εξαιτίαςΛόγω της κακοκαιρίας έκλεισαν τα λιμάνια.
λόγω εξύβριση	= εξύβριση με λόγιαΤο αδίκημα της εξύβρισης είναι: λόγω εξύβριση ήέργωεξύβριση
λόγω τιμής, επί λόγω τιμής	= στο λόγο της τιμής μουΛόγω τιμής, εγώ δεν ξέρω τίποτα! Την αλήθεια σου λέω! Επί λόγω τιμής !
μακαρία τη λήξει	= με ευτυχή λήξη, με ευτυχές αποτέλεσμα
μερίμνη	= με μέριμνα, με φροντίδαΤο θέμα τακτοποιήθηκε μερίμνη του Γιώργου.
μέσω	= με, δια μέσου, με τη βοήθειαΑθήνα-Θεσσαλονίκη μέσω Λαρίσης. Επικοινωνίαμέσωδικτύου υπολογιστών.
μοίρα αγαθή, μοίρα καλή μοίρα κακή	= με μοίρα καλή= με μοίρα κακή
νόμω	= με νόμο, κατά νόμον, νομίμως, νομικάνόμω κρατούσα θρησκεία = θρησκεία που επικρατείμε νόμο νόμω αβάσιμη κατηγορία = κατηγορία που δεν στηρίζεταινομικά
νόμω αβάσιμος	= νομικά αβάσιμος, αστήρικτος από το νόμοΟ ισχυριμός του είναι νόμω αβάσιμος.
νους υγιής εν σώματι υγιεί	= (νους υγιής σε σώμα υγιές) = η διανοητικήυγεία είναι συνάρτηση της σωματικής, η σωματική υγεία είναι προϋπόθεσητης πνευματικής
ο συ μισείς ετέρω μη ποιήσεις	ετέρω = (εις έτερον) = στον άλλοο συ μισείς ετέρω μη ποιήσεις = Μην κάνεις στους άλλουςαυτό που εσύ δεν θέλεις να σου κάνουν.
οικεία βουλήσει	= οικειοθελώς, θεληματικά, με τη θέλησή μου(σου, του, …)Όταν ενεργείς οικεία βουλήσει αναλαμβάνεις και την ευθύνητων ενεργειών σου.
οικεία θελήσει	= με δική μου (σου, του, …) θέληση, οικειοθελώς,αυτοβούλως Βλέπε και «ιδία βουλήσει».Συμμετείχε στην εργασία οικεία θελήσει.
οίκοι	= στο σπίτι {οίκος = σπίτι}Διαμένω οίκοι (οικουρώ) = μένω στο σπίτι. Επίσκεψη οίκοι {χαρακτηρισμός επίσκεψηςγιατρού σε ασθενή στο σπίτι του τελευταίου}.
όμοιος ομοίω	= ο όμοιος τον όμοιοΌμοιος ομοίω αεί πελάζει (= ο όμοιος τονόμοιό του πάντοτε συναναστρέφεται)
ονόματι	= κατά το όνομα, με το όνομαΚάποιος σύνεδρος, ονόματι Αγγελόπουλος, πρότεινε να γίνειψηφοφορία. Γνώρισα κάποιον, ονόματι Αγγελόπουλο. Ακούστηκεη φωνή κάποιου, ονόματι Αγγελόπουλου. (Βλέπε και εν ονόματι, επ’ ονόματι).
ουαί τοις ηττημένοις	= αλίμονο στους νικημένους (λατ.vaevictis,πουτο είπε ο Γαλάτης Βρέννος)Το τίμημα της ήττας ήταν βαρύτητο. Ουαί τοις ηττημένοις.
ουαί υμίν	= αλίμονο σε σαςΟυαί υμίν γραμματείς και φαρισαίοι υποκριτές (από το Ευαγγέλιο).
ουκ εν τω πολλώ το ευ	βλέπε εν τω πολλώ
Ουκ επ’ άρτω …	Βλέπε: «επ’ άρτω»
ουσία τύποις (αντίθ.)	= ως προς την ουσία, κατ’ ουσίαν, ουσιαστικά= ως προς τους τύπους, κατά τους τύπους, τυπικά Αυτός που θα αναλάβει ως προϊστάμενος πρέπει να είναι κατάλληλος τύποιςκαιουσία.
παθών εν υπηρεσία	= αυτός που έπαθε ατύχημα σε ώρα υπηρεσίας ήσε υπηρεσιακή αποστολήΠήρε σύνταξη ως παθών εν υπηρεσία
παίζει εν ου παικτοίς	= (παίζει με πράγματα που δεν είναι για παίξιμο)= γελοιοποιεί πράγματα που είναι σοβαρά
παίρνω τοις μετρητοίς	= παίρνω στα σοβαρά (κάτι που δεν είναι τόσοσοβαρό)Του είπαμε ένα αστείο κι αυτός το πήρε τοις μετρητοίς
παντί τρόπω	= με οποιοδήποτε τρόπο, με κάθε τρόπο, παντοιοτρόπωςΠρέπει να σώσουμε τη γη, παντί τρόπω, από την οικολογικήκαταστροφή.
παρ’ Αρείω Πάγω	= στον ¶ρειο ΠάγοΕίναι δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω
παρά τω πλευρώ	= στο πλευρό, πλάι, δίπλαΣτάθηκε παρά τω πλευρώ του κατηγορούμενου συζύγου της.
παρά τω πρωθυπουργώ	= κοντά στον πρωθυπουργόΘήτευσε ως Υπουργός παρά τω πρωθυπουργώ.
παρουσία	= (με παρουσία κάποιου) = ενώ κάποιος είναι,ή ήταν, παρώνΠαρουσία μου είπε όσα είπε.
πάση δυνάμει	= (με κάθε δύναμη), με όλες τις δυνάμειςΕπίθεση του στρατού πάση δυνάμει.
πάση θυσία	= (με κάθε θυσία), οπωσδήποτεΠρέπει να επιτύχουμε το αποτέλεσμα αυτό πάσηθυσία.
πεζή	= πεζός, πεζή, πεζό, πεζοίΔιανύσαμε μεγάλες αποστάσεις πεζή (= πεζοί)
ποιητική αδεία	= (με ποιητική άδεια, με άδεια του ποιητή) =με την ελευθερία που παρέχεται στον ποιητικό λόγο (ή στον ποιητή).Αυτό τυπικά δεν είναι σωστό, αλλά λέγεται ποιητική αδεία.
πολλώ μάλλον, τοσούτω μάλλον πόσω μάλλον	= πολύ περισσότερο (επιτατικό)Αυτό δεν μπορούσε να το προβλέψει ο Διευθυντής, πολλώ μάλλον ένας νέος υπάλληλος
πόσω μάλλον τοσούτω μάλλον , πολλώ μάλλον	= πολύ περισσότερο (επιτατικό)Αυτό δεν μπορούσε να το προβλέψει ο Διευθυντής, πόσω μάλλονένας νέος υπάλληλος
πράγματι	= πραγματικά, αλήθειαΠράγματι, χθες το μεσημέρι πέρασα από το γραφείο του. Βλέπε και τω όντι, τη αληθεία
προφάσεις εν αμαρτίαις	= προσχήματα για δικαιολόγηση παραλείψεων ήανεπίτρεπτων ενεργειών (αμαρτία = σφάλμα, παράπτωμα και ιδιαίτερα θρησκευτικό)Ένα είναι το γεγονός: ότι ο ασθενής αφέθηκε αβοήθητος. Οι όποιες εκτων υστέρων δικαιολογίες είναι προφάσεις εν αμαρτίαις.
πτωχοί τω πνεύματι	βλέπε τω πνεύματι
συν Αθηνά	= μαζί με την Αθηνά, εκτός από την ΑθηνάΣυν Αθηνά και χείρα κίνει = (Εκτός από την Αθηνά κούνακαι τα χέρια σου) = Εκτός από το να επικαλείσαι βοήθεια άνωθεν πρέπει νακαταβάλεις και τις απαιτούμενες προσωπικές προσπάθειες
συν αυτώ συν αυτοίς	= μαζί με αυτόν, μαζί με αυτούς Φράσεις: οι συν αυτώ, οι συν αυτοίς = οιγύρω του (τους), η ακολουθία του (τους), η παρέα του (τους)Τον πρόεδρο και τους συν αυτώ υποδέχτηκε ο τοπικός άρχοντας.
συν γυναιξί και τέκνοις	= μαζί με γυναίκες και παιδιά, οικογενειακώςΗρθαν οι περισσότεροι συνάδελφοι συν γυναιξίκαιτέκνοις
συν Θεώ	= με τη βοήθεια του Θεού, Θεού θέλοντοςΕφέτος, συν Θεώ, θα πάμε διακοπές στο εξωτερικό.
συν τοις άλλοις	= μαζί με όλα τ’ άλλα, σε όλα τα άλλα πρόσθεσεότιΣυν τοις άλλοις, είναι καικακός μαθητής
συν τω χρόνω	= με την πάροδο του χρόνουΣυν τω χρόνω, θα γνωρίσειςκαλύτερα τους νέους συναδέλφους σου
συναρτήσει	= σε συνάρτηση με, ως προς (σύνηθες στη φυσικήκαι στα μαθηματικά)Το διάγραμμα της ταχύτητας συναρτήσει του χρόνου.
συνεπεία	= (ως συνέπεια) = λόγω, εξαιτίας
συνοδεία κιθάρας	= με συνοδεία (ακομπανιαμέντο) κιθάραςΤραγούδησε συνοδεία κιθάρας = Τραγούδησε συνοδευόμενοςαπό κιθάρα (με ακομπανιαμέντο κιθάρας)
ταύρος εν υαλοπωλείω	= (ταύρος σε υαλοπωλείο) = όπως αν μπει ταύροςσε υαλοπωλείοΤα έκαμε όλα γυαλιά καρφιά, σαν ταύρος εν υαλοπωλείω.
τη εμφανίσει	Βλέπε: άμα τη εμφανίσει και επί τη εμφανίσει
τη τάξει	= στη σειρά, στη διάταξη, στην ιεραρχίαΟ υπουργός παρα τω πρωθυπουργώ είνια ο πρώτος τη τάξει υπουργός.Οπροϊστάμενος τμήματος είναι ο τελευταίος τη τάξει που παίρνειτο επίδομα ευθύνης.
τοις εκατό, τοις χιλίοις, τοις εκατομμυρίοις	= στα εκατό, στα χίλια, στα ένα εκατομμύριο(παρονομαστής 100, 1000, 1000000)Επιτόκιο πέντε τοις εκατό (5/100 ή 5 %). Πιθανότητα δύο τοις χιλίοις (2/1000 ή 2 ο/οο)
τοις κείνων ρήμασι	= στα λόγια εκείνωνΤήδε κείμεθα τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι = Βρισκόμαστεεδώ υπακούοντας στα λόγια τους.
τοις μετρητοίς	= σε μετρητά (αντίθετο: επί πιστώσει)Αυτός πλήρωσε με πιστωτική κάρτα, ενώ εγώ τοις μετρητοίς. Αυτό το κατάστημα δεν κάνει πίστωση, πουλάει μόνο τοις μετρητοίς. Αυτός, φίλε μου, πουλάει τοις μετρητοίς (= είναι ξέγνοιαστος,δεκάραδεν δίνει). (Βλέπε και «παίρνω τοις μετρητοίς»)
τοις οφειλέταις ημών	= (στους οφειλέτες μας) = σ’ αυτούς που μαςέκαμαν κακόως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών = όπως και εμείςσυγχωρούμε αυτούς που μας αδίκησαν. (Από την Κυριακή προσευχή)
τοις πάσι γνωστόν, γνωστόν τοις πάσι	= σε όλους γνωστό, πασίγνωστο (πας, παντός,παντί, πάντα, πας, πάντες, πάντων, πάσι, πάντας, πάντες)Αυτό που λες είναι γνωστόν τοις πάσι.
τοσούτω μάλλον , πολλώ μάλλον πόσω μάλλον	= πολύ περισσότερο (επιτατικό)Αυτό δεν μπορούσε να το προβλέψει ο Διευθυντής, τοσούτω μάλλονένας νέος υπάλληλος
τρικυμία εν κρανίω	= σύγχυση φρενών, διανοητική αναστάτωση, φουρτούνατου μυαλούΔεν μπορείς να συνεννοηθείς μαζί του. Αυτός έχει τρικυμία εν κρανίω.
τύποις	= (με τύπο, τυπωμένος) = εντύπως, (+γενική)στο τυπογραφείο τουΤύποις Κ. Πετρίδη.
τύποιςουσία (αντίθ.)	= ως προς τους τύπους, κατά τους τύπους, τυπικά= ως προς την ουσία, κατ’ ουσίαν, ουσιαστικά Αυτός που θα αναλάβει ως προϊστάμενος πρέπει να είναι κατάλληλος τύποιςκαιουσία.
τύχη αγαθή	= κατά καλή τύχη, ευτυχώςΤύχη αγαθή, αποφεύχθηκε το μοιραίο.
τω αγνώστω θεώ	= στον άγνωστο θεόΣτην αρχαία Αθήνα υπήρχε στήλη με την αφιέρωση «τω αγνώστω θεώ».
τω καιρώ εκείνω	= τότε στα παλιά τα χρόνια (από τη γνωστή εναρκτήριαφράση του Ευαγγελίου)Τω καιρώ εκείνω ο δάσκαλος με τη βέργα του ήταν πιο πολύθηριοδαμαστής παρά δάσκαλος
τω κομιστή	= (εις τον κομίζοντα, εις τον φέροντα) = σ’αυτόν που το κρατάΓραμμάτιο πληρωτέο τω κομιστή.
τω όντι, τωόντι και τώντις	= όντως, πράγματι, πραγματικάΗ κατάσταση είναι τωόντι πολύ σοβαρή. Βλέπε και πράγματι, τη αληθεία.
τω πνεύματι	= κατά το πνεύμα πτωχός τω πνεύματι = ταπεινόςΜακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι = ευτυχισμένοι οι ταπεινοί(από τους «Μακαρισμούς» του Ευαγγελίου)
υπαιτιότητι	= από υπαιτιότητα, εξαιτίαςΟλα έγιναν υπαιτιότητί μου.
φύσει	= εκ φύσεως, από τη φύση του, λόγω της φύσηςτουΕίναι φύσει αδύνατον να συμβεί κάτι τέτοιο. Στη γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής συλλαβή με η, ω ή δίφθογγο είναι φύσει μακρά, ενώ συλλαβή με βραχύ που ακολουθείται από δύο ή περισσότερασύμφωνα ή διπλό σύμφωνο είναι θέσει μακρά.
φωνή βοώντος εν τη ερήμω	= φωνή κάποιου που φωνάζει στην έρημο, μεταφορικά:δεν ακούει κανένας, δεν υπάρχει καμιά ανταπόκρισηΦωνή βοώντος εν τη ερήμω, ετοιμάσατε την οδόν του Κυρίου(Κατά Μάρκον 1-3). Εγώ τα είπα, εγώ τα άκουσα! Φωνή βοώντος εν τη ερήμω!.
χάριτι Θεία, Θεία χάριτι	= με Θεία χάρη, με τη χάρη του Θεού, με τηνεύνοια του ΘεούΧάριτι Θεία ξεπεράσαμε τον κίνδυνο.
ψυχή τε και σώματι	= (με την ψυχή και με το σώμα) = με όλες τιςδυνάμεις, ολοκληρωτικάΑφοσιώθηκε σ’ αυτόν το σκοπό ψυχή τε και σώματι.
ως εν ονείρωεν ονείρω	= σαν σε όνειρο, μακριά από την πραγματικότητα,αχνά και απροσδιόριστα = σε όνειρο, μέσα σε όνειροΈννοιωσε σαν υπνωτισμένος? πέρασαν μπροστά από τα μάτια του σκηνές αχνέςκι ασύνδετες? ως εν ονείρω. όνειρο εν ονείρω = κατάσταση στην οποία βλέπει κανέναςόνειρο μέσα σε όνειρο.
ως εν ουρανώ	= όπως στον ουρανό (Από την Κυριακή προσευχή)ως εν ουρανώ και επί της γης = όπως στον ουρανό έτσι καιπάνω στη γη.
ως εν παρόδω ελέχθη	= όπως ελέχθη παρενθετικάΒλέπε εν παρόδω.

Τα στοιχεία της σελίδας αυτής αντλήθηκαν, κατά το σημαντικότερο μέρος τους, από τις σελίδες του ηλεκτρονικού περιοδικού Ορόγραμμα της Ελληνικής Εταιρείας Ορολογίας (ΕΛΕΤΟ). Πηγή : http://www.teicrete.gr/users/kutrulis/Glosika/dotiki.htm

Βασικοί ορθογραφικοί κανόνες της δημοτικής γλώσσας
Στις αράδες που ακολουθούν συνοψίζονται οι βασικοί ορθογραφικοί κανόνες για τη δημοτική γλώσσα. Οι κανόνες αυτοί στηρίζονται στη γραμματικής της ελληνικής γλώσσας που διδάσκεται στα ελληνικά σχολειά.
Περιεχόμενα			Κανόνες του μονοτονικού συστήματος | Τα διαλυτικά | Το τελικό ν | Συλλαβισμός | Γράφονται με μια λέξη | Λέξεις με κεφαλαίο ή μικρό το πρώτο γράμμα | Κλίση ονομάτων | Επίθετα και παραθετικά | Ρήματα | Μετοχές | Δοτική | Το μέσα | Ξενόγλωσσες λέξεις | Ως ή σαν | Αριθμοί |
Το μονοτονικό σύστημα	1. Οι μονοσύλλαβες λέξεις δεν παίρνουν τονικό σημάδι.Θεωρούνται μονοσύλλαβοι και μένουν άτονοι οι συνιζημένοι τύποι, π.χ., μια, για, γεια, πια, ποιος, ποια, ποιο, νιος κτλ. Προσοχή στη διαφορά: δυο – δύο, μια – μία, το βιος – ο βίος κτλ. Οι μονοσύλλαβες προστακτικές, ακόμα κι όταν ακολουθούνται από δύο εγκλιτικά, δεν παίρνουν τονικό σημάδι, π.χ., πες μου το, φα του τα, δες του τα κτλ. Εξαιρούνται και παίρνουν τονικό σημάδι: Ο διαζευκτικό σύνδεσμος ή, π.χ., Ή η μητέρα ή ο πατέρας. Τα ερωτηματικά πού και πώς, είτε βρίσκονται σε ευθεία ερώτηση είτε σε πλάγια, π.χ., Πού πήγες; [ευθεία] Δε μας είπες πού πήγες. [πλάγια] Τα πού και πώς παίρνουν τονικό σημάδι και στις ακόλουθες περιπτώσεις: Πού να σου τα λέω. Από πού κι ως πού. Πού και πού. Αραιά και πού. Του έστειλες το γράμμα; Πώς! Πώς βαριέμαι! Κοιτάζω πώς και πώς να τα βολέψω. Το που (όταν είναι επίρρημα, αντωνυμία ή σύνδεσμος) και το πως (όταν είναι σύνδεσμος) δεν παίρνουν τονικό σημάδι, π.χ.: Αυτό που σου είπα. Μας είπε πως τον λένε Απόστολο. Οι αδύνατοι τύποι των προσωπικών αντωνυμιών (μου, σου, του, της, τον, την, το, μας, σας, τους, τα), όταν στην ανάγνωση υπάρχει περίπτωση να θεωρηθούν εγκλιτικές, π.χ., ο πατέρας μού είπε (= ο πατέρας είπε σε μένα), αλλά, ο πατέρας μου είπε (= ο δικός μου πατέρας είπε). Οι μονοσύλλαβες λέξεις, όταν προφέρονται μαζί με τους ρηματικούς τύπους μπω, βγω, βρω, ‘ρθω, σ’ όλα τα πρόσωπα και τους αριθμούς, δέχονται τον τόνο τους, π.χ., θά μπω (προφέρεται δυνατότερα το θά), ενώ θα μπω (προφέρεται δυνατότερα το μπω), θά μπεις – θα μπεις κτλ. 2. Τονικό σημάδι (΄) παίρνει κάθε λέξη που έχει δύο ή περισσότερες συλλαβές. Αυτό ισχύει και στην περίπτωση που η λέξη παρουσιάζεται ως μονοσύλλαβη ύστερα από έκθλιψη ή αποκοπή· όχι, όμως, όταν έχει χάσει τονισμένο φωνήεν από αφαίρεση. Παίρνουν τονικό σημάδι  μονοσύλλαβες λέξεις μετά από αποκοπή: φέρ’ το, κόψ’ το, άσ’ το κτλ. Παίρνουν τονικό σημάδι μονοσύλλαβες λέξεις μετά από έκθλιψη: πάντ’ ανοιχτά, είν’ ανάγκη, ήρθ’ αυτός, μήτ’ εσύ κτλ. Προσοχή!  Ένας ρηματικός τύπος που έμεινε άτονος από αφαίρεση δεν ανεβάζει το τονικό σημάδι στην προηγούμενη λέξη, π.χ.· μου ‘φερε, τα ‘δειξε, τα ΄ριξε, θα ΄θελα, που ΄ναι (αλλά, πού ‘ναι;), μου ‘πε κτλ. 3. Ο τόνος του εγκλιτικού ο οποίος ακούγεται στη λήγουσα των προπαροξύτονων λέξεων σημειώνεται, π.χ.: ο μέντοράς μας, κράτησέ μου το κτλ. Το ίδιο γίνεται στο πρώτο από δύο εγκλιτικά, όταν προηγείται παροξύτονη λέξη, π.χ.: δώσε μού το, φέρε μάς τους κτλ.
Τα διαλυτικά	Τα διαλυτικά σημειώνονται πάνω από το ι ή το υ για να δείξουμε ότι το ι ή το υ πρέπει να τα προφέρουμε χωριστά από το προηγούμενο φωνήεν (α, ε, ο, υ), π.χ.: θεϊκός, ευνοϊκός, παρανοϊκός, μυϊκός, ξεϋφαίνω, αϊτός, αϋπνία, οϊμέ κτλ.Δε σημειώνουμε τα διαλυτικά όταν το προηγούμενο φωνήεν παίρνει τόνο (π.χ., νεράιδα, πλάι κτλ.)· και όταν δεν έχουμε δίψηφο φωνήεν (π.χ., διυλιστήριο, πρωί, Μωυσής κτλ.). Παρατήρηση: Ο συνδυασμός των πλήκτρων για την εισαγωγή των διαλυτικών στο κείμενο είναι: Shift + (πλήκτρο οξείας) + (φωνήεν). Ο αντίστοιχος συνδυασμός πλήκτρων για διαλυτικά και τόνο μαζί, είναι: Ctrl + Alt + (πλήκτρο οξείας) + (φωνήεν).
Το τελικό ν	Αν αμφιβάλλετε, η συμβουλή είναι: Καλύτερα ένα ν περισσότερο παρά ένα λιγότερο.1. Το τελικό ν διατηρείται πάντοτε: στην προσωπική αντωνυμία γένους αρσενικού του δεύτερου προσώπου τον: τον είδα, τον βρήκα, τον δέχτηκα κτλ. στο αρσενικό άρθρο τον μπροστά από κύρια ονόματα (προσώπων, μηνών, ποταμών κτλ.), συντμήσεις, αρκτικόλεξα και ξένους όρους, που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως ουδετέρου γένους· επίσης προ επιθέτου ή μετοχής, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται μακριά από το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό. στο τροπικό επίρρημα και το χρονικό σύνδεσμο σαν (στη λογοτεχνία ακολουθεί τις περιπτώσεις 2 και 3): σαν γυαλί, σαν χρυσάφι, σαν θέλεις, κτλ. στο αρνητικό μόριο δεν, για ν’ αποφεύγεται η σύγχυση με τον αντιθετικό σύνδεσμο δε. 2. Το τελικό ν διατηρείται: στο άρθρο τον και την, στο αριθμητικό και αόριστο έναν, στην τριτοπρόσωπη αντωνυμία την, στα άκλιτα μην, όταν η λέξη που ακολουθεί αρχίζει από φωνήεν ή στιγμιαίο σύμφωνο (κ, π, τ, μπ, ντ, γκ, τσ, τζ) ή διπλό γράμμα (ξ, ψ), π.χ.: τον αέρα, την καλύβα, έναν τεμπέλη, μην ντρέπεσαι, σαν ντομάτα. 2. Το τελικό ν χάνεται στις παραπάνω λέξεις (τον, την , έναν, την, μην), όταν η ακόλουθη λέξη αρχίζει από εξακολουθητικό σύμφωνο (β, γ, δ, ζ, θ, λ, μ, ν, ρ, σ, φ, χ), π.χ.: το βάκιλο, τη γελάδα, ένα δερβέναγα, τη θάλασσα, μη μείνεις, σα φωτιά.
Συλλαβισμός	1. Δύο σύμφωνα ανάμεσα σε δύο φωνήεντα συλλαβίζονται με το δεύτερο φωνήεν, όταν αρχίζει από αυτά τα σύμφωνα ελληνική λέξη, π.χ.: λά-σπη (σπήλαιο), κό-στος (στέρεος), έ-βγα (βγαίνω) κτλ.Σ’ όλες τι υπόλοιπες περιπτώσεις χωρίζονται και το πρώτο σύμφωνο πάει με το προηγούμενο φωνήεν, και το δεύτερο με το ακόλουθο, π.χ.: έρ-πης, βαθ-μός, δάφ-νη, τάγ-μα κτλ. 2. Τρία ή περισσότερα σύμφωνα ανάμεσα σε δύο φωνήεντα συλλαβίζονται με το ακόλουθο φωνήεν, όταν αρχίζει ελληνική λέξη τουλάχιστον από τα δύο πρώτα από αυτά, π.χ.: ά-στρο (στρώμα), ε-χθρός (χθες), αι-σχρός (σχήμα) κτλ. Αλλιώς χωρίζονται και το πρώτο σύμφωνο πάει με το προηγούμενο φωνήεν, τ’ άλλα με το ακόλουθο, π.χ.: άν-θρω-πος, εκ-στρα-τεί-α κτλ. 3. Τα δίψηφα μπ, ντ και γκ δε χωρίζονται στο συλλαβισμό, π.χ.: μπου-μπού-νας, πέ-ντε, μπα-γκέ-τα, σύ-γκρυο, γα-μπρός, ά-ντρας κτλ. 4. Τα δίψηφα φωνήεντα (ου, αι, ει, οι, υι), οι δίφθογγοι (αϊ, αη, οϊ, οη), οι καταχρηστικοί δίφθογγοι (ια, υα, οια, οιε, ιου, οιου κ.ά.) και οι συνδυασμοί αυ και ευ κατά το συλλαβισμό λογαριάζονται σαν ένα φωνήεν, π.χ.: αί-μα, νε-ράι-δα, ά-πια-στος, ναύ-της, αη-δό-νι, ρο-λόι, βόη-θα, θειά-φι, γυα-λί, αυ-λή, ευ-χή κτλ.
Γράφονται με μια λέξη	1. Τα αριθμητικά από το 13 μέχρι το 19, π.χ.: δεκατρία, δεκαπέντε, δεκαεφτά (δεκαεπτά) κτλ. Αλλά, είκοσι ένα (αλλά, Εικοσιένα), τριάντα πέντε, ενενήντα εννιά, εκατόν ένας, εκατόν τριάντα πέντε, εκατό δεκαεφτά κτλ.2. Οι αντωνυμίες: καθένας – καθεμιά – καθένα, καθετί, κατιτί, οποιοσδήποτε – οποιαδήποτε – οποιοδήποτε, οσοσδήποτε, οτιδήποτε. 3. Τα άκλιτα: απαρχής, απεναντίας, απευθείας, αφενός, αφετέρου, αφότου, αφού, δηλαδή, διαμιάς, ειδαλλιώς, ειδάλλως, ειδεμή, ενμέρει, ενόσω, εντάξει, εντέλει, εντούτοις, ενώ, εξαιτίας, εξάλλου, εξαρχής, εξής, εξίσου, επικεφαλής, επιπλέον, επιτέλους, εφάπαξ, εφεξής, εφόσον, καθ(ε)αυτό, καθεξής, καθόλου, καθόσον, καθότι, καθώς, καθωσπρέπει,  καλημέρα, καληνύχτα, καλησπέρα, καληώρα, καταγής, κατευθείαν, κιόλας, μεμιάς, μολαταύτα, μόλο (που), μολονότι, μολοντούτο, ολημέρα, ολημερίς, οληνύχτα, ολωσδιόλου, οποτεδήποτε,  οπουδήποτε, οπωσδήποτε, παραλίγο, παρόλο (που), παρότι, προπαντός,  προπάντων, σάμπως,  τώντις, τωόντι, υπόψη, ωσότου, ώσπου, ωστόσο. 4. Η πρόθεση σε (σ’) με τη γενική και την αιτιατική του άρθρου: στου, στη, στο, στης, στων κτλ. Προσοχή, γράφεται χωριστά και μ’ απόστροφο η αντωνυμία σου: σ’ το δίνω, σ’ το ‘στειλα κτλ. 5. Γράφονται με δύο λέξεις: καλώς όρισες, καλώς τον (την, το), μετά χαράς, τέλος πάντων, και οι λόγιες εκφράσεις: εν μέρει, κατ’ εξοχήν κ.ά. 6. Γράφονται με μια ή με δυο λέξεις, κατά την περίσταση και με διαφορετικό τονισμό: πάρα κάτω – παρακάτω, πάρα πέρα – παραπέρα, πάρα πάνω – παραπάνω, τόσος δα – τοσοσδά και τα παρόμοια. 7. Ρηματικές φράσεις στις οποίες έχει χαθεί η αίσθηση ότι αποτελούνται από χωριστές λέξεις: δώστου, σούρτα φέρτα κτλ. Π.χ. «… και δώστου να κλαίε μ’ αναφιλητά». Αλλά, «δώσ’ του λεφτά να πάρει ψωμί.»
Λέξεις με κεφαλαίο ή μικρό το πρώτο γράμμα	1. Γράφονται με κεφαλαίο στην αρχή:τα κύρια ονόματα, π.χ.: Μπάμπης, Μανόλης, Όμηρος, Πλάτων κτλ. τα ονόματα τόπων, επωνυμίες ιδρυμάτων, πανεπιστημιακών σχολών, εταιρειών, συλλόγων, ονόματα δρόμων κ.ά., π.χ.: Ηράκλειο, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Ασπίς Χρηματιστηριακή, Σύλλογος Διαζευγμένων, Οδός Παπαχαραλάμπη κτλ. τα εθνικά και τα τοπωνυμικά, π.χ.: Έλληνας, Ρωμαίος, Αθηναίος, Λακκιώτης κτλ. τα ονόματα των μηνών, των ημερών της εβδομάδας, των εορτών και σημαντικών ιστορικών γεγονότων ή επετείων π.χ.: Ιούλιος, Δευτέρα, Πάσχα, Ραμαζάνι, Γαλλική Επανάσταση, Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος κτλ. οι λέξεις Θεός, Χριστός, Άγιο Πνεύμα, Παναγία, τα συνώνυμα των προηγουμένων καθώς και καθετί που σχετίζεται με το θείο, π.χ.: Πανάγαθος, Σωτήρας, Αμνός, Θεία Πρόνοια, Μεγαλόχαρη, Ζωοδόχος Πηγή, Βούδας, Αλλάχ, Μεγάλο Πνεύμα κτλ. λέξεις που κρίνεται σκόπιμο να εξαρθεί το νόημά τους: Πρόεδρος της Βουλής τίτλοι τιμής: Αξιωματικός της Λεγεώνας της Τιμής, Βαρώνος, Δούκας κτλ. η λέξη άγιος όταν δηλώνει εκκλησία ή δρόμο: Άγιος Φανούριος, οδός Αγίου Κωνσταντίνου κτλ. τα ονόματα των έργων της λογοτεχνίας και της τέχνης: ο “Προμηθεύς Δεσμώτης” του Αισχύλου, η “Οδύσσεια” του Καζαντζάκη, ο πίνακας “Το Κρυφό Σχολειό” του Γύζη, η “Ωραία Κοιμωμένη” του Χαλεπά κτλ. 3. Γράφονται με μικρό γράμμα στην αρχή: όλες οι λέξεις που παράγονται από τα προηγούμενα, π.χ: ομηρικά έπη, ελληνική ποίηση, σολωμική ποίηση, αθηναϊκά έθιμα, κυριακάτικο γεύμα, αυγουστιάτικες ζέστες (αλλά, Οκτωβριανή Επανάσταση), πασχαλινό αρνί, ελληνικός, αγγλικός, σωτηριολογικά θέματα κτλ. τα επίθετα που σημαίνουν οπαδούς θρησκειών: χριστιανός, μωαμεθανός, βουδιστής, καθολικός κτλ.
Κλίση ονομάτων	1. Τα θηλυκά σε -η (σκέψη, κυβέρνηση κτλ.) σχηματίζουν τη γενική σε -ης και σε -έως, π.χ.: σκέψης και σκέψεως, κυβέρνησης και κυβερνήσεως κτλ. Όσα, όμως, έχουν λαϊκή προέλευση, μόνο σε -ης: θύμηση – θύμησης, γέμιση – γέμισης κτλ.2. Τα προπαροξύτονα, αρσενικά και θηλυκά σε -ος κατεβάζουν τον τόνο στην παραλήγουσα στη γενική του ενικού και στη γενική και αιτιατική του πληθυντικού: ο δήμαρχος – του δημάρχου – των δημάρχων – τους δημάρχους η διάμετρος – της διαμέτρου – των διαμέτρων – τις διαμέτρους. Διατηρούν τον τόνο στην προπαραλήγουσα, σ’ όλες τις πτώσεις ενικού και πληθυντικού, οι πολυσύλλαβες και οι λαϊκές λέξεις: του αντίκτυπου, του ανήφορου, του εξάψαλμου, του καλόγερου, του ρινόκερου, του γκόμενου, του παίδαρου κτλ. 3. Τα προπαροξύτονα ουδέτερα σε -ο κατεβάζουν τον τόνο στην παραλήγουσα στη γενική ενικού και πληθυντικού, π.χ.: το άτομο – του ατόμου – των ατόμων, το συμβούλιο – του συμβουλίου – των συμβουλίων, κτλ. Διατηρούν τον τόνο στην προπαραλήγουσα, σ’ όλες τις πτώσεις, οι πολυσύλλαβες και οι λαϊκές λέξεις, π.χ.: του σίδερου, του σέλινου κτλ.
Επίθετα και παραθετικά	1. Τα παραθετικά επιθέτων και επιρρημάτων σχηματίζουν τις καταλήξειςσε -ώτερος, -ώτατος, -ώτερα, ώτατα, όταν προέρχονται από τοπικά επιρρήματα σε -ω, π.χ.: (άνω) ανώτερος – ανώτατος, (κάτω) κατώτερος – κατώτατα. σε -ύτερος, -ύτατος, -ύτερα, ύτατα, όταν προέρχονται από επίθετα που λήγουν σε -ύς, π.χ.: βαθύς – βαθύτερος – βαθύτατος – βαθιά – βαθύτερα – βαθύτατα κτλ. 2. Τα επίθετα κατά την κλίση τους φυλάγουν τον τόνο στη συλλαβή που τονίζεται η ονομαστική του αρσενικού, π.χ.: όμορφος – όμορφη – όμορφο – όμορφου – όμορφης – όμορφων – όμορφους κτλ. Όταν, όμως, τα επίθετα χρησιμοποιούνται ως ουσιαστικά, κατεβάζουν τον τόνο, το ίδιο συμβαίνει και με τις μετοχές, π.χ.: η κατάσταση του αρρώστου (αλλά, η κατάσταση του άρρωστου παιδιού), τα αιτήματα των εργαζομένων (αλλά, τα αιτήματα των εργαζόμενων γυναικών) κτλ. 3. Στα επίθετα σε -ύς, -ιά, -ύ, το υ της κατάληξης των αρσενικών και των ουδετέρων διατηρείται μόνο στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική του ενικού, στις άλλες πτώσεις γράφεται ι, π.χ.: ελαφρύς – ελαφριού – ελαφριές – ελαφριά κτλ. 4. Τα επίθετα σε -ης, ης, -ες, σχηματίζουν τη γενική του ενικού σε -ους, την αιτιατική στο αρσενικό και θηλυκό σε -η και τον πληθυντικό σε -εις και το πληθυντικό του ουδετέρου σε -η, π.χ.: συνεχής – συνεχούς – συνεχή – τα συνεχή κτλ. 5. Στα επίθετα σε ής, -ιά, -ί, το η των αρσενικών διατηρείται μόνο στην ονομαστική, αιτιατική, κλητική του ενικού, στις άλλες πτώσεις γράφεται ι, π.χ.: θαλασσής – θαλασσιού – θαλασσιούς – θαλασσιές – θαλασσιά.
Ρήματα	1. Όσα ρήματα αρχίζουν από σύμφωνο παίρνουν εμπρός από το θέμα, στον παρατατικό και στον αόριστο της οριστικής ένα ε-, το ε- αυτό λέγεται αύξηση. Η αύξηση διατηρείται όταν τονίζεται, ενώ χάνεται όταν δεν τονίζεται, π.χ.: έλυνα – έλυνες – λύναμε – λύνατε κτλ.Τα ρήματα θέλω, ξέρω, πίνω παίρνουν αύξηση η- αντί ε-, π.χ.: ήθελα, ήξερα, ήπια κτλ. 2. Όσα ρήματα αρχίζουν από φωνήεν ή δίψηφο δεν παίρνουν αύξηση, π.χ.: ανάβω – άναβα, ορίζω – όρισα κτλ. Εξαιρούνται τα ρήματα: έχω – είχα, έρχομαι – ήρθα, είμαι – ήμουν. 3. Οι καταλήξεις της υποτακτικής, ενεργητικής, και παθητικής φωνής γράφονται με ει και ο, καθώς και της προστακτικής με ει, όπως στην οριστική, π.χ.: να γράφει, θα δεθεί, δεθείτε, αγαπηθείτε, να γράφομαι, όταν έρχομαι κτλ. 4. Στα νεοελληνικά ρήματα που αρχίζουν από ρ, οι αυξημένοι τύποι δε διπλασιάζουν το ρ, π.χ.: ρίχνω – έριξα, ράβω – έραψα κτλ.
Μετοχές	1. Η παθητική μετοχή σε -μένος, γράφεται με δυο μ μόνο στα ρήματα που έχουν χαρακτήρα π, β, φ, πτ, π.χ.: εγκαταλείπω – εγκαταλειμμένος, ράβω – ραμμένος, γράφω – γραμμένος, απορρίπτω – απορριμμένος κτλ.Η μετοχή σε -μένος, είναι κλιτή, έχει τρία γένη και δύο αριθμούς και ισοδυναμεί με επίθετο (βλ. επίθετα και παραθετικά) Επίσης, η παθητική μετοχή τελειώνει σε: α) -ημένος (με η): στα ρήματα της δεύτερης συζυγίας (π.χ. αγαπημένος < αγαπιέμαι) β) -σμένος: σε ρήματα της πρώτης συζυγίας και σε μερικά της δεύτερης (π.χ. χτισμένος < χτίζομαι, δυστυχισμένος < δυστυχώ). Το ι, η, υ, ει, οι που έχουν τα ρήματα της πρώτης συζυγίας στην παραλήγουσα της οριστικής ενεστώτα διατηρείται και στη μετοχή (π.χ. δροσισμένος < δροσίζομαι, δακρυσμένος < δακρύζω). γ) -ωμένος (με ω): όταν τονίζεται στην παραλήγουσα (π.χ. τεντωμένος < τεντώνομαι) δ) -όμενος (με ο): όταν τονίζεται στην προπαραλήγουσα (π.χ. ενδιαφερόμενος < ενδιαφέρομαι) ε) -ώμενος (με ω): όταν τονίζεται στην προπαραλήγουσα (π.χ. εκτιμώμενος < εκτιμώμαι) 2. Η άκλιτη ενεργητική μετοχή σε -οντας, όταν είναι άτονη γράφεται με ο, όταν τονίζεται γράφεται με ω, π.χ.: κόβοντας, γράφοντας, αλλά γελώντας, τραγουδώντας κτλ. Εξαιρείται το όντας. 3. Στη δημοτική γλώσσα, ιδιαίτερα στο γραπτό και στον επιστημονικό λόγο, γίνεται μεγάλη χρήση των αρχαίων τύπων των μετοχών των ρημάτων. Ο πίνακας των αρχαίων μετοχών περιλαμβάνει τις συχνότερα εμφανιζόμενες, μαζί με σχόλια για τη σημασία και τη χρήση τους.
Δοτική	Η δοτική πτώση των ονομάτων δεν υπάρχει στη νεοελληνική γραμματική και γλώσσα. Παρ’ όλα αυτά, όμως, φράσεις και γλωσσικά “απολιθώματα” της αρχαίας ελληνικής, εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται τόσο στο γραπτό όσο και στον προφορικό λόγο. Ο πίνακας δοτικών της καθομιλούμενης περιλαμβάνει τις συχνότερα απαντούμενες, μαζί με σχόλια για τη σημασία και τη χρήση τους.
Το μέσα	Το τοπικό επίρρημα μέσα:1. Γράφεται μες όταν ακολουθούν οι λέξεις στο(ν), στη(ν), στο, στους, στις, στα, π.χ.: μες στον τόπο, μες στην τάξη, μες στις αυλές, μες στα πράγματα κτλ. 2. Γράφεται μέσ’ όταν ακολουθεί η πρόθεση από, π.χ.: μέσ’ απ’ τα βάσανα, μέσ’ απ’ τη φωτιά κτλ.
Ξενόγλωσσες λέξεις	Οι λέξεις που μπήκανε στη γλώσσα μας, στα νεότερα χρόνια, από ξένες γλώσσες γράφονται με την απλούστερη μορφή, π.χ.: τάλιρο, μπίρα, χολ, τρένο, σονέτο, φίλντισι κτλ.
Ως ή σαν	Το επίρρημα ως χρησιμοποιείται και στη δημοτική αντί του σαν για να δηλωθεί ιδιότητα του αντικειμένου ή του υποκειμένου, π.χ.: η σημασία του νερού ως φυσικού πόρου. Στις περιπτώσεις αυτές η πτώση που ακολουθεί το ως πρέπει να συμφωνεί με την πτώση του αντικειμένου ή υποκειμένου, του οποίου την ιδιότητα επεξηγεί.
Αριθμοί		Μία λέξη ή πολλές. Γράφονται με μια λέξη μόνο τα αριθμητικά από το 13 μέχρι το 19, π.χ.: δεκατρία, δεκαπέντε, δεκαεφτά (δεκαεπτά) κτλ. Αλλά, είκοσι ένα (εξαιρείται το Εικοσιένα), τριάντα πέντε, ενενήντα εννιά, εκατόν ένας, εκατόν τριάντα πέντε, εκατό δεκαεφτά κτλ.Χωρισμός χιλιάδων. Οι αριθμοί με τέσσερα ψηφία και πάνω χωρίζονται σε ομάδες των τριών ψηφίων για ευκολία στην ανάγνωση και στην κατανόηση. Στα μη επιστημονικά κείμενα ο διαχωρισμός γίνεται με τη χρήση της τελείας (στα επιστημονικά κείμενα υπάρχει διαφοροποίηση). Ενιαία, χωρίς διαχωρισμό, γράφονται οι τετραψήφιες χρονολογίες, οι αριθμοί λαχείων, σελίδων, νόμων, πρωτοκόλλων διοικητικών εγγράφων, εγκυκλίων και οδών. Ενιαία, επίσης, γράφονται οι αριθμοί τηλεφώνων,  κυκλοφορίας των οχημάτων, οι τραπεζικοί λογαριασμοί όπως και κάθε άλλη κωδικοποίηση με χρήση αριθμών (αριθμός δελτίου ταυτότητας, φορολογικού μητρώου κτλ.). Π.χ.: Το 2004, 3.769 μηχανές, το 15.000 π.Χ., σελίδα 15263, η απόφαση 12365, το τηλέφωνο μου είναι 69363625, το ΑΦΜ της Χ είναι 025263265, Ολογράφως ή αριθμητικά. Στα επιστημονικά κείμενα οι αριθμοί γράφονται πάντοτε με ψηφία. Στα δημόσια έγγραφα και στα νομικά κείμενα γίνεται ταυτόχρονη χρήση και των μορφών· πρώτα γράφεται ο αριθμός με ψηφία και ακολουθεί η μέσα σε παρενθέσεις ολόγραφη αναγραφή του. Στα πεζά κείμενα, στα άρθρα, στις εκθέσεις κτλ., δεν υπάρχει ενιαίος κανόνας. Μπορούν όμως να ακολουθηθούν οι παρακάτω οδηγίες: Στην αρχή της φράσης οι αριθμοί γράφονται ολογράφως, εξαιρούνται οι μεγάλοι αριθμοί. Οι αριθμοί νόμων, άρθρων, λαχείων, σελίδων, εγκυκλίων, διευθύνσεων και λοιπών παρόμοιων, γράφονται με ψηφία. Οι μεγάλοι αριθμοί, πρακτικά οι αριθμοί με περισσότερα από τέσσερα ψηφία, γράφονται με ψηφία. Τα ποσοστά γράφονται με ψηφία και ακολουθεί το σύμβολο “%” αφού παρεμβληθεί ημιδιάστημα (Ctrl + Shift + Space). Οι ημερομηνίες και οι χρονολογίες γράφονται με ψηφία. Σε νομικά και οικονομικά κείμενα όμως, μπορεί να δηλωθούν και ολογράφως. Η ώρα γράφεται με ψηφία όταν δηλώνεται με ακρίβεια μεγαλύτερη του λεπτού, δηλαδή με δευτερόλεπτα, εκατοστά του δευτερολέπτου κτλ. Οι γεωγραφικές συντεταγμένες γράφονται πάντοτε με ψηφία όταν δηλώνονται με ακρίβεια μεγαλύτερη της μοίρας. Τα κλάσματα γράφονται ολογράφως όταν ο αριθμητής και ο παρονομαστής γράφονται με μια λέξη. Σ’ όλες τις υπόλοιπες περιπτώσεις καθώς και τα μικτά κλάσματα δηλώνονται με ψηφία. Οι θερμοκρασίες γράφονται με ψηφία. Οι διαστάσεις γράφονται με ψηφία. Τακτικά και λοιπά. Γράφονται ολογράφως τακτικά αριθμητικά επίθετα, πολλαπλασιαστικά και υποπολλαπλασιαστικά, αναλογικά και περιληπτικά επίθετα καθώς και τα σύνθετα που προσδιορίζουν αριθμητικά το αντικείμενο, π.χ.: δέκατος τρίτος, εννιαπλάσιος, υποδεκαπλάσιος, τρακοσαριά, διακοσάρα, δεκαεπτασύλλαβος κτλ. Πάγιες φράσεις. Οι αριθμοί που περιλαμβάνονται σε στερεότυπες φράσεις γράφονται ολογράφως, π.χ.: Τα έχει τετρακόσια – Παίρνει τρεις κι εξήντα – Πέρασε από σαράντα κύματα – Ένα κι ένα κάνουν δύο κτλ.
Πηγές:1. Οδηγός της νεοελληνικής γλώσσας, επιμ. Άννα Ιορδανίδου, εκδόσεις Πατάκη. 2. Χανδριώτης, Ελλάδιος, Προφορά και στίξη, Λευκωσία 1972. 3. Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη – Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Νεοελληνική Γραμματική (της Δημοτικής), Θεσσαλονίκη 1973. 4. Ελληνικό Λεξικό, Τεγόπουλος-Φυτράκης. 5. Σακελλαρίου, Χάρης, Κλιτικό λεξικό δημοτικής, εκδόσεις Ι. Σιδέρης, Αθήνα. 6. Κριαράς Εμμανουήλ, Νέο ελληνικό λεξικό της σύγχρονης δημοτικής γλώσσας, Εκδοτική Αθηνών. Πηγή : http://www.teicrete.gr/users/kutrulis/Glosika/Orthografia.htm

1.Προκαταρκτικές επισημάνσεις

• Το ποίημα ανήκει στην ομώνυμη ποιητική συλλογή.

• Η συλλογή αυτή δημοσιεύτηκε το 1988 και έχει ως θέμα τον ονειρικό αγώνα του ποιητή με το ποίημα.

• Κινητήρια δύναμη του ποιήματος είναι η ουσία της ποίησης και όσοι προσβλέπουν σ’ αυτή.
• Ο τόνος είναι αφηγηματικός, το δε ύφος κοφτό και κουβεντιαστό.

• Ο αφηγητής αναφέρεται στους πολλούς που δεν σχετίζονται με την ποίηση και σε εκείνους τους λίγους που προσπαθούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτή, χωρίς ίσως το προσδοκώμενο αποτέλεσμα.

• Η εισχώρηση στα ενδότερα της ποίησης δεν είναι εύκολη. Τούτο μαρτυρεί ο τίτλος και η όλη εξέλιξη της αφήγησης.

• Ο τίτλος, πιο ειδικά, υποδηλώνει την αξιοποίηση ποιητικών συνθέσεων που πιθανώς να επέτρεπαν στον ποιητή να περάσει την πόρτα της ποίησης, να προσεγγίσει δηλαδή την ποιητική τέχνη.

• Ο ποιητής εκφράζει βαθιά νοήματα με απλό, καθημερινό λεξιλόγιο, αλλά και με συμβολισμούς ή μεταφορικές προεκτάσεις.

• Ο ποιητής επιχειρεί να απαντήσει στο ερώτημα «τι είναι ποίηση;».

 

2. Ερμηνεία και κατανόηση

Στ. 1:

• Μια πρώτη απόπειρα του ποιητή να ορίσει την ποίηση.

• Πώς ορίζεται; Ως πόρτα ανοικτή.

• Φαίνεται δηλαδή να είναι προσιτή σε όλους.

Στ. 2-5:

• Η ποίηση τελικά δεν είναι άμεσα προσιτή στον καθένα, αλλά έχει και περιέχει κάτι βαθύτερο.

• Όσοι δεν την αντιμετωπίζουν στο πραγματικό της βάθος και παραγνωρίζουν τα ενδότερα νοήματά της, πώς μπορούν να βρουν την πόρτα της ανοικτή;

• Αυτό συμβαίνει με τους πολλούς: την αντικρίζουν επιφανειακά και αδιάφορα: δεν είναι σε θέση να την αποτιμούν δημιουργικά, να την προσεγγίζουν ως ανώτερη πράξη αίσθησης και πνευματικής ευωχίας.

• Το αποτέλεσμα είναι να την προσπερνούν, αλλά εξίσου να τους προσπερνά και η ποίηση δια του ποιητή.

• Υπάρχουν όμως και ορισμένοι που πλησιάζουν την ανοικτή πόρτα της ποίησης με μεγαλύτερο ενδιαφέρον, με προσεκτική ματιά, με περισσότερη ευαισθησία και «κάτι βλέπουν».

• Γοητεύονται απ’ αυτό που βλέπουν.

• Δεν βλέπουν βέβαια όλοι το ίδιο.

• Ο καθένας μαγεύεται από κάτι διαφορετικό και δοκιμάζει να διαβεί την ανοικτή πόρτα.

• Ο ένας έλκεται ίσως από τη μαγεία των λέξεων, ο άλλος από τα παρελαύνοντα νοήματα ή απόαντίστοιχες ποιητικές εικόνες, συγκεκριμένες αξίες και ιδέες.

• Άλλοι επίσης βρίσκουν τη λύτρωσή τους στην ποίηση, υπερβαίνουν υπαρξιακά αδιέξοδα, επικοινωνούν εσωτερικά με τον εαυτό τους και με τους άλλους, χαράσσουν ή εκφράζουν κοινωνικούς στόχους και προσδοκίες, γενικώς βρίσκουν εκείνο το κάτι που συναρπάζει την ψυχή τους ή τους ανυψώνει πνευματικά.

Στ. 6-7:

• Όταν όμως δοκιμάζουν να διαβούν την πόρτα, αυτή κλείνει και μένουν απ’ έξω.

• Τι σημαίνει αυτό για την εξέλιξη της σκέψης του ποιητή;

• Πως η ουσία της ποίησης δεν «ξεκλειδώνεται», ήτοι δεν αποκαλύπτεται με την πρώτη ματιά.

• Ενέχει ανεξερεύνητα βάθη και πρέπει κανείς να ατενίζει προς τούτα.

• Από εδώ εκκινεί ο ποιητής για να διερευνήσει την ουσία της:

• Να αναζητήσει μαζί με τον ευαίσθητο ποιητικά αναγνώστη το κλειδί, την οδό αποκάλυψης [ή και ανακάλυψης] της ποιητικής αλήθειας.

• Δεν υπάρχουν πολλά κλειδιά που τους εισάγουν στον οίκο της ποίησης παρά μόνο ένα.

• Αυτό ψάχνουν να βρουν, χωρίς ωστόσο να έχουν μια απαντοχή.

• Η αναζήτηση εξελίσσεται σε αγωνιώδη προσπάθεια να πατήσουν τα άδυτα του ποιητικού χώρου, να ικανοποιήσουν τις πνευματικές τους ανησυχίες.

• Η ποίηση δεν είναι, εν τέλει, ένα εμπορεύσιμο αγαθό, προορισμένο να ικανοποιεί τα κατώτερα ένστικτα του καθένα.

• Αντίθετα η κατάκτησή της, η απόλαυσή της, η αληθινή της αξία ταυτίζεται με τον αγώνα της σκέψης και της γραφής χωρίς αρχή και τέλος.

Στ. 8-10:

• Οι ποιητές ξοδεύουν ολόκληρη τη ζωή τους, αλλά δεν κατορθώνουν ν’ ανοίξουν την πόρτα, να απολαύσουν εκείνους τους πνευματικούς χυμούς που είναι αντάξιοι ενός ποιητικού έργου.

• Η ανύψωση εν τέλει στο επίπεδο της αληθινής ποίησης δεν είναι δεδομένη για τον καθένα ούτε ζήτημα μιας απλής ευάρεστης διάθεσης.

• Απεναντίας απαιτεί κόπους, διαρκή προσπάθεια, θυσία ίσως ολόκληρης ζωής, χωρίς μάλιστα να είναι βέβαιη η ποθητή πραγμάτωση.

• Το ευκταίο ή επιθυμητό δεν γίνεται εύκολα πραγματικό στην ποίηση.

• Η υψηλή ποίηση παραμένει πάντοτε το ζητούμενο και δεν έχει οριστικό τέλος.

• Η όλη γοητεία του ωραίου ποιητικού ταξιδιού δεν βρίσκεται στο αποτέλεσμα ή στο προσδοκώμενο, αλλά στην αγωνία της αναζήτησης, στη δραματική της τροπή.

Στ. 11-13:

• Σημάδια αυτής της δραματικής τροπής είναι οι απεγνωσμένες προσπάθειες όσων εννοούν να επιμένουν ποιητικά.

• Δεν μπορούν να βρουν το κλειδί και γι’ αυτό φτιάχνουν αντικλείδια, γράφουν δηλαδή ποιήματα, μήπως και μπορέσουν να προσεγγίσουν για λίγο την ουσία ή την αλήθεια της ποίησης.

• Τα αντικλείδια, ήτοι τα ποιήματα που γράφονται με ζέση, με πνοή και με ευαισθησία, είναι πολλά και μεθερμηνεύουν τον διακαή πόθο της ανθρώπινης ψυχής μαζί και του νου να ομιλήσουν τη γλώσσα της αυθεντικής ποίησης.

• Το κλειδί όμως της ποίησης ως τέτοιας είναι ένα και μοναδικό· δεν μπορεί να αντικατασταθεί από τα διάφορα αντικλείδια.

• Η ανθρώπινη προσπάθεια βέβαια συνεχίζεται, δεν σταματά ούτε κατ’ ελάχιστο, ακόμη και όταν συναισθάνεται ή συνειδητοποιεί, κατά την εξέλιξη της ποιητικής πράξης, ότι η πόρτα της ποίησης είναι ερμητικά, οριστικά κλειστή.

• Ιδού το κορυφαίο δράμα, το αίνιγμα της ποιητικής μας συνθήκης!

• Όσο ο άνθρωπος-ποιητής [και ποιητής-άνθρωπος] πιστεύει ότι πλησιάζει την ποιητική αλήθεια, τόσο ετούτη αποσύρεται.

• Τον σαγηνεύει, τον εμπνέει, τον προδιαθέτει να εκφραστεί ποιητικά, αλλά όταν ό ίδιος αφοσιώνεται σ’ αυτήν και εισδύει στο βάθος της, η ίδια δεν είναι εκεί, απομακρύνεται από κοντά του, περισυλλέγεται στην αλήθεια της, γίνεται παρούσα-απούσα.

• Παρούσα με τη μορφή των ποιημάτων, αλλά απούσα με το διαιώνιο και γι’ αυτό απρόσιτο για τον δημιουργό-ποιητή βάθος της.

Στ. 14-18:

• Η παρουσία της ποίησης με τη μορφή των πολλών, των απειράριθμων ποιημάτων μέσα στο χρόνο δεν είναι κάτι το περιφρονητέο. Αξίζει να τιμάται, να ανατιμάται, όχι όμως και να υπερτιμάται.

• Να ανατιμάται, γιατί καθιδρύει την αλήθεια του ανθρώπου ως δημιουργού-ποιητή, αγγέλλει τον αγώνα του για τη διάνοιξη της πύλης της ποίησης, προπαρασκευάζει τις ποιητικές συνθήκες που θεμελιώνουν την ευαισθησία, την αισθητικότητα, την πνευματική του διαύγεια.

• Να μην υπερτιμάται, γιατί τα ποιήματα, μαζί και η ποιητική διάθεση και έξαρση, δεν μας οδηγούν υποχρεωτικά στο ύψος της ποίησης.

• Η ποιητική ιδέα δεν εξαντλείται με την τρέχουσα ποιητική πράξη.

• Η τελευταία τούτη δεν είναι δευτερεύουσα πράξη, αλλά πρωταρχική εκδήλωση του ποιητικού Είναι των ανθρώπων.

• Καθότι τέτοια, στοιχειοθετεί τον αποκαλυπτικό λόγο της ποίησης.

• Είναι αποκαλυπτικός, γιατί με την εργώδη ποιητική ανέλιξη μας λέγει πως η ποίηση δεν είναι ένα απλό φαινόμενο του πολιτισμού και της κουλτούρας μας, δεν συνιστά έναν εφήμερο και περαστικό ενθουσιασμό, δεν εκφράζει απλώς ψυχικά βιώματα αλλά θεμελιώνει την ίδια την ουσία του ανθρώπου.

• Ως θεμελιωτική δύναμη είναι ανεξάντλητη πηγή ποιητικών δημιουργημάτων, μας παρέχει έτσι την οίκηση του ποιητικού χώρου και συναφώς μας καλεί να εμβιώνουμε την ιερότητά του.

• Ο τελευταίος στίχος (στ. 18) ολοκληρώνει τον κύκλο της ποιητικής εκμύθευσης του κόσμου και επιβεβαιώνει ότι η σχέση μας με την ποίηση παραμένει μια γοητευτική, αλλά και επώδυνη περιπέτεια ζωής.

• Συμπερασματικά: η ποίηση και η τέχνη γενικότερα συνιστούν μια πόρτα ανοικτή για τον ποιητή και τον καλλιτέχνη:

• Είναι μια αστείρευτη πηγή καλλιτεχνικο-ποιητικών επιτευγμάτων, η οποία επιτρέπει στους δημιουργούς να απολαμβάνουν κάποια από αυτά τα επιτεύγματα.

• Συγχρόνως όμως είναι και κλειστή, με το νόημα ότι δεν εξαντλείται με το [ή στο] ένα ή το άλλο ποιητικό και καλλιτεχνικό αγαθό, αλλά είναι παρούσα ως πρόκληση για βαθύτερες και καλύτερες εκάστοτε ποιητικές-καλλιτεχνικές δημιουργίες.

• Να λοιπόν γιατί το κάθε ποίημα δεν ταυτίζεται με την ποίηση. Το πρώτο σηματοδοτεί την ατέρμονη προσπάθεια των ποιητών, γενικότερα των δημιουργών, να εισχωρήσουν για λίγο στην οντολογική τους πηγή, που είναι η ποίηση.

3. Στοιχεία μορφής

• Η ποιητική αφήγηση γίνεται σε τρίτο πρόσωπο και με την αίσθηση ότι ο αφηγητής γνωρίζει τη βαθύτερη ποιητική αλήθεια της και τον διαρκή αγώνα προσέγγισής της.

• Ο ίδιος ο αφηγητής είναι ένας από τους πολλούς ποιητές που προσπαθούν να κινηθούν στη γειτονιά της αληθινής ποίησης.

• Ο λόγος του αφηγητή δεν στοχεύει στη μετάδοση συναισθηματικών φορτίσεων, αλλά εκθέτει με τρόπο στοχαστικής διάθεσης συγκεκριμένες απόψεις για την ουσία της ποίησης.

• Η όλη αφήγηση έχει αλληγορικό χαρακτήρα και στηρίζεται στην τεχνική των αντιθέσεων ή αντιφάσεων.

• Τα αντίθετα συνυπάρχουν και ισορροπούν στη γραμμή μετάδοσης νοήματος του ενός προς το άλλο και αντίστροφα.

• Παρατηρείται μια συνεχής κίνηση της ποιητικής αφήγησης από το γνωστό στο άγνωστο, από το ανοικτό στο κλειστό, από το κατανοητό στο ακατανόητο.

• Το ποίημα μοιάζει με παραμύθι, κύρια γνωρίσματα του οποίου είναι το μυστηριώδες περιεχόμενο, το μυθολογικό, το φαντασιακό ή και μαγικό.

• Στα σχήματα λόγου δεσπόζει αυτό του κύκλου, των επαναλήψεων και των μεταφορών.

• Η αισθητική λειτουργία του ποιητικού λόγου στηρίζεται στις κύριες προτάσεις, οι οποίες αποτυπώνουν αυτοτελή και ολοκληρωμένα νοήματα.

• Η ψυχογραφία του ποιητικού υποκειμένου συγκροτείται με βάση τα εξής στοιχεία:

– Το εν λόγω υποκείμενο προβάλλει μια καθολική γνώση του χώρου, του χρόνου και του κόσμου.

– Συμμετέχει ψυχικά στην εναγώνια επιδίωξη των ανθρώπων-δημιουργών – ποιητών να προσπελάσουν το μαγικό κόσμο της ποίησης.

Δημήτριος Τζωρτζόπουλος, Δρ. Φιλοσοφίας, Σχολικός Σύμβουλος ΠΕ02

 

ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Το πρώτο σκαλί
Εις τον Θεόκριτο παραπονιούνταν
μιά μέρα ο νέος ποιητής Ευμένης·
«Τώρα δυό χρόνια πέρασαν που γράφω
κ’ ένα ειδύλιο έκαμα μονάχα.
Το μόνον άρτιόν μου έργον είναι.
Αλλοίμονον, είν’ υψηλή το βλέπω,
πολύ υψηλή της Ποιήσεως η σκάλα·
και απ’ το σκαλί το πρώτο εδώ που είμαι
ποτέ δεν θ’ αναιβώ ο δυστυχισμένος».
Είπ’ ο Θεόκριτος· «Αυτά τα λόγια
ανάρμοστα και βλασφημίες είναι.
Κι αν είσαι στο σκαλί το πρώτο, πρέπει
νάσαι υπερήφανος κ’ ευτυχισμένος.
Εδώ που έφθασες, λίγο δεν είναι·
τόσο που έκαμες, μεγάλη δόξα.
Κι αυτό ακόμη το σκαλί το πρώτο
πολύ από τον κοινό τον κόσμο απέχει.
Εις το σκαλί για να πατήσεις τούτο
πρέπει με το δικαίωμά σου νάσαι
πολίτης εις των ιδεών την πόλι.
Και δύσκολο στην πόλι εκείνην είναι
και σπάνιο να σε πολιτογραφήσουν.
Στην αγορά της βρίσκεις Νομοθέτας
που δεν γελά κανένας τυχοδιώκτης.
Εδώ που έφθασες, λίγο δεν είναι·
τόσο που έκαμες, μεγάλη δόξα».

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης

δρ. Βασίλειος Μπετσάκος

–αριστοτελική ηθική: Ἠθικὰ Νικομάχεια, Ἠθικὰ Εὐδήμια και Ἠθικὰ Μεγάλα, Προτρεπτικός (νεανικό έργο, σε διαλογική μορφή· δεν σώζεται· ανασυστήνεται βάσει παραθεμάτων σε μεταγενέστερους συγγραφείς).

-σκοποθεσία της έρευνας του Αριστοτέλη.: όχι η στείρα γνώση, αλλά το να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι:

Ἠθικὰ Νικομάχεια, 1103b 26-30[1]: Ἐπεὶ οὖν ἡ παροῦσα πραγματεία οὐ θεωρίας ἕνεκά ἐστιν ὥσπερ αἱ ἄλλαι οὐ γὰρ ἵνα εἰδῶμεν τί ἐστιν ἡ ἀρετὴ σκεπτόμεθα, ἀλλ’ ἵν’ ἀγαθοὶ γενώμεθα, ἐπεὶ οὐδὲν ἂν ἦν ὄφελος αὐτῆς, ἀναγκαῖον ἐπισκέψασθαι τὰ περὶ τὰς πράξεις.

Ἠθικὰ Εὐδήμια, 1216b 20-23: περὶ ἀρετῆς οὐ τὸ εἰδέναι τιμιώτατον τί ἐστίν, ἀλλὰ τὸ γινώσκειν ἐκ τίνων ἐστίν. οὐ γὰρ εἰδέναι βουλόμεθα τί ἐστιν ἀνδρεία, ἀλλ’ εἶναι ἀνδρεῖοι, οὐδέ τί ἐστι δικαιοσύνη, ἀλλ’  εἶναι δίκαιοι.

Θεμελιακές έννοιες της αριστοτελικής ηθικής

Ἀγαθόν ( Ῥητορική, 1362a 21-23): ἔστω δὴ ἀγαθὸν ὃ ἂν αὐτὸ ἑαυτοῦ ἕνεκα ᾖ αἱρετόν, καὶ οὗ ἕνεκα ἄλλο αἱρούμεθα, καὶ οὗ ἐφίεται πάντα. Το ἀγαθόν αποτελεί αυταξία.

Εὐδαιμονία. Το ύψιστο αγαθό στο οποίο συγκλίνουν όλα τα επιμέρους αγαθά μέσα στην πόλιν και προς το οποίο στοχεύει η πολιτικὴ ταυτίζεται με την εὐδαιμονίαν των πολιτών, όλων μαζί και του καθενός ξεχωριστά. Ανθρώπινο αγαθό και πολιτικό αγαθό δεν μπορεί παρά να ταυτίζονται.

– Ἠθικὰ Νικομάχεια, 1169b 28-31: ἡ εὐδαιμονία ἐνέργειά τις ἐστίν, ἡ δ’ ἐνέργεια δῆλον ὅτι γίνεται καὶ οὐχ ὑπάρχει ὥσπερ κτῆμά τι.

–H εὐδαιμονία είναι αυτοσκοπός· όλα τα άλλα αγαθά, τιμές και δόξα, πλούτη και ηδονές, εξουσία και δύναμη, όσο κι αν αξίζουν και καθεαυτά, προς αυτήν σε τελευταία ανάλυση στοχεύουν.

-Η πολιτική κοινωνία μπορεί να εξασφαλίσει στο άτομο (=πολίτη) το ουσιαστικό περιεχόμενο της ευδαιμονίας, την αυτάρκεια.

– Εὐδαιμονία=ψυχῆς ἐνέργεια κατ’ ἀρετὴν τελείαν (Ἠθικὰ Νικομάχεια, 1102a 5-6).

Ο Αριστοτέλης δεν αρνείται τη σημασία που έχουν άλλα αγαθά. Ό,τι εξασφαλίζει την υγεία, η τροφή και τα υλικά αγαθά εν γένει, προϋποτίθενται αλλά δεν είναι αυτά που οδηγούν σε μια ανθρώπινη ευτυχία· είναι απολύτως αναγκαία, μα όχι και ικανά για την επίτευξή της· για τα ζώα ίσως να αρκούσαν, όμως δεν μπορούν να ολοκληρώσουν μια φύση κοινωνική.

-Η ἠθικὴ ἠρετὴ είναι κατά το γένος μία ἕξις (ἔχω + -σις), ομοίως και η κακία. Η ανθρώπινη φύση δεν είναι εξαρχής ενάρετη, αλλά έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει μέσα στην κοινωνία τις διάφορες αρετές (ή κακίες) ως σταθερούς και συγκεκριμένους τρόπους βίωσης και εκδήλωσης των παθῶν· οι τρόποι αυτοί αποκτώνται διὰ τοῦ ἔθους, με άσκηση σε ικανό βάθος χρόνου. Η ἕξις λειτουργεί όπως η γλώσσα: δεν γεννιόμαστε κατέχοντάς την, έχουμε όμως όλα τα εφόδια να την αποκτήσουμε.

-Το να οργιστεί κάποιος ή να φοβηθεί ή να φθονήσει (πάθη=φυσιολογικά βιώματα της ανθρώπινης ψυχής) δεν είναι εξαρχής κάτι ηθικά προσδιορίσιμο· σημασία έχει αφενός το αν θα οργιστεί, θα φοβηθεί ή θα φθονήσει όπως πρέπει, όποτε πρέπει, απέναντι σε όποιον πρέπει, στις συνθήκες που πρέπει και για τους λόγους που πρέπει, αφετέρου η ένταση με την οποία θα εκδηλώσει το πάθος του. Άρα τα πάθη κρίνονται από ηθική άποψη όχι καθ’ εαυτά (η φύση είναι υπεράνω κριτικής), αλλά δευτερογενώς: όταν ληφθούν υπόψη πέντε παράμετροι της έμπρακτης εκδήλωσής τους (τρόπος, χρόνος, πρόσωπα, καταστάσεις, αίτια).

Το πεδίο των παθῶν είναι ένα συνεχές (όπως π.χ. ο χρόνος, ο χώρος, η κίνηση). Σ’ αυτό το συνεχὲς προσφέρονται στον άνθρωπο (στον καθένα χωριστά) οι επιλογές του μέσου και των άκρων. Τα όριά τους δεν είναι προδιαγεγραμμένα ούτε καθορίζονται με απόλυτη ακρίβεια, αλλά οι ίδιες οι ασκημένες και ασκούμενες αρετές ορίζουν κάθε φορά το μέσον ανάμεσα σε δύο άκρα, την ὑπερβολὴν και την ἔλλειψιν· όλο το υπόλοιπο τμήμα του πεδίου ανήκει στις κακίες: εύκολο να πετύχει ο άνθρωπος το στόχο της κακίας, δύσκολο της αρετής. Το μέσον προσδιορίζεται υποκειμενικά-προσωπικά-ελεύθερα και όχι αντικειμενικά-αριθμητικά-καταναγκαστικά.

– Ο Αριστοτέλης δεν ανάγει το κακό στα πάθη, ουσιαστικά στην ίδια την ανθρώπινη φύση. Είμαστε άνθρωποι, λέει, και θα θυμώσουμε και θα μισήσουμε και θα χαρούμε και θα συμπονέσουμε και θα ζηλέψουμε, αρκεί να το κάνουμε με το σωστό τρόπο. Και σωστός τρόπος “διαχείρισης” των παθῶν είναι ο τρόπος του μέτρου, η εύρεση και επίτευξη του μέσου ανάμεσα στα άκρα που συνιστούν υπερβολή και έλλειψη. Το σωστό και το καλό το σώζει μόνο η μεσότης, και με αυτήν κατά περίπτωση ταυτίζονται οι ηθικές αρετές.

Ἠθικὰ Εὐδήμια 1220b.34-1221a.12: ὥστ’ ἀνάγκη τὴν ἠθικὴν ἀρετὴν περὶ μέσ’ ἄττα εἶναι καὶ μεσότητα τινά. ληπτέον ἄρα ἡ ποία μεσότης ἀρετή, καὶ περὶ ποῖα μέσα. εἰλήφθω δὴ παραδείγματος χάριν, καὶ θεωρείσθω ἕκαστον ἐκ τῆς ὑπογραφῆς.

ὀργιλότης       ἀναλγησία       πραότης.

θρασύτης        δειλία               ἀνδρεία.

ἀναισχυντία   κατάπληξις       αἰδώς.

ἀκολασία        ἀναισθησία      σωφροσύνη.

φθόνος            ἀνώνυμον         νέμεσις.

κέρδος             ζημία                δίκαιον.

ἀσωτία            ἀνελευθερία      ἐλευθεριότης.

ἀλαζονεία       εἰρωνεία            ἀλήθεια.

κολακεία         ἀπέχθεια           φιλία.

ἀρέσκεια         αὐθάδεια          σεμνότης.

[τρυφερότης    κακοπάθεια      καρτερία.]

χαυνότης         μικροψυχία      μεγαλοψυχία.

δαπανηρία      μικροπρέπεια   μεγαλοπρέπεια.

[πανουργία      εὐήθεια            φρόνησις].

– Επαναλαμβάνοντας εν γνώσει μας συγκεκριμένες πράξεις δίνουμε μέσω του εθισμού συγκεκριμένη και πάγια μορφή στο ήθος μας. Κάνοντας σώφρονες πράξεις γινόμαστε σώφρονες, και δίκαιες δίκαιοι, και ανδρείες ανδρείοι· το ίδιο βέβαια ισχύει και όσον αφορά τις κακίες (Ἠθικὰ Νικομάχεια,  1114b 31-32 και 1114a 9-14).

– Αναντικατάστατος οδηγός του ανθρώπου για να βρίσκει σε κάθε περίπτωση τη μεσότητα, είναι πρώτον ο ὀρθὸς λόγος: ἡ μετὰ τοῦ ὀρθοῦ λόγου ἕξις ἀρετή ἐστιν (Ἠθικὰ Νικομάχεια, 1144b 27). Δεύτερο κριτήριο για την εύρεση της μεσότητας είναι το κοινωνικό πρότυπο του φρονίμου, του σπουδαίου πολίτη· αυτός είναι το μέτρο και ο κανόνας της ενάρετης συμπεριφοράς.

– Ορισμός αρετής: Ἠθικὰ Νικομάχεια, 1106b36 – 1107a2: ἔστιν ἄρα ἡ ἀρετὴ ἕξις προαιρετική, ἐν μεσότητι οὖσα τῇ πρὸς ἡμᾶς, ὡρισμένῃ λόγῳ καὶ ᾧ ἂν ὁ φρόνιμος ὁρίσειεν.

– Tρεις αξίες μαζί δημιουργούν την ευδαιμονία· Ἠθικὰ Μεγάλα, 1.3.2, 1-2: τὰ δ’ ἐν ψυχῇ διώρισται ἀγαθὰ εἰς τρία, εἰς φρόνησιν εἰς ἀρετὴν καὶ ἡδονήν.

Χρήσιμη Βιβλιογραφία για τη διδασκαλία των Ηθικών Νικομαχείων στη Μ.Ε.

Τα εγκυρότερα εισαγωγικά βοηθήματα είναι τα πονήματα του αριστοτελιστή Δημήτρη Λυπουρλή, Ομότιμου Καθηγητή του Α.Π.Θ.

• Τρία άρθρα στο αφιέρωμα του Φιλολόγου τ. 100 (2000):

α) «Χρήσιμη βιβλιογραφία για την ανάγνωση και τη διδασκαλία του Αριστοτέλη».

β) «Ανθολόγιο αριστοτελικών κειμένων σε μετάφραση». (Πρόκειται για μεταφράσεις υποδειγματικές για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να μεταφράζουμε τα αρχαιοελληνικά κείμενα, ώστε να διαβάζονται ευχάριστα και να κατανοούνται σε βάθος).

γ) «Εισαγωγή στην ηθική φιλοσοφία του Αριστοτέλη». Άρθρο πολύτιμο, απολύτως απαραίτητο για τον φιλόλογο που καλείται να διδάξει αριστοτελική ηθική στη Μ.Ε., χωρίς όμως να έχει κάνει ειδικές σπουδές στην αριστοτέλική φιλοσοφία.

• Ο Δη­μή­τρης Λυ­πουρ­λής δι­ά­βα­σε, με­τέ­φρα­σε και σχο­λί­α­σε αρ­χαία ελ­λη­νι­κά κεί­με­να στο Βα­φο­πού­λει­ο, Θεσ­σα­λο­νί­κη 1998.
• Αριστοτέλης. Ηθικά Νικομάχεια, Βιβλίο Β΄. Κείμενο, Εισαγωγή, Μετάφραση, Σχόλια. Ζήτρος, 2002 (Είναι αυτονόητο ότι ο καθηγητής που διδάσκει Αριστοτέλη δεν θα πρέπει να αρκεστεί στη γνώση των ούτως ή άλλως πολύ περιορισμένων αποσπασμάτων του σχολικού εγχειριδίου).

Επίσης:

• Ι. Düring, Ο Αριστοτέλης. Παρουσίαση και ερμηνεία της σκέψης του, ΜΙΕΤ (δίτομο, 1991 και 1994).
• Θ. Σκαλτσάς, Ο χρυσούς αιών της αρετής: Αριστοτελική Ηθική, Αθήνα 1993.
• J. Adler, Ο Αριστοτέλης για όλους. Δύσκολος στοχασμός σε απλοποιημένη μορφή (μετ. Π. Κοτζιά), Παπαδήμας 1996 (βιβλίο που καθιστά ελκυστική την αριστοτελική σκέψη ακόμα και σε παιδιά, χωρίς τούτο να σημαίνει ότι αυτή νοθεύεται ή υπεραπλουστεύεται).
• Κ. Κατσιμάνης, Πλάτων και Αριστοτέλης. Φιλοσοφική ερμηνεία eπιλεγμένων κειμένων, Gutenberg 2001.

Άρθρα σε συλλογικούς τόμους και περιοδικά (ελληνικά).

• Στ. Βιρβιδάκης, «Η αριστοτελική ηθική και οι σύγχρονες αντιθεωρητικές τάσεις στο χώρο της ηθικής φιλοσοφίας», στον τόμο Αριστοτέλης, Αφιέρωμα στον J. P. Anton, Αθήνα 1996.
• Γ. Μαντζαρίδη, «Αριστοτελική Ηθική και Χριστιανισμός» στον τόμο Αριστοτελικά εκδ. Α.Π.Θ. 1980.
• Τ. Πεντζοπούλου-Βαλαλά, «Οι μεταφυσικές προϋποθέσεις της αριστοτελικής ηθικής», στο Προ­βο­λὲς στὸν Ἀ­ρι­στο­τέ­λη, Βάνιας, Θεσ­σα­λο­νί­κη 1998.
• Χ. Γιανναρᾶς, Ὁ “ἀ­πο­φα­τι­κὸς” Ἀ­ρι­στο­τέ­λης, Δι­α­βά­ζω 135 (Α­φι­έ­ρω­μα στον Α­ρι­στο­τέ­λη) 1986, σελ. 14-16.
• Π. Παπαδημητρίου, «Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια», Φιλόλογος 100, 2000, 292-317.
• Γ. Παπακωστούλα-Γιανναρά, «Οι αναβαθμοί της αρετής στα Ηθικά Νικομάχεια του Αριστοτέλη», Φιλολογική 70 (2000).
• Κ. Διαλησμά – Λ. Κουτρουμπέλη, «Παιδεία και Εκπαίδευση στον πλατωνικό Πρωταγόρα και τα Ηθικά Νικομάχεια του Αριστοτέλη», Φιλολογική 83 (2003).
• Ι. Γ. Δελλής, «Σπουδαῖος και εὺδαίμων πολίτης σε σπουδαία και εὐδαίμονα πόλη», στον τόμο Ο Αριστοτέλης και η σύγχρονη εποχή, Ιστορική και Λαογραφική Εταιρία Χαλκιδικής, Πρακτικά του Έκτου Πανελλήνιου Συνεδρίου (επιμ. Ι. Καλογεράκος), Χαλκιδική 2006.
• Β. Μπετσάκος, «Τα πάθη της ψυχής στη Ῥητορική του Αριστοτέλη», Φιλολογική 85 (2004), σσ. 23-34.
• Β. Μπετσάκος, «Εισαγωγή σε θεμελιακές έννοιες της αριστοτελικής ηθικής», Νέα Παιδεία 110 (2004), σσ. 111-126.

---

[1] Το σύστημα παραπομπών στις αριστοτελικές πραγματείες βασίζεται στη σελιδαρίθμηση της μνημειώδους έκδοσης των αριστοτελικών έργων, η οποία έγινε από τον Immanuel Bekker (Έκδοση της Ακαδημίας του Βερολίνου, 1831-1870). Έτσι, όλες οι μεταγενέστερες κριτικές εκδόσεις ανεξάρτητα από τη δική τους σελιδοποίηση παραθέτουν τη σελιδαρίθμηση, τη στήλη (a ή b) και την αρίθμηση στίχων σύμφωνα με τον Bekker.

ΜΑΘ. 21:

Pro quo … acceperunt: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το Capitolium. Εισάγεται εμπρόθετα με το pro quo, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει το πραγματικό.

Qui diu … fuerat … divisam: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το Camillus. Εισάγεται με την αναφ. αντ. qui, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει το πραγματικό.

Quod illic … pensatus est: Δευτ. αιτιολογική επιρρηματική πρ. Εισάγεται με τον αιτιολογικό σύνδεσμο quod, εκφέρεται με οριστική επειδή εκφράζει αντικειμενική-πραγματική αιτιολογία. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας στην κύρια πρόταση.

Unde tamen … reversus est: Δευτ. αναφορική προσδιοριστική πρ. που δηλώνει τον τόπο με όρο αναφοράς το exilium. Εισάγεται με το αναφορικό επίρρημα unde, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει το πραγματικό. Αναφέρεται στον εμπρόθετο in exilium.

ΜΑΘ. 23:

Ut ignoraretur a marito: Δευτ. συμπερασματική επιρρηματική πρ. Εισάγεται με τον συμπερασματικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι συμπερασματικές προτάσεις, επειδή στη λατινική το αποτέλεσμα θεωρείται πάντα μια υποκειμενική κατάσταση. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική πρτ, γιατί εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου (paravit) και αναφέρεται στο παρελθόν (ισχύει ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων). Στην κύρια πρ. υπάρχει το ita. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στην κύρια πρ.

Cum … illa intaverat: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με το χρονικό επαναληπτικό σύνδ. cum και εκφέρεται με οριστική, επειδή εκφράζει μόνο χρόνο. Ειδικότερα, με χρόνο υπερσυντ., επειδή εκφράζει αόριστη επανάληψη στο παρελθόν. Εξάρτηση από τον ιστορικό χρόνο των κύριων προτάσεων ( simulabat ac respondebat). Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρ.

Quid ageret puer: Δευτ. πλάγια ερωτηματική πρ. ως αντικείμενο στη μετοχή inerroganti. Εισάγεται με την ερωτηματική (ουσιαστική) αντ. quid → μερικής αγνοίας. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες ερωτηματικές, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενο της πρότασης. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική πρτ και σε εξάρτηση άμεσα από το interroganti και έμμεσα από το respondebat δηλώνει το σύγχρονο στο παρελθόν (ακολουθία χρόνων).

Cum lacrimae … vincerent / prorumperentque: Δύο δευτ. χρονικές πρ. Εισάγονται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρονται με υποτακτική, επειδή υπογραμμίζει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρονται με υποτακτική πρτ και σε εξάρτηση από ιστορικό χρόνο (egrediebatur) φανερώνουν το σύγχρονο στο παρελθόν.

Ut simul imponeretur: Δευτ. βουλητική πρ. ως έμμεσο αντικείμενο στο orabat. Εισάγεται με το βουλητικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι βουλητικές πρ., γιατί το περιεχόμενο τους είναι απλώς επιθυμητό. Ειδικότερα, εκφέρεται με υποτακτική πρτ, γιατί η εξάρτηση είναι ιστορικός χρόνος (orabat) (ιδιομορφία ακολουθίας χρόνων).

ΜΑΘ. 24:

Cum P. Cornelius … venisset / eique ab ostio … dixisset eum …non esse: Δύο δευτ. χρονικές προτάσεις, που συνδέονται συμπλεκτικά καταφατικά με το que. Εισάγονται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρονται με υποτακτική επειδή δηλώνει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Συγκεκριμένα εκφέρονται με υποτακτική υπερσυντ. επειδή εξαρτώνται από ρήμα ιστορικού χρόνου (sensit) και εκφράζουν το προτερόχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρ.

Quid postea Nasica fecerit: Δευτ. πλάγια ερωτηματική πρ. ως αντικείμενο στο accipe. Εισάγεται με την ερωτηματική (ουσιαστική) αντ. quid → μερικής αγνοίας. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες ερωτηματικές, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενο της πρότασης. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική πρκ επειδή εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (accipe) και δηλώνει το προτερόχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων).

Paucis post diebus … venisset / et eum a ianua quaereret: Δύο δευτ. χρονικές πρ. Εισάγονται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρονται με υποτακτική επειδή υπογραμμίζει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρονται: η πρώτη με υποτακτική υπερσυντ. και δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν και η δεύτερη με υποτακτική πρτ και δηλώνει το σύγχρονο στο παρελθόν. Εξάρτηση από ιστορικό χρόνο (exclamavit). Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρ.

Etsi domi erat: Δευτ. εναντιωματική επιρρηματική πρ. Εισάγεται με τον εναντιωματικό σύνδ. etsi. Εκφέρεται με οριστική. Εκφράζει μια πραγματική κατάσταση παρά την οποία ισχύει το περιεχόμενο της κύριας. Στην κύρια πρ. υπάρχει το tamen. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδ. της εναντίωσης στη κύρια πρ.

Quod Nasica … mentiebatur: Δευτ. ουσιαστική αιτιολογική πρ. Εισάγεται με τον αιτιολ. σύνδ. quod, εκφέρεται με οριστική επειδή εκφράζει αντικειμενική-πραγματική αιτιολογία. Είναι αντικείμενο στη μτχ indignatus που εκφράζει ψυχικό πάθος.  Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας στην κύρια πρόταση.

Quid Nasica responderit: Δευτ. πλάγια ερωτηματική πρ. ως αντικείμενο στο scire. Εισάγεται με την ερωτηματική (ουσιαστική) αντ. quid → είναι μερικής αγνοίας. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες ερωτηματικές, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενο της πρότασης. Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική πρκ επειδή εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (visne scire) και δηλώνει το προτερόχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων).

Cum te quaererem: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό cum και εκφέρεται με υποτακτική επειδή υπογραμμίζει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική πρτ. επειδή εξαρτάται από ρ. ιστορικού χρόνου (credidi) και δηλώνει το σύγχρονο στο παρελθόν.

ΜΑΘ. 25:

Quando … putetis ex arbore: Δευτ. πλάγια ερωτηματική πρ. ως έμμεσο αντικείμενο του ρ. interrogo της κύριας πρ. Εισάγεται με το ερωτηματικό μόριο quando → μερικής αγνοίας και εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες ερωτηματικές, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενο της πρότασης. Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική ενεστ. γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (interrogo)  για να δηλώσει το σύγχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων).

Cum omnes … dixissent: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρεται με υποτακτική επειδή υπογραμμίζει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντ. επειδή εξαρτάται από ρ. ιστορικού χρόνου (inquit) και εκφράζει το προτερόχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρ.

Quae nimia vobis est: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το fiduciam. Εισάγεται με την αναφορ. αντων. quae, εκφέρεται με οριστική για να δηλώσει το πραγματικό.

Nisi vos … consulueritis: Δευτερεύουσα υποθετική πρ. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδ. nisi, επειδή είναι αποφατική. Εκφέρεται με υποτακτική πρκ (consulueritis). Η απόδοση είναι το ειδικό απαρέμφατο μέλλοντα consulturum esse, που εξαρτάται από το ρήμα credideritis. Πρόκειται για εξαρτημένο υποθετικό λόγο. Υπόθεση: nisi consulueritis, Απόδοση: neminem consulturum esse. Εξαρτημένος υποθετικός λόγος του α’ είδους (ανοιχτή υπόθεση στο μέλλον). Στον ευθύ λόγο, με τη μετατροπή του υποθετικού λόγου σε ανεξάρτητο, η υπόθεση εκφέρεται με οριστική συντ. μέλλ. (consulueritis) και η απόδοση με οριστική μέλλ. (nemo consulet): nemo patriae consulet nisi vos ipsi patriae consulueritis. Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. της προϋπόθεσης στην κύρια πρ.

Quo Carthago deleta est: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το bellum. Εισάγεται με την αναφορ. αντων. quo αντί του εμπρόθετου in quo, εκφέρεται με οριστική για να δηλώσει το πραγματικό.

ΜΑΘ. 27:

Cum Accius … venisset: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρεται με υποτακτική επειδή δηλώνει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντ. επειδή εξαρτάται από ρ. ιστορικού χρόνου (devertit) και εκφράζει το προτερόχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρ.

Ubi Pacuvius … recesserat: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το Tarentum. Εισάγεται με το αναφορικό επίρρημα ubi. Εκφέρεται με οριστική (υπερσυντ.) για να δηλώσει το πραγματικό.

Qui multo minor natu erat: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το Accius. Εισάγεται με το αναφορικό επίρρημα ubi. Εκφέρεται με οριστική (πρτ) για να δηλώσει το πραγματικό.

Cui «Atreus» nomen est: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το tragoediam. Εισάγεται με το αναφορικό επίρρημα ubi. Εκφέρεται με οριστική (ενεστ.) για να δηλώσει το πραγματικό.

Quae scripsisset: Δευτ. αναφορική ουσιαστική πρόταση ως υποκ. στο απαρέμφατο esse. Εισάγεται με την αναφορική αντων. quae και εκφέρεται με υποτακτική επειδή λειτουργεί στα πλαίσια πλαγίου λόγου. Ειδικότερα με υποτακτική υπερσυντ., επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρ. (dixit esse) και εκφράζει το προτερόχρονο στο παρελθόν (ακολουθία χρόνων). Στον ευθύ λόγο η πρόταση θα ήταν: quae scripserat.

Ut dicis: Δευτ. απλή παραβολική-συγκριτική πρ. του τρόπου. Εισάγεται με τον παραβολικό σύνδ. ut και εκφέρεται με οριστική, γιατί η σύγκριση αφορά δύο πράξεις ή καταστάσεις που είναι ή θεωρούνται ως αντικειμενική πραγματικότητα. Στην κύρια πρόταση υπάρχει το ita (παραβολικό ζεύγος ita…ut). Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως β’ όρος σύγκρισης με α’ όρο την κύρια πρ.

Quae deinceps scribam: Δευτ. αναφορική ουσιαστική. Λειτουργεί ως υποκείμενο του απαρεμφάτου fore. Εισάγεται με την αναφορική αντ. quae. Εκφέρεται με οριστική (πρτ) για να δηλώσει το πραγματικό.

Quod in pomis est: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το idem. Εισάγεται με την αναφορική αντων. quod. Εκφέρεται με οριστική (ενεστ.) για να δηλώσει το πραγματικό.

Quae dura et acerba nascuntur: Δευτ. αναφορική ουσιαστική. Λειτουργεί ως υποκείμενο στο fiunt. Εισάγεται με την αναφορική αντ. quae. Εκφέρεται με οριστική για να δηλώσει το πραγματικό.

Quae gignuntur … mollia: Δευτ. αναφορική ουσιαστική. Λειτουργεί ως υποκείμενο στο fiunt. Εισάγεται με την αναφορική αντ. quae. Εκφέρεται με οριστική για να δηλώσει το πραγματικό.

ΜΑΘ. 28:

Cum eum … cognovisset: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρεται με υποτακτική επειδή δηλώνει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντ. επειδή εξαρτάται από ρ. ιστορικού χρόνου (comprehendit et tradidit) και εκφράζει το προτερόχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρ.

Quanti homo sit: Δευτ. πλάγια ερωτηματική πρ. ως αντικείμενο στο spectare. Εισάγεται με την ερωτηματική αντων. quanti → μερικής αγνοίας. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες ερωτ., γιατί η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενό της. Ειδικότερα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρ. (άμεσα από το spectare και έμμεσα από το noli) και δηλώνει το σύγχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων).

Qui tam nihil est: Δευτ. αναφορική ουσιαστική πρ. ως υποκείμενο στο est της προηγούμενης πρ. Εισάγεται με την αναφ. αντων. qui, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει το πραγματικό. [Στην πρόταση αυτή λανθάνει υποθετικός λόγος του α’ είδους (πραγματικό-ανοικτή υπόθεση). Ανάλυση: Si quis tam nixili est (υπόθεση) → parvi preti est (απόδοση)].

Ut nihil … possit … fugitivi: Δευτ. συμπερασματική επιρρηματική πρ. Εισάγεται με το ut nihil – αρνητική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι συμπερασματικές, γιατί στη λατινική το αποτέλεσμα θεωρείται πάντα  μια υποκειμενική κατάσταση. Ειδικότερα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα, γιατί εξαρτάται από αρκτικό χρόνο (adfectus est) και δηλώνει αποτέλεσμα στο παρόν και στο μέλλον (ιδιομορφία ως προς την ακολουθία των χρόνων). Στην κύρια πρ. υπάρχει η δεικτική αντων. tanto, προεξαγγελτική συμπεράσματος. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στην κύρια πρ.

ΜΑΘ. 29:

Cum Octavianus … rediret: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό cum και εκφέρεται με υποτακτική επειδή υπογραμμίζει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική ΠΡΤ επειδή εξαρτάται από ρ. ιστορικού χρόνου (occurrit) και εκφράζει το σύγχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρ.

Ut corvum doceret parem simulationem: Δευτ. βουλητική πρ. Εισάγεται με τον σύνδεσμο ut – είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι βουλητικές πρ., γιατί το περιεχόμενο τους είναι απλά επιθυμητό. Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική πρτ, γιατί η εξάρτηση είναι ιστορικός χρόνος (incitavit). Ισχύει ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων. Είναι έμμεσο αντικείμενο στο incitavit.

Quotiescumque avis non respondebat: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με το χρονικό επαναληπτικό σύνδ. cum (quotiescumque) και εκφέρεται με οριστική, επειδή εκφράζει μόνο χρόνο. Ειδικότερα, με χρόνο πρτ, επειδή εκφράζει επανάληψη στο παρελθόν. Εξάρτηση από τον ιστορικό χρόνο της κύριας πρ. (solebat). Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρ.

Quanti nullam adhuc emerat: Δευτ. απλή παραβολική του ποσού. Εισάγεται με την αναφορ. αντων. quanti. Εκφέρεται με οριστική (υπερσυντ.), γιατί η σύγκριση αφορά δύο πράξεις ή καταστάσεις που είναι ή θεωρούνται αντικειμενική πραγματικότητα. Στην κύρια πρόταση υπάρχει το tanti (παραβολικό ζεύγος tanti…quanti). Λειτουργεί ως β’ όρος σύγκρισης.

ΜΑΘ. 30:

Et si habet … luxuriae: Δευτ. υποθετική πρ. του α’ είδους. Απόδοση: debemus laudare ( → ανοιχτή υπόθεση στο παρόν).

Quod Asiam vidit sed in Asiam continenter vixit: Δύο δευτερεύουσες επιρρηματικές αιτιολογικές πρ. Εισάγονται με τον αιτιολογικό σύνδ. quod, εκφέρονται με οριστική επειδή εκφράζουν αντικειμενική-πραγματική αιτιολογία. Λειτουργούν ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας στην κύρια πρόταση.

Ex qua … constituta est: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το Asiae. Εισάγεται εμπρόθετα με το ex qua, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει πραγματικό γεγονός.

ΜΑΘ. 28

Inde in Asia abiit: Δευτ. αναφορική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το Athenis. Εισάγεται με το αναφορικό επίρρημα inde που δηλώνει την κίνηση από τόπο, εκφέρεται με οριστική (abiit) και δηλώνει το πραγματικό.

ΜΑΘ. 31:

cum aliquando castris abiret: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρεται με υποτακτική επειδή δηλώνει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική πρτ.(abiret) – εξάρτηση από ρ. ιστορικού χρόνου της κύριας πρότασης (edixit) και εκφράζει το σύγχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρόταση.

ut omnes pugna abstinerent: Δευτ. βουλητική πρ. ως αντικείμενο στο ρ. edixit. Εισάγεται με το βουλητικό σύνδεσμο ut → καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι βουλητικές πρ., γιατί το περιεχόμενο τους είναι απλώς επιθυμητό. Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική πρτ, γιατί εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (edixit) και αναφέρεται στο παρελθόν. Ισχύει ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων.

ut singularis proelii eventu cernatur: Δευτ. τελική πρ. Εισάγεται με τον τελικό σύνδεσμο ut → καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι τελικές πρ., γιατί δηλώνει επιθυμία / επιδιωκόμενο σκοπό. Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική ενεστ., γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (congrediamur) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον. (Δηλώνει σκοπό στο παρόν).

quanto miles Latinus Romano virtute antecellat: Δευτ. πλάγια ερωτηματική πρ. ως υποκείμενο στο απρόσωπο ρ. cernatur. Εισάγεται με την ερωτηματική αντ. quanto → μερικής αγνοίας. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες ερωτηματικές, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενο της πρότασης. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστ. και σε εξάρτηση από τον αρκτικό χρόνο της κύριας πρ. (cernatur) δηλώνει το σύγχρονο στο παρόν-μέλλλον (ακολουθία χρόνων).

cum in castra revertisset: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρεται με υποτακτική επειδή δηλώνει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντ. – εξάρτηση από ρ. ιστορικού χρόνου της κύριας πρότασης (multavit) – και δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρόταση.

cuius opera hostes fugati erant, morte multavit: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το adulescentem. Εισάγεται με την αναφ. αντ.cuius, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει το πραγματικό.

ΜΑΘ. 32:

nisi litterarum lumen accederet: Δευτ. υποθετική πρ. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδ. nisi, επειδή είναι αποφατική. Εκφέρεται με υποτακτική πρτ. Υπόθεση: nisi accederet, Απόδοση: iacerent – σχηματίζει υποθετικό λόγο που εκφράζει υπόθεση αντίθετη προς την πραγματικότητα. Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός ποσδιορισμός της προϋπόθεσης στην κύρια πρ.

ΜΑΘ. 34:

Cum Africanus in Literno esset: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρεται με υποτακτική επειδή δηλώνει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική πρτ. – εξάρτηση από ρ. ιστορικού χρόνου της κύριας πρότασης (venerunt) και εκφράζει το σύγχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρόταση.

cum se ipsum captum venisse eos existimasset: Δευτ. επιρρηματική αιτιολογική πρ. Εισάγεται με τον αιτιολ. σύνδ. cum και εκφέρεται με υποτακτική, γιατί η αιτιολογία θεωρείται το αποτέλεσμα μιας εσωτερικής, λογικής διεργασίας. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντ. και σε εξάρτηση από τον ιστορικό χρόνο της κύριας πρ. (conlocavit) δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν (Ακολουθία χρόνων)

Quod ut praedones animadverterunt: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον χρονικό σύνδ. ut (πρόταξη του quod για έμφαση). Εκφέρεται με οριστική, επειδή εκφράζει μόνο χρόνο. Ειδικότερα, με οριστική πρκ, επειδή αναφέρεται στο παρελθόν και δηλώνει (σε εξάρτηση από τον ιστορικό χρόνο των κύριων προτάσεων: appropinquaverunt et nuntiaverunt) το προτερόχρονο (στο παρελθόν). Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρόταση.

Haec postquam domestici Scipioni rettulerunt: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον χρονικό σύνδ. postquam (Πρόταξη του haec για έμφαση). Εκφέρεται με οριστική, επειδή εκφράζει μόνο χρόνο. Ειδικότερα, με οριστική πρκ, επειδή αναφέρεται στο παρελθόν και σε εξάρτηση από τον ιστορικό χρόνο της κύριας πρ. (iussit) δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρόταση.

tamquam sanctum templum (essent): 1)Λειτουργεί ως κατηγορούμενο στο postes στο  αντικείμενο του ρ. venerati sunt. 2) Bραχυλογική έκφραση που δηλώνει παραβολή, κατά παράλειψη υποθετικής παραβολικής πρ. Εισάγεται με τον παραβολικό σύνδ. tamquam και εκφέρεται με υποτ., επειδή η σύγκριση αφορά μια υποθετική πράξη ή κατάσταση. Ειδικότερα, εκφέρεται με υποτακτική πρτ. (εξάρτηση από ιστορικό χρόνο: venerati sunt) και δηλώνει το  σύγχρονο στο παρελθόν (Ακολουθία χρόνων). η δευτερεύουσα πρόταση λειτουργεί ως β’ όρος σύγκρισης με πρώτο όρο την κύρια πρόταση.

Cum ante vestibulum dona posuissent: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρεται με υποτακτική επειδή δηλώνει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντ. – εξάρτηση από ρ. ιστορικού χρόνου της κύριας πρότασης (reverterunt) – και δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρόταση.

quae homines deis immortalibus consecrare solent: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το dona. Εισάγεται με την αναφ. αντ. quae, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει το πραγματικό.

ΜΑΘ. 36:

quo facilius divitias contemnere posset: Δευτ. τελική πρ. Εισάγεται με τον τελικό σύνδ. quo, γιατί ακολουθεί επίρρημα συγκριτικού βαθμού (facilius). Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι τελικές, γιατί το περιεχόμενό της είναι απλώς επιθυμητό / δηλώνει επιδιωκόμενο σκοπό. Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική πρτ., γιατί εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (utebatur) και αναφέρεται στο παρελθόν. Ισχύει ιδιομορφία ως προς την ακολουθία των χρόνων. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του τελικού αιτίου στην προσδιοριζόμενη πρόταση.

cum ad eum magnum pondus auri publice missum attulissent: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρεται με υποτακτική επειδή δηλώνει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντ. – εξάρτηση από ρ. ιστορικού χρόνου της κύριας πρότασης (solvit) – και δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρόταση.

ut eo uteretur: Δευτ. τελική πρ. εισάγεται με τον τελικό σύνδ. ut → καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι τελικές, γιατί το περιεχόμενό της είναι απλώς επιθυμητό / δηλώνει επιδιωκόμενο σκοπό. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική πρτ., γιατί εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (attulissent) και φανερώνει σκοπό στο παρελθόν. Ισχύει ιδιομορφία ως προς την ακολουθία των χρόνων. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του τελικού αιτίου στην προσδιοριζόμενη πρόταση.

ne dicam ineptae: Δευτ. τελική παρενθεντική πρ. Εισάγεται με τον τελικό σύνδ. ne → αρνητική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι τελικές, γιατί το περιεχόμενό της είναι απλώς επιθυμητό / δηλώνει επιδιωκόμενο σκοπό. Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική ενεστ., γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (narrate). Δηλώνει σκοπό στο παρόν-μέλλον. Ισχύει ιδιομορφία ως προς την ακολουθία των χρόνων. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του τελικού αιτίου στην προσδιοριζόμενη πρόταση.

ΜΑΘ. 37:

Ut salvi esse nequeamus: Δευτ. επιρρηματική συμπερασματική πρ. Εισάγεται με τον συμπερασματικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι συμπερασματικές προτάσεις, επειδή στη λατινική το αποτέλεσμα θεωρείται πάντα μια υποκειμενική κατάσταση. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστ., γιατί εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (deducta est) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον (ισχύει ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων). Στην κύρια πρ. υπάρχει το in eum που ισοδυναμεί με το in talem. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στην κύρια πρ.

nisi qui deus vel casus aliqui subvenerit: Δευτερεύουσα υποθετική πρ. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδ. nisi, επειδή είναι αποφατική. Εκφέρεται με υποτακτική πρκ (subvenerit), γιατί ο λόγος είναι πλάγιος. Η απόδοση βρίσκεται στη συμπερασματική πρόταση ut … nequeamus. Πρόκειται για εξαρτημένο υποθετικό λόγο. Υπόθεση: nisi consulueritis, Απόδοση: nequeamus ð Εξαρτημένος υποθετικός λόγος του α’ είδους (ανοιχτή υπόθεση στο μέλλον). Στον ευθύ λόγο, με τη μετατροπή του υποθετικού λόγου σε ανεξάρτητο υποθετικό λόγο, η υπόθεση εκφέρεται με οριστική συντ. μέλλ.  και η απόδοση με οριστική ενεστ. που αναφέρεται στο μέλλον → Υπόθεση: Nisi … subvenerit, Απόδοση: salvi esse nequimus. Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. της προϋπόθεσης στην κύρια πρ.

ut veni ad urbem: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον χρονικό σύνδ. ut. Εκφέρεται με οριστική, επειδή εκφράζει μόνο χρόνο. Ειδικότερα, με οριστική πρκ, επειδή αναφέρεται στο παρελθόν και δηλώνει (σε εξάρτηση από τον ιστορικό χρόνο της κύριας πρ. non destiti) το προτερόχρονο (στο παρελθόν). Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρόταση.

quae ad concordiam pertinerent: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το omnia. Εισάγεται με την αναφ. αντ. quae, εκφέρεται με υποτακτική (χρόνου παρατατικού) και δηλώνει το δυνατό, το ενδεχόμενο στο παρελθόν. Εξαρτάται άμεσα από τα απαρέμφατα (sentire et dicere et facere) κι έμμεσα από τον ιστορικό χρόνο (non destiti) και δηλώνει το σύγχρονο στο παρελθόν (ακολουθία χρόνων).

ut pugnare cuperent: Δευτ. επιρρηματική συμπερασματική πρ. Εισάγεται με τον συμπερασματικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι συμπερασματικές προτάσεις, επειδή στη λατινική το αποτέλεσμα θεωρείται πάντα μια υποκειμενική κατάσταση. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική πρτ., γιατί εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου (invaserat) και δηλώνει αποτέλεσμα στο παρελθόν (ισχύει ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων). Στην κύρια πρ. προηγείται η δεικτική αντων. tantus, προεξαγγελτική συμπεράσματος. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στην κύρια πρ.

etsi ego clamabam nihil esse bello civili miserius: Δευτ. εναντιωματική πρ. Εισάγεται με τον εναντιωματικό σύνδ. etsi, εκφέρεται με οριστική πρτ και εκφράζει μια πραγματική κατάσταση παρά την οποία ισχύει το περιεχόμενο της κύρια πρότασης (εναντίωση προς κάτι το πραγματικό). Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της εναντίωσης στην κύρια πρόταση.

ut necessitate esse cogantur: Δευτ. επιρρηματική συμπερασματική πρ. Εισάγεται με τον συμπερασματικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι συμπερασματικές προτάσεις, επειδή στη λατινική το αποτέλεσμα θεωρείται πάντα μια υποκειμενική κατάσταση. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστ., γιατί εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (reddit) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον (ισχύει ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων). Στην παραχωρητική πρ. που παρεμβάλλεται υπάρχει το tales. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στην κύρια πρ.

etiamsi natura tales non sint: Δευτ. παραχωρητική πρ. Εισάγεται με τον παραχωρητικό σύνδ. etiamsi και εκφέρεται με υποτακτική, γιατί η παραχώρηση γίνεται προς κάτι το υποτιθέμενο. Ειδικότερα, εκφράζει μια υποθετική κατάσταση που κι αν δεχτούμε ότι αληθεύει δεν αναιρεί το περιεχόμενο της κύριας πρότασης. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστ. και σε εξάρτηση από αρκτικό χρόνο (reddit) δηλώνει το σύγχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων). H δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. της παραχώρησης στην κύρια πρ.

ut non solum ea fiant: Δευτ. επιρρηματική συμπερασματική πρ. Εισάγεται με τον συμπερασματικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι συμπερασματικές προτάσεις, επειδή στη λατινική το αποτέλεσμα θεωρείται πάντα μια υποκειμενική κατάσταση. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστ., γιατί εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (sunt) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον (ισχύει ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων). Στην κύρια πρ. υπάρχει η δεικτική αντων. tales, προεξαγγελτική συμπεράσματος. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στην κύρια πρ.

quae velit victor: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το ea. Εισάγεται με την αναφ. αντ. quae, εκφέρεται με υποτακτική (χρόνου ενεστώτα) λόγω έλξης στο ρ. fiant και φανερώνει το σύγχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων).

sed etiam ut victor obsequatur iis: Δευτ. επιρρηματική συμπερασματική πρ. Εισάγεται με τον συμπερασματικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι συμπερασματικές προτάσεις, επειδή στη λατινική το αποτέλεσμα θεωρείται πάντα μια υποκειμενική κατάσταση. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστ., γιατί εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (sunt) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον (ισχύει ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων). Στην κύρια πρ. υπάρχει η δεικτική αντων. tales, προεξαγγελτική συμπεράσματος. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στην κύρια πρ.

quorum auxilio victoria parta sit: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το iis. Εισάγεται με την αναφ. αντ. quorum, εκφέρεται με υποτακτική (παρακειμένου) λόγω έλξης στο ρ. obsequatur. Δηλώνει το προτερόχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων).

ΜΑΘ. 38:

dum more prisco omen nuptiale petit filiae sororis: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με το χρονικό σύνδ. dum. Εκφέρεται με οριστική επειδή εκφράζει μόνο χρόνο. Ειδικότερα με οριστική ενεστ., αν και αναφέρεται στο παρελθόν (λατινισμός του dum). Δηλώνει το σύγχρονο και μάλιστα τη συνεχιζόμενη πράξη στη διάρκεια της οποίας συμβαίνει μια άλλη πράξη. Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. του χρόνου στην κύρια πρ., που εκφέρεται με πρκ. (fecit).

dum aliqua vox congruens proposito audiretur: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με το χρονικό σύνδεσμο dum. Εκφέρεται με υποτακτική, επειδή η πράξη περιγράφεται ως προσδοκία ή επιδίωξη. Ειδικότερα, με υποτακτική πρτ., επειδή εξαρτάται από ρ. ιστορικού χρ. (expectabat). Εκφράζει το υστερόχρονο στο παρελθόν. Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. του χρόνου στην κύρια πρ.

ut sibi paulisper loco cederet: Δευτ. βουλητική πρ. ως έμμεσο αντικείμενο στο rogavit. Εισάγεται με το βουλητικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι βουλητικές πρ., γιατί το περιεχόμενο τους είναι απλώς επιθυμητό. Ειδικότερα, εκφέρεται με υποτακτική πρτ, γιατί η εξάρτηση είναι ιστορικός χρόνος (rogavit) (ισχύει ιδιομορφία ακολουθίας χρόνων).

quam Metellus multum amavit: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το Caecilia. Εισάγεται με την αναφορ. αντων. quam, εκφέρεται με οριστική (πρκ) για να δηλώσει το πραγματικό.

dum vixit: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με το χρονικό σύνδεσμο dum. Εκφέρεται με οριστική, επειδή δηλώνει μόνο χρόνο. Εκφράζει το σύγχρονο στο παρελθόν και μάλιστα την παράλληλη διάρκεια σε σχέση με την προσδιοριζόμενη πρ. (quam … amavit). Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. του χρόνου στην πρ. quam … amavit.

ΜΑΘ. 40:

ut C. Marius quam celerrime hostis iudicaretur: Δευτ. τελική πρ. εισάγεται με τον τελικό σύνδ. ut → καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι τελικές, γιατί το περιεχόμενό της είναι απλώς επιθυμητό / δηλώνει επιδιωκόμενο σκοπό. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική πρτ., γιατί εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (coegerat) και φανερώνει σκοπό στο παρελθόν. Ισχύει ιδιομορφία ως προς την ακολουθία των χρόνων. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του τελικού αιτίου στην προσδιοριζόμενη πρόταση.

cum Sulla minitans ei instaret: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρεται με υποτακτική επειδή δηλώνει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική πρτ. – εξάρτηση από ρ. ιστορικού χρόνου της κύριας πρότασης (dixit) και εκφράζει το σύγχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρόταση.

Licet mihi ostendas agmina militum: Δευτ. παραχωρητική πρ. Εισάγεται με τον παραχωρητικό σύνδ. licet και εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι παραχωρητικές, γιατί η παραχώρηση γίνεται προς κάτι το υποτιθέμενο. Ειδικότερα, εκφράζει μια υποθετική κατάσταση που κι αν δεχτούμε ότι αληθεύει δεν αναιρεί το περιεχόμενο της κύριας πρότασης. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστ. και σε εξάρτηση από τον αρκτικό χρόνο της κύρια πρ. (iudicabo) δηλώνει το σύγχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων). Στην  κύρια πρόταση υπάρχει το tamen. Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. της παραχώρησης στην κύρια πρ.

quibus curiam circumsedisti: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το militum agmina. Εισάγεται με την αναφορ. αντων. quibus, εκφέρεται με οριστική (πρκ) για να δηλώσει το πραγματικό.

licet mortem miniteris: Δευτ. παραχωρητική πρ. Εισάγεται με τον παραχωρητικό σύνδ. licet και εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι παραχωρητικές, γιατί η παραχώρηση γίνεται προς κάτι το υποτιθέμενο. Ειδικότερα, εκφράζει μια υποθετική κατάσταση που κι αν δεχτούμε ότι αληθεύει δεν αναιρεί το περιεχόμενο της κύριας πρότασης. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστ. και σε εξάρτηση από τον αρκτικό χρόνο της κύρια πρ. (iudicabo) δηλώνει το σύγχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων). Στην  κύρια πρόταση υπάρχει το tamen. Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. της παραχώρησης στην κύρια πρ.

Etsi senex et corpore infirmo sum: Δευτ. εναντιωματική πρ. Εισάγεται με τον εναντιωματικό σύνδ. etsi, εκφέρεται με οριστική και εκφράζει μια πραγματική κατάσταση παρά την οποία ισχύει το περιεχόμενο της κύρια πρότασης (εναντίωση προς κάτι το πραγματικό). Στην  κύρια πρόταση υπάρχει το tamen. Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της εναντίωσης στην κύρια πρόταση.

ΜΑΘ. 41:

qui primi colluisse Italiam dicuntur: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το Sicanorum και Pelasgorum. Εισάγεται με την αναφ. αντ. qui, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει το πραγματικό.

proinde quasi cum matre Evandri nunc loquaris: Δευτ. υποθετική παραβολική πρ. Εισάγεται με τον υποθετικό παραβολικό σύνδεσμο proinde quasi και εκφέρεται με υποτακτική, επειδή η σύγκριση αφορά μια υποθετική πράξη ή κατάσταση. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα, γιατί στην κύρια υπάρχει αρκτικός χρόνος (uteris: ενεστ.). Δηλώνει το σύγχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων). Η δευτερεύουσα λειτουργεί πρ. ως β’ όρος σύγκρισης με πρώτο όρο την κύρια πρ. (Tu … uteris.)

quod neminem scire atque intellegere vis: Δευτ. αιτιολογική επιρρηματική πρ. Εισάγεται με τον αιτιολογικό σύνδεσμο quod, εκφέρεται με οριστική επειδή εκφράζει αντικειμενική-πραγματική αιτιολογία. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας στην κύρια πρόταση.

quae dicas: Δευτ. πλάγια ερωτηματική πρόταση ως αντικείμενο στα απαρέμφατα scire / intellegere. Εισάγεται με την αναφ. αντ. quae και είναι μερικής αγνοίας. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες, γιατί η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενό της πρότασης. Ειδικότερα, με υποτακτική ενεστ., επειδή εξαρτάται άμεσα από τα  scire / intellegere και έμμεσα από το vis (ενεστ.) και δηλώνει το σύγχρονο στο παρόν – μέλλον (ακολουθία χρόνων).

ut consequaris: Δευτ. τελική πρ. Εισάγεται με τον τελικό σύνδεσμο ut → καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι τελικές πρ., γιατί δηλώνει επιθυμία / επιδιωκόμενο σκοπό. Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική ενεστ., γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (taces) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον. (Δηλώνει σκοπό στο παρόν). Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του τελικού αιτίου στην προσδιοριζόμενη πρόταση.

quod vis: Δευτ. αναφορική ουσιαστική πρ. Λειτουργεί ως αντικείμενο στο ρ. consequaris. Εισάγεται με την αναφορική αντ. quod. Εκφέρεται με οριστική για να δηλώσει το πραγματικό.

quod honesta et bona et modesta sit: Δευτ. επιρρηματική αιτιολογική πρ. Εισάγεται με τον αιτιολ. σύνδ. quod, εκφέρεται με υποτακτική επειδή εκφράζει υποκειμενική  αιτιολογία. Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα και σε εξάρτηση άμεσα από το placere κι έμμεσα από το dicis (αρκτικός χρόνος) φανερώνει το σύγχρονο στο παρόν (ακολουθία χρόνων). Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας.

ut viri antiqui (vivebant): Δευτ. απλή παραβολική πρ. του τρόπου. Εισάγεται με το ut , επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με οριστική, επειδή η σύγκριση αφορά δύο πράξεις ή καταστάσεις που είναι ή θεωρούνται ως αντικειμενική πραγματικότητα. Στην κύρια πρόταση υπάρχει το sic. Η δευτερεύουσα πρ.λειτουργεί ως β’ όρος σύγκρισης με πρώτο όρο την κύρια πρ.

ut viri aetatis nostrae (loquuntur): Δευτ. απλή παραβολική πρ. του τρόπου. Εισάγεται με τον παραβολικό σύνδεσμο ut. Εκφέρεται με οριστική, επειδή η σύγκριση αφορά δύο πράξεις ή καταστάσεις που είναι ή θεωρούνται ως αντικειμενική πραγματικότητα. Στην κύρια πρόταση υπάρχει το sic. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως β’ όρος σύγκρισης με πρώτο όρο την κύρια πρ.

quod a C. Caesare scriptum est: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το id. Εισάγεται με την αναφ. αντ. quod, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει το πραγματικό.

ΜΑΘ. 42:

qui aut ea non videant / aut ea dissimulent (non videre): Δύο δευτερεύουσες αναφορικές συμπερασματικές προτάσεις που συνδέονται διαζευκτικά και με έμφαση με το σύνδεσμο aut – aut. Εισάγονται με την αναφ. αντων. qui (non) που ισοδυναμεί με το  ut ei (non) και αναφέρεται στο nonnulli (είναι αρνητικές μια και προσδιορίζουν την καταφατική φράση nonulli sunt). Εκφέρονται με υποτακτική, όπως όλες οι επιρρηματικές συμπερασματικές πρ., γιατί στη λατινική το συμπέρασμα θεωρείται μια υποκειμενική κατάσταση. Συγκεκριμένα εκφέρονται με υποτακτική ενεστώτα, γιατί εξαρτώνται από ρήμα αρκτικού χρόνου (sunt: ενεστ.) και αναφέρονται στο παρόν-μέλλον (ιδιομορφία ακολουθίας). Λειτουργούν ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος. Στην κύρια πρ. εννοείται το tales.

quae imminent / quae vident: Δύο δευτερεύουσες αναφορικές επιθετικές προσδιοριστικές πρ. με όρο αναφοράς το ea των αναφορικών συμπερασματικών προτάσεων. Εισάγονται με την αναφ. αντ. quae, εκφέρονται με οριστική και φανερώνουν το πραγματικό.

si in hunc animadvertissem: Δευτ. επιρρηματική υποθετική πρ. που λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της προϋπόθεσης στο ρήμα της κύριας. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο si, επειδή είναι καταφατική. Σχηματίζει υποθετικό λόγο του β’ είδους, υπόθεση αντίθετη προς την πραγματικότητα ή το απραγματοποίητο:  si in hunc animadvertissem (ΥΠΟΘΕΣΗ-υποτ. υπερσυντ.) – Dicerent (ΑΠΟΔΟΣΗ-υποτ. πρτ).

si iste in Manliana castra pervenerit: Δευτ. επιρρηματική υποθετική πρ. που λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της προϋπόθεσης στο ρήμα της κύριας. si iste in Manliana castra pervenerit (ΥΠΟΘΕΣΗ-υποτ. πρκ): βρίσκεται σε υποτακτική παρακειμένου, γιατί βρίσκεται στα πλαίσια πλαγίου λόγου. Aπόδοση: fore et fore (απρ. μέλλ.) → εξαρτημένος υποθετικός λόγος του α’ είδους, πραγματικό-ανοιχτή υπόθεση. Στον ανεξάρτητο υποθετικό λόγο θα γίνει: ΥΠΟΘΕΣΗ: Si …. pervenerit (οριστική συντ. μέλλ.) – ΑΠΟΔΟΣΗ: Nemo tam stultus erit / et nemo erit… (οριστική μέλλ.)

quo intendit: Δευτ. αναφορική προσδιοριστική πρ. του τόπου με όρο αναφοράς το Manliana castra. Εισάγεται με τo αναφ. επίρρ. quo, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει πραγματικό γεγονός. Εκφέρεται με οριστική παρά το γεγονός ότι βρίσκεται σε πλάγιο λόγο, γιατί στη Λατινική σε σπάνιες περιπτώσεις διατηρείται η οριστική, όταν θεωρείται ότι η πρόταση λειτουργεί ανεξάρτητα από τον πλάγιο λόγο και δείχνει πραγματικό γεγονός.

qui non videat coniurationem esse factam: Δευτερεύουσα αναφορική συμπερασματική πρ. Εισάγεται με την αναφ. αντ. qui (non) που ισοδυναμεί με το  ut non. Είναι αρνητική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι συμπερασματικές, γιατί στη λατινική το συμπέρασμα θεωρείται μια υποκειμενική κατάσταση. Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα, γιατί εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (intellego) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον (ιδιομορφία ακολουθίας). Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στο παρόν και στο μέλλον. Στην κύρια πρ. υπάρχει το ποσοτικό επίρρημα tam.

qui non fateatur: Δευτερεύουσα αναφορική συμπερασματική πρ. Εισάγεται με την αναφορ. αντων. qui (non) που ισοδυναμεί με το  ut non. Είναι αρνητική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι συμπερασματικές, γιατί στη λατινική το συμπέρασμα θεωρείται μια υποκειμενική κατάσταση. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα, γιατί εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (intellego) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον (ιδιομορφία ακολουθίας). Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στο παρόν και στο μέλλον. Στην κύρια πρ. υπάρχει το ποσοτικό επίρρημα tam.

ΜΑΘ. 43:

ut primum exsulem deinde hostem te viderem: Δευτ. επιρρηματική συμπερασματική πρ. Εισάγεται με τον συμπερασματικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι συμπερασματικές προτάσεις, επειδή στη λατινική το αποτέλεσμα θεωρείται πάντα μια υποκειμενική κατάσταση. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική πρτ., γιατί εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου (traxit) και αναφέρεται στο παρελθόν (ισχύει ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων). Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στην κύρια πρ.

quae te genuit: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το terram. Εισάγεται με την αναφ. αντ. quae, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει το πραγματικό.

(quae) atque aluit: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το terram. Εισάγεται με την αναφ. αντ. quae, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει το πραγματικό.

Quamvis infesto et minaci animo perveneras: Δευτ. παραχωρητική πρ. Εισάγεται με τον παραχωρητικό σύνδ. Quamvis → μπροστά από τα επίθετα minaci και infesto. Eκφέρεται με οριστική → η χρήση της οριστικής χαρακτηρίζεται ποιητική και μετακλασική και και εκφράζει πραγματική κατάσταση παρά την οποία ισχύει το περιεχόμενο της κύριας πρ. Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. της παραχώρησης στην κύρια πρ.

cum in conspectu Roma fuit: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον cum τον καθαρά χρονικό και εκφέρεται με οριστική, επειδή εκφράζει μόνο χρόνο. Ειδικότερα με χρόνο παρακείμενο, επειδή αναφέρεται στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρ.

ego nisi peperissem: Δευτερεύουσα υποθετική πρ. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδ. nisi, επειδή είναι αποφατική. Εκφέρεται με υποτακτική υπρσυντ. (peperissem). Η απόδοση είναι: Roma non oppugnaretur (υποτ. πρτ) → υποθετικός λόγος του β’ είδους (μη πραγματικό) με υπόθεση στο παρελθόν και την απόδοση στο παρόν. Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. της προϋπόθεσης στην κύρια πρ.

nisi filium haberem: Δευτερεύουσα υποθετική πρ. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδ. nisi, επειδή είναι αποφατική. Εκφέρεται με υποτακτική πρτ (haberem). Απόδοση: mortua essem (υποτ. υπερσυντ.) και σχηματίζει υποθετικό λόγο του β’ είδους (μη πραγματικό) με υπόθεση στο παρόν και την απόδοση στο παρελθόν. Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. της προϋπόθεσης στην κύρια πρ.

si pergis: Δευτ. επιρρηματική υποθετική πρ. που λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της προϋπόθεσης στο ρήμα της κύριας. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο si, επειδή είναι καταφατική. Σχηματίζει υποθετικό λόγο του α’ είδους, του πραγματικού ή ανοιχτής υπόθεσης στο παρόν: si pergis (ΥΠΟΘΕΣΗ-οριστ. ενεστ.) – manet (ΑΠΟΔΟΣΗ- οριστ. ενεστ.).

ΜΑΘ. 44:

in qua nulla fides, nulla caritas, nulla fiducia benevolentiae stabilis esse potest: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το vita. Εισάγεται με την αναφ. αντ. (in) qua, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει το πραγματικό.

quis possit dilligere eum / aut eum: Δευτ. πλάγια ερωτηματική πρ. ως αντικείμενο του ρ. nescio της κύριας πρ. Εισάγεται με την ερωτηματική αντων. quis → μερικής αγνοίας και εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες ερωτηματικές, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενο της πρότασης. Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική ενεστ. γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (nescio)  για να δηλώσει το σύγχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων).

quem metuat: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το eum. Εισάγεται με την αναφ. αντ. quem, εκφέρεται με υποτακτική γιατί βρίσκεται στα πλαίσια πλαγίου λόγου. Συγκεκριμένα, με υποτακτική ενεστώτα, γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (possit) για να δηλώσει το σύγχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων).

a quo se metui putet: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το eum. Εισάγεται με την αναφ. αντ. quem, εκφέρεται με υποτακτική γιατί βρίσκεται στα πλαίσια πλαγίου λόγου. Συγκεκριμένα, με υποτακτική ενεστώτα, γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (possit) για να δηλώσει το σύγχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων).

Quodsi forte, ceciderunt: Δευτερεύουσα υποθετική πρόταση που εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο Quodsi. Εκφέρεται με οριστική πρκ (ceciderunt) και σε σχέση με την απόδοση, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα (intellegitur) σχηματίζει υποθετικό λόγο του α’ είδους, ανοιχτής υπόθεσης για το παρόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της προϋπόθεσης στην κύρια πρόταση.

ut fit plerumque: Δευτ. απλή παραβολική πρ. του τρόπου. Εισάγεται με τον παραβολικό σύνδεσμο ut , επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με οριστική, επειδή η σύγκριση αφορά δύο πράξεις ή καταστάσεις που είναι ή θεωρούνται ως αντικειμενική πραγματικότητα. Στην κύρια πρόταση υπάρχει το sic. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως β’ όρος σύγκρισης με πρώτο όρο την κύρια πρ.

quam fuerint inopes amicorum: Δευτ. πλάγια ερωτηματική πρ. ως υποκείμενο στο intellegitur. Εισάγεται με το ερωτηματικό επίρρημα quam → μερικής αγνοίας. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες ερωτηματικές, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενο της πρότασης. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική πρκ επειδή εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (intellegitur) και δηλώνει το προτερόχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων).

quod Tarquinium dixisse ferunt exulantem: Δευτ. αναφορική ουσιαστική πρ. ως υποκείμενο στο est της προηγούμενης πρ. Εισάγεται με την αναφ. αντων. quod, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει το πραγματικό.

quos fidos amicos habuissem / quos infidos: Δευτ. πλάγια ερωτηματική πρ. ως αντικείμενο στο intellexi. Εισάγεται με την ερωτηματική αντ. quos → μερικής αγνοίας. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες ερωτηματικές, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενο της πρότασης. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντελίκου και σε εξάρτηση από ιστορικό χρόνο (intellexi) δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν (ακολουθία χρόνων).

cum iam neutris gratiam referre poteram: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον cum τον καθαρά χρονικό και εκφέρεται με οριστική, επειδή εκφράζει μόνο χρόνο. Ειδικότερα με χρόνο παρατατικό, επειδή αναφέρεται στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρ.

ΜΑΘ. 45:

quae apud Ciceronem gerantur: Δευτ. πλάγια ερωτηματική πρ. ως αντικείμενο του ρ. cognoscit της κύριας πρ. Εισάγεται με την ερωτηματική αντων. quae → μερικής αγνοίας και εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες ερωτηματικές, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενο της πρότασης. Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική ενεστ. γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (cognoscit) για να δηλώσει το σύγχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων).

quantoque in periculo res sit: Δευτ. πλάγια ερωτηματική πρ. ως αντικείμενο του ρ. cognoscit της κύριας πρ. Εισάγεται με την ερωτηματική αντων. quanto → μερικής αγνοίας και εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες ερωτηματικές, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενο της πρότασης. Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική ενεστ. γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (cognoscit) για να δηλώσει το σύγχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων).

ut ad Ciceronem epistulam deferat: Δευτ. βουλητική πρ. ως άμεσο αντικείμενο στο ρ. persuadet. Εισάγεται με το βουλητικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι βουλητικές πρ., γιατί το περιεχόμενο τους είναι απλώς επιθυμητό. Ειδικότερα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα, γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (persuadet) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον (ιδιομορφία ακολουθίας χρόνων – συγχρονισμός κύριας-δευτερεύουσας).

ne, intercepta epistula, nostra consilia ab hostibus cognoscantur: Δευτ. βουλητική πρ. ως άμεσο αντικείμενο στο ρ. providet. Εισάγεται με το βουλητικό σύνδεσμο ne, επειδή είναι αποφατική/αρνητική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι βουλητικές πρ., γιατί το περιεχόμενο τους είναι απλώς επιθυμητό. Ειδικότερα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα, γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (providet) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον (ιδιομορφία ακολουθίας χρόνων – συγχρονισμός κύριας-δευτερεύουσας).

ut epistulam ad amentum tragulae adliget: Δευτ. βουλητική πρ. ως έμμεσο αντικείμενο στο ρ.monet. Εισάγεται με το βουλητικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι βουλητικές πρ., γιατί το περιεχόμενο τους είναι απλώς επιθυμητό. Ειδικότερα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα, γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (monet) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον (ιδιομορφία ακολουθίας χρόνων – συγχρονισμός κύριας-δευτερεύουσας).

et (ut) intra castra abiciat: Δευτ. βουλητική πρ. ως έμμεσο αντικείμενο στο ρ. monet. Εισάγεται με το βουλητικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι βουλητικές πρ., γιατί το περιεχόμενο τους είναι απλώς επιθυμητό. Ειδικότερα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα, γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (monet) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον (ιδιομορφία ακολουθίας χρόνων – συγχρονισμός κύριας-δευτερεύουσας).

si adire non possit: Δευτ. επιρρηματική υποθετική πρ. που λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της προϋπόθεσης. Σχηματίζει σύνθετο εξαρτημένο υποθετικό λόγο: ΥΠΟΘΕΣΗ: si adire non posit – ΑΠΟΔΟΣΗ: monet ut epistulam ad amentum tragulae adliget et intra castra abiciat → εξαρτημένος υποθετικός λόγος του α’ είδους, ανοιχτής υπόθεσης στο μέλλον. Ευθύς λόγος: si potes (ΥΠΟΘΕΣΗ), … adliga et abice (ΑΠΟΔΟΣΗ – προστακτική).

ut tragulam mitteret: Δευτ. βουλητική πρ. ως αντικείμενο στο ρ. constituit. Εισάγεται με το βουλητικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι βουλητικές πρ., γιατί το περιεχόμενο τους είναι απλώς επιθυμητό. Ειδικότερα, εκφέρεται με υποτακτική πρτ. , γιατί εξαρτάται από ρ. ιστορικού χρόνου (constituit) και αναφέρεται στο παρελθόν (ιδιομορφία ακολουθίας χρόνων – συγχρονισμός κύριας-δευτερεύουσας).

ut salutem sperent: Δευτ. βουλητική πρ. ως έμμεσο αντικείμενο στο ρ. adhortatur. Εισάγεται με το βουλητικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι βουλητικές πρ., γιατί το περιεχόμενο τους είναι απλώς επιθυμητό. Ειδικότερα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα, γιατί εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (adhortatur) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον (ιδιομορφία ακολουθίας χρόνων – συγχρονισμός κύριας-δευτερεύουσας).

ΜΑΘ. 46:

ut communem utilitatem nostrae anteponamus: Δευτ. ουσιαστική συμπερασματική πρ. ως επεξήγηση στον όρο illud της κύριας πρ. Εισάγεται με τον συμπερασματικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι συμπερασματικές προτάσεις, επειδή στη λατινική το αποτέλεσμα θεωρείται πάντα μια υποκειμενική κατάσταση. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστ., γιατί εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (consequitur) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον (ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων).

Ut enim leges omnium salutem singulorum saluti anteponunt: Δευτ. απλή παραβολική πρ. του τρόπου. Εισάγεται με τον παραβολικό σύνδεσμο ut , επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με οριστική, επειδή η σύγκριση αφορά δύο πράξεις ή καταστάσεις που είναι ή θεωρούνται ως αντικειμενική πραγματικότητα. Στην κύρια πρόταση υπάρχει το sic. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως β’ όρος σύγκρισης με πρώτο όρο την κύρια πρ.

ut laudandus is sit: Δευτ. ουσιαστική συμπερασματική πρ. ως υποκείμενο στο απρόσωπο ρ. fit. Εισάγεται με τον συμπερασματικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι συμπερασματικές προτάσεις, επειδή στη λατινική το αποτέλεσμα θεωρείται πάντα μια υποκειμενική κατάσταση. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική ενεστ. παθητικής περιφραστικής συζυγίας, γιατί εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (fit) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον (ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων).

qui pro re publica cadat: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το is. Εισάγεται με την αναφ. αντ. qui, εκφέρεται με υποτακτική (χρόνου ενεστώτα) λόγω έλξης στο ρ. fit και φανερώνει το σύγχρονο στο παρόν-μέλλον (ακολουθία χρόνων).

quod decet cariorem nobis esse patriam quam nosmet ipsos: Δευτ. αιτιολογική επιρρηματική πρ. Εισάγεται με τον αιτιολογικό σύνδεσμο quod, εκφέρεται με οριστική επειδή εκφράζει αντικειμενική-πραγματική αιτιολογία. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας στην κύρια πρόταση.

ΜΑΘ. 47:

quos legere secrete solebat: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το canos. Εισάγεται με την αναφ. αντ. quos, εκφέρεται με οριστική και φανερώνει το πραγματικό.

quominus id faceret: δευτ. πρ. του quominus ως αντικείμενο στο απαρέμφατο deterrere. Εισάγεται με τον σύνδεσμο quominus και εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι προτάσεις του quominus, επειδή εκφράζουν την πρόθεση του υποκειμένου της κύριας πρότασης. Ειδικότερα. Με υποτακτική πρτ (faceret), επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (το απαρέμφατο deterrere θεωρείται ιστορικός χρόνος, επειδή εξαρτάται από το voluit: παρακείμενος με σημασία αορίστου) και αναφέρεται στο παρελθόν (ιδιομορφία  ακολουθίας χρόνων – συγχρονισμός κύριας-δευτερεύουσας). Ο φόβος και η βούληση είναι ιδωμένα τη στιγμή της εμφάνισής τους στο μυαλό του ομιλητή (συγχρονισμός κύριας-δευτερεύουσας) και όχι τη στιγμή της πιθανής πραγματοποίησής τους.

Etsi super vestem earum deprehendit canos: Δευτ. εναντιωματική πρ. Εισάγεται με τον εναντιωματικό σύνδ. etsi, εκφέρεται με οριστική και εκφράζει μια πραγματική κατάσταση παρά την οποία ισχύει το περιεχόμενο της κύρια πρότασης (εναντίωση προς κάτι το πραγματικό). Στην  κύρια πρόταση υπάρχει το tamen. Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της εναντίωσης στην κύρια πρόταση.

donec induxit mentionem aetatis: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με το χρονικό σύνδεσμο donec. Εκφέρεται με οριστική (induxit), επειδή δηλώνει μόνο χρόνο. Εκφράζει το υστερόχρονο. Η δευτ. πρ. λειτουργεί ως επιρρ. προσδ. του χρόνου στην κύρια πρ.

utrum post aliquot annos cana esse mallet an calva: Δευτ. διμελής πλάγια ερωτηματική πρ. ως έμμσο αντικείμενο στο ρ. interrogavit. Εισάγεται με τo ερωτηματικό μόριο utrum → ολικής αγνοίας / διμελής. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες ερωτηματικές, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενο της πρότασης. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική πρτ (mallet) και σε εξάρτηση από ιστορικό χρόνο (interrogavit) δηλώνει το σύγχρονο στο παρελθόν (ακολουθία χρόνων).

Cum illa respondisset: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρεται με υποτακτική, επειδή δηλώνει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντ., επειδή εξαρτάσαι από ρ. ιστορικού χρόνου της κύριας πρότασης και δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρόταση.

quin calva esse nolis: δευτ. πρ. του quin ως αντικείμενο στο ρ. non dubito. Εισάγεται με τον σύνδεσμο quin και εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι προτάσεις του quin, επειδή εκφράζουν την πρόθεση του υποκειμένου της κύριας πρότασης. Ειδικότερα. Με υποτακτική ενεστώτα (nolis), επειδή εξαρτάται από αρκτικό χρόνο (non dubito) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον  (ιδιομορφία  ακολουθίας χρόνων – συγχρονισμός κύριας-δευτερεύουσας). Ο φόβος και η βούληση είναι ιδωμένα τη στιγμή της εμφάνισής τους στο μυαλό του ομιλητή (συγχρονισμός κύριας-δευτερεύουσας) και όχι τη στιγμή της πιθανής πραγματοποίησής τους.

ne istae te calvam faciant: Δευτ. ουσιαστική ενδοιαστική πρ. ως αντικείμενο στο ρ. times (φόβου σημαντικό). Εισάγεται με τον ενδοιαστικό σύνδεσμο ne, επειδή δηλώνει φόβο μήπως γίνει κάτι ανεπιθύμητο και εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι ενδοιαστικές πρ., επειδή το περιεχόμενό τους αφορά κάτι ενδεχόμενο ή πιθανό. Ειδικότερα, με υποτακτική ενεστώτα (faciant), επειδή εξαρτάται από ρ. αρκτικού χρόνου (times: ενεστώτας) και αναφέρεται στο παρόν-μέλλον (ιδιομορφία  ακολουθίας χρόνων).

ΜΑΘ. 48:

quae utilia factu essent: Δευτ. πλάγια ερωτηματική πρ. ως έμμεσο αντικείμενο στο απαρέμφατο docere. Εισάγεται με την αντων. quae → μερικής αγνοίας. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες ερωτηματικές, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενο της πρότασης. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική πρτ (essent) και σε εξάρτηση από ιστορικό χρόνο δηλώνει το σύγχρονο στο παρελθόν (ακολουθία χρόνων).

Si quid durius ei videbatur: Δευτ. επιρρηματική υποθετική πρ. που λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της προϋπόθεσης στο ρήμα της κύριας. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο si, επειδή είναι καταφατική. Σχηματίζει υποθετικό λόγο του α’ είδους, του πραγματικού ή ανοιχτής υπόθεσης στο παρελθόν: si videbatur (ΥΠΟΘΕΣΗ) –  a cerva praedicabat (ΑΠΟΔΟΣΗ).

quod imperandum militibus esset: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το quid. Εισάγεται με την αναφ. αντ. quod, εκφέρεται με υποτακτική γιατί βρίσκεται στα πλαίσια πλαγίου λόγου. Συγκεκριμένα, με υποτακτική πρτ παθητικής περιφραστικής συζυγίας (imperandum esset), γιατί εξαρτάται από ρ. ιστορικού χρόνου για να δηλώσει το σύγχρονο στο παρελθόν (ακολουθία χρόνων).

Cum aliquis Sertorio nuntiavisset cervam inventam esse: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρεται με υποτακτική, επειδή δηλώνει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντ., επειδή εξαρτάται από ρ. ιστορικού χρόνου και εκφράζει το προτερόχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρόταση.

ut eam postero die repente in eum locum emitteret: Δευτ. βουλητική πρ. ως αντικείμενο στο ρ. praecepit. Εισάγεται με το βουλητικό σύνδεσμο ut, επειδή είναι καταφατική. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι βουλητικές πρ., γιατί το περιεχόμενο τους είναι απλώς επιθυμητό. Ειδικότερα, εκφέρεται με υποτακτική πρτ. (emitteret), γιατί εξαρτάται από ρ. ιστορικού χρόνου (praecepit) και αναφέρεται στο παρελθόν (ιδιομορφία ακολουθίας χρόνων – συγχρονισμός κύριας-δευτερεύουσας).

in quo ipse cum amicis futurus esset: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το locum. Εισάγεται με την αναφ. αντ. (in) quo, εκφέρεται με υποτακτική γιατί βρίσκεται στα πλαίσια πλαγίου λόγου. Συγκεκριμένα, με υποτακτική πρτ. ενεργητικής περιφραστικής συζυγίας (futurus esset), γιατί εξαρτάται από ρ. ιστορικού χρόνου για να δηλώσει το υστερόχρονο στο παρελθόν (ακολουθία χρόνων).

quae perisset: Δευτ. αναφορική επιθετική προσδιοριστική πρ. με όρο αναφοράς το cervam. Εισάγεται με την αναφ. αντ. quae, εκφέρεται με υποτακτική γιατί βρίσκεται στα πλαίσια πλαγίου λόγου. Συγκεκριμένα, με υποτακτική υπερσυντ. (perisset), γιατί εξαρτάται από ρ. ιστορικού χρόνου για να δηλώσει το προτερόχρονο στο παρελθόν (ακολουθία χρόνων).

Cum cerva, emissa a servo, in cubiculum Sertorii introrupisset: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρεται με υποτακτική, επειδή δηλώνει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντ., επειδή εξαρτάται από ρ. ιστορικού χρόνου και εκφράζει το προτερόχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρόταση.

ΜΑΘ. 49:

cum viri sui consilium de interficiendo Caesare cognovisset: Δευτ. χρονική πρ. Εισάγεται με τον ιστορικό-διηγηματικό σύνδ. cum και εκφέρεται με υποτακτική, επειδή δηλώνει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρ. και δημιουργεί μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντ., επειδή εξαρτάται από ρ. ιστορικού χρόνου και εκφράζει το προτερόχρονο στο παρελθόν. Η δευτερεύουσα πρ. λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στην κύρια πρόταση.

quod tonsoris praeripuisset officium: Δευτ. επιρρηματική αιτιολογική πρ. Εισάγεται με τον αιτιολ. σύνδ. quod, εκφέρεται με υποτακτική επειδή εκφράζει υποκειμενική  αιτιολογία. Συγκεκριμένα εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντ. και σε εξάρτηση venit (ιστορικός χρόνος) φανερώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν (ακολουθία χρόνων). Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας.

quam aequo animo me ferro essem interemptura: Δευτ. πλάγια ερωτηματική πρ. ως αντικείμενο στο απαρέμφατο experiri. Εισάγεται με το ερωτηματικό επίρρημα quam → μερικής αγνοίας. Εκφέρεται με υποτακτική, όπως όλες οι πλάγιες ερωτηματικές, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενο της πρότασης. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική πρτ ενεργητικής περιφραστικής συζυγίας (essem interemptura) και σε εξάρτηση από ιστορικό χρόνο (experiri volui) δηλώνει το υστερόχρονο στο παρελθόν (ακολουθία χρόνων).

si tibi consilium non ex sentential cessisset: Δευτ. επιρρηματική υποθετική πρ. που λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της προϋπόθεσης. Σχηματίζει εξαρτημένο υποθετικό λόγο του α’ είδους, του πραγματικού ή της ανοιχτής υπόθεσης στο μέλλον: ΥΠΟΘΕΣΗ: si … non cessisset – ΑΠΟΔΟΣΗ: quam … essem interemptura → εξαρτημένος υποθετικός λόγος του α’ είδους, ανοιχτής υπόθεσης στο μέλλον. Ευθύς λόγος: si non cesserit (ΥΠΟΘΕΣΗ – οριστική συντελεσμένου μέλλοντα) – interimam (ΑΠΟΔΟΣΗ – οριστική μέλλοντα).

Πηγή : Άγνωστη