Επειδή τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα εύκολα λέγονται και γρήγορα αποκαλύπτονται ότι είναι κάλπικα, να θυμηθούμε όλοι τις διαβεβαιώσεις της υπουργού παιδείας κυρίας Άννας Διαμαντοπούλου ότι θα υπάρξει μεταβατικό στάδιο σχετικά με τους διορισμούς όσων περίμεναν πέρυσι μόνιμο διορισμό, αλλά λόγω υπογραφής του μνημονίου υπήρξε απλώς μετάβαση προς την αδιοριστία.

Η κοροϊδία σε όλο της το μεγαλείο ειδικά για όσους ήταν διοριστέοι του ΑΣΕΠ, για όσους ήταν εγγεγραμμένοι στον πίνακα διορισμών, για πολλούς κλάδους που ήταν εγγεγραμμένοι στον πίνακα του 24μηνου και για όσους ελάχιστους απέμειναν από τον πίνακα του 30μηνου.

Υπάρχουν κλάδοι και ειδικότητες που δεν έγινε ούτε ένας διορισμός, ενώ στις ειδικές κατηγορίες δεν δόθηκε καν η δυνατότητα, πέραν των πέντε κλάδων, να καταθέσουν αιτήσεις ένταξης στους πίνακες. Η κοινωνική αναλγησία στο μέγιστο.

Η αναλογία  προσλήψεων προς αποχωρήσεις από 1 προς 1 που υποσχέθηκαν ότι θα είναι στην αρχή, έγινε 1 προς 5, μετά 1 προς 7, μετά 1 προς 10 και πάει λέγοντας.   Δεν δίνουν χρήματα για διορισμούς στην παιδεία αλλά εμφανίζονται γενναιόδωροι όταν είναι να σώσουν με τα λεφτά του φορολογούμενου καμία Proton τράπεζα.   Είναι προφανές ότι θέλουν να καλύψουν τα κενά με αναπληρωτές και ωρομίσθιους αφού οι συνταξιοδοτήσεις, ακόμη και σύμφωνα με τα λεγόμενα της υπουργού, θα ξεπεράσουν τις 6.000, προβάροντας το νέο μοντέλο για τη σύνθεση των εκπαιδευτικών στα σχολεία στην οποία οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί θα είναι μειοψηφία ενώ οι εύπλαστοι λόγω εργασιακής ελαστικότητας αναπληρωτές και ωρομίσθιοι θα υπερτερούν.

Κοντός ψαλμός αλληλούια για όλους μας. Ο Σεπτέμβρης έρχεται και το αν είναι θερμός ή όχι, από εμάς εξαρτάται.

Ακολουθεί ένας πίνακας με αναλυτικά στοιχεία για τους κλάδους που θα γίνουν διορισμοί.

Η πρώτη στήλη που αφορά στους διοριστέους του ΑΣΕΠ δεν είναι συμπληρωμένη επειδή δεν είχα διαθέσιμα όλα τα στοιχεία.

Ας βγάλει ο καθένας τα συμπεράσματά του έχοντας στο νου το περίφημο, ανέκδοτο πλέον, «πρώτα ο μαθητής».

	ΑΣΕΠ 2008	ΠΙΝΑΚΑΣ ΔΙΟΡΙΣΜΩΝ	ΠΙΝΑΚΑΣ 24ΜΗΝΟ	ΕΙΔΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ	ΣΥΝΟΛΟ ΔΙΟΡΙΣΜΩΝ
ΠΕ01	6 από 15	4 από 463	0 από 19	Δεν δόθηκε δικαίωμα να κάνουν αίτηση	10
ΠΕ02	36 από 214	24 από 7561	64 από 231	35 από 165	159
ΠΕ03	25 από 119	18 από 2294	42 από 42	10 από 46	95
ΠΕ0401	23 από 58	16 από 1528	30 από 59	9 από 34	78
ΠΕ0402	8 από 39	5 από 719	16 από 16	3 από 17	32
ΠΕ0404	5 από 30	3 από 333	0 από 189	2 από 9	10
ΠΕ0405	6 από 5	4 από 135	0 από 0	Δεν δόθηκε δικαίωμα να κάνουν αίτηση	10
ΠΕ05	3 από 5	2 από 1063	0 από 3	-//-	5
ΠΕ06	10 από 7	6 από 2054	0 από 6	-//-	16
ΠΕ07	3 από 7	2 από 1050	0 από 10	-//-	5
ΠΕ08	3 από 11	2 από 491	0 από 16	-//-	5
ΠΕ09	6 από 3	4 από 487	0 από 9	-//-	10
ΠΕ10	3	2 από 153	0 από 1	-//-	5
ΠΕ11	4 από 17	2 από 2964	0 από 196	-//-	6
ΠΕ1201	3	2 από 105	0 από 2	-//-	5
ΠΕ1204	3	2 από 45	0 από 0	-//-	5
ΠΕ1205	3	2 από 52	0 από 0	-//-	5
ΠΕ1206	3	2 από 14	0 από 0	-//-	5
ΠΕ1208	1	1 από 34	0 από 2	-//-	2
ΠΕ13	5	3 από 83	0 από 0	-//-	8
ΠΕ1702	3	2 από 323	0 από 1	-//-	5
ΠΕ1703	4	3 από 256	0 από 0	-//-	7
ΣΥΝΟΛΑ	166 από 621	111 από 22207	152 από 802	59 από 271 που τους δόθηκε δικαίωμα να κάνουν αίτηση	488 Ε Λ Ε Ο Σ

Χρήστος Επαμ. Κυργιάκης

xrkyrgiakis@yahoo.gr

Πηγή : alfavita.gr

Η ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΓΡΑΦΗ

ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Ο ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΛΑΤΙΝΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

Στη λατινική γραφή οι λέξεις γράφονται όχι ιστορικά, όπως συμβαίνει στις γραφές που χρησιμοποιούν το λατινικό αλφάβητο, αλλά όπως περίπου στην ελληνική, Δηλαδή και εδώ οι λέξεις γράφονται ως έχουν φθογγικά και συνάμα ανάλογα με την ετυμολογία τους χρησιμοποιώντας τα κεφαλαία και μικρα γραμματα Α(a), B(b(, C(c)… και τις παραλλαγες (ομόφωνα γράμματα): Ε(e)  = ΑΕ( ae), Ι(ι) = Υ(υ)….  m & mm…. (οι κανόνες είναι ίδιοι με την ελληνική γραφή), πρβλ π.χ.: Γραικία – Graecia, Φοινίκη – Phoenicia,  Γραμματική – Grammatica…

Απλώς, επειδή στη λατινική δεν υπάρχουν τα ορθογραφικά γράμματα Ω, Η, ΥΙ, ΕΙ..  και τα ορθογραφικά σημάδια (τονικό σημάδι, απόστροφος, διαλυτικά κ.τ.λ.), γι αυτό και η λατινική έχει πιο εύκολη ορθογραφία, όμως είναι κατώτερης αξίας από την ελληνική.

ΛΑΤΙΝΙΚΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ

Έχει 26 ψηφία, τα εξής:

Α(a)   = α Ν(n)   = εν

B(b)   = μπε O(o)   =  o

C(c)   = κα ή τσε P(p)    = πε

D(d)   = ντε Q(q)   =  κ(ι)ού

E(e)   = ε R(r)    = ερ

F(f)    = εφ S(s)     = ες

G(g)   = γκε T(t)      = τε

H(h)   = χα U(u)    = ου,

I(i) = ι V(v) = βε

J(j)= γιώτ–λούγκο Χ(χ)    = ιξ

Κ(κ) = kap                  W(w)  = βε

L(l) = ελ Y(y) = ί γκραίκουμ

M(m)  = εμ                   Ζ(3)     =  ζέτα

Κεφαλαία γράμματα:

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

Μικρά γράμματα:

a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

Γράμματα φωνήεντα: Α(a), U(u), Ε(e), O(o), Y(y) = I(i)

Γράμματα σύμφωνα:

Ημίφωνα:    N(n), M(m), L(l), R(r), S(s), Z(3) = ν, μ, λ, ρ, σ/ς, ζ

Ουρανικά:   C(c), J(j), H(h)    = κ , γ,  χ

Χειλικά: P(p), V(v), F(f)   = π, β, φ

Οδοντικά:   T(t) = τ, ΤΗ(th)    = θ/δ

Δύο φθόγγων ( συμπλέγματα ): B(b), D(d), G(g), Χ(χ) =  mp, nt, nk, ks

Ομόφωνα: Ε(e) = AE(ae),   Ι(ι) = Υ(y),  PH(ph) = F(f), C(c) = K(k), CΗ = H(h)

Διπλά -δίψηφα:

PH(ph) = φ, TH(th) = δ/θ, CH(ch) = χ, AE(ae) = ε

MM(mm), NN(nn), LL(ll), RR(rr), SS(ss) = μμ, νν, λλ, ρρ, σσ

CC(cc), TT(tt), PP(pp), BB(bb) = κκ, ττ, ππ, ββ

Ειδικότερα στη λατινική γραφή:

1. Οι λέξεις γράφονται κατά φθόγγο από αριστερά προς δεξιά,  όπως ακριβώς και στην ελληνική, όμως με ολιγότερη ορθογραφία, π.χ. L–a–t–i–o, I–t–a–l–i-α.

2. Υπάρχουν γράμματα για όλους τους φθόγγους της γλώσσας αυτής και μερικά από αυτά είναι και δίψηφα, όπως και στην ελληνική, τα:   PH(ph) = F(f) = φ, TH(th) = δ/θ, CH(ch) = Η(h) = χ, AE(ae) = Ε(ε) = ε, Μ(m) = MM(mm),… για ετυμολογικούς λόγους, όπως θα δούμε πιο κάτω.

Το γράμμα H(h) προφέρεται όπως το ελληνικό Χ(χ), hora = ώρα, όμως ταυτόχρονα μ’ αυτό σχηματίζουμε και μερικά δίψηφα γράμματα, όπως τα: PH(ph), TH(th), DH(dh) =  F(f) ή Φ(φ), Θ(θ), Δ(δ).

3. Υπάρχουν και μερικά ομόφωνα γράμματα, όπως και στην ελληνική, τα:   Ε(e) = AE(ae),   Ι(ι) = Υ(y) = OE(oe),  PH(ph) = F(f), C(c) = K(k), CΗ = H(h) με τα οποία υποδεικνύεται υποτυπωδώς η ετυμολογία ή η καταγωγή κάποιβν λέξεων. Για παράδειγμα:

Με το δίψηφο γράμμα ΑΕ(ae) γράφεται η κατάληξη του πληθυντικού των πρωτοκλίτων και με ε οι άλλες περιπτώσεις: nauta – nautae,…

Mε τα δίψηφα γράμματα CΗ(ch), Ph(ph) γράφονται οι λέξεις με ελληνική καταγωγή: Chios = Χίος, Chist,  philosophia, mathematica, θέμα > thema… και με H(h), F(f) των λατινικών : habeo, homo, futura, fumo, fonto..

Με τα διπλά όμοια γράμματα MM(mm), NN(nn), LL(ll), RR(rr), SS(ss) = μμ, νν, λλ, ρρ, σς, CC(cc), TT(tt), PP(pp), BB(bb) = κκ, ττ, ππ, ββ υποδεικνύονται τα φθογγικά πάθη των συμφώνων που συμβαίνουν στις λέξεις κατά την παραγωγή και σύνθεση, όπως στην ελληνική. Κανόνες:  n + n,r,l,m = nn,rr,ll,mm:  in-rideo > irrideo, con-mitto > committo, con-loquor > colloquor…. n + p,b  = mp, mb:  in-piuς > impius, in-port  > importer…b + c = cc: ab-cedo > accedo,…

Με  τα γράμματα B(b), D(d), G(g)  γράφοντι οι απλές λέξεις και με τα MP(mp), NT(nt), NC(nc) οι σύνθετες, (έτσι διακρίνονται οι σύνθετες), π.χ.: bucca & compare, dominus & contract, gario & concinno..

4. Τα γράμματα προφέρονται όπως ακριβώς και τα ελληνικά,  π.χ.:  A(a), E(e), Υ(y), K(k), L(l)… = Α(α), Ε(ε), Y(υ), Κ(κ)…   Τα γράμματα που δεν υπάρχουν στο ελληνικό αλφάβητο είναι τα εξής:

α) Τα Β(b), D(d), G(g) = ελληνικά (εκεί γράφονται δίψηφα) μπ, ντ, γκ: barba («μπάρμπα»), dominus (“ντόμινους”), genu (“γκένου”).

Τα γράμματα Β Γ Δ  των ελληνικών λέξεων γράφονται στη λατινική με τα Β G D  επειδή μοιάζουν, όμως αυτά στη λατινική προφέρονται όχι β, γ, δ αλλά: μπ, γκ, ντ, τζ: συλλαβή > syllaba (προφορά «σίλαμπα»),  δάκτυλος > dactylus,(προφορά «ντάκτυλuς») δέμα > dema («ντέμα»), βήτα > beta («μπέτα»), γραμματική > grammatica («γκραμάτικα»), δράμα > drama…..  Το σωστό είναι να γράφονται με τα: V, GH, DH.

β) Το γράμμα U(u) = ελληνικά (εκεί γράφεται δίψηφα) ΟΥ(ου): Europa = «εουρόπα»

5. Μερικά γράμματα έχουν ιδιαιτερότητες, π.χ.:

Το γράμμα Ζ(z)   προφέρεται  όπως το ελληνικό Ζ(ζ), όμως ανάμεσα σε δυο φωνήεντα προφέρεται και τζ/τσ: maza (“ματζα») = μάζα, 3ephyrus = ζέφυρος.

Το γράμμα Σ(s) προφέρεται όπως το ελληνικό Σ(σ,ς): dominus, super…, όμως ανάμεσα σε δυο φωνήεντα προφέρεται και ως ζ: rosa («ρόζα»), asinus («αζίνους»), όπως και το ti- ως τς: latium – Latio («λάτιουμ & λάτσιο»).

Το γράμμα C(c) προφέρεται όπως το ελληνικό Κ(κ), όμως προ των ae, oe, eu προφέρεται και ως τς: cecidi, cycinus, caedo

6. Tα ΑΕ(ae), OE(oe) είναι ίδια με τα ελληνικά ΑΙ(αι), Οι(οι), δηλαδή πότε είναι δίφθογγοι (= δυο φθόγγοι) και πότε δίψηφα γράμματα (ένας φθόγγος).

Στην ελληνική αυτά ξεχωρίζουν με τα διαλυτικά, βλέπε αϊ & αι, οϊ & οι. Στη λατινική, όμως, δεν υπάρχουν τα διαλυτικά και έτσι εκεί δεν ξεχωρίζουν πότε είναι δίφθογγος και πότε δίψηφο γράμμα, πρβλ: Aeneas (“ενέας = Αινέας») & aer (“αερ = αήρ”), aeneus (“αένεους = χαλκούς”), Foenix = Φοίνιξ, Βοeotia = Βοιωτία & coerrceo (“κοέργκεο”).

7. Tα AU(au), EU(eu) προφέρονται «αου, εου»: nauta, laudo και μερικά από αυτά προέρχονται από τα ελληνικά αυ, ευ: Ευρώπη > Europa («εουρόπα»), Λευκάς > Leucas («λεουκάς»), ο λόγος που πολλοί τα λένε  και δίφθογγους.

8. Με το γράμμα «γιώτ» J(j) γράφεται κανονικά ο φθόγγος γ και με το γράμμα «γκε» G(g) γράφεται το σύμπλεγμα γκ. Ωστόσο αυτό πολλές φορές δεν τηρείται και J(j) = «γι/γκι»: Jupiter = “γκιούπιτερ ή γιούπιτερ”, judico “γ(κ)ιούδικο”, Jordanes = “γιορδάνες ή γκιορδάνες = Ιορδάνης… και Gu(gu)  = γκβ/γκ:  lingua (“λίνγκβα”), arguo (“αργκουο”)

9. Το σύμπλεγμα qu προφέρεται κβ: Quies (“κβίες” = ησυχία ), aqua («άκουα»= νερό)

10. Οι λέξεις από την ελληνική γλώσσα και γραφή κρατούν την ελληνική ορθογραφία:  ελληνικά: μύθος,  πυραμίς,  γράμμα, Γραικία, Φοίνιξ… = λατινικά: mythus, pyramis, gramma, Graecia, Phoenix…,

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Στη λατινική γραφή δεν υπάρχουν:

Α) Τα γράμματα δ, γ του ελληνικού αλφάβητου, επειδή εκεί δε συνηθίζονται και τόσο οι φθόγγοι αυτοί. Οι από ξένες λέξεις τρέπονται σε d, g. Το γράμμα θ γράφεται δίψηφα ΤΗ(th).

Β) Τα ορθογραφικά σημεία (τονικό σημάδι, απόστροφος κ.τ.λ.) και τα ομόφωνα γράμματα: Ω Η, ΕΙ, ΥΙ… επειδή οι Λατίνοι αντέγραψαν το ελληνικό αλφάβητο πριν επινοηθούν αυτά.

Έτσι στη λατινική γραφή δε σημειώνονται:

Α) Η προσωδία, δηλαδή οι τονιζόμενες και άτονες συλλαβές, οι συνηρημένες και ασυναίρετες συλλαβές, καθώς και η προφορά με συνίζηση,  αποκοπή, έκθλιψη κ.τ.λ.  Στην ελληνική λέμε – γράφουμε: σόλα & σ’ όλα = σε όλα, μία & μια, Μάιος & μαία (μέα), γάϊα & γαία, θεϊκός & θείος, έξοχη & εξοχή…. Κάτι που δε μπορεί να γίνει στη λατινική.

Το πού τονίζεται η λέξη καταλαβαίνεται από πείρας: latium = «λάτιουμ», problema = «πρόμπλεμα» …

Το πότε τα ae eu, au, oe είναι δίφθογγος και πότε δίψηφα γράμμα φαίνεται από πείρας:   Φοίνιξ > foenix («φίνιξ», οe = oι = [ι]) & coergo («κοέργκο», οe = [ο-ε]),    αένεος > aeneus («αένεους», ae = [α-ε]  & γραικία > graecia («γκρεκία», ae = αι = [ε]),   Βοιωτία > Boeutia («μπεουοτία»), κωμωδία > comοedia («κομεούντια»),    auricila («αουρικίλα» > «ορικίλα»),…

Β) Κάποια από τα ετυμολογικά νοήματα. Δηλαδή εδώ δε γράφουμε – υποδείχνουμε με –η τα θηλυκά, με –ω,ει τα ρήματα, με -ω η γενική πληθυντικού κ.τ.λ.: lego, legis.. = λέγω, λέγεις..

Για τον ίδιο λόγο στη λατινική δε σημειώνονταν τα φθογγικά πάθη της συναίρεσης και εναλλαγής φωνηέντων, πρβλ: facio – perficio, rapio – diripio, statuo –instituo, caedo – occido, sacro – obsecro, scado –descedo, spargo –dispergo..

Στην ελληνική θα γράφαμε: Facio (φάκιο) > perficio (περφήκιο), rapio (ράπιο) > deripio (ντερήπιο), instatuo > instituo (ινστήτουο)… Δηλ. στην ελληνική γράφουμε με η την τροπή των α ή του  ε σε ι, με οι την τροπή του ο σε ι, με αι την τροπή του α σε ε…. Όσες λατινικές λέξεις έχουν τα γράμματα ae, oe, eu..    είναι από την  ελληνική γραφή: Phoenix, Αegium,…

Από τις πτώσεις σημειώνεται μόνο ο πληθυντικός αυτών που λήγουν σε  -α με το -ae (όπως στην ελληνική με το -αι):  dea – deae (θεά, θεαί), mensa – mensae (τράπεζα, τράπεζαι), poeta – poetae

Επομένως η ελληνική γραφή είναι η μόνη άξια να γίνει παγκόσμια και η επίσημη γραφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μάλιστα, επειδή η ελληνική γραφή είναι και πανεύκολη και τέλεια, η παγκοσμιοποίησή της όχι μόνο θα μειώσει τάχιστα τον παγκόσμιο αναλφαβητισμό, αλλά θα αναπτύξει ακόμη περισσότερο τα γράμματα, τις επιστήμες και τις τέχνες’ τον παγκόσμιο πολιτισμό.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΛΑΤΙΝΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

Σύμφωνα με την παράδοση, οι Λατίνοι πήραν τη γραφή από τους Έλληνες μέσω των Ετρούσκων, κάπου τον 7-6^ο π.Χ. αι., κάτι που πιστοποιείται σαφώς και από τα εξής:

1) Στη λατινική και γενικώς στις ιταλικές γλώσσες και διαλέκτους δεν υπάρχει η  λέξη «φθόγγος».Απλώς στη λατινική γραφή υπάρχουν γράμματα για τα σύμφωνα και τα φωνήεντα.

2) Οι γραμματικοί όροι της λατινικής γραμματικής είναι ελληνικές λέξεις, πρβλ: γραμματική > grammatica,   αλφάβητο > alfabeto, ορθογραφία > orthografia, κόμμα > comma, δίφθογγοι > diphthogi, συλλαβή > syllaba….

3)  Τα γράμματα του λατινικού αλφάβητου είναι ίδια ακριβώς με αυτά του αρχαίου Αττικού και  Χαλκιδικού αλφάβητου.

4)  Η λατινική γραφή, ενώ δεν έχει ορθογραφικό σύστημα γραφής (τα ομόφωνα γράμματα  ω & ο, ε & αι, ι & η & υ & οι…) καταγράφει πολλές λέξεις για λόγους ετυμολογικής κατανόησης ή διάκρισή τους από άλλες ομόηχες ως έχουν στην ελληνική γραφή: Γραικία > Graecia,   Φοίνιξ > Phoenix, γραμματική > grammatica….

Πηγή : http://www.krassanakis.gr/latin.htm

Καταχρεωμένοι, βιώνουμε σήμερα μια μεγάλη οικονομική κρίση χωρίς να γνωρίζουμε πότε θα την ξεπεράσουμε. Οι αρμόδιοι μας βομβαρδίζουν καθημερινά με νέα μέτρα που στοχεύουν στην αύξηση των κρατικών εσόδων, στην περικοπή των δημόσιων δαπανών, στην ευρύτερη εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών και στην αναζήτηση νέων. Πρόκειται για συνήθη μέτρα που λαμβάνονται από χώρες που αντιμετωπίζουν οικονομικά αδιέξοδα, στην προσπάθειά τους να αποτινάξουν το βάρος των χρεών και να ορθοποδήσουν. Πρόκειται για… φάρμακα μιας τυποποιημένης συνταγής, διαχρονικής και παγκόσμιας ισχύος, που αποβλέπει στη θεραπεία άρρωστων οικονομιών. Επομένως δεν μας εκπλήσσει το ότι παρόμοια μέτρα λαμβάνονταν σε ανάλογες οικονομικές συγκυρίες, και στην αρχαία Ελλάδα.

Μετά τη διάλυση και της Β Δ Αθηναϊκής Συμμαχίας λίγο πριν από τα μέσα του 4ου αι. π.Χ., οι Αθηναίοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με μεγάλα οικονομικά αδιέξοδα. Συγχρόνως συνειδητοποίησαν ότι ο τρόπος με τον οποίο ζούσαν ως τότε, βασισμένος, κατά ένα μεγάλο μέρος, στα ξένα χρήματα που αποσπούσαν, με τη δύναμη των όπλων, από τους συμμάχους τους, ανήκε οριστικά στο παρελθόν. Εγκαταλείποντας έτσι τις ηγεμονικές τους αξιώσεις, άρχισαν να προγραμματίζουν μια νέα οικονομική πολιτική η οποία θα βασιζόταν, κατά κύριο λόγο, στις δικές τους δυνάμεις.

Καταρχήν βελτίωσαν το μηχανισμό είσπραξης των φόρων και των έκτακτων εισφορών- είσπραξη που από παλιά την είχαν εκχωρήσει σε ιδιώτες- και προσπάθησαν να κάνουν το φορολογικό τους σύστημα αποδοτικότερο. Για το τελευταίο πρέπει να τους βοήθησε και η γενική απογραφή όλων των ιδιωτικών περιουσιών την οποία είχαν επιχειρήσει πριν από μερικά χρόνια.

Από την εποχή αυτή συμβαίνει να μας έχει σωθεί ένα αρχαίο κείμενο στο οποίο διατυπώνονται συγκεκριμένες προτάσεις, η εφαρμογή των οποίων, κατά την άποψη του συγγραφέα του, θα έβγαζαν την αθηναϊκή οικονομία από το αδιέξοδο. Εχει τον τίτλο « Πόροι » (ή « περί προσόδων ») και είναι γραμμένο από τον γνωστό μας Ξενοφώντα, τον μαθητή του Σωκράτη, μετά την επάνοδό του στην Αθήνα, ύστερα από μια πολυετή εξορία. Πρόκειται για το μοναδικό σχεδόν δημοσιονομικού περιεχομένου κείμενο που μας έχει διασωθεί από ολόκληρο τον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Ο Ξενοφών, οπαδός της φιλειρηνικής πολιτικής, προτείνει καταρχάς αύξηση της γεωργικής και αλιευτικής παραγωγής και εντατικότερη εκμετάλλευση του ορυκτού (κυρίως των λατομείων μαρμάρου) και μεταλλευτικού πλούτου της αττικής γης. Εισηγείται ακόμη τη λήψη μέτρων που θα προσέλκυαν την εγκατάσταση περισσοτέρων ξένων ( μετοίκων ) στην Αττική. Και αυτό όχι τόσο επειδή από αυτούς το αθηναϊκό κράτος εισέπραττε έναν ειδικό φόρο, το μετοίκιον, όσο για να επιτευχθεί η γενικότερη αναθέρμανση της αθηναϊκής οικονομίας. Πολλές και σημαντικές οικονομικές δραστηριότητες στην αρχαία Αθήνα βρίσκονταν στα χέρια μετοίκων, αφού για τους Αθηναίους οι εργασίες αυτές δεν άρμοζαν σε ελεύθερους πολίτες. Ειδικά για την τόνωση του εμπορίου, μέσω της οποίας το κράτος προσδοκά αύξηση των εσόδων του, προτείνει συγκεκριμένα μέτρα. Ανάμεσά τους την ενίσχυση των διαδικασιών σύναψης δανείων, την κατασκευή έργων υποδομής στο λιμάνι του Πειραιά, όπως εμπορικών υπόστεγων εγκαταστάσεων και αξιοπρεπών ενδιαιτημάτων για τους εμπόρους και τα πληρώματα των πλοίων, γρήγορη περαίωση των εμπορικών δικών ώστε να μην παρεμποδίζονται οι κινήσεις των εμπλεκόμενων σ΄ αυτές εμπόρων. Ωστόσο το κλειδί στο δημοσιονομικό πρόγραμμα του Ξενοφώντος είναι η εντατικότερη εκμετάλλευση του αργύρου των μεταλλείων του Λαυρίου. Μας έχουν σωθεί δεκάδες επίσημων κειμένων του 4ου αι. π.Χ. από την αθηναϊκή Αγορά που αναφέρονται στις διαδικασίες εκμίσθωσης των μεταλλείων αυτών. Η εκμετάλλευσή τους παραχωρείτο από το κράτος σε ιδιώτες ύστερα από δημόσιους πλειστηριασμούς. Ηταν τριετούς διάρκειας για τα ήδη γνωστά μεταλλεία και επταετούς για όσα η λειτουργία τους επιχειρείτο για πρώτη φορά. Ρηξικέλευθη είναι η πρόταση του Ξενοφώντος να αγοράσει το κράτος 60.000-90.000 δούλους, τους οποίους στη συνέχεια θα εκμίσθωνε, έναντι ενός οβολού για κάθε δούλο ημερησίως, στους ιδιώτες που εκμεταλλεύονταν τα μεταλλεία. Με το μέτρο αυτό πίστευε ότι θα ανακουφιζόταν γενναία η αθηναϊκή οικονομία, αφού θα εξασφαλιζόταν ημερήσιο «επίδομα» τριών οβολών για κάθε Αθηναίο πολίτη, (ο αριθμός τους υπολογίζεται γύρω στις 20.000-30.000), χωρίς αυτοί να προσφέρουν οποιαδήποτε εργασία. Βέβαια, ο Ξενοφών νόμιζε ότι ο άργυρος των μεταλλείων ήταν ανεξάντλητος!

Η παραπάνω «έξυπνη» πρόταση ήταν σύμφωνη με την κυρίαρχη πολιτική αντίληψη των χρόνων εκείνων στην Αθήνα, που κυβερνιόταν από μια ριζοσπαστική δημοκρατία. Η πολιτική αυτή απέβλεπε πρωτίστως στην ικανοποίηση των υλικών αναγκών των πολιτών και στην εξασφάλιση μιας καλύτερης ζωής για τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα, χωρίς οι πολίτες να προσφέρουν στο κράτος ούτε καν στρατιωτική θητεία, αφού στο στρατό καθημερινά η παρουσία μισθοφόρων γινόταν όλο και πιο αισθητή. Επακόλουθο ήταν να προκύψει μια άμβλυνση της πίστης στην ιδέα του κράτους και της υπακοής στους νόμους του, αφού μεγαλύτερη σημασία είχε πλέον το άτομο και όχι η πολιτεία. Οικονομικών κρίσεων μύρια κακά έπονται.

Ο κ. Μιχάλης Α. Τιβέριος είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Πηγη http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=415861&h1=true

ad calendas Graecas	στις ελληνικές καλένδες, δηλαδή ποτέ
ad hoc	γι’ αυτόν το σκοπό
alter ego	το άλλο εγώ, ο σωσίας
anno Domini (a.D.)	έτος κυρίου· π.χ.: 1991 a.D., δηλαδή 1991 μ.Χ.
ante Cristum (a.C.)	προ Χριστού· π.χ.: 1500 a.C., δηλαδή 1500 π.Χ.
ante meridiem (a.m.)	πριν το μεσημέρι
ante portas	προ των πυλών
a posteriori	εκ των υστέρων
a priori	εκ των προτέρων
ave, Caesar, morituri te salutant	χαίρε, Καίσαρ, οι μελλοθάνατοι σε χαιρετούν
Ave, Maria	χαίρε, Μαρία
carpe diem	άδραξε την ημέρα· απόλαυσε την σημερινή ημέρα· εκμεταλλεύσου το παρόν.
casus beli	αιτία πολέμου
citius, altius, fortius	ταχύτερα, ψηλότερα, δυνατότερα· (έμβλημα των Ολυμπιακών Αγώνων).
cogito ergo sum	σκέφτομαι άρα υπάρχω (Καρτέσιος).
corpus	συλλογή έργων
curriculum	πρόγραμμα σπουδών
curriculum vitae (c.v.)	βιογραφικό σημείωμα
de facto	έμπρακτα
de iure	με νόμο
de profundis	εκ βαθέων
directiva	διάταξη, κανονιστική οδηγία
dum spiro spero	όσο ζω ελπίζω
dura lex sed lex	σκληρός νόμος αλλά νόμος
errare humanum est	το να πλανάσαι είναι ανθρώπινο
errata	σφάλματα· παροράματα
et cetera (etc.)	και λοιπά
ex libris	1. Κατά λέξη σημαίνει: από τα βιβλία, από τη βιβλιοθήκη, και συνοδεύεται από το όνομα του κατόχου του βιβλίου.2. Η επιγραφή που τίθεται πάνω σ’ ένα βιβλίο και δηλώνει τον κάτοχο του βιβλίου. 3. Καλλιτεχνική σφραγίδα, που φέρει το όνομα, το έμβλημα του βιβλιόφιλου.
ex officio	από θέσεως
exampli gratia (e.g.)	για παράδειγμα
fama volat	η φήμη πετά
gratis	δωρεάν
grosso modo	με αδρό τρόπο· χοντρικά· πρόχειρα
habeas corpus	1. (κυριολεκτικά: έχε το σώμα). Θεσμός του αγγλοσαξονικού δικαίου, που αποσκοπεί στην προστασία της ατομικής ελευθερίας του πολίτη έναντι της αυθαίρετης σύλληψης και κράτησης του· το habeas corpus ψηφίστηκε το 1679, την περίοδο του Καρόλου Β’.2. σύνταγμα· συνταγματικός χάρτης
homo homini lupus	ο άνθρωπος για τον άνθρωπο είναι λύκος
homo sapiens	σοφός άνθρωπος
id est (i.e.)	δηλαδή
imperium	ηγεμονία· κοσμοκρατορία
incognito	κρυφά· μυστικά· καμουφλαρισμένα
in memoriam	εις μνήμην
in situ	επί τόπου, στην αρχική θέση· στη φυσική του θέση, στο φυσικό του χώρο
in vitro	κατά λέξη, σε γυάλα· πείραμα στο εργαστήριο· σε μη ζωντανή κατάσταση
in vivo veritas	στο κρασί η αλήθεια
in vivo	σε ζωντανή κατάσταση· πείραμα σε ζωντανούς οργανισμούς
ipso facto	με αυτό καθαυτό το γεγονός
libido	επιθυμία· ηδονή· γενετήσιο ένστικτο
mare nostrum	η θάλασσά μας· για τους Ρωμαίους η Μεσόγειος.
mea culpa	δικό μου φταίξιμο· δικό μου σφάλμα
memorandum	υπόμνημα
modus vivendi	τρόπος ζωής· συμβιβασμός
moratorium	αναστολή εχθροπραξιών
mutatis mutandis	τηρουμένων των αναλογιών
nexus	σύνδεση· διαπλοκή (σε λογοτεχνικό έργο)
nota	σημείωση· μήνυμα· διακοίνωση· οδηγία
occasione data	ευκαιρίας δοθείσης
o tempora  o mores!	ω καιροί! ω ήθη!
pax	ειρήνη· η λέξη συνοδεύεται συνήθως, με επίθετο για να δηλώσει την κυρίαρχη επιρροή κάποιου: pax Romana, pax Americana κτλ.
per se	καθ’ εαυτόν
persona	πρόσωπο· προσωπείο
persona non grata	ανεπιθύμητο πρόσωπο
post scriptum (p.s.)	υστερόγραφο
primus inter pares	πρώτος μεταξύ ίσων
post meridiem (p.m.)	μετά το μεσημέρι
quo vadis	που πηγαίνεις
ratio	λόγος· αιτία
requiem	νεκρώσιμη ακολουθία
res	πράγμα· αντικείμενο
scripta manent, verba volant	τα γραπτά μένουν, τα λόγια πετούν. Πολλές φορές χρησιμοποιείται μόνο το scripta manent.
sic	έτσι
sic et non	ναι και όχι
sine qua non	εκ των ων ουκ άνευ
status quo	παγιωμένη κατάσταση· καθεστηκυία τάξη· καθεστώς
sui generis	ιδιόρρυθμος
tabula rasa	άγραφη πλάκα
terra incognita	άγνωστη γη
terminus ante quem	χρονολογικό όριο (όχι πριν απ’ αυτό)
terminus post puem	χρονολογικό όριο (όχι μετά απ’ αυτό)
time hominem unius libri	να φοβάσαι τον άνθρωπο του ενός βιβλίου
urbi et orbi	στην πόλη και στην οικουμένη· παντού
vae victis	ουαί τοις ηττημένοις
veni, vidi, vici	ήλθα, είδα, νίκησα
veto	βέτο· προβάλω ένσταση
vice versa	και αντίθετα· και αντίστροφα
viva voce	δια ζώσης· προφορικά
Vulgata	η μετάφραση της Βίβλου στα Λατινικά

Πηγές:

Μαρκαντωνάτος, Γ.Α., Λεξικό Αρχαίων Βυζαντινών και Λογίων Φράσεων της Νέας Ελληνικής, Αθήνα, εκδόσεις Gutenberg,1998 (4η έκδοση).

Μείζον Ελληνικό Λεξικό (ηλεκτρονική έκδοση)

1. Ορισμός της αφήγησης

Αφήγηση είναι μια πράξη επικοινωνίας με την οποία παρουσιάζεται προφορικά, ή γραπτά μια σειρά πραγματικών ή πλασματικών (επινοημένων) γεγονότων. Επομένως κάθε αφήγηση, ως πράξη επικοινωνίας. προϋποθέτει τουλάχιστον, δύο πρόσωπα: ένα πομπό -τον αφηγητή– και κάποιον στον οποίο απευθύνεται ο αφηγητής -τον αποδέκτη– της αφήγησης. Ο αφηγητής φροντίζει να δώσει στον αποδέκτη τις απαραίτητες πληροφορίες για τον τόπο, το χρόνο, τα πρόσωπα και τα πιθανά αίτια ενός συμβάντος. Η έκταση της αφήγησης ποικίλλει μπορεί η αφήγηση να είναι πολύ εκτεταμένη ή να περιορίζεται σε μια μόνο φράση. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί η ρήση του Καίσαρα “νeni, vιdi, vici” («ήρθα, είδα, νίκησα») που θεωρείται η συντομότερη αφήγηση.

2. Αφηγηματικό περιεχόμενο και αφηγηματική πράξη.

Σε κάθε αφήγηση διακρίνουμε το αφηγηματικό περιεχόμενο (γεγονότα – πράξεις προσώπων που συνιστούν μια ιστορία) και την αφηγηματική πράξη (τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται τα γεγονότα από τον αφηγητή). Έτσι μπορούμε να έχουμε δύο αφηγήσεις με κοινό αφηγηματικό περιεχόμενο, στις οποίες όμως τα γεγονότα παρουσιάζονται με διαφορετικό τρόπο, ανάλογα με τον επιδιωκόμενο σκοπό. Με άλλον τρόπο Π.χ. έχει συνταχτεί η υπηρεσιακή έκθεση/ αναφορά ενός αστυνομικού για ένα φόνο και με άλλον τρόπο είναι γραμμένο το διήγημα που εμπνεύστηκε ένας συγγραφέας με αφορμή το ίδιο περιστατικό. Φυσικά κάθε αφήγηση χρησιμοποιεί και γλωσσική ποικιλία ανάλογη με τον αφηγητή και το κοινό (δέκτη / δέκτες) στο οποίο απευθύνεται.

3. Αφηγηματικά είδη, το ύφος και ο σκοπός τους.

Είναι γνωστό ότι υπάρχουν διάφορα είδη αφήγησης που αποβλέπουν το καθένα σε ένα διαφορετικό σκοπό. Η λογοτεχνική και η ιστορική αφήγηση εξυπηρετούν η καθεμιά τους γενικότερους στόχους της λογοτεχνίας και της ιστορίας αντίστοιχα, ενώ υπάρχουν ορισμένα είδη αφηγήσεων που καλύπτουν τις καθημερινές ανάγκες της ζωής, όπως είναι Π.χ. η δημοσιογραφική είδηση. το ημερολόγιο, το (αυτο)βιογραφικό σημείωμα, η υπηρεσιακή αναφορά, η μαρτυρική κατάθεση κτλ.

Τα αφηγηματικά είδη. μπορούν να ενταχθούν σε δύο βασικές κατηγορίες: στις αφηγήσεις πραγματικών γεγονότων και στις αφηγήσεις πλασματικών γεγονότων.

4. Ποιος αφηγείται;

Στις αφηγήσεις πραγματικών γεγονότων συνήθως είναι φανερό ποιος αφηγείται. Σε μια μαρτυρική κατάθεση Π.χ. ο αφηγητής είναι το ίδιο πρόσωπο που καταθέτει προφορικά ή γραπτά τη μαρτυρία του. Στην περίπτωση της λογοτεχνίας όμως τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Ο αφηγητής και ο συγγραφέας είναι δύο διαφορετικά πρόσωπα που δεν πρέπει να συγχέονται. Ο συγγραφέας είναι ένα πραγματικό πρόσωπο με αληθινή ζωή, υπάρχει έξω από το κείμενο. Αντίθετα, ο αφηγητής είναι ένα πρόσωπο του κειμένου που υπάρχει μόνο μέσα στο πλαίσιο του πλασματικού λόγου, είναι δηλαδή ένα κατασκεύασμα από λέξεις. Φυσικά, αυτοβιογραφικά στοιχεία του συγγραφέα μπορεί να υπάρχουν στον αφηγητή, όπως εξάλλου και σε όλα τα πρόσωπα του έργου.

Και στις δύο περιπτώσεις πάντως μπορούμε να διακρίνουμε δύο τύπους αφηγητή, ανάλογα με το βαθμό συμμετοχής του στα γεγονότα που αφηγείται: α] ο αφηγητής συμμετέχει στα γεγονότα είτε ως πρωταγωνιστής είτε ως αυτόπτης μάρτυρας, Π.χ. ο αφηγητής σε μία αυτοβιογραφία ή σε απομνημονεύματα, οπότε στο κείμενο επικρατεί το πρώτο ρηματικό πρόσωπο, και β] ο αφηγητής δε μετέχει καθόλου στα γεγονότα, Π.χ. ο ιστορικός, ο δημοσιογράφος, ο αφηγητής στο ιστορικό μυθιστόρημα κτλ., οπότε επικρατεί συνήθως το τρίτο ρηματικό πρόσωπο.

5. Η Οπτική γωνία στην αφήγηση.

Σε μια αφήγηση δεν μπορούμε να συμπεριλάβουμε όλα τα γεγονότα που συνέβησαν. Αναγκαστικά γίνεται μια επιλογή γεγονότων, όπως στην περιγραφή γίνεται επιλογή λεπτομερειών. Η επιλογή αυτή εξαρτάται από την οπτική γωνία του προσώπου που κάνει την αφήγηση, δηλαδή είναι ανάλογη με τη γνώση του για τα γεγονότα (άμεση ή έμμεση), τη συναισθηματική του φόρτιση, τον τρόπο που σκέφτεται, το αποτέλεσμα που επιδιώκει κτλ.

Η οπτική γωνία στη λογοτεχνική αφήγηση

Ειδικά στην ανάλυση μιας λογοτεχνικής αφήγησης αναφερόμαστε συχνά στην οπτική γωνία του αφηγητή, δηλαδή στη σκοπιά /θέση από την οποία ο αφηγητής ή κάποιος ήρωας βλέπει (κυριολεκτικά ή μεταφορικά) τα δρώμενα. Φυσικά τη θέση αυτή την καθορίζει ο συγγραφέας, όπως εξάλλου καθορίζει και τον ίδιο τον αφηγητή, και επομένως, η οπτική γωνία στη λογοτεχνία αποτελεί βασικά μια αφηγηματική τεχνική.

Ο συγγραφέας πάντως επιλέγει συνήθως μια από τις εξής δύο δυνατότητες αφηγηματικής σκοπιάς:

α] αφήγηση με μηδενική εστίαση: πρόκειται για αφήγηση χωρίς συγκεκριμένη

οπτική γωνία από έναν παντογνώστη αφηγητή.

β) αφήγηση με εσωτερική εστίαση: πρόκειται για αφήγηση από την οπτική γωνία

ενός προσώπου, με περιορισμένη κατά συνέπεια γνώση στα όριά του.

Στην πρώτη περίπτωση ο αφηγητής γνωρίζει τα πάντα για τα πρόσωπα της

αφήγησης, ακόμα και τις πιο μύχιες σκέψεις τους. Θα λέγαμε λοιπόν ότι πρόκειται για έναν αφηγητή – Θεό που βλέπει τον κόσμο από παντού, όχι από ένα συγκεκριμένο σημείο, και επομένως η απόλυτη γνώση του ισοδυναμεί με έλλειψη συγκεκριμένης οπτικής γωνίας (εστίαση μηδέν). Αντίθετα η δεύτερη περίπτωση έχουμε αφήγηση από την οπτική γωνία ενός προσώπου (εσωτερική εστίαση), από έναν «αφηγητή – άνθρωπο», που σε αντίθεση με τον «αφηγητή – θεό» έχει γνώση περιορισμένη στις ανθρώπινες δυνατότητες.

Πρέπει να τονιστεί πάντως ότι πολύ συχνά ο συγγραφέας αξιοποιεί στο ίδιο έργο και τις δύο δυνατότητες αφηγηματικής σκοπιάς μεταβάλλοντας την οπτική γωνία και τον αφηγητή σε διάφορα μέρη της αφήγησης, ανάλογα με το τι θέλει να μεταδώσει κάθε φορά στον αναγνώστη.

6. Αφηγηματικοί τρόποι

Είδαμε ότι ο συγγραφέας / αφηγητής επιλέγει, ανάλογα με την οπτική του γωνιά, τα γεγονότα που θα αποτελέσουν το υλικό της αφήγησής του. Το υλικό αυτό μπορεί να το παρουσιάζει με δυο αφηγηματικούς τρόπους*: την αφήγηση και το διάλογο. Στην αφήγηση διηγείται ο ίδιος τα γεγονότα και μεταδίδει με πλάγιο τρόπο τα λεγόμενα των ηρώων του’ στο διάλογο δίνει το λόγο στους ήρωές του, δείχνοντας έτσι τα γεγονότα να συμβαίνουν, όπως εξάλλου κάνει και ο θεατρικός συγγραφέας. Η εναλλαγή και ο συνδυασμός αυτών των δυο αφηγηματικών τρόπων δίνουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της κάθε αφήγησης.

Ο διάλογος στα αφηγηματικό λογοτεχνικά κείμενα

Στα αφηγηματικό λογοτεχνικό κείμενα (διήγημα, μυθιστόρημα κτλ.) ο συγγραφέας δεν περιορίζεται στην περιγραφή των γεγονότων, αλλά συχνό τα παρουσιάζει να ξετυλίγονται μπροστά μας. Στην προσπάθειά του αυτή ο συγγραφέας χρησιμοποιεί το μονόλογο και το διάλογο, που αποτελούν τα βασικό μέσα, για να πετύχει την αναπαράσταση των γεγονότων (δραματικότητα) και να προσδώσει ζωντάνια στην αφήγηση.

7. Αφηγηματικός χρόνος

α) Ο χρόνος του πομπού, του δέκτη, των γεγονότων.

Βασικό στοιχείο της αφήγησης είναι ο χρόνος. Με βάση το δεδομένο ότι η αφήγηση είναι μια πράξη επικοινωνίας, στην οποία ο πομπό ς είναι το πρόσωπο που αφηγείται (ομιλητής ή συγγραφέας) και δέκτης το πρόσωπο που δέχεται την αφήγηση (ακροατής ή αναγνώστης), μπορούμε να διακρίνουμε τους εξής χρόνους: το χρόνο του πομπού (δηλαδή την εποχή κατά την οποία ζει ο πομπός, και ειδικότερα τη χρονική στιγμή κατά την οποία στέλνει το μήνυμά του), το χρόνο του δέκτη (δηλαδή την εποχή κατά την οποία ζει ο δέκτης, και ιδιαίτερα τη χρονική στιγμή κατά την οποία δέχεται το μήνυμα) και το χρόνο των γεγονότων (την εποχή / χρονική στιγμή κατά την οποία διαδραματίζονται τα γεγονότα της αφήγησης). Για παράδειγμα θεωρείται ότι στα ομηρικά έπη ο χρόνος του πομπού είναι ο 8^ος αι. π.Χ., και ο χρόνος των γεγονότων ο 12^ος αι. π.Χ. ο χρόνος του δέκτη βέβαια μπορεί να είναι οποιαδήποτε εποχή.

* Στην περίπτωση της λογοτεχνίας, όπου εκτός από το συγγραφέα υπάρχει και το πλαστό πρόσωπο του αφηγητή, μπορούμε να διακρίνουμε έναν επιπλέον χρόνο: το χρόνο του αφηγητή.

β) Ο χρόνος της ιστορίας και ο χρόνος της αφήγησης

Εκτός από τους χρόνους που είδαμε προηγουμένως, και οι οποίοι μπορούν να θεωρηθούν εξωτερικοί / εξωκειμενικοί  σε σχέση με την αφήγηση, πρέπει να αναφερθούμε και σε δύο εσωτερικούς / εσωκειμενικούς χρόνους, το χρόνο της ιστορίας και το χρόνο της αφήγησης. Χρόνο της ιστορίας ονομάζουμε το χρόνο μέσα στον οποίο εκτυλίσσονται τα γεγονότα που συνιστούν την ιστορία (story) της αφήγησης. Με το χρόνο αυτό εννοούμε τη φυσική διαδοχή των γεγονότων. Ο χρόνος της ιστορίας παρουσιάζεται στην αφήγηση με διάφορους τρόπους και έτσι προκύπτει ο χρόνος της αφήγησης. Ο χρόνος της αφήγησης γενικά δε συμπίπτει με το χρόνο της Ιστορίας. Τα γεγονότα παρουσιάζονται στην αφήγηση συνήθως με διαφορετική χρονική σειρά, διάρκεια και συχνότητα απ’ ό,τι διαδραματίζονται στην ιστορία.

Αν συγκρίνουμε το χρόνο της αφήγησης με το χρόνο της ιστορίας ως προς τη χρονική σειρά, παρατηρούμε ότι, ενώ τα γεγονότα διαδέχονται το ένα το άλλο σε μια χρονική ακολουθία, ο αφηγητής συχνά παραβιάζει τη χρονική σειρά, και προκύπτουν έτσι οι λεγόμενες αναχρονίες. Δηλαδή, άλλοτε κάνει αναδρομικές αφηγήσεις (flash back), που αναφέρονται σε γεγονότα προγενέστερα από το σημείο της ιστορίας στο οποίο βρισκόμαστε σε μια δεδομένη στιγμή και άλλοτε κάνει πρόδρομες αφηγήσεις, που αφηγούνται / ανακαλούν εκ των προτέρων γεγονότα τα οποία θα διαδραματιστούν αργότερα (π.χ. «Και τότε ξαφνικά παρουσιάστηκε μπροστά του ο άνθρωπος που τρία χρόνια αργότερα θα τον τραυμάτιζε θανάσιμα με το αυτοκίνητό του σε μια φοβερή μετωπική σύγκρουση»).

Συγκρίνοντας το χρόνο της αφήγησης με το χρόνο της ιστορίας, ως προς τη διάρκεια μπορούμε να διακρίνουμε βασικά τις εξής περιπτώσεις:

α) Ο χ(ρόνος) της αφ(ήγησης) έχει μικρότερη διάρκεια από το χ(ρόνο) της ιστ(ορίας) (χ.αφ.<χ.ιστ.), όταν ο αφηγητής συμπυκνώνει το χρόνο και παρουσιάζει συνοπτικά, ακόμα και σε μια φράση, ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Έτσι επιταχύνεται ο ρυθμός της αφήγησης.

β) Ο χρόνος της αφήγησης έχει μεγαλύτερη διάρκεια από το χρόνο της ιστορίας (χ.αφ.>χ:ιστ.), όταν ο αφηγητής απλώνει / παρατείνει το χρόνο και παρουσιάζει αναλυτικά, ορισμένες φορές μάλιστα σε πολλές σελίδες, ένα γεγονός που διαρκεί ελάχιστες στιγμές. Με αυτό τον τρόπο επιβραδύνεται ο ρυθμός της αφήγησης.

Εννοείται ότι η συμπύκνωση και το άπλωμα του χρόνου εξαρτάται από την ιεράρχηση των γεγονότων και επομένως από το σκοπό της αφήγησης. Ο αφηγητής παρουσιάζει τα λιγότερο σημαντικά γεγονότα συνοπτικά με τη συμπύκνωση του χρόνου, ενώ εστιάζει την προσοχή του αναγνώστη σε αυτά που θεωρεί περισσότερο σημαντικά με την παράταση της χρονικής διάρκειας.

γ) Ο χρόνος της αφήγησης έχει την ίδια διάρκεια με το χρόνο της ιστορίας (χ.αφ = χ.ιστ.), οπότε έχουμε τη λεγόμενη «σκηνή», που συχνά είναι διαλογική

Τέλος παρατηρούμε ότι ο χρόνος της αφήγησης μπορεί να διαφέρει από τον πραγματικό χρόνο και ως προς τη συχνότητα, π.χ. υπάρχει η περίπτωση ένα γεγονός που συνέβη μια φορά να παρουσιάζεται στην αφήγηση περισσότερες από μια φορές. Στην περίπτωση αυτή δεν έχουμε πανομοιότυπη επανάληψη’ παρουσιάζεται επανειλημμένα το ίδιο γεγονός, αφηγημένο όμως κάθε φορά με  διαφορετικό τρόπο, ύφος, προοπτική.

8. Περιγραφή και αφήγηση

α) Διάκριση της περιγραφής από την αφήγηση.

Είδαμε ότι η περιγραφή απεικονίζει με το λόγο τα βασικό γνωρίσματα ενός αντικειμένου. Το αντικείμενο αυτό παρουσιάζεται στατικό μέσα στο χώρο ενώ ο χρόνος φαίνεται να έχει «παγώσει». Αυτό συμβαίνει ακόμη και στην περίπτωση ενός κινούμενου αντικειμένου, οπότε η περιγραφή απεικονίζει το αντικείμενο που κινείται και όχι την ενέργεια της κίνησης με τα αίτια και τις συνέπειές της.

Αντίθετα στην αφήγηση ένα πρόσωπο / πράγμα / ομάδα / θεσμός / ιδέα παρουσιάζεται δυναμικό, καθώς ενεργεί, κινείται ή μεταβάλλεται μέσα στο χρόνο. Επομένως η αφήγηση σχετίζεται με την εξέλιξη των γεγονότων και αναφέρεται στις αιτίες και τα αποτελέσματα τους.

Συμπερασματικό, μπορούμε να πούμε ότι η περιγραφή ανήκει στα στατικό στοιχεία ενός κειμένου, ενώ η αφήγηση στα δυναμικό, αφού η πρώτη μας δίνει πληροφορίες σχετικά με το «είναι» και η δεύτερη με το «γίγνεσθαι» των πραγμάτων.

β) Η περιγραφή μέσα στην αφήγηση.

Η αφήγηση και η περιγραφή συνδέονται στενά. Μπορούν να συνυπάρχουν στο ίδιο κείμενο ή ακόμα και στην ίδια περίοδο, π.χ. «Χίμηξε μέσα στην κοιλάδα (αφήγηση)/ «ασυγκράτητο τέρας οργισμένο από… σύγκορμο» (περιγραφή). Όταν ο συγγραφέας παρεμβάλλει μια περιγραφή σε ένα αφηγηματικό κείμενο επιδιώκει ορισμένους από τους παρακάτω στόχους:

* Να σκιαγραφήσει τα πρόσωπα, να στήσει το σκηνικό της δράσης και γενικά να φωτίσει την αφήγηση με διάφορες άμεσες ή έμμεσες πληροφορίες.

* Να πετύχει τη μετάβαση από το ένα αφηγηματικό μέρος στο άλλο.

* Να προκαλέσει αγωνιά και αναμονή (suspens) στον αναγνώστη με την επιβράδυνση της δράσης, αφού με την περιγραφή φαίνεται ότι σταματάει ο αφηγηματικός χρόνος.

* Να προσφέρει αισθητική απόλαυση στον αναγνώστη.

ΕΚΦΡΑΣΗ – ΕΚΘΕΣΗ  Α’ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1^ο : ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ

Ι. ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Οι ειδικοί λένε ότι ο άνθρωπος μαθαίνει τη γλώσσα κατά τα 5 πρώτα χρόνια της ζωής του. Από κει και πέρα οι γλωσσικοί μηχανισμοί του αντιδρούν σε κάθε είδους γλωσσικό ερέθισμα, ακόμη και σε εκείνο που δέχεται για πρώτη φορά. Έτσι καταλαβαίνει και χρησιμοποιεί χιλιάδες από διαφορετικά είδη ομιλίας – χωρίς ποτέ να συνειδητοποιεί την ικανότητά του αυτή – ή μεταβάλλει και προσαρμόζει την ομιλία του στα εκάστοτε νέα δεδομένα.

ΙΙ. ΟΙ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Η γλώσσα είναι πολύμορφη και πολύπλοκη, όπως και η γλωσσική κοινότητα που τη χρησιμοποιεί. Άλλωστε η γλώσσα είναι κοινωνικό προϊόν. Γι’ αυτό και είναι τόσο πολυκύμαντη, όσο και η κοινωνία από την οποία αναδύεται και την οποία εκφράζει και υπηρετεί. Αυτά σημαίνουν ότι η γλωσσική κοινότητα δε χαρακτηρίζεται από γλωσσική ομοιομορφία/ομοιογένεια, δηλ. δεν αποτελεί ένα σύνολο ομιλητών οι οποίοι χρησιμοποιούν παντού και πάντα τους ίδιους γλωσσικούς τρόπους. Αντίθετα χαρακτηρίζεται από μια πολυμορφία/ετερογένεια γλωσσικής συμπεριφοράς, η οποία όμως δεν τη διασπά ούτε την υποβαθμίζει. Χάρη σ’ αυτήν την ετερογένεια η γλώσσα υπάρχει και λειτουργεί. Επομένως η γλώσσα είναι συνισταμένη πολλών και ποικίλων συνιστωσών.

Έτσι σε μια γλωσσική κοινότητα διαφορετικές ομάδες ομιλητών χρησιμοποιούν διαφορετικές γλωσσικές ποικιλίες/ διαλέκτους, που τα κοινά τους χαρακτηριστικά τις διακρίνουν από άλλες ποικιλίες/ διαλέκτους της ιδίας γλώσσας. Οι ποικιλίες αυτές με κριτήρια τη γεωγραφική καταγωγή του ομιλητή και την κοινωνική/ γλωσσική συμπεριφορά του διακρίνονται αντίστοιχα σε γεωγραφικές ποικιλίες/ διαλέκτους – οριζόντια κατάταξη – και σε κοινωνικές ποικιλίες/ διαλέκτους – κάθετη κατάταξη. Σ’ αυτές τις κοινωνικές ποικιλίες εντάσσονται, εκτός από τα άλλα, τα ποικίλα είδη των κειμένων και οι ειδικές γλώσσες. Όλες μαζί οι ποικιλίες συναποτελούν και τροφοδοτούν την εθνική μας γλώσσα.

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ:

Ιδίωμα και διάλεκτο ονομάζουμε συνήθως το ίδιο πράγμα, υποδιαιρέσεις της ίδιας γλώσσας. Συχνά ονομάζουν διάλεκτο ένα ιδίωμα με μεγάλη έκταση ή που διαφέρει σημαντικά από την κοινή γλώσσα. Κάποτε πάλι ονομάζουν μειωτικά το ιδίωμα που έμεινε λογοτεχνικά ακαλλιέργητο και ξέπεσε έτσι στη συνείδηση των ομογλώσσων.

Ιδιωματισμό λέμε τύπο διαλεχτικό άγνωστο στην κοινή (π.χ. σκαρβελώνω αντί σκαρφαλώνω), ενώ ιδιωματισμός είναι έκφραση που λέγεται μόνο στη γλώσσα μας και έχει πάρει ξεχωριστή σημασία (π.χ. μέρα μεσημέρι, η Νίκη πάτησε στα πέντε).

Τα ιδιώματα και τις διαλέκτους τα ονομάζουμε από τις περιοχές στις οποίες συνηθίζονται: α) βόρεια (θρακιώτικα, μακεδονικά, ηπειρώτικα, θεσσαλικά, στερεοελλαδίτικα), και νότια (πελοποννησιακά, κρητικά) και β) ανατολικά (κυπριακά, χιώτικα, ποντιακά, καππαδικικά) και δυτικά (κατωιταλικά, εφτανησιώτικα, κρητοκυκλαδικά). Από αυτά τα ποντιακά, τα καππαδοκικά, τα τσακώνικα και τα κατωιταλικά θεωρούνται από πολλούς διάλεκτοι.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ:

Οι γεωγραφικές ποικιλίες (ιδιώματα και διάλεκτοι) παρουσιάζονται σε περιόδους κατά τις οποίες οι διάφορες ομάδες των ομιλητών μιας γλωσσικής κοινότητας για διάφορους λόγους (γεωγραφικούς, οικονομικούς, πολιτικούς, διοικητικούς κ.τ.λ.) επικοινωνούν όλο και λιγότερο μεταξύ τους. Αυτό όμως δε συμβαίνει σήμερα. Γιατί σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, τα μέλη της ελληνικής γλωσσικής κοινότητας επικοινωνούν με όλα τα γνωστά μέσα επικοινωνίας. Γι’ αυτό και σήμερα παρουσιάζεται η τάση οι γεωγραφικές γλωσσικές ποικιλίες να περιορίζονται ή να εξαφανίζονται με την επίδραση της Κοινής Νεοελληνικής, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί και διαμορφώνεται στα αστικά κέντρα της χώρας μας και όπως διδάσκεται στα σχολεία.

Δεν παρατηρείται όμως το ίδιο και με τις κοινωνικές γλωσσικές ποικιλίες. Αυτές κάνουν πάντοτε αισθητή την παρουσία τους στη γλωσσική κοινότητα και υφαίνουν τις ποικίλες μορφές της ζωής της που δεν είναι άσχετες με τους παράγοντες που τις δημιουργούν: ηλικία, μόρφωση, κοινωνική τάξη, φύλο, ιδεολογία, επάγγελμα, καταγωγή, περίσταση, πλήθος παράγοντες που συνθέτουν την ποικιλώνυμη κοινοτική ζωή και που ανακλώνται στις διάφορες γλωσσικές χρήσεις των μελών της.

ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΦΥΛΟ: Οι ρόλοι τοις οποίους μοιράζει η κοινωνία και στα δύο φύλα, τους άνδρες και τις γυναίκες, φαίνεται ότι είναι τέτοιοι, ώστε πολλοί κοινωνιογλωσσολόγοι να υποστηρίζουν ότι επηρεάζουν και διαφοροποιούν τη γλώσσα που αυτά χρησιμοποιούν. Πολλοί π.χ. πιστεύουν ότι οι γυναίκες έχουν την τάση να χρησιμοποιούν σε μεγαλύτερο βαθμό από τους άνδρες εκφράσεις με κοινωνικό κύρος. Ο λόγος των γυναικών δηλ. είναι «σωστότερος» κοινωνικά από το λόγο των ανδρών. Αυτό ίσως είναι αποτέλεσμα της πίεσης που δέχεται η γυναίκα να είναι κοινωνικά «σωστότερη» ενώ η τάση της κοινωνίας να επιτρέπει στον άνδρα περισσότερη κοινωνική ελευθερία του παρέχει τη δυνατότητα να αποκλίνει περισσότερο από τους γλωσσικούς κανόνες όπως αυτοί χρησιμοποιούνται από την καλλιεργημένη κοινωνική μερίδα.

ΥΦΟΛΟΓΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ: Η γλώσσα ποικίλλει/ διαφοροποιείται όχι μόνο σε σχέση με τα κοινωνικά χαρακτηριστικά του ομιλητή αλλά και σε σχέση με τις κοινωνικές περιστάσεις κατά τις οποίες εκφράζεται. Ο ίδιος ομιλητής χρησιμοποιεί διαφορετικές γλωσσικές ποικιλίες σε διαφορετικές καταστάσεις και με διαφορετικές επιδιώξεις. Δηλ. ανάλογα με την περίσταση ο ομιλητής είναι υποχρεωμένος να μιλήσει σε διαφορετικό επίπεδο. Έτσι η γλώσσα λειτουργεί σε πολλά επίπεδα που το καθένα τους παρουσιάζει τα δικά του γνωρίσματα. Έτσι προσδιορίζοντας ο ομιλητής το κατάλληλο επίπεδο λόγου, διαμορφώνει τον ιδιαίτερο κάθε φορά προσωπικό τρόπο, δηλ. το κατάλληλο ύφος. Το ύφος διαμορφώνεται από παράγοντες όπως: ποιος μιλάει, σε ποιον, με ποιο σκοπό, με ποιο θέμα, πού, πότε, γιατί.

ΙΙΙ. ΟΙ ΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Η γλώσσα καλύπτει και αποκαλύπτει τον προσωπικό τόνο με τον οποίο οι άνθρωποι συνηθίζουν να βιώνουν, να εννοούν και να αξιολογούν πράγματα, γεγονότα και καταστάσεις. Α) Οι άνθρωποι ονομάζουν/ χαρακτηρίζουν με διαφορετικές λέξεις τα ίδια πράγματα. Β) Φορτίζουν με διαφορετικές αποχρώσεις της ίδιας έννοιας την ίδια λέξη.

ΙV. Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΟΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ: ΑΝΑΦΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΙΚΗ

Η γλώσσα με τις λέξεις και τους κανόνες της αποτελεί ένα ενεργό εργαστήριο που παράγει λόγο. Όσο πιο πιστά τηρούνται οι κανόνες, τόσο πιο ομαλή είναι η λειτουργία. Αντίθετα η περιφρόνηση των κανόνων οδηγεί σε απορύθμιση.

Συχνά όμως στη λογοτεχνία, και ιδιαίτερα στην ποίηση, γίνεται τέτοια χρήση της γλώσσας, ώστε να δημιουργείται η εντύπωση ότι παραβαίνονται οι κανονισμοί. Δηλ. οι ποιητές για να εκφραστούν, πλάθουν μέσα στην ευρύτερη γλώσσα  μια δική τους, η οποία κυβερνιέται από δικούς της νόμους κι έχει τη δική της «Ποιητική Γραμματική»

Στην πρώτη περίπτωση οι γλωσσολόγοι μιλούν για αναφορική λειτουργία της γλώσσας. Εδώ η πράξη επικοινωνίας αναφέρεται κυρίως στον πραγματικό κόσμο ή στην αντίληψη που έχουμε γι’ αυτόν. Δηλ. ο δέκτης του μηνύματος δέχεται κάποια πληροφορία και η γλώσσα παρουσιάζει την πραγματικότητα και την αντίληψη που έχει γι’ αυτήν ο πομπός.

Στη δεύτερη περίπτωση έχουμε την ποιητική λειτουργία της γλώσσας, στην οποία η πράξη επικοινωνίας αναφέρεται κυρίως στον εαυτό της, στο ίδιο το μήνυμα και μάλιστα στη μορφή του. Εδώ την προσοχή του δέκτη δεν την ελκύει τόσο η πληροφορία που φέρνει το μήνυμα, όσο το ίδιο το μήνυμα για τη μορφή που παίρνει: ήχοι λέξεων, μεταφορική τους χρήση, επαναλήψεις, συνηχήσεις, μέτρο, ρυθμός κτλ. Δηλ. η γλώσσα λειτουργεί κατά τρόπο συγκινησιακό, ενώ στην πρώτη περίπτωση κατά τρόπο λογικό.

V. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

Βοήθεια:   συνώνυμα: ενίσχυση, συνδρομή, αρωγή, επικουρία, συμβολή,

συμπαράσταση, υποστήριξη

αντώνυμα: κατατρεγμός, διωγμός, πόλεμος, αδιαφορία,

εγκατάλειψη

σύνθετα: επιβοήθεια, αλληλοβοήθεια

επίθετα: αδερφική, άμεση, αμοιβαία, αναγκαία, ανεκτίμητη,

ανέλπιστη, ανεπαρκής, ανυστερόβουλη, ανώφελη,

αρκετή, γρήγορη, ηθική, θεϊκή, κατάλληλη, υλική,

ικανοποιητική, κρατική, οικονομική, προσωρινή,

σοβαρή, φιλική

Βοηθώ:   συνώνυμα: ενισχύω, επικουρώ, συντρέχω, εξυπηρετώ, ωφελώ,

παραστέκομαι, υποστηρίζω

αντώνυμα: κατατρέχω, ζημιώνω, καταδιώκω, πολεμώ, βλάπτω,

Αδιαφορώ, εγκαταλείπω

VI. ΕΙΔΙΚΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ

Ανάμεσα στις γλωσσικές ποικιλίες συγκαταλέγονται κι εκείνες που συνδέονται με τον καταμερισμό της κοινωνικής/επαγγελματικής δραστηριότητας. Πρόκειται για ευδιάκριτες γλωσσικές ποικιλίες που δημιουργούνται από τις διάφορες επαγγελματικές ομάδες. Δηλ. μια επαγγελματική ομάδα για να εξυπηρετήσει τους επαγγελματικούς της σκοπούς, διαμορφώνει στο πλαίσιο της εθνικής γλώσσας τη δική της γλωσσική ποικιλία με ιδιότυπους όρους της ειδικότητας της. Μερικοί ονομάζουν αυτές τις γλωσσικές ποικιλίες ειδικές γλώσσες. Έτσι έχουμε τις ειδικές γλώσσες των νομικών, ποδοσφαιριστών, θεολόγων κτλ., οι οποίες χαρακτηρίζονται κυρίως από λεξιλογικές διαφορές, που οφείλονται είτε στη χρήση ειδικών όρων είτε στη χρήση καθημερινών λέξεων που φορτίζονται όμως με ιδιαίτερο σημασιολογικό φορτίο.

VII. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Επιχείρημα είναι μια σειρά από προτάσεις που συνδέονται μεταξύ τους χωρίς χάσματα & απολήγουν σε μα τελική πρόταση, που λέγεται συμπέρασμα. Σκοπός του επιχειρήματος είναι ν αποδείξει την αλήθεια μιας θέσης/απόφανσης. Αυτά σημαίνουν ότι οι προτάσεις που οδηγούν στο συμπέρασμα βρίσκονται σε λογικές σχέσεις μεταξύ τους, δηλ. η επόμενη είναι η λογική ακολουθία της προηγούμενης. Γι’ αυτό και έχουν κάποιους κοινούς όρους, που γίνονται η γέφυρα για τη μετάβαση από τη μια πρόταση στην άλλη.

ΕΙΔΗ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΩΝ

Η διαδικασία με την οποία ο νους καταστρώνει ένα επιχείρημα λέγεται συλλογισμός. Οι συλλογισμοί είναι άμεσοι, έμμεσοι, παραγωγικοί, επαγωγικοί, αναλογικοί.

Στον παραγωγικό συλλογισμό από το όλον συμπεραίνουμε το επιμέρους.

Έμμεσοι είναι οι συλλογισμοί των οποίων το συμπέρασμα προκύπτει από δύο ή περισσότερες προτάσεις-κρίσεις.  (π.χ. Οι πλανήτες είναι ετερόφωτα σώματα. Η γη είναι πλανήτης. Άρα η γη είναι ετερόφωτο σώμα.)

Άμεσοι είναι οι συλλογισμοί των οποίων το συμπέρασμα προκύπτει από μία πρόταση-κρίση.  (π.χ. Τα φυτά είναι οργανισμοί. Η μηλιά είναι φυτό. Άρα η μηλιά είναι οργανισμός.)

Στον επαγωγικό συλλογισμό από το επιμέρους συμπεραίνουμε για το όλον.   (π.χ. Η μηλιά, η αχλαδιά… είναι οργανισμοί. Η μηλιά, η αχλαδιά… είναι φυτά. Άρα τα φυτά είναι οργανισμοί.)

Στον αναλογικό συλλογισμό από το επιμέρους συμπεραίνουμε πάλι για το επιμέρους.   (π.χ. Κάποια καλή μαθήτρια θα βραβευτεί. Η Ελπίδα είναι καλή μαθήτρια. Άρα η Ελπίδα είναι πιθανό να βραβευτεί.)

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΥΡΥΤΕΡΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ (ΕΚΘΕΣΗΣ) ΜΕ ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ

Η έκθεση μπορεί να παραλληλιστεί με την παράγραφο, γιατί τα μέρη τους βρίσκονται σε αντιστοιχία: η θεματική περίοδος της παραγράφου αντιστοιχεί συνήθως στον πρόλογο της έκθεσης, τα σχόλια στο κύριο μέρος της και η κατακλείδα στον επίλογό της. Δηλ. χτίζονται και οι δύο με μια κοινή λογική: παρουσιάζουν μια θέση και στη συνέχεια προσπαθούν να τη στηρίξουν αναπτύσσοντας μια επιχειρηματολογία. Άρα και η παράγραφος είναι μια μικρή έκθεση μες το θέμα της, το αποδεικτικό της υλικό και τον επίλογό της. Βέβαια η παράγραφος δεν έχει την αυτοτέλεια της έκθεσης, γιατί εξαρτάται νοηματικά από την προηγούμενη παράγραφο ή προετοιμάζει την επόμενη. Έχει όμως ανάλογη δομή & οργάνωση.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2^ο:  Ο ΛΟΓΟΣ

I. ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΣ ΚΑΙ ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ

Στον προφορικό λόγο, εκτός από το λεκτικό εκφώνημα, έχουν μεγάλη σημασία και κάποια άλλα γνωρίσματα της ομιλίας που το συνοδεύουν, όπως:

Τα παραγλωσσικά γνωρίσματα= επιτονισμός, παύσεις, προφορά, ένταση φωνής   (επιτονισμός= η κύμανση της φωνής που χαρακτηρίζει μια ολόκληρη εκφώνηση. Ο επιτονισμός πληροφορεί σχετικά με τη διάθεση ή τη στάση του ομιλητή –οργή, σκώμμα, ειρωνεία- & σχετικά με το είδος των προτάσεων –ερωτηματική, επιφωνηματική κτλ.)

Τα εξωγλωσσικά γνωρίσματα= χειρονομίες, κινήσεις, έκφραση προσώπου, βλέμμα, διάθεση

Η διατύπωση είναι πιο επιμελημένη στο γραπτό λόγο από ό,τι στον προφορικό. Συγκεκριμένα:

-Στον προφορικό λόγο παρουσιάζονται συχνά ελλειπτικές προτάσεις ή ανολοκλήρωτες φράσεις, ενώ αυτό δε συμβαίνει συνήθως στο γραπτό λόγο

-Στον προφορικό λόγο υπάρχουν πολλά  «γεμίσματα» & παύσεις.

-Στον προφορικό λόγο υπάρχει συνήθως μια προχειρότητα στην έκφραση, παρόλο που ορισμένες φορές φαίνεται καθαρά η προσπάθεια του ομιλητή να αλλάξει ή να βελτιώσει μια φράση που χρησιμοποίησε. Αντίθετα τέτοια προσπάθεια δεν είναι εμφανής στο γραπτό κείμενο, αφού έχουμε μόνο την τελική του μορφή.

-Ο γραπτός λόγος πρέπει να είναι σαφής & ακριβής, γιατί χρειάζεται να προβλέπει τις απορίες του δέκτη που είναι απών. Αντίθετα ο προφορικός λόγος είναι συνήθως λιγότερο ακριβής, δεδομένου ότι ο δέκτης, που είναι παρών, έχει τη δυνατότητα να ζητήσει διευκρινίσεις. Ο γραπτός λόγος είναι πιο πυκνός από τον προφορικό που είναι συνήθως αναλυτικός.

-γενικά στο γραπτό λόγο το λεξιλόγιο είναι πιο επεξεργασμένο από ό,τι στον προφορικό.

Η σύνταξη είναι πιο φροντισμένη στο γραπτό λόγο από ό,τι στον προφορικό, όπου κάποιες φορές συναντούμε και ασυνταξίες. Στον προφορικό λόγο εξάλλου χρησιμοποιείται συνήθως η παρατακτική σύνταξη και συνηθίζονται οι σχετικά μικρές φράσεις, ενώ στο γραπτό λόγο εμφανίζεται συχνά η υποτακτική σύνδεση και ο μακροπερίοδος λόγος.

Η συνεκτικότητα και η συνοχή είναι πιο επιμελημένη στο γραπτό λόγο, όπου χρησιμοποιείται γενικώς μεγαλύτερος αριθμός και ποικιλία μεταβατικών λέξεων/φράσεων από ό,τι στον προφορικό λόγο. Τέλος η οργάνωση του γραπτού λόγου είναι πιο φροντισμένη από αυτήν του προφορικού. Στο γραπτό λόγο ο πομπός έχει το χρόνο να οργανώσει το κείμενο του, για να παρουσιάσει με λογική σειρά τις ιδέες του, ενώ αυτό δε συμβαίνει στην προφορική επικοινωνία.

Υπάρχουν ορισμένες περιπτώσεις προσχεδιασμένου προφορικού λόγου, π.χ. μια διάλεξη, ένας πολιτικός λόγος κτλ. Στις περιπτώσεις αυτές πρόκειται για ένα μεικτό είδος λόγου, ανάμεσα στον προφορικό & στο γραπτό.

ΦΑΝΕΡΟ ΚΑΙ ΛΑΝΘΑΝΟΝ ΝΟΗΜΑ

Συχνά στη γλώσσα πίσω από το φανερό νόημα μιας φράσης κρύβεται ένα «λανθάνον» νόημα, που εκφράζει την πραγματικά πρόθεση του πομπού. Στις περιπτώσεις αυτές ο δέκτης μπορεί να συλλάβει το λανθάνον νόημα και επομένως την πραγματική πρόθεση του πομπού, αν λάβει υπόψη του τις κοινωνικές συμβάσεις & την κοινή εμπειρία του με τον πομπό.

ΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ

Στον προφορικό λόγο καθώς εκφωνούμε ορισμένες λέξεις ή φράσεις, πραγματοποιούμε ταυτόχρονα και μια πράξη, π.χ. «ορκίζομαι». Η πράξη που συντελείται μέσω του λόγου ονομάζεται λεκτική πράξη. Σε ορισμένες περιπτώσεις για να συντελεστεί μια λεκτική πράξη, πρέπει το πρόσωπο που την εκτελεί να είναι αρμόδιο/ εξουσιοδοτημένο να την εκτελέσει (π.χ. ιερέας –«βαφτίζεται», πρόεδρος δικαστηρίου «αθωώνεται»). Ανάλογο φαινόμενο παρουσιάζεται και στο γραπτό λόγο. Ορισμένα κείμενα δε μας γνωστοποιούν απλώς ένα γεγονός, αλλά έχουν & μια πρόσθετη λειτουργία, π.χ. ένα πιστοποιητικό σπουδών, μια βεβαίωση/δήλωση, τα οποία εκτός από τις πληροφορίες που μας δίνουν πιστοποιούν, βεβαιώνουν, δηλώνουν, δηλ. εκτελούν μια «πράξη». Ο λόγος, προφορικός ή γραπτός, μέσω του οποίου συντελείται μια πράξη ονομάζεται τελεστικός λόγος.

II. ΔΙΑΛΟΓΟΣ

Σύμφωνα με τα λεξικά, η λέξη διάλογος σημαίνει συνομιλία, συζήτηση. Ο διάλογος μπορεί να είναι μια απλή ερωταπόκριση, που αποβλέπει στην τυπική πληροφόρηση, ή μια προσπάθεια για βαθύτερη επικοινωνία με στόχο την αναζήτηση της αλήθειας.

Λέμε ότι ένας διάλογος διεξάγεται με επιτυχία όταν επιτρέπει στο δέκτη να προσλάβει και να κατανοήσει το μήνυμα του πομπού και να ανταποκριθεί ανάλογα. Προϋπόθεση για την επιτυχία του διαλόγου, ακόμη και στην απλούστερη μορφή του, την ερωταπόκριση, είναι να διαθέτει ο λόγος και των δύο ομιλητών τις παρακάτω ιδιότητες:

-να είναι ειλικρινής

-να είναι σαφής

-να είναι σχετικός με το θέμα της συζήτησης

-να δίνει επαρκείς πληροφορίες για το θέμα.

Έτσι ο διάλογος λειτουργεί με τη συνεργασία των δύο ομιλητών. Αν έστω μία από τις παραπάνω ιδιότητες λείπει από το λόγο του ενός ομιλητή, η «συνεργασία» δυσχεραίνεται & η επικοινωνία διαταράσσεται ή διακόπτεται.

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ

Είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να αποδοθεί απόλυτα ο προφορικός λόγος με ένα γραπτό κείμενο. Ωστόσο στη λογοτεχνία χρησιμοποιείται ο διάλογος και στα αφηγηματικά κείμενα και στα θεατρικά, έτσι ώστε να σχηματίζουμε την εντύπωση ότι ακούμε έναν αυθεντικό προφορικό λόγο, ενώ πρόκειται για αναπαράστασή του.

Η φυσικότητα (δηλ. το να ηχεί ο διάλογος σαν πραγματικός) αποτελεί μια από τις κύριες αρετές του διαλόγου σε γραπτό κείμενο. Για να δώσει ο συγγραφέας φυσικότητα στο λόγο των ηρώων, χρησιμοποιεί στο διάλογό τους κάποια από τα γνωρίσματα του προφορικού λόγου, π.χ. σύντομες ή μισοτελειωμένες φράσεις, παύσεις κτλ. παράλληλα προσέχει ώστε η ιδιόλεκτος κάθε ατόμου να παρουσιάζει συνέπεια με όλα τα άλλα γνωρίσματά του, δηλ. την κοινωνική του προέλευση, το χαρακτήρα κτλ.

ΣΥΖΗΤΗΣΗ «ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ»

Η συζήτηση «στρογγυλής τραπέζης» περιλαμβάνει εισηγήσεις για διάφορες πλευρές ή μέρη ενός κεντρικού θέματος. Ορισμένες φορές μπορεί να περιλαμβάνει εισηγήσεις για το ίδιο αντικείμενο από εισηγητές με διαφορετικές ειδικότητες. Η διαδικασία της συζήτησης είναι συνήθως η εξής:

Α) Ο πρόεδρος ή συντονιστής της συζήτησης:

Εισάγει το θέμα και εκθέτει τους στόχους.

Παρουσιάζει τους εισηγητές-συζητητές

Εκθέτει τους όρους της συζήτησης, το χρονικό πλαίσιο & άλλα

Διαδικαστικά σημεία

Β) Οι εισηγητές παρουσιάζουν το θέμα.

Γ) Το ακροατήριο υποβάλλει ερωτήσεις διασάφησης/επεξήγησης ή κριτικής, διαφωνίας, συμφωνίας, επέκτασης

Δ) Ο πρόεδρος συνοψίζει, διατυπώνει τα αποτελέσματα της συζήτησης.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3^ο : ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Ι. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Σύμφωνα με τα λεξικά, περιγράφω σημαίνει παριστάνω με λόγο προφορικό ή γραπτό ή και με κινήσεις ένα πρόσωπο/πράγμα/γεγονός/ ενέργεια/κατάσταση πραγματική ή φανταστική. Τα αντικείμενα της περιγραφής είναι άπειρα.

Η περιγραφή, πέρα από το γενικό της στόχο, αποβλέπει κάθε φορά και ε έναν ειδικότερο σκοπό. Άλλοτε, όπως στην περίπτωση της λογοτεχνικής περιγραφής, ξεκινάει από την ανάγκη του συγγραφέα για έκφραση κι επικοινωνία. Άλλοτε βοηθάει τον επιστήμονα στη διατύπωση μιας άποψης με μεγαλύτερη σαφήνεια, π.χ. με την περιγραφή ενός επιστημονικού πειράματος ή με τη δημοσίευση ενός αρχαιολογικού  ευρήματος. Πολύ συχνά επίσης η περιγραφή εξυπηρετεί κοινωνικές και προσωπικές ανάγκες της καθημερινής ζωής. Τέτοια περιγραφικά κείμενα μπορούμε να βρούμε σε: εφημερίδες (μικρές αγγελίες, ανακοινώσεις)

ενημερωτικά φυλλάδια  (οδηγίες)

διαφημιστικά φυλλάδια

έντυπα με οδηγίες για κατασκευή ή χρήση συσκευής

καταλόγους μουσείων

επίσημα έγγραφα, συμβολαιογραφικές πράξεις

Η γλωσσική ποικιλία που χρησιμοποιείται σε μια περιγραφή είναι ανάλογη με το σκοπό και το πρόσωπο στο οποίο απευθύνεται η περιγραφή, δηλ. ποικίλει από το πιο απλό & καθημερινό ύφος έως το πιο επίσημο.

Για να περιγράψει κάποιος κάτι, πρέπει να επιλέξει ορισμένα βασικά, κατά τη γνώμη του, γνωρίσματα/λεπτομέρειες. Οι λεπτομέρειες που επιλέγονται ιεραρχούνται και οργανώνονται: άλλες μεγεθύνονται και προβάλλονται, ενώ άλλες υποτονίζονται, ορισμένες αποσιωπούνται τελείως. Άρα κάθε περιγραφή αποτελεί μια επιλογή λεπτομερειών και συγχρόνως μια επιλογή της οργάνωσής τους. Οι επιλογές αυτές ευθυγραμμίζονται πάντα με το σκοπό που επιδιώκει η περιγραφή.

Η περιγραφή προχωράει παραγωγικά, δηλ. από μια γενική εικόνα του αντικειμένου & των ιδιοτήτων του στα επιμέρους στοιχεία/λεπτομέρειες που το απαρτίζουν. Και η παρουσίαση των στοιχείων προχωράει από το γενικότερο στο μερικότερο και μάλιστα από πάνω προς τα κάτω και από μέσα προς τα έξω. Από αυτή την οργάνωση προκύπτει η ανάγκη να συνοδεύονται τα μερικότερα στοιχεία από ολοένα περισσότερους προσδιορισμούς.

Γενικό σχήμα:

Αντικείμενο περιγραφής: Προσδιορισμός του αντικειμένου και σκοπός της περιγραφής του.

1) η θέση του στο χώρο – χρόνο

2) οι ιδιότητές του: σχήμα, διαστάσεις, χρώμα

3) τα συστατικά του στοιχεία/λεπτομέρειες και οι ιδιότητες και οι λεπτομέρειες κάθε στοιχείου ξεχωριστά.

Η ακρίβεια & η σαφήνεια είναι βασικά χαρακτηριστικά της περιγραφής και δεν εξαρτώνται οπωσδήποτε από το πλήθος των λεπτομερειών που παρατίθενται. Οι λεπτομέρειες πάντως πρέπει να είναι επαρκείς για να εξυπηρετούν τον επιδιωκόμενο σκοπό.

Ειδική ορολογία που διασαφηνίζει την περιγραφή όρων συμβολαίου:

(πλήρης) κυριότητα= το δικαίωμα να χρησιμοποιείς αποκλειστικά, να καρπώνεσαι & να διαθέτεις ένα αντικείμενο

νομή= το δικαίωμα να μεταχειρίζεσαι και να καρπώνεσαι ένα αντικείμενο σου δε σου ανήκει

κατοχή= το δικαίωμα να κατέχεις ένα αντικείμενο, χωρίς να έχεις αναγκαστικά και την κυριότητα του

Χρησιμοποιούμε την ενεργητική σύνταξη, για να προβάλουμε το πρόσωπο/πράγμα που ενεργεί (δηλ. το υποκείμενο), ενώ επιλέγουμε την παθητική σύνταξη για να προβάλουμε το υποκείμενο του ρήματος & να εξάρουμε το παθητικό αίτιο, όταν αναφέρεται.

ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ

Η ακρίβεια και η σαφήνεια της περιγραφή εξυπηρετούνται και από την επιλογή των κατάλληλων κάθε φορά λέξεων/φράσεων που αποδίδουν με τη μεγαλύτερη πιστότητα τα γνωρίσματα του αντικειμένου.

Στην περιγραφή που γίνεται για έναν πρακτικό σκοπό, τα επίθετα χρησιμοποιούνται για να αποδώσουν τη θέση του αντικειμένου στο χώρο – χρόνο καθώς και τις άλλες του ιδιότητες, χωρίς να εκφράζουν συναισθήματα και κρίσεις του προσώπου που κάνει την περιγραφή. Σε κάποιες περιπτώσεις όμως, όταν ο σκοπός της περιγραφής το απαιτεί, τα επίθετα χρησιμοποιούνται είτε για να υπερτονίσουν κάποιες ιδιότητες του αντικειμένου είτε για να καλύψουν & να υποβαθμίσουν κάποιες άλλες, οπότε επιλέγονται έτσι, ώστε η περιγραφή να είναι σκόπιμα ασαφής.

Η επιλογή της γλώσσας (κυριολεκτική ή μεταφορική) σε μια περιγραφή καθορίζεται κάθε φορά από το είδος του κειμένου και από τον επιδιωκόμενο σκοπό.

ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΚΑΙ Η ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Συχνά η περιγραφή περιέχει ένα σχόλιο/γνώμη που εξυπηρετεί το σκοπό του κειμένου. Πολλές φορές το σχόλιο αυτό δεν είναι εμφανές στο αναγνώστη. Η επιλογή των λεπτομερειών καθορίζεται από το σκοπό & την οπτική γωνία του πομπού, ο οποίος θέλει να προσελκύσει το δέκτη.

Κάθε περιγραφή γίνεται από μια ορισμένη οπτική γωνία, δηλ. κάποιος επιλέγει τις κατάλληλες λεπτομέρειες και περιγράφει το αντικείμενο ανάλογα με τη συναισθηματική φόρτιση που έχει απέναντί του, τον τρόπο που σκέφτεται & το αποτέλεσμα που επιδιώκει. Από την άποψη αυτή κάθε περιγραφή περιέχει ένα έμμεσο σχόλιο.

ΙΙ. ΘΕΜΑΤΑ/ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ

Όταν θέλουμε να περιγράψουμε έναν άνθρωπο, συνήθως αναφέρουμε τα τυπικά (αναλλοίωτα) χαρακτηριστικά του καθώς και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του που τον διαφοροποιούν από άλλα άτομα.

Η περιγραφή ενός ατόμου, όπως και οποιαδήποτε περιγραφή, γίνεται από μια ορισμένη οπτική γωνία και επομένως περιέχει και το ανάλογο σχόλιο.

Η περιγραφή μιας ορισμένης διαδικασίας (οδηγίες για κάποιο συγκεκριμένο σκοπό) μπορεί να αρχίζει με μια συνοπτική παρουσίαση της διαδικασίας ή να ορίζει το σκοπό και τη σημασία της.

IV. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ ΜΕ ΑΝΑΛΟΓΙΑ

Μερικές φορές στην περιγραφή, για να γίνουν πιο κατανοητά ορισμένα  στοιχεία του περιγραφόμενου αντικειμένου, δίνονται κάποια ανάλογα παραδείγματα από άλλους χώρους που είναι πιο οικείοι στον αναγνώστη/δέκτη. Με αυτόν τον τρόπο προβάλλεται μια λανθάνουσα ομοιότητα ανάμεσα σε δύο αντικείμενα, που φαινομενικά είναι εντελώς διαφορετικά.

Στη μέθοδο αυτή που είναι γνωστή με τον όρο αναλογία, υπάρχουν δύο μέρη/σκέλη: Το ένα μέρος αναφέρεται στο περιγραφόμενο αντικείμενο, ενώ το άλλο σε ένα αντικείμενο που παρουσιάζει αναλογίες/ομοιότητες προς αυτό.

Η αναλογία είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους αναπτύσσεται μια παράγραφος.

Στη λογοτεχνία η αναλογία, που αποτελεί μια μορφή αναπτυγμένης παρομοίωσης, άλλοτε είναι φανερή και άλλοτε εύρημα/έμπνευση του συγγραφέα για να διατυπώσει με μεγαλύτερη ενέργεια τη σκέψη του.

Η αλληγορία/παραβολή είναι μια μεταφορική έκφραση, η οποία κρύβει νοήματα διαφορετικά από εκείνα που φανερώνουν οι λέξεις της.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4^ο : ΑΦΗΓΗΣΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ

Αφήγηση είναι μια πράξη επικοινωνίας με την οποία παρουσιάζεται προφορικά ή γραπτά μια σειρά πραγματικών ή πλασματικών γεγονότων. Άρα κάθε αφήγηση ως πράξη επικοινωνίας προϋποθέτει τουλάχιστον δύο πρόσωπα:πομπό-αφηγητή και αποδέκτη της αφήγησης. Ο αφηγητής φροντίζει να δώσει στον αποδέκτη τις απαραίτητες πληροφορίες για τον τόπο, χρόνο, τα πρόσωπα και τα πιθανά αίτια ενός συμβάντος. Η έκταση της αφήγησης ποικίλλει, μπορεί να είναι πολύ εκτεταμένη ή να περιορίζεται σε μια μόνο φράση

Σε κάθε αφήγηση διακρίνουμε το αφηγηματικό περιεχόμενο (γεγονότα-πράξεις προσώπων που συνιστούν μια ιστορία) και την αφηγηματική πράξη, δηλ. τον τρόπο που παρουσιάζονται τα γεγονότα από τον αφηγητή. Έτσι μπορούμε να έχουμε δύο αφηγήσεις με κοινό αφηγηματικό περιεχόμενο, στις οποίες όμως τα γεγονότα παρουσιάζονται με διαφορετικό τρόπο, ανάλογα με τον επιδιωκόμενο σκοπό.

Στις αφηγήσεις που καλύπτουν καθημερινές ανάγκες και μάλιστα σ’ αυτές που έχουν επίσημο χαρακτήρα (π.χ. υπηρεσιακή αναφορά), ο συντάκτης κάνει συνήθως μια σύντομη και όσο γίνεται πιο αντικειμενική παρουσίαση των γεγονότων σε χρονολογική σειρά, αποφεύγοντας να εκφράσει τα προσωπικά του αισθήματα.

Υπάρχουν διάφορα είδη αφήγησης που αποβλέπουν το καθένα σε ένα διαφορετικό σκοπό. Η λογοτεχνική και η ιστορική αφήγηση εξυπηρετούν η καθεμιά τους γενικότερους στόχους της λογοτεχνίας και της ιστορίας αντίστοιχα. Υπάρχουν όμως και ορισμένα είδη αφήγησης που καλύπτουν τις καθημερινές ανάγκες της ζωής, π.χ. δημοσιογραφική είδηση, ημερολόγιο, (αυτό)βιογραφικό σημείωμα, υπηρεσιακή αναφορά, μαρτυρική κατάθεση κτλ.

Τα αφηγηματικά είδη μπορούν να ενταχθούν σε δύο βασικές κατηγορίες: στις αφηγήσεις πραγματικών γεγονότων και στις αφηγήσεις πλασματικών γεγονότων.

Μια αφήγηση μπορεί να έχει στόχο να πληροφορήσει την κοινή γνώμη για κάτι, να μεταδώσει προσωπικές εμπειρίες, να προκαλέσει ορισμένες επιθυμητές αντιδράσεις/ενέργειες.

Εγκύκλιος= διαταγή/οδηγία/αναγγελία που κοινοποιείται συγχρόνως σε πολλές αρχές ή πρόσωπα

Κοινοποίηση= επίδοση δημόσιου εγγράφου ή δικογράφου

Υπόμνημα= έγγραφη έκθεση σχετικά με κάποια υπόθεση. Στη νομική ορολογία είναι το έγγραφο από το οποίο διαπιστώνεται ότι κάποια πράξη έγινε στο παρελθόν.

Διάγγελμα= προκήρυξη που εκδίδεται από τον ανώτατο άρχοντα ή την κυβέρνηση μιας χώρας, καθώς και από τους αρχηγούς των πολιτικών κομμάτων ή άλλων οργανώσεων, και απευθύνεται στο σύνολο του λαού και του γνωστοποιεί διαταγές, αποφάσεις κτλ. για ζητήματα μεγάλου ενδιαφέροντος

Ο ΑΦΗΓΗΤΗΣ

Στις αφηγήσεις πραγματικών γεγονότων συνήθως είναι φανερό ποιος αφηγείται. Στην περίπτωση της λογοτεχνίας όμως τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Ο αφηγητής & ο συγγραφέας είναι δύο διαφορετικά πρόσωπα. Ο συγγραφέας είναι ένα πραγματικό πρόσωπο, ενώ ο αφηγητής είναι ένα πρόσωπο του κειμένου, που υπάρχει μόνο μέσα στο πλαίσιο του πλασματικού λόγου.

Μπορούμε να διακρίνουμε δύο τύπους αφηγητή, ανάλογα με το βαθμό συμμετοχής του στα γεγονότα που αφηγείται:

Α) ο αφηγητής συμμετέχει στα γεγονότα είτε ως πρωταγωνιστής είτε ως αυτόπτης μάρτυρας, οπότε στο κείμενο επικρατεί το πρώτο ρηματικό πρόσωπο (π.χ. ο αφηγητής σε μια αυτοβιογραφία ή σε απομνημονεύματα)

Β) ο αφηγητής δε μετέχει καθόλου στα γεγονότα, οπότε επικρατεί συνήθως το τρίτο ρηματικό πρόσωπο (π.χ. ο ιστορικός, ο δημοσιογράφος, ο αφηγητής στο ιστορικό μυθιστόρημα)

Η ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΦΗΓΗΣΗ

Σε μια αφήγηση δε μπορούμε να συμπεριλάβουμε όλα τα γεγονότα που συνέβησαν. Αναγκαστικά γίνεται μία επιλογή γεγονότων, όπως στην περιγραφή γίνεται επιλογή λεπτομερειών. Η επιλογή αυτή εξαρτάται από την οπτική γωνία του προσώπου που κάνει την αφήγηση, δηλ. είναι ανάλογη με τη γνώση του για τα γεγονότα (άμεση ή έμμεση), τη συναισθηματική του φόρτιση, τον τρόπο που σκέφτεται, το αποτέλεσμα που επιδιώκει κτλ.

Η οπτική γωνία της αφήγησης στη λογοτεχνία αποτελει μια λογοτεχνική τεχνική. Ο συγγραφέας συνηθως επιλέγει μία από τις δύο δυνατότητες αφηγηματικής σκοπιάς:

Α) αφήγηση με μηδενική εστίαση: πρόκειται για αφήγηση χωρίς συγκεκριμένη οπτική γωνία από έναν παντογνώστη αφηγητή.

Β) αφήγηση με εσωτερική εστίαση: πρόκειται για αφήγηση από την οπτική γωνία ενός προσώπου, με περιορισμένη γνώση στα όριά του

Στην πρώτη περίπτωση ο αφηγητής γνωρίζει τα πάντα για τα πρόσωπα της αφήγησης, ακόμα και τις πιο μύχιες σκέψεις τους. Θα λέγαμε λοιπόν για έναν αφηγητή-Θεό που βλέπει τον κόσμο από παντού, όχι από ένα συγκεκριμένο σημείο, και επομένως η απόλυτη γνώση του ισοδυναμεί με έλλειψη συγκεκριμένης οπτικής γωνίας (εστίαση μηδέν). Αντίθετα, στη δεύτερη περίπτωση έχουμε αφήγηση από την οπτική γωνία ενός προσώπου (εσωτερική εστίαση), από έναν «αφηγητή-άνθρωπο», που σε αντίθεση με τον «αφηγητή-Θεό» έχει γνώση περιορισμένη στις ανθρώπινες δυνατότητες.

Πολύ συχνά ο συγγραφέας αξιοποιεί στο ίδιο έργο και τις δύο δυνατότητες αφηγηματικής σκοπιάς, μεταβάλλοντας την οπτική γωνία και τον αφηγητή σε διάφορα μέρη της αφήγησης, ανάλογα με το τι θέλει να μεταδώσει κάθε φορά στον αναγνώστη.

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ

Ο συγγραφέας/αφηγητής επιλέγει, ανάλογα με την οπτική του γωνία, τα γεγονότα που θα αποτελέσουν το υλικό της αφήγησής του. Το υλικό αυτό μπορεί να το παρουσιάζει με δυο αφηγηματικούς τρόπους: την αφήγηση και το διάλογο. Στην αφήγηση διηγείται ο ίδιος τα γεγονότα και μεταδίδει με πλάγιο τρόπο τα λεγόμενα των ηρώων του. Στο διάλογο δίνει το λόγο στους ήρωές του, δείχνοντας έτσι τα γεγονότα να συμβαίνουν. Η εναλλαγή και ο συνδυασμός αυτών των δύο αφηγηματικών τρόπων δίνουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της κάθε αφήγησης.

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ

Βασικό στοιχείο της αφήγησης είναι ο χρόνος. Με βάση το δεδομένο ότι η αφήγηση είναι μια πράξη επικοινωνίας, στην οποία ο πομπός είναι το πρόσωπο που αφηγείται, μπορούμε να διακρίνουμε τους εξής χρόνους:

– το χρόνο του πομπού (δηλ. την εποχή κατά την οποία ζει ο πομπός και ειδικότερα τη χρονική στιγμή κατά την οποία στέλνει το μήνυμά του),

– το χρόνο του δέκτη (δηλ. την εποχή κατά την οποία ζει ο δέκτης και ιδιαίτερα τη χρονική στιγμή κατά την οποία δέχεται το μήνυμα) και

– το χρόνο των γεγονότων (δηλ. την εποχή/χρονική στιγμή) κατά την οποία διαδραματίζονται τα γεγονότα της αφήγησης).

Σε μια αφήγηση πραγματικών γεγονότων ο χρόνος του πομπού είναι πάντα μεταγενέστερος από το χρόνο των γεγονότων, δηλ. πρώτα συμβαίνουν τα γεγονότα και μετά κάποιος τα αφηγείται. Το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μπορεί να επεκτείνεται σε λίγες στιγμές/ώρες, σε μια ολόκληρη ζωή, ακόμη και σε αιώνες.

Σε μια αφήγηση πλαστών γεγονότων ο χρόνος του πομπού μπορεί να είναι και προγενέστερος από το χρόνο των γεγονότων, δηλ. ο πομπός αφηγείται γεγονότα που θα συμβούν στο μέλλον.

Οι παραπάνω χρόνοι μπορούν να θεωρηθούν εξωτερικοί/εξωκειμενικοί σε σχέση με την αφήγηση. Υπάρχουν και δύο εσωτερικοί/εσωκειμενικοί χρόνοι, ο χρόνος της ιστορίας και ο χρόνος της αφήγησης.

Χρόνο της ιστορίας ονομάζουμε το χρόνο μέσα στον οποίο εκτυλίσσονται τα γεγονότα που συνιστούν την ιστορία (story) της αφήγησης. Με το χρόνο αυτό εννοούμε τη φυσική διαδοχή των γεγονότων. Ο χρόνος της ιστορίας παρουσιάζεται στην αφήγηση με διάφορους τρόπους και έτσι προκύπτει ο χρόνος της αφήγησης.

Ο χρόνος της αφήγησης γενικά δε συμπίπτει με το χρόνο της ιστορίας. Τα γεγονότα παρουσιάζονται στην αφήγηση με διαφορετική χρονική σειρά, διάρκεια και συχνότητα απ’ ό,τι διαδραματίζονται στην ιστορί

Αν συγκρίνουμε το χρόνο της αφήγησης με το χρόνο της ιστορίας ως προς τη χρονική σειρά, παρατηρούμε ότι, ενώ τα γεγονότα διαδέχονται το ένα το άλλο σε μια χρονική ακολουθία, ο αφηγητής συχνά παραβιάζει τη χρονική σειρά και προκύπτουν οι λεγόμενες αναχρονίες. Δηλ. άλλοτε κάνει αναδρομικές αφηγήσεις, που αναφέρονται σε γεγονότα προγενέστερα από το σημείο της ιστορίας στο οποίο βρισκόμαστε σε μια δεδομένη στιγμή και άλλοτε κάνει πρόδρομες αφηγήσεις, που αφηγούνται εκ των προτέρων γεγονότα που θα διαδραματιστούν αργότερα.

Συγκρίνοντας το χρόνο της αφήγησης με το χρόνο της ιστορίας ως προς τη διάρκεια, μπορούμε να διακρίνουμε τις εξής περιπτώσεις:

Α) Ο χρόνος της αφήγησης έχει μικρότερη διάρκεια από το χρόνο της ιστορίας, όταν ο αφηγητής συμπυκνώνει το χρόνο και παρουσιάζει συνοπτικά, ακόμα και σε μια φράση, ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Έτσι επιταχύνεται ο ρυθμός της αφήγησης.

Β) Ο χρόνος της αφήγησης έχει μεγαλύτερη διάρκεια από το χρόνο της ιστορίας, όταν ο αφηγητής απλώνει/παρατείνει το χρόνο και παρουσιάζει αναλυτικά, ορισμένες φορές και σε πολλές σελίδες, ένα γεγονός που διαρκεί ελάχιστες στιγμές. Έτσι επιβραδύνεται ο ρυθμός της αφήγησης. Εννοείται ότι η συμπύκνωση και το άπλωμα του χρόνου εξαρτώνται από την ιεράρχηση των γεγονότων και άρα από το σκοπό της αφήγησης. Με την παράταση της χρονικής διάρκειας ο αφηγητής εστιάζει την προσοχή του αναγνώστη σε αυτά που θεωρεί περισσότερο σημαντικά.

Γ) Ο χρόνος της αφήγησης έχει την ίδια διάρκεια με το χρόνο της ιστορίας, όπότε έχουμε τη λεγόμενη «σκηνή», που συχνά είναι διαλογική.

Ο χρόνος της αφήγησης μπορεί να διαφέρει από τον πραγματικό χρόνο ως προς τη συχνότητα. Π.χ. υπάρχει περίπτωση ένα γεγονός που συνέβη μια φορά να παρουσιάζεται στην αφήγηση περισσότερες από μια φορές. Στην περίπτωση αυτή δεν έχουμε πανομοιότυπη επανάληψη. Παρουσιάζεται επανειλημμένα το ίδιο γεγονός, αφηγημένο όμως κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο, ύφος, προοπτική.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΣΗ

Η περιγραφή απεικονίζει με το λόγο τα βασικά γνωρίσματα ενός αντικειμένου. Το αντικείμενο αυτό παρουσιάζεται στατικά μέσα στο χώρο, ενώ ο χρόνος φαίνεται να έχει παγώσει. Αυτό συμβαίνει ακόμη και στην περίπτωση ενός κινουμένου αντικειμένου, οπότε η περιγραφή απεικονίζει το αντικείμενο που κινείται και όχι την ενέργεια της κίνησης με τα αίτια και τις συνέπειες της. Αντίθετα στην αφήγηση ένα πρόσωπο/πράγμα/ομάδα/θεσμός/ιδέα παρουσιάζεται δυναμικά καθώς ενεργεί, κινείται ή μεταβάλλεται μέσα στο χρόνο. Άρα η αφήγηση σχετίζεται με την εξέλιξη των γεγονότων και αναφέρεται στις αιτίες και τα αποτελέσματά τους. Συμπερασματικά  η περιγραφή ανήκει στα στατικά στοιχεία ενός κειμένου, ενώ η αφήγηση στα δυναμικά, αφού η πρώτη μας δίνει πληροφορίες σχετικά με το «είναι» και η δεύτερη με το «γίγνεσθαι» των πραγμάτων.

Η διάκριση ανάμεσα στην περιγραφή και στην αφήγηση δεν είναι απόλυτη. Πολλές φορές τα όρια συγχέονται. Π.χ. στην περιγραφή της λειτουργίας μιας μηχανής/διαδικασίας. Στην περίπτωση αυτή μολονότι έχουμε μια σειρά από πράξεις/ενέργειες, μπορούμε να μιλήσουμε για περιγραφή και όχι για αφήγηση, επειδή οι ενέργειες αυτές είναι επαναλαμβανόμενες και επομένως αποτελούν σταθερά γνωρίσματα του αντικειμένου της περιγραφής.

Η περιγραφή μέσα στην αφήγηση:

Η αφήγηση και η περιγραφή συνδέονται στενά. Μπορούν να συνυπάρχουν στο ίδιο κείμενο ή ακόμα και στην ίδια περίοδο. Όταν ο συγγραφέας παρεμβάλει μια περιγραφή σε ένα αφηγηματικό κείμενο επιδιώκει ορισμένους στόχους:

Α) να σκιαγραφήσει τα πρόσωπα, να στήσει το σκηνικό της δράσης και γενικά να φωτίσει την αφήγηση με διάφορες άμεσες/έμμεσες πληροφορίες.

Β) να πετύχει τη μετάβαση από το ένα αφηγηματικό μέρος στο άλλο.

Γ) να προκαλέσει αγωνία και αναμονή στον αναγνώστη με την επιβράδυνση της δράσης, αφού με την περιγραφή φαίνεται ότι σταματάει ο αφηγηματικός χρόνος.

Δ) να προσφέρει αισθητική απόλαυση στον αναγνώστη.

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Μια σειρά προτάσεων αποτελούν κείμενο, μόνο όταν υπάρχει συνοχή μέσα στις προτάσεις και ανάμεσα σ΄ αυτές, όταν δηλ. η ερμηνεία/κατανόηση ενός στοιχείου της πρότασης εξαρτάται από την ερμηνεία κάποιου άλλου, στο οποίο αναγκαστικά καταφεύγει κανείς για μια αποτελεσματική ανάγνωση του κειμένου. Στην περίπτωση αυτή υφαίνονται/διαπλέκονται τα νοήματα και οι προτάσεις αποτελούν ένα συνεκτικό σύνολο/κείμενο. Τη συνοχή την πετυχαίνουμε όταν με τους κατάλληλους τρόπους μεταβαίνουμε φυσικά και λογικά από τη μια λέξη στην άλλη, από τη μια πρόταση ή περίοδο ή παράγραφό στην άλλη χωρίς κενά και χάσματα.

Τέτοιοι τρόποι είναι:

Α) η χρήση διαρθρωτικών λέξεων & εκφράσεων, που σηματοδοτούν καθαρά τις σχέσεις συνοχής:

-δηλαδή, με άλλα λόγια κτλ.  (εισάγουν επεξήγηση)

-αν και, εν τούτοις, εξάλλου, άλλωστε, ωστόσο, αντίθετα  (αντιθέτουν)

-και, επίσης, πρώτο, δεύτερο κτλ.   (προσθέτουν)

-επομένως, συνεπώς, λοιπόν κτλ.   (δηλώνουν συμπέρασμα)

-έπειτα, αργότερα, όταν κτλ.  (δηλώνουν χρονικές σχέσεις)

β) η επανάληψη μιας λέξης/φράσης

γ) η παράλειψη μιας λέξης/φράσης  που ήδη αναφέρθηκε

δ) η αντικατάσταση μιας λέξης με αντωνυμία, με επίρρημα, με άλλη συνώνυμη λέξη

ε) η χρήση συνυπώνυμων και υπερώνυμων λέξεων

στ) η χρήση του όλου και των μερών του

ζ) η χρήση γενικότερου όρου

η) η χρήση λέξεων που ανήκουν στον ίδιο χώρο και παρουσιάζουν νοηματική συγγένεια

Σημείωση: τα όρια ανάμεσα στους δ, ε, στ, ζ είναι ελαστικά, δηλ. η χρήση μιας λέξης/φράσης μπορεί να υπαχθεί σε περισσότερους από έναν τρόπους. Π.χ. οι αμοιβή, αποδοχές, αποζημίωση, επίδομα, μισθός, σύνταξη μπορούν να χαρακτηριστούν είτε ως συνώνυμες είτε ως λέξεις από τον ίδιο χώρο με νοηματική συγγένεια

Με τη φράση «αποτέλεσμα ήταν» δηλώνεται η σχέση αιτίου-αποτελέσματος με την οποία συνδέονται τα προηγούμενα με τα επόμενα, ενώ συγχρόνως υποδηλώνεται και η χρονική σχέση των γεγονότων.

Η συνοχή επιτυγχάνεται ακόμη, όταν το ύφος του κειμένου, το οποίο είναι ανάλογο με τον επιδιωκόμενο σκοπό, διατηρείται ενιαίο.

ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ

Το χρονογράφημα είναι είδος έντεχνου πεζού λόγου με λογοτεχνική συχνά χροιά, δηλ. δημοσιεύεται σε εφημερίδες και περιοδικά, κυρίως σε εφημερίδες, αν και στην Ελλάδα ξεκίνησε από τα περιοδικά. Πρόθεσή του είναι να σχολιάσει την επικαιρότητα της κοινωνικής/πολιτικής ζωής. Κινείται δηλ. σε κάθε κατεύθυνση και αγκαλιάζει κάθε μορφή ζωής που παρουσιάζει ευρύτερο ενδιαφέρον. Κατά πάγια συνήθεια είναι σύντομο κείμενο ευχάριστο και καλύπτει συγκεκριμένη στήλη στην εφημερίδα/περιοδικό. Γράφεται σε τόνο εύθυμο, χαριτωμένο, χιουμοριστικό, κάποτε επικριτικό, δηκτικό, συχνά ειρωνικό, παραινετικό, έμμεσα ή άμεσα διδακτικό & παιδαγωγικό. Αυτά σημαίνουν ότι συστεγάζει αρμονικά τη χάρη και τη σκωπτικότητα, την ευφυολογία και τον κριτικό στοχασμό, την αφηγηματκή ροή και τη διδακτική πρακτική, την ειρωνική διάθεση και τη σοβαρή πρόθεση. Με την ποικιλία των θεμάτων του & των τρόπων με τους οποίους γράφεται εξασφαλίζει όλες τις προϋποθέσεις μιας φιλικής, ευχάριστης και τακτικής επικοινωνίας χρονογράφου-κοινού.

Ο γνωστός χρονογράφος Σπύρος Μελάς ονόμαζε «θεματοπραγματευτές» απλούς ανθρώπους του περιβάλλοντός του, οι οποίοι του υποδείκνυαν θέματα για χρονογραφική πραγμάτευση.

Τα θέματα ο χρονογράφος τα αντλεί από την επικαιρότητα, την οποία και σχολιάζει. Σκοπός του χρονογράφου είναι να ωφελήσει την κοινωνική ομάδα, στην οποία απευθύνεται: να υποδείξει, να συμβουλέψει, να διδάξει/διαπαιδαγωγήσει, να συμβάλει στη διάπλαση της κοινωνίας –και όλα αυτά και άλλα (το χρονογράφημα υπερβαίνει κάθε φραγμό) επιδιώκει να τα πραγματοποιήσει με τρόπο ευχάριστο & καυστικό. Ο Ευάγγελος Παπανούτσος παρατηρεί ότι ο χρονογράφος όπως και κάθε δάσκαλος, βαθύτερο κίνητρο έχει το «φιλάνθρωπον» του Αριστοτέλη.

Το ύφος του παρουσιάζεται με τόσες παραλλαγές όσα και τα χρονογραφήματα. Συνήθως είναι κοφτό, λιτό, ζωντανό. Το ύφος αυτό προτιμά τον μικροπερίοδο λόγο, που σημαίνει: μικρές προτάσεις & περιόδους, παρατακτική σύνδεση ή ασύνδετο σχήμα. Το ύφος είναι πολύ κοντά στον προφορικό λόγο: παραλείπεται το ρήμα ή το όνομα. Οι δομές του προφορικού λόγου αξιοποιούνται με τον καλύτερο τρόπο, η δραματοποίηση έχει κυρίαρχο ρόλο. Πάντως η γλαφυρότητα και η λιτότητα αποτελούν σταθερά γνωρίσματα του χρονογραφήματος.

Το χρονογράφημα είναι είδος έντεχνου πεζού λόγου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι και λογοτεχνικό είδος. Κάποτε εισχωρεί στο χώρο της λογοτεχνίας, κάποτε όχι, παραμένοντας στην περιοχή της δημοσιογραφίας. Η σύνθεσή του έχει τα γνωρίσματα του ατημέλητου λόγου που κατασκευάζεται γρήγορα, για να υπηρετήσει εφήμερες ανάγκες του πιο γρήγορου/πρόχειρου, ρευστού εντύπου, δηλ. της εφημερίδας.

Δεν είναι λίγοι οι χρονογράφοι που χτίζουν τα χρονογραφήματά τους με λογοτεχνική χάρη. Ο Νιρβάνας γράφει «είτε είδος λογοτεχνικό είτε παραλογοτεχνικό, το χρονογράφημα έχει το δικαίωμα να παρίσταται στο νάρθηκα τουλάχιστον του ναού της τέχνης».

Ιστορική καταγωγή του χρονογραφήματος:

Με τη σημερινή του μορφή το χρονογράφημα παρουσιάστηκε πρώτη φορά στη Γαλλία πριν αρχίσει η Γαλλική Επανάσταση. Είναι συνδεδεμένο με τη δημοσιογραφική πολεμική, η οποία στρεφόταν κατά της βασιλικής αυλής.

Στην Ελλάδα το χρονογράφημα το εισήγαγε ο Κωνσταντίνος Πωπ, ο οποίος κατά τα μέσα του 19^ου αι. κατέγραφε & σχολίαζε στο περιοδικό «Ευτέρπη» τα αξιοσημείωτα γεγονότα κάθε μήνα.

Εκτός από τον Πωπ μνημονεύουμε τον Ειρηναίο Ασώπιο, τον Εμμανουήλ Ροΐδη, τον Ιωάννη Κονδυλάκη. Ο Κονδυλάκης θεωρείται από πολλούς πατέρας & δημιουργός του σημερινού χρονογραφήματος – το φιλολογικό του ψευδώνυμο ήταν «Διαβάτης».

Επίσης ασχολήθηκαν με το χρονογράφημα οι: Παύλος Νιρβάνας, Σπύρος Μελάς (υπέγραφε τα χρονογραφήματα με το ψευδώνυμο «Φορτούνιο»), Ζαχαρίας Παπαντωνίου, Δημήτρης Ψαθάς, Παύλος Παλαιολόγος, Φρέντυ Γερμανός.

ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ

Τα Όρια της Γλώσσας

Χαρακτηριστικά της γλώσσας:

1.   Η απεραντοσύνη: Εκφράζει πέρα από το άτομο, ολόκληρο τον κόσμο.

2.   Η πολυμορφία: Ανταποκρίνεται και υπηρετεί τις ποικίλες ανάγκες της

κοινωνικής ζωής (ερώτηση, κατάφαση, βεβαιότητα, επι­θυμία, ευαισθησία, συγκίνηση κλπ).

3.   Η παντοδυναμία: Η σωστή χρήση της, σε συνδυασμό με την πνευματική

καλλιέργεια και την κοινωνική καταξίωση, αποτελεί μέ­γιστη δύναμη.

Οι Ποικιλίες της Γλώσσας

Γλωσσικές ποικιλίες:

1.   Γεωγραφικές (Οριζόντια κατάταξη),

2. Κοινωνικές (Κάθετη κατάταξη).

3. Ποικιλίες κειμένων.

4.   Ειδικές γλώσσες.

1. Γεωγραφικές γλωσσικές ποικιλίες

Ιδίωμα :Η τοπική διάλεκτος, ο ιδιαίτερος τύπος διαλέκτου που ομιλείται σε συγκεκριμένο τόπο.

Διάλεκτος: Ιδίωμα με μεγάλη γεωγραφική έκταση που διαφέρει σημαντικά από την κοινή γλώσσα. Το ιδίωμα που έμεινε γλωσσικά ακαλλιέργητο και ξέπεσε στη συνεί­δηση των ομογλώσσων.

Ιδιωματισμός : α)Τύπος διαλεκτικός άγνωστος στην κοινή, β)Κάθε χαρακτηριστικό στοιχείο ιδιώματος ή διαλέκτου, γ)Κάθε γλωσσικό στοιχείο (φωνητικό, γραμματικό, συντακτικό, λεξιλο­γικό) που αναφέρεται σε γλωσσικό ιδίωμα ή διάλεκτο της ελληνικής.

Π.χ. με δίνει (συντακτικός ιδιωματισμός των βορείων ιδιωμάτων) αντί τον κοινού μου δίνει. Κένωσε το πιάτο = άδειασε, σερβίρισε (λεξιλογι­κός ιδιωματισμός).

Ιδιωτισμός :α)Έκφραση που λέγεται μόνο στη γλώσσα μας και έχει πάρει ξεχωρι­στή σημασία., β)Έκφραση, της οποίας η σημασία δεν προκύπτει από το συνδυασμό των σημασιών των λέξεων που την αποτελούν.

Π.χ. σιγά τα λάχανα,// μου πήρες τ’ αυτί, //μου έκανες την καρδιά περιβόλι, //το ‘βαλε στα πόδια,// τα τσουγκρίσαμε,// πήρε επάνω του, //τρώει ξύλο.

Κατάταξη των ιδιωμάτων

Βόρεια : θρακιώτικα, μακεδονίτικα, ηπειρώτικα, θεσσαλικά, στερεοελλαδίτικα.

Νότια : πελοποννησιακά, κρητικά.

Ανατολικά : κυπριακά, χιώτικα, ποντιακά, καππαδοκικά.

Δυτικά : κατωιταλικά, εφτανησιώτικα, κρητοκυκλαδικά

Διάλεκτοι : ποντιακά, καππαδοκικά, τσακώνικα, κατωιταλικά.

• Παρατήρηση: Η δημιουργία των γεωγραφικών γλωσσικών ποικιλιών οφείλεται κυρίως στην περιορισμένη επικοινωνία ανθρώπων από δια­φορετικές γεωγραφικές περιοχές. Αυτό έχει σχεδόν εκλείψει σήμερα, λόγω των μέσων μεταφοράς και επικοινωνίας (αυτοκίνητα, πλοία, αερο­πλάνα, ραδιόφωνο, τηλεόραση κλπ.).

2. Κοινωνικές γλωσσικές ποικιλίες

Αν και το σύνολο της κοινωνικής ομάδας εκφράζεται σε γενικές γραμμές με την κοινή (καθομιλούμενη) γλώσσα, εντούτοις παρατηρούνται και γλωσσικές ποικι­λίες που χρησιμοποιούν κοινωνικά υποσύνολα, ανάλογα με : ηλικία, μόρφω­ση, κοινωνική τάξη, φύλο, ιδεολογία, επάγγελμα, καταγωγή, περίσταση.

Γλώσσα και ηλικία

–  Τα παιδιά: Προτιμούν τον αφηγηματικό και δραματικό λόγο. Οι έφη­βοι με το λόγο τους θέλουν να καταδείξουν την επαναστατικότητα και τη διαφορετικότητα τους.

–  Οι μεγαλύτεροι: Ανάλογα με τα ενδιαφέροντα τους προτιμούν λόγο επιστημονικό, πολιτικό, φιλοσοφικό ή λόγο που ξεκουράζει από την καθημερινή βιοπάλη.

Γλώσσα και μόρφωση

Ανάλογη με την εκπαίδευση, την επιστημονική κατάρτιση και τη γενικότερη μόρφωση του καθενός είναι και η γλώσσα του . Η σαφήνεια, το βάθος της σκέψης και η άνεση στη διατύπωση χα­ρακτηρίζουν τα καλλιεργημένα άτομα.

Γλώσσα και κοινωνική ομάδα

Η κοινωνική θέση επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την ιδεολογία, την επαγγελματική και οικονομική κατάσταση του ατόμου και κατ’ επέκταση τη δυνατότητα για μόρφωση, που αποτελούν παράγοντες της γλωσσικής διαμόρφωσης. Η κοινωνική κινητικότητα συ­νεπάγεται και ανάλογη γλωσσική προσαρμογή.

Γλώσσα και φύλο:

–   Οι άνδρες χρησιμοποιούν λόγο περισσότερο λογικό, ανάλογο του κοινωνικού ρόλου που συνεχίζουν να έχουν και στις μέρες μας. Η κοινωνική, όμως, ελευθερία τους επιτρέπει και μεγαλύτερες γλωσσι­κές αποκλίσεις.

–   Οι γυναίκες διακρίνονται από λόγο περισσότερο συναισθηματικό και ευαίσθητο, που εκφράζει τον εσωτερικό τους κόσμο. Επίσης, χρησιμοποιούν σε μεγαλύτερο βαθμό, εκφράσεις με κοινωνικό κύρος, λόγω της πίεσης που δέχονται να είναι κοινωνικά «σωστότερες».

–   Κοινωνικό επίπεδο και υφολογικό επίπεδο.

Γλώσσα και περίσταση: Η γλωσσά ποικίλει σε σχέση με τον πομπό, το δέκτη, το σκοπό, το θέμα, τον τόπο, το χρόνο, τον τρόπο, τις εκάστοτε ανάγκες και περι­στάσεις.

Οι οπτικές της γλώσσας

Η γλώσσα καλύπτει και αποκαλύπτει.

•    Εκφράζει το διαφορετικό τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνο­νται, αξιολογούν και βιώνουν τον κόσμο.

Γιατί οι άνθρωποι:

α. Χρησιμοποιούν διαφορετικές λέξεις για τα ίδια πράγματα.

β. Παρουσιάζουν με διαφορετικές αποχρώσεις της ίδιας έννοιας την ίδια λέξη.

Η Δημιουργικότητά της

Οι λειτουργίες της γλώσσας: αναφορική και ποιητική λειτουργία

• Αναφορική (λογική, πληροφοριακή) :Είναι η λογική χρήση της γλώσσας· εκφράζει τον πραγματικό κόσμο και την αντίληψη που έχουμε γι’ αυτόν.

Π.χ. Ο Περικλής εδραίωσε την αθηναϊκή δημοκρατία.

• Ποιητική (συγκινησιακή) :Η πράξη επικοινωνίας αναφέρεται όχι στην πληροφόρηση ,αλλά στο ίδιο το μήνυμα και ενδιαφέρεται για τη μορφή, την αισθητική του μηνύματος. Απευθύνεται στο συναίσθημα.

Χαρακτηριστικά της: η συνυποδήλωση /μεταφορά, οι ήχοι, οι επαναλήψεις, οι συνηχήσεις, το μέτρο, ο ρυθμός κλπ.

Π.χ. Λευκό βουνάκι πρόβατα κινούμενο βελάζει/ και μεσ’ στη θάλασσα βαθιά ξαναπετιέται πάλι.

• Στην επικοινωνιακή πράξη απαιτούνται:

1. ο πομπός: αυτός που στέλνει την πληροφορία, ο ομιλητής.

2. ο δεκτής: αυτός που λαμβάνει το μήνυμα.

3. το μήνυμα: η πληροφορία, η είδηση.

Παραγωγή Κειμένων

• Τύποι κείμενων:

-Ανακοινώσεις ευαισθητοποίησης, πληροφοριακού, υπηρεσιακού, ουδέ­τερου χαρακτήρα σε εφημερίδα.

-Διαφημιστικό φυλλάδιο ή αφίσα, πρόγραμμα, αίτηση, επιστολή, πρό­σκληση, πρακτικό, έκθεση πεπραγμένων ή αναφορά.

• Η γλώσσα, το ύφος και η μορφή ενός κειμένου:

Είναι ανάλογη του σκοπού του:

– Σε κείμενα πληροφοριακά, υπηρεσιακά, ουδέτερα έχουμε αναφορική λειτουργία της γλώσσας και ύφος λιτό, αυστηρό, σαφές, ακριβές.

– Σε κείμενα με στόχο τη συγκίνηση, την ευαισθητοποίηση και τον επηρε­ασμό μπορεί να έχουμε συγχρόνως αναφορική και ποιητική λειτουργία της γλώσσας και ύφος γλαφυρό, κλπ.

Ειδικές

•  Είναι οι γλωσσικές ποικιλίες που δημιουργούνται από διάφορες επιστήμες ή και επαγγελματικές ομάδες στα πλαίσια της εθνικής γλώσσας.

• Χαρακτηρίζονται από μια εξειδικευμένη ορολογία είτε από τη φόρτιση κα­θημερινών λέξεων με ιδιαίτερο κατά περίπτωση σημασιολογικό φορτίο, που εξυπηρετεί συγκεκριμένες επαγγελματικές ανάγκες π.χ. νομικών, μα­θηματικών, φυσικών, γεωργών κλπ.

• Στόχος είναι, πέρα από την εξυπηρέτηση των επαγγελματικών σκοπών, η χρησιμοποίηση τους στην καθημερινή επικοινωνία, η διεύρυνση της σκέψης και η συνείδηση του αποτελεσματικού λόγου.

•    Ειδικά λεξιλόγια:

–Επιστημονικών κειμένων: Οι επιστήμες χρησιμοποιούν ειδικές γλώσσες, αποδίδοντας σε ορισμένες λέξεις μια ορισμένη /ειδική σημασία. Ιδιαίτε­ρα οι λέξεις που παρουσιάζουν πολυσημία, μπορούν να έχουν διαφορε­τικό περιεχόμενο σε κάθε επιστήμη.

–  Σχολικών κειμένων: Υπάρχουν λέξεις που ανήκουν αποκλειστικά στις ει­δικές γλώσσες, ενώ άλλες ανήκουν και στην καθημερινή ομιλία ή αλλού.

Π.χ. η λέξη πυρήνας χρησιμοποιείται στην ειδική γλώσσα της Φυσικής αλλά και σε άλλες χρήσεις, όπως Ιστορία, Κοινωνιολογία κλπ.

Οργάνωση του Λόγου

α. Η οργάνωση του λόγου και οι ειδικές γλώσσες

Η οργάνωση του λόγου στις ειδικές γλώσσες γίνεται με βάση το χαρακτήρα του κειμένου:

–   το θέμα

–   το περιεχόμενο

–   το στόχο

Η γλώσσα είναι ανάλογη με το είδος του κειμένου και λειτουργεί:

•ο αξιολογικός χαρακτήρας (απρόσωπη, αχρωμάτιστη συναισθηματικά, αντικειμενική, με λογική στερεότητα και αποδεικτικότητα ) ή

•ο περιγραφικός ή αφηγηματικός χαρακτήρας της (το κείμενο δε διερευ­νά αλλά αποκαλύπτει, δε χρησιμοποιεί συλλογισμούς).

β. Η οργάνωση του λόγου και η πειθώ

Εκτός από τη διατύπωση των θέσεων μας πρέπει:

–   να τις στηρίζουμε

–   να πείθουμε για την ορθότητα τους

–   να τις αιτιολογούμε, βρίσκοντας το αποδεικτικό υλικό: σκέψεις, επιχει­ρήματα, συλλογισμούς, παραδείγματα, γεγονότα, περιστατικά κλπ.

–   να οργανώνουμε το υλικό πειστικά με κάποιο δομικό σχέδιο.

•    Τρόποι πειθούς:

1. Επίκληση στη λογική. Επιτυγχάνεται με:

–    επιχειρήματα (συλλογισμό ή σειρά συλλογισμών)

–  τεκμήρια (παραδείγματα, γεγονότα, αλήθειες, στατιστικά στοιχεία, αυθεντίες, αποτελέσματα επιστημονικών ερευνών).

2. Επίκληση στο συναίσθημα.

3. Επίκληση στο ήθος του πομπού.

4. Επίθεση στο ήθος του αντιπάλου.

5. Επίκληση στην αυθεντία (Σε κάποιον ειδικό- ειδήμονα, επαϊοντα- σε κάποιο θέμα ή τομέα επαγγελματικό, καλλιτεχνικό, επιστημονικό, αθλητικό κ.ά.).

γ. Η οργάνωση του λόγου και το επιχείρημα

–   Επιχείρημα είναι ο συλλογισμός ή σειρά συλλογισμών για τη στήριξη ή ανατροπή μιας θέσης· είναι μια σειρά από προτάσεις (προκείμενες) που συνδέονται μεταξύ τους με λογική ακολουθία και καταλήγουν σε μια τελική πρότα­ση (συμπέρασμα).

–   Σκοπός του επιχειρήματος είναι να αποδείξει την αλήθεια μιας θέσης /από­φανσης.

–   Η δομή ενός επιχειρήματος ακολουθεί τη δομή της παραγράφου.

Δομή της παραγράφου  /επιχειρήματος

•  Θεματική περίοδος (απόφανση):

–   Είναι μία περίοδος.

–   Περιέχει: α)την κύρια ιδέα της παραγράφου, β)τη θέση του συγγραφέα

–   Βρίσκεται στην αρχή της παραγράφου (σπανιότερα στη μέση ή στο τέλος).

•  Λεπτομέρειες: (αποδεικτικό υλικό)

Είναι το υλικό με το οποίο αναπτύσσεται (τεκμηριώνεται, διασαφηνίζεται) η κύρια ιδέα της παραγράφου.

•  Πρόταση κατακλείδα (συμπέρασμα):

Συνοψίζει το περιεχόμενο των λεπτομερειών, είναι το λογικό συμπέρασμα της συλλογιστικής των λεπτομερειών.

Συλλογισμός : είναι μια σειρά προτάσεων/ κρίσεων που, ξεκινώντας από μία ή περισσότερες προτάσεις (προκείμενες ή υποθέσεις) ως βάση, καταλή­γουν στην αποδοχή μιας άλλης πρότασης (συμπέρασμα) που είναι το λογι­κό επακόλουθο των προκείμενων. Προϋπόθεση για ένα λογικά ορθό συλλογισμό είναι η ύπαρξη κοινών όρων στις προκείμενες.

Είδη συλλογισμών /  Πορεία σκέψης

Παραγωγικός :Από μια γενική και αφηρημένη αρχή (όλον) συμπεραί­νουμε για κάτι ειδι­κό (μέρος).

Επαγωγικός: Από τα ειδικά (μέ­ρος) συμπεραίνου­με για τα γενικά (όλον).

Αναλογικός : Από τα ειδικά (μέ­ρος) συμπεραίνου­με πάλι για ειδικά (μέρος).

Άμεσος : Το συμπέρασμα προ­κύπτει από μια μόνο πρόταση-κρίση.

Έμμεσος : Το συμπέρασμα προκύπτει από δύο ή περισσότερες προτάσεις-κρίσεις.

Παραδείγματα

(Παραγωγικός)

-Οι θεοί είναι αθάνατοι.

-Ο Δίας είναι θεός.

Άρα, ο Δίας είναι αθάνατος.

(Επαγωγικός)

– Ο Σωκράτης είναι άνθρωπος.

-Ο Σωκράτης είναι θνητός.

Άρα, οι άνθρωποι είναι θνητοί.

(Αναλογικός)

-Οι μηχανές λειτουργούν καλά, επειδή τα εξαρτήματα συνερ­γάζονται απόλυτα μεταξύ τους.

-Οι υπάλληλοι μιας εταιρείας είναι όπως τα εξαρτήματα μιας μηχανής.

Άρα, για τη σωστή λειτουργία της εταιρείας απαιτείται η κα­λύτερη συνεργασία των υπαλ­λήλων.

(Άμεσος)

-Η εγκληματική συμπεριφορά τιμωρείται.

-Η δολοφονία τιμωρείται.

(Έμμεσος)

-Η μηλιά, η αχλαδιά…είναι ορ­γανισμοί.

-Η μηλιά, η αχλαδιά …είναι φυτά.

Άρα, τα φυτά είναι οργανι­σμοί.

6. Η οργάνωση του λόγου και η αιτιολόγηση

Προκειμένου κάποιος να πείσει για την ορθότητα των θέσεων του, πρέπει να τις στηρίξει, χρησιμοποιώντας την αιτιολόγηση. Συνήθως η θέση προη­γείται, σπανιότερα εμπεριέχεται στην αιτιολογία ή την ακολουθεί.

Η αιτιολογία στην παράγραφο ή σε ευρύτερο κείμενο επιτυγχάνεται με:

–   συλλογισμούς

–   τεκμήρια (παραδείγματα, αλήθειες, γεγονότα, αυθεντίες, στατιστικά στοιχεία κτλ.)

–   επίκληση στην αυθεντία.

Η αιτιολογία εκφέρεται με:

– αιτιολογικές προτάσεις. Εισάγονται με τους αιτιολογικούς συνδέσμους (γιατί, επειδή, διότι, αφού, τι, που, καθώς κλπ).

–   άλλα εκφραστικά μέσα π.χ. υποθετικούς λόγους.

–   ευρύτερο κείμενο στο οποίο εμπεριέχεται η αιτιολόγηση της θέσης.

Η Δομή της παραγράφου με αιτιολογία

-Θεματική Περίοδος: Διατυπώνεται η θέση του συγγραφέα (απόφανση). Η διατύπωση μας παρακινεί να ρωτήσουμε «γιατί» και καθίσταται απα­ραίτητη η ανάγκη αιτιολόγησης.

-Λεπτομέρειες: Παρατίθενται λογικά και αξιόπιστα επιχειρήματα που επιβεβαιώνουν τη θέση της θεματικής πρότασης. Οι λεπτομέρειες διαρθρώνονται στον άξονα του χρόνου, του χώρου, της λογικής με παραγωγή, επαγωγή, αναλογία.

-Πρόταση- Kατακλείδα: Είναι η κατάληξη της συλλογιστικής μας πορείας. Επιβεβαιώνεται η ορθότητα της θεματικής περιόδου. Μπορούμε να την παραλείψουμε, γιατί ταυτίζεται (νοηματικά) με τη θεματική πρόταση.

Παράδειγμα: Ο Σοφοκλής στην «Αντιγόνη» αναφέρει ότι «το χρήμα κα­ταστρέφει τις πόλεις». Η θέση του αυτή επιβεβαιώνεται δυστυχώς δια­χρονικά, αφού το χρήμα διαφθείρει τις συνειδήσεις σημαντικού αριθμού ανθρώπων και οδηγεί στην ιδιοτέλεια, την εξατομίκευση και τη διχό­νοια. Η ατομοκεντρική και ιδιοτελής, άλλωστε, συμπεριφορά καθιστά τις διαπροσωπικές σχέσεις συμβατικές και εμπορευματικές, επενεργεί διαλυτικά στον κοινωνικό ιστό και παρακωλύει την εύρυθμη λειτουργία των θεσμών, με αποτέλεσμα τα φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας, βία, εγκληματικότητα, τρομοκρατία. Έτσι, το χρήμα, εκπορθώντας τις ψυχές των ανθρώπων, οδηγεί τις πόλεις στην καταστροφή και τον αφανισμό.

ε. Οργάνωση ευρύτερου κειμένου (έκθεσης) με αιτιολόγηση

Η έκθεση παραλληλίζεται με την παράγραφο:
Παράγραφος	Ευρύτερο κείμενο (Έκθεση)
Θεματική πρόταση: παρουσίαση θέσης.	Πρόλογος: παρουσίαση θέσης.
Λεπτομέρειες : στήριξη της θέσης με επιχειρήματα.	Κύριο μέρος: στήριξη της θέσης με επιχειρήματα.
Πρόταση κατακλείδα: Διατύπωση συμπεράσματος.	Επίλογος: Διατύπωση συμπεράσματος.

•   Η παράγραφος:

–   εξαρτάται νοηματικά από την προηγουμένη παράγραφο

–   προετοιμάζει την επόμενη.

•   Πολλές παράγραφοι μαζί, που αιτιολογούν μια κοινή θέση, συναποτελούν την έκθεση.

Ο λόγος της διαφήμισης

•   Ο τρόπος γραφής, σύνθεσης (δομή, διάρθρωση): ποικίλλει κατά περί­πτωση.

• Στόχος: ο τονισμός του διαφημιζόμενου και η τελική αγορά του από τον καταναλωτή

•   Για την πειθώ τα κείμενα της διαφήμισης:

–   δεν οργανώνουν και δεν παραθέτουν επιχειρήματα (συνήθως)

– προσπαθούν να εντυπωσιάσουν με λόγο έξυπνο και σφοδρό, στοχεύ­ουν στην καρδιά του πελάτη, επιδιώκουν να κάμψουν τη βούληση του.

•   Ο τρόπος λειτουργίας και πειθούς του λόγου της διαφήμισης καθορί­ζεται από:

–   το κλίμα της καταναλωτικής κοινωνίας

–   την ψυχοσύνθεση του αγοραστή

–   την ικανότητα του διαφημιστή (λόγος φαινομενικά ατημέλητος, δεν έχει συνοχή, ενότητα, ορθόδοξη δομή).

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΕΙΔΗ

0.1. Ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης

0.1.1. Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των ακόλουθων ισχυρισμών και να διορθώσετε εκείνους που θεωρείτε λανθασμένους.

ΣΩΣΤΟ                                                                                                          ΛΑΘΟΣ

α) Ο βιογράφος είναι υποχρεωμένος να παραθέτει όλα
τα στοιχεία που διαθέτει σχετικά με τη ζωή και το
έργο του προσώπου που παρουσιάζει.                                 o         o

β)  Όλες οι γλωσσικές ποικιλίες είναι κατάλληλες για
τα διάφορα βιογραφικά είδη.                                               o         o

γ)  Οι βιογραφίες αποτελούν ένα είδος αφήγησης.                    o         o

δ)  Ένας θεατρικός συγγραφέας μπορεί να παρουσιάζει
στοιχεία της δικής του ζωής μέσα από έναν ήρωά του.        o         o

ε)  Μια συστατική επιστολή μπορεί να έχει τον ίδιο πρα-
κτικό σκοπό με ένα βιογραφικό σημείωμα.                         o         o

στ)  Όλες οι βιογραφίες έχουν ένα στόχο: να παρουσιάσουν
τις θετικές πλευρές του βιογραφούμενου.

Διόρθωση: …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

0.1.2. Να προσδιορίσετε το βιογραφικό είδος στο οποίο ανήκει καθένα από τα ακόλουθα αποσπάσματα, αντιστοιχίζοντας τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β και σημειώνοντας την επιλογή σας στο κενό διάστημα που υπάρχει μπροστά από κάθε απόσπασμα της στήλης Α (ένα στοιχείο της στήλης Β περισσεύει). Να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας.

Α

Β

_ Α) Χιροσίμα, 6 Αυγούστου 1945 Ξαφνικά μια εκτυφλωτική λάμψη μ’ έκανε να τιναχτώ, το σπίτι μπροστά μας άρχισε να τρέμει και σε μερικά λεπτά σωριαζόταν σε ερείπια μέσα σ’ ένα σύννεφο από σκόνη _ Β) Άμα είδαν αυτό το μαύρο πέλαγος ν’ ανεβαίνει ολοένα σαν φουσκοθαλασσιά, τα παλληκάρια του Παπαφλέσσα φοβήθηκαν. -Εσείς έχετε άλογα- άρχισαν να μουρμουρίζουν- τα καβαλάτε ύστερα και φεύγετε! Μόλις άκουσε τέτοιο λόγο ο Παπαφλέσσας, κράζει αμέσως το γραμματικό του και του λέει…. _ Γ) Έκατζα να φάγω ψωμί. Ήρθαν τέσσεροι αξιωματικοί Γάλλοι… Εκράτησα τους αξιωματικούς και φάγαμεν μαζί. Μου λένε: «Είστε πολλά ολίγοι και αυτηνοί πολλοί, οι Τούρκοι, και ταχτικοί·κι αυτήνη η θέση είναι αδύνατη. Έχει κανόνια ο Μπραϊμης και δεν θα βαστάξετε.. _ Δ) Κι ενώ ο πατέρας μου με βουρκωμένα μάτια, αναπολούσε νοσταλγικά τους παλιούς καιρούς, εγώ, που δεν μπορούσα να τον παρακολουθήσω στους συλλογισμούς του, κοίταζα το χορταριασμένο αλώνι, και πήγαινε ο νους μου στα παιδιά μου, στην τάξη μου. Όλος ο τόπος μέσα και γύρω στο αλώνι πλημμυρούσε βλάστηση. Παπαρούνες όσες θέλεις και μαργαρίτες άσπρες και κίτρινες. _ Ε) Είναι στιγμές που σας νοσταλγώ με λαχτάρα, που θα ’θελα να περάσω μαζί σας λίγον καιρό. Η πατρίδα μου, ο όμορφος τόπος που είδα το φως, στέκει πάντα στη σκέψη μου το ίδιο λαγαρά και ξεκάθαρα, όπως όταν σας άφησα. Δυστυχώς ένας φθονερός δαίμονας, η κακή μου υγεία, ήρθε να μου χαλάσει τα σχέδια.

1. Μυθιστόρη-μα με αυτο-βιογραφικά στοιχεία 2. Βιογραφία 3. Απομνη-μονεύματα 4. Ημερολόγιο 5. Επιστολή με αυτοβιο-γραφικά στοιχεία 6. Μυθιστο-ρηματική βιογραφία

(Το Α΄ απόσπασμα είναι από το Ημερολόγιο της Χιροσίμα του Μισιχίκο Κασίγια, Ιστορία
Γ΄ Λυκείου, Ο.Ε.Δ.Β., σ. 264. Το Β΄ είναι από τα Ματωμένα Ράσα του Σ. Μελά, εκδ. Μπίρη, Αθήναι 1975, σ. 123. Το Γ΄ από τα Κ.Ν.Λ. Γ΄ Γυμνασίου, Ο.Ε.Δ.Β., σ. 95. Το Δ΄ από το
Γ΄ Χριστιανικό Παρθεναγωγείον της Έλλης Αλεξίου, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1978, σ. 117. Τέλος, το Ε΄ είναι απόσπασμα από το βιβλίο Βίος του Μπετόβεν, του R. Rolland, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1944, σ. 111.)

0.2. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου

0.2.1. Να αναγνωρίσετε το είδος του κειμένου στο οποίο ανήκουν τα ακόλουθα αποσπάσματα, βρίσκοντας τις αντιστοιχίες ανάμεσα στα στοιχεία της στήλης Α και σ’ εκείνα της στήλης Β (ένα είδος περισσεύει) και σημειώνοντας τις επιλογές σας στα κενά δίπλα στα κεφαλαία γράμματα αρίθμησης των αποσπασμάτων. Έπειτα να διαβαθμίσετε τα κείμενα ανάλογα με τον βαθμό της «λογοτεχνικότητάς» τους, αρχίζοντας από εκείνο με τον ελάχιστο βαθμό.

Α

Β

Α — Κατά το διάστημα 1993-1997 εργάστηκα ως προγραμμα-τιστής Η/Υ σε ιδιωτικό διαγνωστικό κέντρο. Από τότε μέχρι σήμερα εργάζομαι με μερική απασχόληση σε εκδοτικό οίκο, ενώ παράλληλα σπουδάζω Αγγλικά και Γαλλικά. Β — Έπεσε ξανά το βράδυ και η Πόλη βυθίστηκε μέσα στη γαλήνη. Γαλήνη που ταραζόταν πότε πότε από μιαν αστραπή και μια βροντή, που πρόδιναν ότι το θηρίο ζούσε πάντα, ότι πάντα την πολιορκούσε, ότι πάντα γύρευε τον αφανισμό της. Γ — Κι όσα σημειώνω τα σημειώνω γιατί δεν υποφέρνω να βλέπω το άδικο να πνίγει το δίκιον. Δια κείνο έμαθα γράμματα εις τα γεράματα και κάνω αυτό το γράψιμο το απελέκητο, ότι δεν είχα τον τρόπον όντας παιδί να σπουδάξω. Δ — Τρίτη 8 Μάη Σήμερα η μέρα που τελείωσε ο πόλεμος… Δεν έχω κανένα αίσθημα το μόνο που με συγκίνησε το πρωί, κοιτάζοντας το δρόμο από το παράθυρο του σπιτιού μου, ένας τυφλός παίζοντας στη φυσαρμόνικά του τον Ύμνο, καθώς προχωρούσε σέρνοντας τα πόδια του.

α)  Ημερολόγιο β)  Απομνημο-νεύματα γ)  Συστατική επιστολή δ)  Μυθιστορη- ματική βιο-γραφία ε)  Αυτοβιογρα-φικό σημείω-μα

Διαβάθμιση ………………………………………………………..

(Το απόσπασμα Β προέρχεται από το βιβλίο του Κ. Κυριαζή Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, εκδ. Εστίας, Αθήνα 1991, σ. 179, ôο απόσπασμα Γ από τα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη και το Δ από τις Μέρες Ε΄ του Γιώργου Σεφέρη, Ίκαρος, Αθήνα 1986, σ. 16.)

0.2.2. Να συμπληρώσετε τον ακόλουθο πίνακα κατατάσσοντας τα βιογραφικά είδη που αναφέρονται στη σελίδα 71 του σχολικού σας εγχειριδίου, με κριτήρια:

α) τον ρόλο του συγγραφέα στα γεγονότα της αφήγησης (μετέχει – δεν μετέχει στα γεγονότα),

β) το αφηγηματικό τους περιεχόμενο (μόνο πραγματικά – πραγματικά και φανταστικά γεγονότα).

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ	Ο  ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ:	ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΕΙΔΗ
Πραγματικά γεγονότα	Μετέχει στα γεγονότα της αφήγησης
Πραγματικά γεγονότα	Δεν μετέχει στα γεγονότα της αφήγησης
Πραγματικά και φανταστικά γεγονότα	Μετέχει στα  γεγονότα της αφήγησης
Πραγματικά και φανταστικά γεγονότα	Δεν μετέχει στα γεγονότα της αφήγησης

0.2.3. Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β, σημειώνοντας τις επιλογές σας στην παύλα μπροστά από κάθε βιογραφικό είδος της στήλης Α (περισσεύουν τρία στοιχεία της στήλης Β).

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΙΔΟΣ

ΒΑΣΙΚΟΣ  ΣΚΟΠΟΣ

–  Συστατική επιστολή –  Ημερολόγιο – Απομνημονεύ-ματα –  Μυθιστορη-ματική βιογραφία

α) Να διδάξει, παρουσιάζοντας πρότυπα, υποδείγματα συμπεριφοράς. β) Να τέρψει αισθητικά, συνδυάζοντας τη λογοτεχνικό-τητα με την ιστορία. γ) Να παρουσιάσει τον απολογισμό της δράσης ενός ατόμου. δ) Να βεβαιώσει αν ένα πρόσωπο διαθέτει ή όχι τα απαιτούμενα προσόντα για  το σκοπό που επιδιώκει. ε) Να εκφράσει τεκμηριωμένα το θαυμασμό του συγγραφέα προς το πρόσωπο που παρουσιάζει. στ)  Να πληροφορήσει συνοπτικά για τη ζωή και το έργο ενός προσώπου. ζ)  Να διασώσει στη μνήμη του συντάκτη του σημαντι-κά προσωπικά γεγονότα, αλλά και γεγονότα ευρύτερου ενδιαφέροντος.

0.2.4. Να βρείτε σε ποιο βιογραφικό είδος ανήκουν τα παρακάτω αποσπάσματα και ποιο σκοπό υπηρετούν, αντιστοιχίζοντας τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β και Γ και γράφοντας τις επιλογές σας στα δύο κενά διαστήματα μπροστά από κάθε δεδομένο της στήλης Α. (Δύο στοιχεία στη στήλη Β και δύο στη στήλη Γ περισσεύουν.)

Α	Β	Γ
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ	ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΙΔΟΣ	ΣΚΟΠΟΣ
– – Α) Σάββατο, 5 Δεκεμβρίου 1920 Έγινε το δημοψήφισμα με μόνους ελεγκτάς τους κυβερνητικούς και έρχεται αύριο ο βασιλιάς Κωνσταντίνος… Εδώ στας Αθήνας μαξιλάρωσαν στο θέατρο έναν ανάπηρο, γιατί δεν σηκώθηκε αρκετά γρήγορα, όταν έπαιξαν το Γιο του Αετού. Σημειωτέον πως ο ανάπηρος αυτός είχε κομμένο το ένα πόδι ως απάνω. – Β) Στα πενήντα ένα του χρόνια, ο θεληματικός θρακιώτης έμπορος [Δανιηλό-πουλος] ήταν πρόσφυγας για έβδομη φορά. Είχε χάσει, παιδί ακόμα, την πατρίδα του και την περιουσία του. Είχε αλλάξει δύο υπηκοό-τητες και δεκατρία επαγγέλματα. Είχε ζήσει τη θύελλα της ρωσικής επανάστασης, είχε επιζήσει δύο αυτοκρατοριών που κατέρρευ-σαν, δύο παγκοσμίων πολέμων κι ενός κομ-μουνιστικού καθεστώτος. Οι δυσκολίες δεν τον τρόμαζαν. Δεν τον τρόμαξαν ποτέ. Είχε εμπιστοσύνη στα χέρια του, στο μυαλό του, στην πείρα του. – – Γ) Έτυχε να επισκεφτώ ένα μικρότερο χωριό κι εκεί συνάντησα μερικές γυναίκες με πολύ βρώμικα φορέματα. Παρακάλεσα τη γυναίκα μου να τις ρωτήσει γιατί δεν ξέπλεναν τα ρούχα τους. Μια απ’ αυτές οδήγησε τη σύζυγό μου στην καλύβα της και της είπε: «Κοίταξε, δεν έχω ούτε ντουλάπια, ούτε σεντούκια για να φυλάω τα φορέματα. Το σαρί που φοράω είναι το μοναδικό που έχω, και πώς μπορώ να το πλύνω; Πες στο Μαχάτμα Γκάντι να μου δώσει ένα άλλο και σου υπόσχομαι να πλένομαι και να φορώ πάντα καθαρά φορέματα». Δυστυχώς η περίπτωση αυτή δεν αποτελούσε εξαίρεση, αλλά ήταν πολύ κοινή σε κάθε ινδικό χωριό. Χιλιάδες ινδών ζουν σε καλύβες χωρίς κανένα έπιπλο και δεν έχουν ούτε ένα φόρεμα ν’ αλλάξουν. – – Δ) Τον Οκτώβρη έρχεται ο βαρώνος Πιερ ντε Κουμπερτέν. Οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώ-νες θα γίνουν σε δυο χρόνια- ο βαρώνος εί-ναι ανήσυχος: είναι η Ελλάδα έτοιμη; Μπο-ρεί να αναλάβει την ευθύνη; Ύστερα το βλέμ-μα του Κουμπερτέν πέφτει στο τηλέφωνο που υπάρχει πάνω στο γραφείο του Τρικούπη. – Έχετε τηλέφωνα στην Ελλάδα; λέει ξαφνια-σμένος. Ο Τρικούπης χαμογελά: – Απ’ εδώ και δύο χρόνια, λέει. Ο Κουμπερτέν αναπνέει μ’ ανακούφιση. – Ραντεβού, λοιπόν, στην Ολυμπιάδα του 1896 κύριε πρόεδρε!	1. Αυτοβιο-γραφία 2. Βιογραφικό σημείωμα 3. Ημερολόγιο 4. Βιογραφία 5. Μυθιστο-ρηματική βιογραφία 6. Αυτοβιο-γραφικό σημείωμα	α) Να διατηρήσει στην προσωπική μνήμη σημαντικά καθημερινά γε-γονότα που έχουν και εθνικό ενδια-φέρον. β) Να αποδώσει ανάγλυφα τη ζωή και τη δράση του βιογραφούμενου προσώπου, χρη-σιμοποιώντας κοντά στα πραγ-ματικά και φα-νταστικά γεγονότα. γ) Να αναφέρει ο συντάκτης του με συντομία και σα-φήνεια βασικά στοιχεία της δικής του ζωής και του έργου του. δ) Να παράσχει μια συνοπτική πληρο-φόρηση για τη ζωή και το έργο ενός προσώπου σε ύφος τυπικό και επίσημο. ε) Να αναφερθεί επιλεκτικά ο συγγραφέας σε σημαντικά γεγονότα της προσωπικής του ζωής, αποκαλύπτοντας συγχρόνως τα συναισθήματα και τις σκέψεις του γι’ αυτά. στ) Να εκφράσει ο συγγραφέας το θαυμασμό του για ένα πρόσω-πο, αναφέροντας χαρακτηριστικά γεγονότα της ζωής του προ-σώπου αυτού.

(Το πρώτο απόσπασμα, επιλεγμένα χωρία, προέρχεται από το Αρχείο της Π. Δέλτα, Ελευθέριος
Κ. Βενιζέλος. Ημερολόγιο- Αναμνήσεις- Μαρτυρίες- Αλληλογραφία, επιμέλεια Π. Α. Ζάννας, εκδ. Ερμής, Αθήνα 1983, σ. 73-75. Το δεύτερο απόσπασμα από το βιβλίο της Μαριάννας Κορομηλά, Ευτυχισμένος που έκανε το ταξίδι του Οδυσσέα, εκδ. Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα, Αθήνα 1988, σ. 222. Το τρίτο απόσπασμα από το βιβλίο του Γκάντι, Αυτοβιογραφία, εκδ. Ιάμβλιχος, Αθήνα 1997, σ. 230. Το τέταρτο απόσπασμα, επιλεγμένα χωρία, από το βιβλίο του Φρέντυ Γερμανού, Γυναίκα από βελούδο, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1999, σσ. 229-230.)

0.2.5. Να δηλώσετε σε ποιο βιογραφικό είδος ανήκουν τα παρακάτω αποσπάσματα, αντιστοιχίζοντας τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β (τρία στοιχεία στη στήλη Β περισσεύουν).

Α

Β

1.    Νέζερ Χριστόφορος (1889-1970). Ηθοποιός. Πρωτα-γωνιστής του Εθνικού Θεάτρου. Διακρίθηκε ιδιαίτερα στην ερμηνεία κλασικών κωμωδιών. 2.    Εργάστηκα επί πέντε χρόνια στην εφημερίδα  ως λι-νοτύπης και άλλα δύο ως δημοσιογράφος κοντά στον Χρίστο Φιλιππόπουλο. 3.    Το καλοκαίρι του 1890 πηγαίνει στη Σκιάθο, όπου ξαναβρίσκει τις παλιές αγάπες, τα προσκυνητάρια των παιδικών αναμνήσεων, και μαζεύει υλικό. Στα 1894, τον Απρίλη, ξαναπηγαίνει άρρωστος. 4.    Τη ΙΑ΄ (11η ) του μηνός Μαρτίου, μνήμη του Αγίου Πατρός ημών Σωφρονίου, Αρχιεπισκόπου Ιεροσολύ-μων. Σωφρόνιος ο εν Αγίοις Πατήρ ημών εγεννήθη εις την Δαμασκόν περί το έτος φπ΄ (580) από Χριστού υπό γονέων ευσεβών… 5.    Η γλωσσομάθειά του, σε συνδυασμό με την ευφράδεια αλλά και τη νηφαλιότητα του χαρακτήρα του, τον καθιστούν ιδιαίτερα κατάλληλο για δημόσιες σχέσεις και, γενικά, για επικοινωνία με το κοινό. 6.  Τη διαδρομή από το Τσάγεζι προς τα Στενά της Πέτρας είχαμε την υποχρέωση να την κάνωμε σε 24 ώρες και με φόρτο τουλάχιστον 30 οκάδων. Κουβα-λούσαμε στην πλάτη 2 χειροβομβίδες, τη μια μιας οκάς και την άλλη δύο οκάδων, κατάλληλες για ανατί-ναξι δημοσίων έργων, επιπλέον 350 φυσίγγια, εφεδρι-κές τροφές 3 ημερών, καθώς και το ρουχισμό μας.

α) Βιογραφία β) Συναξάρι γ) Βιογραφικό σημείωμα δ) Μυθιστορημα-τική βιογραφία ε) Συστατική επιστολή στ) Ημερολόγιο ζ) Αυτοβιογραφία η) Απομνημο- νεύματα θ) Αυτοβιογρα- φικό σημείωμα

Αντιστοίχιση: …………………………………………………………………………………..

(Το 1ο απόσπασμα προέρχεται από το Επίτομον Πάπυρος-Λαρούς, εκδ. Πάπυρος, Αθήνα 1972, σ. 649. Το 3ο από τα «Άπαντα» του Α. Παπαδιαμάντη, εκδ. Γιοβάνη, Αθήνα 1965, τ.Α΄, σ. λε΄ της εισαγωγής του Γ. Βαλέτα. Το 4ο από το Μέγα Συναξαριστή της Ορθοδόξου Εκκλησίας, τ. Β, Αθήνα 1979, σ. 214 και το 6ο από το Μακεδονικός αγών- Απομνημονεύματα, εκδ. Ι.Μ.Χ.Α., Θεσσαλονίκη 1984.)

1.  ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ / ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΙΚΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.1. Ερώτηση συνδυασμού σύντομης απάντησης και ελεύθερης ανάπτυξης

Τα ακόλουθα αποσπάσματα είναι από το μυθιστόρημα της Διδώς Σωτηρίου «Οι Επισκέπτες», στο οποίο η συγγραφέας αφηγείται τη ζωή της Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου.

Α. Κάθε απόσπασμα μπορεί να είναι για σας ενδιαφέρον, επειδή:

α) αποκρυπτογραφείτε μια ανθρώπινη προσωπικότητα,

β) αποκτάτε πραγματολογική γνώση της εποχής,

γ) ικανοποιείτε την περιέργειά σας,

δ) ανακαλύπτετε γενικότερα τον άνθρωπο, το συνάνθρωπό σας.

Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας

Β. Αντλώντας στοιχεία από τα κείμενα που διαβάσατε να ετοιμάσετε την προφορική σας εισήγηση (προσχεδιασμένος προφορικός λόγος) προς τους συμμαθητές σας, στην οποία με σύγκριση και αντίθεση παρουσιάζετε την κοινωνική θέση της γυναίκας άλλοτε και σήμερα.

Α) Πόσο θα ήθελα να ξαναζούσα, της είπε. Να γινόμουνα εσύ. Να πετούσα από το κορμί μου τούτα τα παλαιικά, ασφυχτικά ρούχα της δουλείας, να φόραγα τζην, ν’ αποχτούσα μια νέα αντίληψη ζωής. Ν’ αγωνίζομαι για ιδανικά με τα νιάτα της γενιάς σου. Να σπουδάζω σε πανεπιστήμια, να διαβάζω όσο θέλω, να γράφω έργα θεατρικά, μυθιστορήματα. Εγώ, όταν ζούσα, ήμουνα φιμωμένη. Ήθελα να μιλήσω και μου κλείναν το στόμα. Ήθελα να σκεφτώ και μου νέκρωναν τον εγκέφαλο. Ήθελα να δράσω και με δέναν χειροπόδαρα.

Δικαιολόγηση ………………………………………………………………………………………..

Β) Μέσα στη θλιβερή εκείνη φυλακή δεν άκουγες άλλο από αναστεναγμούς και δάκρυα. Κι όταν γύριζε ο πατέρας ποτέ του δεν εύρισκε να πει έναν καλό λόγο, πάντα διαταγές, σκέτες διαταγές κι απαγορεύσεις. Και ο θείος μου και ο αδελφός μου κανείς δε λογάριαζε τις γυναίκες σαν ανθρώπινα όντα. Δεν καταδέχονταν να συζητούν μαζί μας, δεν μας ενημέρωναν ποτέ για το τι σχεδίαζαν, πώς σκέπτονταν, τι εντυπώσεις είχαν από τα ταξίδια τους από τη ζωή την πολυτάραχη του νησιού μας. Ιδιαίτερα ο πατέρας μου, που σαν πολιτικός βρισκόταν στο επίκεντρο των γεγονότων. Για να είμαι ειλικρινής δεν ξέρω αν θα μου άρεσε ν’ ακούω το βίο και την πολιτεία του.

Δικαιολόγηση ………………………………………………………………………………………….

Γ) Από μικρό παιδί ένιωθα μια φλόγα να με καίει. Ήθελα να εκφραστώ, να γράψω. Πώς όμως; Γράμματα δεν ήξερα. Ως τα οχτώ μου χρόνια, όπως σου είπα, αγνοούσα κι αυτό το αλφάβητο. Κανείς από τους υπεύθυνους για την αγωγή μου δεν είχε τη διάθεση να ικανοποιήσει τη λαχτάρα που ένιωθα για τα γράμματα. Παρακάλεσα κάποτε την άλλη φυλακισμένη, τη μητέρα μου, να μου δείξει αυτή τα λίγα γραμματάκια που ήξερε. Η καημενούλα έκανε προσπάθεια ν’ ανταποκριθεί. Άρχισε από το «Άγιος ο θεός, άγιος ισχυρός…». Αυτό το ελάχιστο που μπόρεσε να μου δώσει το άρπαξα, και από τότε μόνη μου επιδόθηκα με το ζήλο εφευρέτη, γιατί πραγματικά εφεύρισκα όσα εκείνη δεν ήξερε να μου εξηγήσει. Αυτό ήταν το πρώτο μου ξεκίνημα μια και ο πατέρας μου και ο αδελφός μου που είχαν φοιτήσει στα μεγαλύτερα κολλέγια και πανεπιστήμια της Ευρώπης ούτε ήθελαν ούτε καταδέχονταν ν’ ασχοληθούν με τη μόρφωση ενός κοριτσιού. Τους φαινόταν ανήκουστο και επιζήμιο να γυρεύει γράμματα ένα κορίτσι. Έτσι τα διαβάσματα γίνονταν κρυφά σα να έκανα κάποια κακή πράξη.

Δικαιολόγηση ……………………………………………………………………………………….

Δ) Αυτή η τόσο θερμή προσήλωσή μου στο διάβασμα φυσικό ήταν να με κάνει να παραμελώ το μισητό εργόχειρο, πράγμα που δυσαρέστησε τη μητέρα και τη γιαγιά μου. Πού ακούστηκε κορίτσι να παρατάει το εργόχειρο για διαβάσματα! Όσο όμως εκείνες μ’ εμπόδιζαν, τόσο φούντωνε μέσα μου η φλόγα για μάθηση. Ήθελα να τους πω, τι κατάλαβαν αυτές που έμειναν τυφλές μέσα στο μαύρο σκοτάδι της αμάθειας. Μα πού να το αποτολμήσω… Εδώ δεν είπα κάτι πολύ πιο ανεκτό, «αφού δε μου φέρνετε δάσκαλο, αφήστε με τουλάχιστον να μελετάω μια δυο ώρες μοναχή μου».

Δικαιολόγηση………………………………………………………………………………………….

Ε) Αυτά ήταν τα πρώτα και τελευταία λόγια που προλάβαμε ν’ ανταλλάξουμε… Δεν ξέρω τι είναι ερωτική ευτυχία, μα νομίζω εκείνο το πρωί την είχα πλησιάσει. Όλο το απόγευμα και τη νύχτα μάτι δεν έκλεισα. Έκανα τα πιο τρελά όνειρα της ζωής μου, ακόμα και να φύγω μαζί του. Είχα την ελπίδα πως θα τον ξανάβλεπα για λίγες ακόμα μέρες. Όμως δεν εφάνηκε. Κι ούτε ποτέ τον ξανάειδα.

Δικαιολόγηση ……………………………………………………………………………………….

(Όλα τα αποσπάσματα, ελαφρώς συντομευμένα, προέρχονται από το βιβλίο της Διδώς Σωτηρίου Οι Επισκέπτες, εκδ. Κέδρος, Αθήνα 1982, σσ. 55, 60, 65, 67, 86 αντιστοίχως.)

1.2. Ερώτηση σύντομης απάντησης

Αφού διαβάσετε προσεκτικά τα ακόλουθα αποσπάσματα

α) να δηλώσετε το βιογραφικό είδος (βιογραφία ή μυθιστορηματική βιογραφία) στο οποίο ανήκει το κάθε απόσπασμα,

β) να προσδιορίσετε τα κριτήρια με βάση τα οποία εντάξατε κάθε απόσπασμα στο συγκεκριμένο βιογραφικό είδος,

γ) με βάση τις παρατηρήσεις σας να συγκρίνετε τα δύο βιογραφικά είδη ως προς

i)    το είδος του αφηγητή (μετέχει ή όχι στα αφηγούμενα γεγονότα) και την οπτική γωνία της αφήγησης (εσωτερική- μηδενική),

ii)  τις προθέσεις των συγγραφέων των αποσπασμάτων αυτών (π.χ. να εκφράσουν θαυμασμό),

iii) τη γλωσσική ποικιλία που χρησιμοποιείται στα δύο βιογραφικά είδη.

Α.

Η σύναξη των πιστών διαλυόταν. Ο Φίλιππος επωφελήθηκε για να πάει κοντά της. Το βλέμμα του ήταν θερμό, η φωνή του λαχανιαστή.

– Το όνομά σου θυμίζει τη μυρτιά, που συμβολίζει την ομορφιά και τη νιότη, με τα πάντα πράσινα φύλλα της, τα λεπτά της άνθη και το γλυκό της άρωμα… Μόνο το χρυσάφι είναι αντάξιό σου, αφού είσαι γόνος του βασιλικού οίκου της Ηπείρου.

Και πρόσθεσε χωρίς περιστροφές

– Θέλεις να γίνεις μια μέρα βασίλισσα της Μακεδονίας;

Ύστερα, σίγουρος για τον εαυτό του, συνέχισε:

– Θ’ αρραβωνιαστούμε εδώ, στη Σαμοθράκη, όπως ο Κάδμος με την Αρμονία, και μετά θα σε πάω στο παλάτι μου στην Πέλλα. Σύμφωνα με το έθιμο, θ’ αλλάξεις όνομα … και ζωή.

Η φωνή του γλύκανε ξαφνικά.

– Το βρήκα! Θα έχεις ένα όνομα που καμιά δεν το ’χε πριν από σένα, όνομα που θα το δημιουργήσω ειδικά για να σε τιμήσω… και θα ’ναι αντάξιο μιας βασίλισσας!

Ανασηκώθηκε και ανήγγειλε επίσημα:

– Στο εξής, θα ονομάζεσαι Ολυμπιάδα, «αυτή που κατοικεί στον Όλυμπο». Το θεϊκό σου παράστημα, τα σμαραγδένια μάτια σου, η λιονταρίσια χαίτη… Ακριβώς στα μέτρα σου! Ελπίζω πως θα με δεχτείς δίπλα σου, όπως πρέπει σ’ ένα θεό!

(Daniele Calvo Platero, Ολυμπιάδα, Η μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, εκδ. Νέα Σύνορα, Αθήνα 1991, αποσπάσματα από τις σελίδες 125-127.)

Β.

Η μεταπολεμική Ελλάδα υποδέχτηκε στο Λαύριο τους ρουμανοπρόσφυγες. Ο καταυλισμός είχε μόλις ετοιμαστεί. Μια σκηνή με τρία στρατιωτικά ράντζα περίμενε την τετραμελή οικογένεια του [Δανιηλόπουλου].

… Μόλις έβαλε ο Γιάνκος Δανιηλόπουλος την οικογένειά του στο σπίτι, αρχές του ’51, έφυγε για την Αθήνα να βρει δουλειά. Στο Λαύριο ανέλαβε η Ελένη, [η γυναίκα του]. Έπρεπε να φροντίζει κάθε μέρα για το νερό του σπιτιού κάνοντας ουρά στη βρύση, για το φαγητό της οικογένειας, κάνοντας ουρά στη διανομή του συσσιτίου, έπρεπε να πηγαίνει τη Χριστίνα στο σχολείο και να παρακολουθεί το Δεσποινάκι. Δυσκολίες, παιδικές αρρώστιες και κρύο. Πολύ κρύο. Πρώτη φορά έμενε μόνη της η Ελένη κι αποφάσισε να αντιδράσει στη μιζέρια με όλες τις δυνάμεις της…

Όταν γύρισε ο Γιάνκος βρήκε ένα νοικοκυριό απίστευτο. Με ψευτοπράγματα η Ελένη είχε ξαναστήσει το σπίτι.

(Μαριάννα Κορομηλά, Ευτυχισμένος που έκανε το ταξίδι του Οδυσσέα, εκδ. Πολιτιστική Εταιρεία «Πανόραμα», Αθήνα 1988, αποσπάσματα από τις σελίδες 223-224)

Γ.

Περνούσαν οι άρχοντες, προσκυνούσαν, φιλούσαν τα γόνατα του Φωκά, έλεγαν το «εις πολλούς και αγαθούς χρόνους» και η Θεοφανώ που καθόταν ακίνητη, ντυμένη μωβ χιτώνα πάνω από το μαύρο φόρεμά της, όπως ταίριαζε στο πρόσφατο πένθος της, κρατώντας στα χέρια της χρυσό κλαδί με μεγάλες μαργαρίτες, προσπαθούσε να κρατήσει τη σοβαρότητά της γιατί έτσι όπως ήταν ντυμένος ο Φωκάς, με το στέμμα και τα χρυσά του ρούχα, έμοιαζε περισσότερο παρά ποτέ, όπως πίστευε, με το αγρίμι που τον παρομοίαζε: την αρκούδα…

Τον κοιτούσε η Θεοφανώ και τα μάτια της σπίθιζαν λάμψεις γεμάτες ειρωνεία. Γελούσαν τα μάτια της, όμως το κορμί της ήταν ακίνητο σαν να ’ταν πέτρινο και το πρόσωπό της ολότελα ανέκφραστο, όπως το επέβαλλε η εθιμοτυπία, και μόνον όταν ο γιος της ο Βασίλειος που καθόταν δίπλα της ακίνητος, μουρμούρισε: «Κι εγώ θα γίνω Αυτοκράτορας, και μένα θα με ζητωκραυγάσει ο κόσμος», δεν μπόρεσε να κρύψει το χαμόγελο της μάνας που χαίρεται σαν ακούει το παιδί της να μιλάει για το μέλλον του και τις φιλοδοξίες του που είναι πάντοτε μεγάλες. Ψευτοχαμογέλασε και γύρισε στον Κωνσταντίνο που καθόταν αριστερά της. Είχε κουραστεί και με κόπο προσπαθούσε να κρατήσει ακίνητο το σωματάκι του.

(Κ. Δ. Κυριαζή, Θεοφανώ, εκδ. Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Αθήνα 1966, σ. 367, ελαφρά διασκευή)

1.3. Ερώτηση συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης

Στα ακόλουθα αποσπάσματα ο Θουκυδίδης και ο Πλούταρχος σκιαγραφούν την προσωπικότητα και το έργο του Περικλή. Αφού τα διαβάσετε, να αναγνωρίσετε τον εκάστοτε σκοπό του συγγραφέα:

α) να εκφράσει συγκρατημένο θαυμασμό,

β) να δώσει αξιομνημόνευτο υλικό,

γ) να προκαλέσει συγκίνηση,

δ) να διδάξει.

Να σημειώσετε τις επιλογές σας στα αντίστοιχα πλαίσια και να τις δικαιολογήσετε.

Α) Ο Περικλής είχε αποκτήσει μεγάλη δύναμη με το προσωπικό του κύρος και τη διανοητική του ικανότητα και γιατί είχε αναδειχθεί ολοφάνερα ανώτερος από χρήματα. o

(Θουκυδίδης Β, κεφ.65, παράγραφος 8)

Δικαιολόγηση ………………………………………………………………………………….

Β) Αντίθετα, ας θυμηθούμε το Ζήνωνα που, όταν άκουε πολλούς να χαρακτη-ρίζουν τη σοβαρότητα του Περικλή σαν μεγαλομανία και αλαζονεία, τους συμβούλευε να έχουν και αυτοί μια τέτοια μεγαλομανία, γιατί και η προσποίηση ακόμη μιας καλής διαγωγής γεννά σιγά σιγά και χωρίς να το καταλάβει κανείς, το ζήλο και τη συνήθεια του καλού. o

(Πλούταρχος, Βίοι  Παράλληλοι, Περικλής, κεφ. 5 παρ. 3)

Δικαιολόγηση ………………………………………………………………………………….

Γ) Ο Περικλής όμως ήθελε και ο εργατικός λαός που δεν έπαιρνε μέρος στις εκστρατείες να μη στερείται και αυτός από κάθε χρηματική πρόσοδο ούτε όμως να την παίρνει μένοντας άνεργος και οκνηρός… Έτσι δημιούργησε έναν μεγάλο κύκλο εργασιών: ως πρώτα υλικά έπρεπε να χρησιμοποιούν λιθάρι, χαλκό, ελεφαντόδοντο, χρυσάφι, έβενο, ξύλο κυπαρισσιού και άλλα. Οι τεχνίτες που θα τα χρησιμοποιούσαν και θα τα κατεργάζονταν ήταν ξυλουργοί, γλύπτες χαλκουργοί, μαρμαράδες, επιχρυσωτές, ελεφαντουργοί, ζωγράφοι κοσμηματο-γράφοι, τορνευτές. o

(Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Περικλής, Κεφ. 12, παρ. 5 & 6)

Δικαιολόγηση ………………………………………………………………………………….

Δ) Και ποτέ δεν τον είδε κανείς να κλαίει … ώσπου τέλος έχασε και το παιδί του, τον Πάραλο, το μόνο που του είχε απομείνει από τα γνήσια παιδιά του. Τότε λύγισε πια. Προσπαθούσε να συγκρατήσει το συνηθισμένο γαλήνιο ύφος του και να διατηρήσει την αξιοπρέπειά του, μα, όταν πλησίασε για να αποθέσει πάνω στο νεκρό παιδί του ένα στεφάνι και το αντίκρυσε, νικήθηκε από τη συμφορά· ξέσπασε σε λυγμούς και έχυσε άφθονα δάκρυα, πράγμα που δεν είχε κάνει ποτέ σε όλη του τη ζωή ως τότε.

(Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Κεφ. 36 παρ. 8-9)

Δικαιολόγηση ………………………………………………………………………………….