Βασίλης Τασινός – Εκπαιδευτικές Διαδρομές

Του Αναστασίου Τασινού

(Η συνθετική έκθεση «Ολοήμερη εκδρομή Μυκήνες-Ναύπλιο-Επίδαυρο» είναι δημιούργημα της Ε`₁ τάξης, του 47^ου Δημοτικού Σχολείου Πατρών, το σχολικό έτος 1995-1996. Το θέμα έγραψαν οι μαθητές μου, μετά την πραγματοποίηση της ολοήμερης εκδρομής, που οργάνωσε – εκτός ωρολογίου προγράμματος – ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων.)  

Πώς και πώς περιμέναμε αυτή την ημέρα! Γεμάτοι χαρά και κέφι ξεκινήσαμε! Παιδιά και γονείς, ένα μπουλούκι μπήκαμε στο λεωφορείο. Ο Βιλάρας, ο Νίκος κι ο Μιχαλιός, έτρεξαν σαν τρελοί για να πιάσουν θέση στη γαλαρία.

Το πρωί ο οδηγός μας φάνηκε λιγάκι νευρικός, αλλά μετά αλλάξαμε γνώμη. Μας είπε να μη τρώμε στο λεωφορείο, αλλά ο Βιλάρας έτρωγε μπανάνες. Η Χαρά, η αδελφή του Νίκου, όταν με είδε, ήθελε να κάτσουμε μαζί. Εγώ κάθισα με τη Βίκη και τη Γιώτα. Αχ! Αυτή η Γιώτα, μου χάλασε το κέφι. Ήθελα να σηκωθώ, αλλά αυτή ξάπλωσε και κοιμήθηκε στην αγκαλιά μου. Τα τραγούδια που έβαζε ο Σάκης (έτσι έλεγαν τον οδηγό) μου άναψαν το κέφι. Την ξύπνησα. Το σπουργιτάκι χασμουρήθηκε κι αποκρίθηκε : «Ελάτε να τις πάρετε, αυτές είναι μουρλές!» Σηκώθηκα και πήγα στο πίσω μέρος του λεωφορείου. Εκεί τα αγόρια ανέμιζαν πράσινα και κόκκινα κασκόλ και φώναζαν: «Κύπελλο!», «Πρωτάθλημα!», «Θα μπούμε μέσα!»… Γέλασα πολύ, όταν είδα και τον κύριο να φωνάζει μαζί τους!

Ο Βιλάρας παρακαλούσε το Σάκη, να προσπεράσει μια σακαράκα-πούλμαν που ήταν μπροστά μας. Κάποια στιγμή είδα ένα μάτσο νταλίκες στο δρόμο και είπα: Αχ! να ήταν εδώ ο Σπύρος! θα είχε τρελαθεί από τη χαρά του!

Σε ένα σημείο της εθνικής οδού, σταματήσαμε να φάμε κάτι. Αυτό δεν ήταν μαγαζί, ήταν φαρμακείο. Τον χυμό τον πούλαγε ένα πεντακοσάρικο! Και που να σφίξουν οι ζέστες είπα μέσα μου! Ο κύριος πήρε έναν καφέ πρώτης ποιότητας. Έφαγε κι ένα σάντουιτς που του έδωσε η Γεωργία. Την κάμερα όμως, δεν την άφηνε από τα χέρια του. Σε μια στιγμή είδα ένα χελιδόνι να κάθεται σε ένα κλαρί. Κύριε, κύριε, φώναξα! Ένα ωραίο χελιδόνι! Ο κύριος γέλασε, έστρεψε την κάμερα, αλλά το χελιδόνι πέταξε.

Αφού φάγαμε το κολατσιό μας, μπήκαμε στο λεωφορείο για τις Μυκήνες. Ο Σάκης μάς έβαλε τραγούδια και μας ξεσήκωσε. Η Πόπη, η Γεωργία κι εγώ, κάναμε τις τραγουδίστριες. Το κέφι άναψε για τα καλά και όλο το λεωφορείο τραγουδούσε! Ο κύριος κάποια στιγμή έκλεισε τα μάτια του. Κάτι μικρά διδυμάκια γελούσαν μαζί του. Που να κοιμηθεί ο άνθρωπος με τέτοια φασαρία!

Σε δύο περίπου ώρες φτάσαμε στις Μυκήνες. Ο Νίκος, ο Βιλάρας κι εγώ, μόλις είδαμε μια βρύση τρέξαμε να ξεδιψάσουμε. Ο κύριος τράβαγε με την κάμερα το Βιλάρα που έπινε νερό. Εγώ τράβαγα αυθόρμητα φωτογραφίες, ό,τι μου άρεσε. Έτσι βγαίνουν καλύτερα.

Όλοι μαζί πήραμε τον ανήφορο για την ακρόπολη των Μυκηνών. Μου έκαναν μεγάλη εντύπωση τα πελώρια Κυκλώπεια τείχη! Μόλις πέρασα από την πύλη των Λεόντων, είδα έναν τεράστιο βράχο! Ένα πράγμα δεν μπορούσα να καταλάβω! Πώς οι Μυκηναίοι μπόρεσαν να σηκώσουν αυτές τις πελώριες και βαριές πέτρες, αφού παλιά δεν υπήρχαν μηχανήματα;

Πάνω στην ακρόπολη είδα μια γούβα και λέω: Αυτή ήταν η πισίνα του Αγαμέμνονα. Μόλις φθάσαμε στην κορφή της ακρόπολης, η θέα ήταν φανταστική! Μια πανέμορφη πεδιάδα απλωνόταν μπροστά μας! Ο κύριος μας παρακάλεσε να κάνουμε ησυχία για να μας εξηγήσει μερικά πράγματα. Από την κορυφή της ακρόπολης πήρα κι ένα πετραδάκι για ενθύμιο.

Μετά, σιγά-σιγά κατηφορίσαμε προς τον τάφο του Αγαμέμνονα. Μόλις μπήκαμε μέσα, μου έκανε εντύπωση, πως δεν έπεφταν οι πέτρες από το θόλο δίχως τσιμέντο! Η Ελένη πήρε έναν αναπτήρα και μπήκε στο πιο μέσα δωμάτιο, που ήταν σκοτεινό. Σε μια στιγμή ακούω ένα γκαπ! Τι να ήταν; Όλα τα παιδιά τρόμαξαν! Η Ελένη πήγε το φως προς τα εκεί που ακούστηκε ο θόρυβος. Τι να δούμε! Ο Θεοχάρης είχε πέσει κάτω! Το τι γέλιο έπεσε, δε λέγεται! Σταματήσαμε, γιατί ο κύριος ζήτησε ησυχία για να μας πει μερικά λόγια γι` αυτά που βλέπαμε. Έμεινα με το στόμα ανοιχτό, όταν μας είπε ότι το εσωτερικό πρέκι του τάφου ζυγίζει περίπου 120 τόνους!

Βγήκα έξω κι έτρεξα να πάρω παγωτό. Μόλις με είδε ο Σάκης να μπαίνω στο λεωφορείο,  μου είπε να μείνω έξω.  Φτου! Τι ατυχία! Δεν πρόλαβα να το φάω και το πέταξα!

Χωρίς καθυστέρηση ξεκινήσαμε για το φρούριο του Ναυπλίου.  Όλα τα παιδιά φωνάζαμε στο Σάκη να μας βάλει τραγούδια. Ο Σάκης μας έβαλε Καίτη Γαρμπή. Όλοι τραγουδούσαμε και το κέφι άρχισε να φουντώνει. Σε πέντε λεπτά ο κύριος είχε αποκοιμηθεί. Πήρα τη φωτογραφική μηχανή και του έβγαλα μια φωτογραφία. Η ώρα πέρασε με χαρές και ξεφάντωμα.

Σε λίγο φθάσαμε στο φρούριο του Ναυπλίου. Εκεί ο Μιχαλιός γνώρισε ένα κορίτσι που το λέγανε Γιώτα. Αυτό το κορίτσι του άρεσε πολύ! Το ίδιο και του Αλέκου! Πηγαίνανε δίπλα της και της έλεγαν ανέκδοτα.

Στο φρούριο δεν ξέραμε που να στρίψουμε, για να πάμε στη φυλακή του Κολοκοτρώνη. Ο κύριος δε θυμότανε. Στο δρόμο συναντήσαμε ένα εκκλησάκι. Ήταν του Αγίου Ανδρέα. Μπήκαμε μέσα κι ανάψαμε ένα κεράκι. Βγαίνοντας έξω,  πήραμε την ανηφόρα κι ευτυχώς είδαμε μια πινακίδα που έγραφε: Προς φυλακή Κολοκοτρώνη. Ακολουθήσαμε την πινακίδα και μας έβγαλε στην πόρτα της φυλακής. Μπήκαμε μέσα. Περπατήσαμε ένα σκοτεινό και χαμηλό διάδρομο, που στο τέρμα ήταν το κελί της φυλακής. Στη γωνία του κελιού είχε μια πέτρα. Εκεί θα καθόταν ο ήρωας του 21! Σου πιανόταν η αναπνοή εκεί μέσα. Βρωμούσε. Ήθελα να ήξερα, πως ζούσε ο άνθρωπος εκεί μέσα, με τόσο λίγο οξυγόνο! Θα είχε περάσει πολλά βάσανα!  Θύμωσα πολύ, γιατί οι Έλληνες τον είχαν φυλακίσει εκεί! Ο κύριος μας είπε ότι η διαμάχη πολιτικών και στρατιωτικών που υπήρχε τότε, καθυστέρησε πολλά χρόνια την απελευθέρωση της υπόλοιπης Ελλάδας!

Βγήκαμε έξω από το κελί κι αναπνεύσαμε καθαρό αέρα. Η θέα από το φρούριο ήταν το κάτι άλλο! Μου άρεσε πολύ να βλέπω το πανέμορφο γαλάζιο λιμάνι!

Τώρα άρχιζαν τα δικά μας βάσανα. Πού να κατέβουμε 999 σκαλοπάτια! Εγώ κι ο Βιλάρας τα μετρούσαμε, να δούμε αν πράγματι ήταν τόσα πολλά! Σε μια στιγμή ζαλίστηκα και κρατιόμουν από τον κύριο να μην πέσω κάτω. Μόλις τα κατεβήκαμε, τα πόδια μου έτρεμαν. Ξεποδαριάστηκα! Απ` το πολύ τρέμουλο έχασα και το μέτρημα.

Μπροστά μας τώρα,  απλωνόταν η πόλη του Ναυπλίου. Μπήκαμε σε ένα μαγαζί κι αγοράσαμε βραχιόλια από κλωστή και διάφορες μινιατούρες. Η κοιλιά μου άρχισε να γουργουρίζει. Είχε έρθει η ώρα για το μεσημεριανό φαγητό.

Πήγαμε σε ένα ωραίο μαγαζί! Εκεί πέσαμε σε ένα μεγάλο τραπέζι με νιόπαντρους. Οι καλεσμένοι χόρευαν ασταμάτητα μέσα στο μαγαζί. Εμείς καθίσαμε απ` έξω, που είχε παχύ ίσκιο και δροσιά, και στήσαμε το δικό μας τραπέζι. Ακούσαμε καλαματιανό κι ήρθαμε στο κέφι. Ο κύριος μας ρωτούσε έναν-έναν τι θέλαμε να φάμε. Εγώ διάλεξα μακαρονάδα και η αδερφή μου η Ανδριάνα πίτσα ατομική. Η κοιλιά μου σταμάτησε να γουργουρίζει.

Ο κύριος έστησε την κάμερα στο τρίποδο και πήγε κι αυτός να χορέψει στο δικό μας χορό. Καλά έκανε, όλο εμάς τραβούσε μέχρι εκείνη την ώρα. Η κυρία Όλγα μάς σήκωσε όλους για χορό. Ένας γεράκος ήρθε με το μηχανάκι του και φώναζε: «Τρία ματσάκια κρίνα ένα χιλιάρικο». Του λέω, «δώσε μου ένα ματσάκι κρίνα για τη μητέρα μου, αλλά με τρία κατοστάρικα». Μου έδωσε.

Το μαγαζί είχε και κούνιες. Εκεί κάναμε διαγωνισμό, ποιος θα ακουμπήσει με την κούνια του τα φύλλα του δέντρου που ήταν μπροστά. Δεν μπορούσα να τα ακουμπήσω. Ο Νίκος έκοψε ένα κλαρί από το δέντρο και το έφερε κοντά στην κούνια. Το ακούμπησα κι άρχισα να ζητωκραυγάζω!

Δίπλα μας ήταν ένα ρυάκι που κολυμπούσαν πάπιες. Ο κύριος μας λέει: «Πώς κάνουν οι πάπιες;»  «Πα! πα! πα!» είπαμε γελώντας!

Ύστερα από λίγο ξεκινήσαμε για το θέατρο της Επιδαύρου. Ο κύριος μας είπε, ότι εκεί θα δούμε ένα από τα καλύτερα θέατρα τους κόσμου. Μας είπε ακόμη, ότι θα μας κάνει ένα πείραμα, που θα αποδεικνύει πόσο καλή ακουστικότητα έχει! Σε λίγη ώρα το θέατρο ήταν μπροστά μας! Ένα αδέσποτο σκυλί ήρθε κοντά μας να παίξει, αλλά δεν του δώσαμε σημασία. Το μυαλό μας ήταν στο πείραμα.

Ανεβήκαμε στις τελευταίες θέσεις του θεάτρου. Εκεί ο κύριος μας μίλησε για το αρχαίο θέατρο και για το ιερό του Ασκληπιού. Μετά πήγε στο κέντρο του θεάτρου και ζήτησε απόλυτη ησυχία. Ακόμη και οι τουρίστες έκαναν ησυχία. Πώς το κατάλαβαν; Ανυπομονούσα να κάνει το πείραμα που μας είχε υποσχεθεί. Θα έσπαγε ένα πολύ λεπτό ξυλαράκι και μετά θα έριχνε ένα κέρμα στο κέντρο του θεάτρου. Μας είπε ότι θα ακουγόταν και οι δύο θόρυβοι πεντακάθαρα, στις τελευταίες θέσεις που ήμασταν εμείς. Εγώ δεν το πίστευα. «Αν ακουστούν αυτοί οι θόρυβοι, εγώ θα γίνω αεροπόρος!»  φώναξε ο Μιχαλιός.

Κι όμως ακούστηκαν πεντακάθαρα και το κλαράκι και το δεκάρικο! Απίστευτο κι όμως αληθινό! Δεν πιστεύαμε στα αυτιά μας! «Τ` ακούσατε;» φώναξε ο κύριος. «Ναι!» φωνάξαμε όλοι ενθουσιασμένοι! Εκείνη τη στιγμή σκέφτηκα, πόσο μεγάλοι ήταν οι αρχαίοι Έλληνες!

Μετά τρέξαμε προς τα σκαλιά για να κατεβούμε κάτω. Θα πηγαίναμε να δούμε το μουσείο, που ήταν δίπλα από το θέατρο. Το μουσείο είχε πολλά αρχαία αγάλματα και μερικά αντίγραφα. Πιο κάτω γινόταν αναστήλωση στο ιερό του Ασκληπιού. Είδαμε στα γρήγορα το μουσείο και βγήκαμε έξω.

Ο Σάκης μάς είπε ότι θα μας πήγαινε σε μια πολύ καλή καφετέρια! Τελικά, μας «υποχρέωσε»! Μας πήγε εκεί, που μας περίμενε ένας καφετζής, που δεν ήθελε παιδιά. Μας είπε να φύγουμε, γιατί θα ερχόταν τουρίστες. Τον άχρηστο! Θέλει να λέγεται κι  επαγγελματίας! Μετά πήγαμε σε άλλη καφετέρια. Εκεί ήταν ωραία! Ψώνισα ένα κιτρινόμαυρο κασκόλ κι ένα καπέλο της ΑΕΚ. Έφαγα κι ένα παγωτό κύπελλο, αλλά ήταν λιωμένο και έπρεπε να το πίνω. Μετά κάναμε τσουλήθρα. Σε λίγο μας φώναξαν οι γονείς μας και μπήκαμε στο λεωφορείο. Ο κύριος έκανε έλεγχο, αν οι  μαθητές που συνόδευε ήταν μέσα. Όλοι καθόταν στη θέση τους.

Ο Σάκης άρχισε να μας λέει ανέκδοτα από το μικρόφωνο. Ξεραθήκαμε στα γέλια! Το καλύτερο όμως ήταν του Βιλάρα! Εγώ δεν είχα πολύ όρεξη για ανέκδοτα. Η κυρία Όλγα μού είπε να παίξουμε «μπιζ» και δεν της χάλασα το χατίρι.

Ξαφνικά, βλέπω το λιμάνι της Πάτρας μπροστά μου. Η εκδρομή είχε φτάσει στο τέλος. Στεναχωρήθηκα πολύ! Χαιρετήσαμε το Σάκη και πήραμε το δρόμο για τα σπίτια μας. Πιστεύω να ξαναπάμε μια τέτοια υπέροχη εκδρομή!

 Ιωάννινα 31 Ιουλίου 2016

Σημείωση: Την εν λόγω ολοήμερη εκδρομή μπορείτε να δείτε και στο βίντεο: ΜΥΚΗΝΕΣ-ΝΑΥΠΛΙΟ-ΕΠΙΔΑΥΡΟ (Σχολική εκδρομή)

Ο τρόπος δημιουργίας της συνθετικής έκθεσης περιγράφεται λεπτομερώς στο άρθρο μου «Άκου όταν μιλάς δάσκαλε!».

Του Αναστασίου Τασινού

(Η συνθετική έκθεση «Επίσκεψη στο σπίτι του δασκάλου» είναι δημιούργημα της Ε`₁ τάξης, του 47^ου Δημοτικού Σχολείου Πατρών, το σχολικό έτος 1998-1999. Το θέμα έγραψαν οι μαθητές μου, μετά την επίσκεψη στο σπίτι μου, στις 22 Ιανουαρίου 1999, ημέρα της ονομαστικής μου εορτής, για να μου ευχηθούν Χρόνια Πολλά.) 

Χθες, 22 Ιανουαρίου 1999, ήταν η γιορτή του Αγίου Αναστασίου. Γιόρταζε ο κύριός μας. Την πρώτη ώρα είχαμε Αγγλικά, γι` αυτό κι ο κύριος δεν είχε έρθει ακόμη. ‘Όταν τελειώσαμε τα Αγγλικά, είπαμε στην κυρία να περιμένει λίγο στην τάξη, για να μην μπει ο κύριος μέσα. Όσο η κυρία περίμενε, εμείς κρυβόμασταν κάτω από τα θρανία. Είχαμε κλείσει  και τα φώτα και τις κουρτίνες για εορταστική ατμόσφαιρα!

Τότε, ένα χέρι άνοιξε την πόρτα. Ήταν ο κύριός μας. Εμείς σηκωθήκαμε απότομα και χορωδιακά του είπαμε: «Χρόνια Πολλά, κύριε Τάσο!» Μας είπε με ένα πλατύ χαμόγελο «ευχαριστώ» και μας κέρασε σοκοφρέτες και αναψυκτικά. Μετά μας είπε να ζωγραφίσουμε ένα ελεύθερο θέμα, γιατί αυτός θα πήγαινε να ετοιμάσει κάτι για τους δασκάλους.

Μόλις έφυγε, εμείς κανονίζαμε την επίσκεψη που θα κάναμε στο σπίτι του. Όταν ερχόταν στην τάξη για να δει τι κάνουμε, εμείς κάναμε πως ζωγραφίζουμε και μόλις έφευγε, συνεχίζαμε την κουβέντα.

Μόλις τέλειωσε το σχολείο, πήγαμε στο σπίτι της Αναστασίας και ξηλωθήκαμε ό,τι είχε ο καθένας από χαρτζιλίκι. Μου άρεσαν πάρα πολύ τα δώρα που πήραμε, αλλά δεν ήξερα αν τα δεχτεί, γιατί γνωρίζαμε ότι δε δέχεται δώρα.

Το απόγευμα συγκεντρωθήκαμε στις έξι παρά τέταρτο στο σχολείο. Όσο για τα κορίτσια, πάντα καθυστερημένα. Έτσι είναι, ακόμη και στην πιο ευτυχισμένη στιγμή που ζούνε, το γάμο, πάλι καθυστερούνε και στήνουν το γαμπρό.

Ένιωθα μεγάλη χαρά για τη συμμετοχή μου σε αυτήν την έκπληξη!  Όταν φθάσαμε κοντά στο σπίτι του κυρίου, ακούσαμε ένα σκυλί να γαυγίζει. Φοβηθήκαμε! Τρέξαμε λίγο πιο πίσω, από εκεί που ήμασταν, να μη μας φάει. Ξαφνικά, πετάγεται το σκυλί πάνω μου! Ευτυχώς δε μου έφαγε κανένα χέρι. Μου άφησε μόνον μια τρύπα στο μπουφάν. Τότε άρχισα να τρέχω. Όλοι γελούσαν με μένα. Η Αντιγόνη μου είπε: «Καλά σου έκανε, γιατί έκανες το μάγκα.»

Ύστερα από λίγα λεπτά, ξεκινήσαμε τη δεύτερη προσπάθεια να πλησιάσουμε το σπίτι του κυρίου. Του φωνάζαμε, αλλά αυτός δεν άκουγε. Ευτυχώς που δεν άκουγε, γιατί η έκπληξη θα χαλούσε. Αναρωτιόμουν, μήπως το παλιόσκυλο με έβαλε στο μάτι και με ξαναφάει. Τελικά, χάθηκε από τα μάτια μας. Έτσι, ήσυχα-ήσυχα, φθάσαμε έξω από την πόρτα του κυρίου. Χτυπήσαμε το κουδούνι. Ο κύριος άνοιξε την πόρτα κι έμεινε έκπληκτος! Δε μας περίμενε! Εμείς σκύψαμε να μη μας δει. Ήταν πολύ συγκινημένος και χαρούμενος! Του είπαμε, Χρόνια Πολλά, για άλλη μια φορά. «Ώστε αυτή ήταν η μουρμούρα και η ανησυχία που είχατε αυτές τις ημέρες», μας είπε. Εμείς του είπαμε ότι δεν ήταν μόνον αυτή η έκπληξη και του δώσαμε τα δώρα. Ο κύριος ξαφνιάστηκε, γιατί μας είχε πει ότι δε δέχεται δώρα. Το είχε πει και στις άλλες τάξεις παλαιότερα και το είχανε τηρήσει. Εμείς όμως κύριε Τάσο, σας αγαπάμε τόσο πολύ, που δεν μπορούσαμε να μην σας πάρουμε δώρα!

Το σπίτι του κυρίου, παρόλο ήταν μικρό, μου άρεσε πολύ! Ήταν γεμάτο βιβλία, βιβλία, βιβλία! Είχε κι ένα τζάκι ψεύτικο. Με τα ηλεκτρικά κάρβουνα που άναψε, έμοιαζε αληθινό. Το τζάκι αυτό το θυμάμαι, γιατί το είχε χρησιμοποιήσει στο θέατρο «Να ζει το Μεσολόγγι», που έπαιξε η περσινή του τάξη την 25^η Μαρτίου.

Και να βλέπατε πως μας περιποιήθηκε! Μας έφερε σοκολατάκια, κοκακόλες, πορτοκαλάδες και λεμονάδες! Ό,τι ήθελε ο καθένας! Μου φαινόταν όλα αυτά τόσο παράξενα! Είχα συνηθίσει τον κύριο να μου κάνει μάθημα, όχι να με σερβίρει!

Του ζητήσαμε όλοι μαζί να ανοίξει τα δώρα. Τα άνοιξε κι ένιωσα πολύ όμορφα που τα δέχτηκε! Τα δώρα ήταν: μια εικόνα του Χριστού, το βιβλίο «Η κόμη της Βερενίκης», δύο περικάρπια για να τα φοράει όταν θα παίζει τένις και ένα πορτοφόλι με το σήμα της ΑΕΚ. Του άρεσαν πολύ! Μας είπε όμως, ότι δεν ήταν ανάγκη να κάνουμε αυτά τα έξοδα, γιατί δε δουλεύουμε. Βέβαια, για μας ήταν ανάγκη, γιατί μας έκανε αστέρια με όλη τη σημασία της λέξης.

Του ζητήσαμε να μας βάλει μουσική «Το φανταράκι» και το χορέψαμε. Μετά του είπαμε να μας ανοίξει την τηλεόραση να δούμε το Στάθη Θεοχάρη. Μόλις τελείωσε το επεισόδιο, μας έβαλε βίντεο και είδαμε τις παλιές του τάξεις. Ξεκαρδιστήκαμε στα γέλια, όταν είδαμε ένα Αποκριάτικο πάρτι! Ένας παλιός μαθητής του, την ώρα που χόρευε, έκανε τον τροχό, και κατά λάθος χτύπησε με κλωτσιά στο κεφάλι έναν συμμαθητή του. Ήταν τόσο δυνατή η κλωτσιά, που ζαλίστηκε κι έπεσε κάτω! Παρόλο που ο καημένος πονούσε, εμείς γελούσαμε.

Παίξαμε και λίγο με τα βελάκια, που τα ρίχναμε σε έναν κιτρινόμαυρο στόχο. Ο κύριος όμως μας τα έπαιρνε, γιατί ήταν επικίνδυνο να βγάλουμε κανένα μάτι.

Αφού πέρασε η ώρα, ο κύριος μας είπε ότι έπρεπε να πάμε στα σπίτια μας, γιατί θα ανησυχούσαν οι γονείς μας. Μας συνόδεψε ως την εξώπορτα για να μην μας φάνε τα σκυλιά. Του είπαμε πάλι, Χρόνια Πολλά, και τραβήξαμε για τα σπίτια μας. Αυτή η ημέρα, από την αρχή έως το τέλος, θα μου μείνει αξέχαστη!

Μόλις πήγα σπίτι, τα διηγήθηκα όλα στους γονείς μου. Ήταν μια πολύ ωραία και θαυμάσια ημέρα! Η τάξη μου, ποτέ δεν είχε ξανακάνει τέτοια έκπληξη, σε σπίτι άλλου κυρίου! Θα ήθελα να τον έχουμε και του χρόνου, για να τα περάσω φανταστικά, όπως και φέτος!

Ήμασταν στο σπίτι του κυρίου όλοι οι μαθητές, εκτός από τη Γεωργία. Ακόμη, ήρθαν και μερικά παιδιά από την παλιά του τάξη. Όταν βρήκα τη Γεωργία, μου είπε: «Πολύ λυπήθηκα, γιατί ήθελα να έρθω κι εγώ! Δεν ήθελα να πάω Αγγλικά. Αλλά τα δώρα που πήρατε, ήταν κι από μένα!»

Ιωάννινα 1 Αυγούστου 2016

Σημείωση: Στην ονομαστική μου γιορτή, στις 22-1-1997, πάλι είχα δεχτεί στο σπίτι μου οργανωμένη επίσκεψη από την ΣΤ`1 τάξη. Αυτή την επίσκεψη μπορείτε να δείτε στο βίντεο:  «ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΔΑΣΚΑΛΟΥ».

Ο τρόπος δημιουργίας της συνθετικής έκθεσης περιγράφεται λεπτομερώς στο άρθρο μου «Άκου όταν μιλάς δάσκαλε!».

Του Αναστασίου Τασινού

(Η συνθετική έκθεση «Ένα χρόνο με τον κύριο Τάσο» είναι δημιούργημα της ΣΤ`₂ τάξης, του 47^ου Δημοτικού Σχολείου Πατρών,  το σχολικό έτος 1997-1998. Το θέμα   έγραψαν οι μαθητές μου με τη λήξη των μαθημάτων.)

  Αρχίζοντας τη νέα σχολική χρονιά με τον Αγιασμό, κατάλαβα ότι οι διακοπές και η διασκέδαση του καλοκαιριού είχαν τελειώσει. Έπρεπε πλέον να στρωθώ στο διάβασμα. Τη δεύτερη μέρα που πήγαμε στο σχολείο, μόλις μας είπανε σε ποια τάξη να πάμε, όλα τα παιδιά έτρεξαν να πιάσουν θρανίο. Αγωνία μάς είχε πιάσει, γιατί δεν ξέραμε ποιο δάσκαλο θα έχουμε. Τα μάτια όλων μας ήταν στραμμένα στην πόρτα.

Ξαφνικά, βλέπουμε έναν κύριο ψηλό με μαύρα γυαλιά. Αμάν! λέω, αυτός είναι! Θα μας κάνει τη ζωή δύσκολη! Μας έπιασε φόβος και τρόμος μαζί! Τον ξέραμε έξω απ` την τάξη, που έδειχνε αυστηρός και σοβαρός. Για πρώτη φορά θα είχα δάσκαλο κι όχι δασκάλα και προβληματίστηκα λίγο μ` αυτό.

Μας είπε καλημέρα, έβγαλε τα γυαλιά, μας έψαξε λίγο με τα μάτια και μας ρώτησε: «Γνωρίζετε ποιον δάσκαλο θα έχετε φέτος;» Όλοι μαζί απαντήσαμε: «Ναι, εσάς». Χαμογέλασε, κούνησε το κεφάλι του και μας είπε: «Καλά θα περάσετε!» Τον πίστεψα! Ο πάγος έσπασε! Όλες οι ανησυχίες μου εξαφανίστηκαν. Το χαμόγελο και η ζεστασιά του μ` έκαναν να ξεχάσω τους φόβους μου. Με μια ευχάριστη διάθεση μας συστήθηκε: «Με λένε Τάσο Τασινό και είμαι από τα Γιάννενα». Μετά ζήτησε να του πούμε τα δικά μας ονόματα και τον τόπο καταγωγής μας. Τέλος, μας μοίρασε τα βιβλία και φύγαμε. Στο δρόμο διαπίστωσα, ότι και τα άλλα παιδιά είχαν σχηματίσει καλή εντύπωση για τον κύριο.

Την άλλη μέρα, μας μίλησε για το πώς θα δουλέψουμε αυτή τη χρονιά, και τι πρέπει να αγοράσουμε. Αφού μας ζήτησε τα συνηθισμένα τετράδια και ένα λεξικό, τον ακούσαμε να μας ζητάει και δύο περίεργα πράγματα: Ένα τετράδιο «Βασικών σημειώσεων» και ένα τετράδιο «Βασικών ερωτήσεων». Όλα τα παιδιά λέγαμε: «Τι είναι αυτά;»

Ο κύριος μας εξήγησε ότι το τετράδιο «Βασικών σημειώσεων» θα είναι 4 θεμάτων, όπου αυτού θα γράφει ο καθένας, με το δικό του τρόπο, τις σημειώσεις που θεωρεί βασικές απ` τις παραδόσεις των μαθημάτων. Μας συνέστησε την προσοχή, να μην το μετατρέψουμε σε πρόχειρο. Για το τετράδιο «Βασικών ερωτήσεων» μας είπε ότι θα είναι 60 φύλλων, όπου αυτού πάλι θα γράφει ο καθένας,  με το δικό του τρόπο, τις ερωτήσεις που θεωρεί βασικές απ` το κάθε μάθημα.

Μας εξήγησε ακόμη, ότι κάθε διδακτική ώρα θα έχει τρία μέρη: Στο Α` μέρος θα γίνεται μια σύντομη εξέταση του προηγούμενου μαθήματος με βασικές ερωτήσεις. Στο Β` μέρος θα γίνεται η παράδοση του νέου μαθήματος. Και στο Γ` μέρος θα γίνεται ο εντοπισμός των βασικών ερωτήσεων του νέου μαθήματος.

Αργότερα ο κύριος μας είπε: «Θέλετε να ιδρύσουμε δανειστική βιβλιοθήκη στην τάξη;» Όλα τα παιδιά φωνάξαμε: «Ναι!» Έπρεπε όμως να φέρουμε λίγα βιβλία απ` τα σπίτια μας. Έτσι κι έγινε! Με ψηφοφορία που κάναμε στην τάξη, βγήκαν δύο υπεύθυνοι  βιβλιοθήκης, η Μαριλένα κι η Κατερίνα. Τα παιδιά δανειζόταν τα βιβλία, τα διάβαζαν και τα παρουσίαζαν απ` την έδρα της τάξης.

Εκείνο που μου άρεσε φέτος ήταν, ότι σε όλα τα μαθήματα ο κύριος έδινε σημασία. Στις ώρες της Αισθητικής Αγωγής κάναμε ξύλινες κατασκευές με μανταλάκια, κορνίζες με κλωστές και αγαλματάκια με γύψο. Ήταν η πρώτη φορά που στο σχολείο ασχολήθηκα σοβαρά με τη Χειροτεχνία. Ακόμη, μου άρεσε πολύ, που μας μάθαινε με το μαγνητόφωνο τραγούδια, λαϊκά, δημοτικά και  έντεχνα. Μερικές φορές βλέπαμε και κάποια βίντεο στην αίθουσα προβολών, σχετικά με τα μαθήματα. Στην τάξη λέγαμε και αρκετά αστεία! Πολλά άλλαξαν φέτος με τον κύριο Τάσο!

Καινούρια πράγματα για μένα, όπως οι ομάδες, όπως να κρατάω βασικές σημειώσεις και να εντοπίζω τις βασικές ερωτήσεις των μαθημάτων. Πρωτόγνωρα πράγματα, που άρχισαν σιγά – σιγά να ακονίζουν το μυαλό μου. Οι πρωτοβουλίες, όπως η παρουσίαση βιβλίων και διαφόρων κοινωνικών θεμάτων από την  έδρα του κυρίου, το θέατρο, όλα αυτά με έκαναν να νιώθω σημαντική. Η τάξη μας ήταν μια δημιουργία. Δεν ήταν μόνο ξερά πράγματα, ήταν γνώση αληθινή. Παρατήρησα όλη τη χρονιά ότι πολλά παιδιά βελτιώθηκαν στην ομιλία τους, στην έκθεσή τους, στον τρόπο συμπεριφοράς τους. Αυτά που στην αρχή μας φάνηκαν τόσο περίεργα, διαπίστωσα ότι άφηναν τα παιδιά να δείξουν τον εαυτό τους. Μέχρι τώρα μαθαίναμε, από αυτή τη χρονιά κατάλαβα πώς είναι να ζεις το μάθημα.

Ένα σημαντικό προτέρημα του κυρίου ήταν, ότι άφηνε τα παιδιά να δείξουν τον εαυτό τους. Μας έμαθε να έχουμε θάρρος και να είμαστε αυθόρμητοι στις εκθέσεις που γράφουμε.

Ο κύριος μας έβαζε και κάποια τεστ στα μαθήματα, που τα ονόμαζε τσεκ-απ. Ήθελε να γνωρίζει, ανά πάσα στιγμή, αν έχουμε αφομοιώσει τις βασικές γνώσεις που μας δίδασκε. Αν κάτι δεν πήγαινε καλά, μας έκανε επαναλήψεις.

Ο κύριος μας μίλησε και για τους κινδύνους που μας παραμονεύουν στη ζωή. Για το μεγαλύτερο κίνδυνο τα ναρκωτικά, μας έκανε ένα πολύ ενδιαφέρον μάθημα. Μας επισήμανε ότι πρέπει να αγωνιζόμαστε στις δυσκολίες της ζωής, γιατί αλλιώς θα πάμε χαμένοι. Να είμαστε αφοσιωμένοι στα μαθήματα και στους στόχους που βάζουμε. Να προσπαθούμε κάθε μέρα να γινόμαστε καλύτεροι.  Μας τόνισε ιδιαίτερα, να κοιτάμε τις πράξεις των ανθρώπων κι όχι τα λόγια που λένε και τα ρούχα που φοράνε. Να μην είμαστε ευκολόπιστοι, γιατί οι επιτήδειοι μας περιμένουν στη γωνία.

Ξεχώρισε όμως φέτος για όλους μας, το θέατρο που παίξαμε στη γιορτή της 25^ης Μαρτίου στο σχολείο. Είχαμε τόσο πολλή όρεξη, που από την πρώτη κιόλας ημέρα της χρονιάς, είχαμε ρωτήσει τον κύριο, αν θα παίζαμε θέατρο την 25^η Μαρτίου. Μας απάντησε ότι είναι πολύ νωρίς για να ρωτάμε τέτοια θέματα και ότι ακόμη δεν είχαμε γνωριστεί καλά-καλά. Όμως εμείς δε σταματήσαμε, ούτε στιγμή, να ρωτάμε γι` αυτό το θέμα, γιατί ήταν το μεγαλύτερο όνειρο όλων μας. Ο κύριος  κατάλαβε τη μεγάλη μας επιθυμία για το θέατρο και δε μας χάλασε το χατίρι.

Το θεατρικό έργο λεγόταν «Να ζει το Μεσολόγγι» και  δώσαμε όλη μας την ψυχή και εμείς και ο κύριός μας. Δώσαμε δύο παραστάσεις στο σχολείο. Μία το πρωί για τους μαθητές και μία το βράδυ για τους γονείς. Μας έμεινε όμως η πίκρα, επειδή είχαμε ενθουσιαστεί με την ιδέα, ότι θα δίναμε και μία τρίτη παράσταση στο δημοτικό θέατρο Απόλλων, κάτι που δεν έγινε. Ευτυχώς όμως, βιντεοσκοπήσαμε το θέατρο και μπορούμε να το βλέπουμε, όποτε θέλουμε.

Τώρα, τις τελευταίες ημέρες άρχισα να αναπολώ τις όμορφες στιγμές αυτής της χρονιάς! Με τις πρόβες, τη φασαρία και την προσπάθειά μας για το μεγάλο αυτό σκοπό. Για το μεγάλο αυτό όνειρο: Το θέατρο! Πόσο θα ήθελα να γίνονταν όλα πάλι απ` την αρχή! Τώρα θα βαριέμαι στο σπίτι. Θα έχω όλη τη μέρα δική μου και δε θα ξέρω τι να την κάνω. Χθες το απόγευμα πέρασα έξω απ` το σχολείο. Θυμήθηκα τις πρόβες που κάναμε τα Σαββατοκύριακα! Όλα τα παιδιά ήμασταν σαν μια οικογένεια. Δέθηκα τόσο πολύ με τους συμμαθητές μου! Τώρα, η μοναξιά περιμένει στη γωνία. Ίσως βέβαια, να βρίσκω κάτι για να περνάει η ώρα μου, μα η μέρα δε θα `χει ψυχή. Η πρόβα ήταν η προσπάθεια. Η προσπάθεια ήταν για το σκοπό. Ο σκοπός ήταν το όνειρο. Το όνειρο δεν υπάρχει πια. Έσβησε. Το μόνο που υπάρχει είναι η ανάμνηση βαθιά μες την καρδιά, στο άσβηστο χαρτί της, και θα υπάρχει για πάντα! Οι μέρες από δω και πέρα θα έχουν μοναξιά, μα θα προσπαθώ πάντα να την ξεπερνώ, αν κι αυτό είναι πάνω απ` τις δυνάμεις μου.

Εκείνο πάλι που με ενθουσίασε πολύ και το ευχαριστήθηκα, ήταν η ολοήμερη εκδρομή στην Αρχαία Ολυμπία. Όλα τα κορίτσια απ` την προηγούμενη ημέρα συζητάγαμε τι ρούχα θα φορέσουμε και τι τραγούδια θ` ακούσουμε.

Ο κύριος φρόντισε ν` απαγγείλουμε και τρία ποιήματα, στο ιερό άλσος Άλτης  της Ολυμπίας. Η Κατερίνα απήγγειλε το «Φως της Ολυμπίας», η Μαριλένα την «Καλλιπάτειρα» και η Κωνσταντίνα τον «Ολυμπιακό Ύμνο». Ήταν ο ιδανικότερος τόπος ν` ακουστούν αυτές οι απαγγελίες! Όλα τα παιδιά και οι τουρίστες μάς χειροκρότησαν.

Η εκδρομή ήταν υπέροχη, όπως και όλη αυτή η χρονιά! Ο κύριος προσπάθησε να μας κάνει να ζήσουμε την εποχή εκείνη! Να φανταστείτε ότι τρέξαμε στο Αρχαίο Στάδιο μία ολόκληρη στροφή! Ο κύριος μας είπε ότι το αγώνισμα αυτό στην αρχαιότητα λεγόταν «Στάδιο». Ένιωσα ρίγη συγκίνησης, τρέχοντας στο ίδιο χώμα που έτρεξαν και `κείνοι, για ένα στεφάνι αγριελιάς, τον «κότινο».

Μετά την εκδρομή άρχισαν να τελειώνουν και τα μαθήματα. Μια υπέροχη χρονιά έφθανε στο τέλος της. Δε θέλω να πάω στο Γυμνάσιο, αλλά πρέπει. Δεν θέλω να χάσω τους συμμαθητές μου, αλλά πρέπει. Ήμασταν όλοι τόσο δεμένοι! Απ` αυτή την τάξη θα έχω τις καλύτερες αναμνήσεις! Αλλά, όπως λέει κι ο κύριός μας, πρέπει να κοιτάμε πάντα μπροστά κι όχι πίσω. Κι αν είναι πίσω, πάντα τα καλύτερα!

Τις δύο τελευταίες εβδομάδες κάναμε συνέχεια επαναλήψεις και κουβεντιάζαμε τις ευχάριστες στιγμές που ζήσαμε! Σήμερα είναι Παρασκευή και θα γίνει ο αποχαιρετισμός με τον κύριό μας. Τη Δευτέρα θα πάρουμε τους βαθμούς και μετά μας περιμένει  ένα αφάνταστο μπουγέλο!

Πόσο λίγα είναι αυτά που γράφω σ` αυτό το χαρτί. Άλλα τόσα και περισσότερα, είναι γραμμένα στην καρδιά μου, που δε λέγονται με λέξεις. Λυπάμαι πάρα πολύ που θα χωριστώ με τους συμμαθητές μου και τον κύριό μου, αλλά μερικές φορές με πιάνει και χαρά μεγάλη, που θ` ανέβω ένα ακόμη σκαλοπάτι μόρφωσης, το Γυμνάσιο. Εκεί, θα προσπαθήσω να δείξω, πόσα πολλά πράγματα έμαθα στο Δημοτικό! Η χρονιά ήταν ανεπανάληπτη! Ο κύριος Τάσος ήταν εξαιρετικός! Στα χείλη του πάντα ένα χαμόγελο! Δεν πιστεύω ποτέ να μου τύχει άλλος τέτοιος κύριος! Νιώθω την ανάγκη να τον ευχαριστήσω, για ό,τι μας έδωσε. Του εύχομαι να έχει πάντα υγεία και να συνεχίσει, με τον ίδιο τρόπο και ζήλο, την προσφορά του σε όλα τα παιδιά, που θα ακολουθήσουν μετά από μένα.

Ετοιμάζοντας τον εαυτό μου για το άλμα στο Γυμνάσιο, νομίζω ότι έχω όλα τα εφόδια, χάρη στους δασκάλους μου και ιδίως στον κύριο Τάσο. Μας έχει μάθει τόσα πολλά σ` ένα χρόνο, που ξεχειλίζουν απ` τα κεφάλια μας. Μας έμαθε να σκεφτόμαστε και να είμαστε υπεύθυνοι.

Αυτή την έκθεση τη γράφω με βουρκωμένα μάτια. Νιώθω την ωραιότερη χρονιά στο Δημοτικό Σχολείο να σβήνει. Κύριε, ελπίζω να μην μας ξεχάσετε και κάποια μέρα να ξαναϊδωθούμε όλη η τάξη! Εμείς θα σας θυμόμαστε πάντα, αλλά κάπου-κάπου να μας θυμάστε και εμάς.

Αντίο αγαπημένε δάσκαλε!

Σ` ευχαριστούμε πολύ!

Καλό καλοκαίρι!

Ιωάννινα 25 Αυγούστου 2016

Σημείωση: Οι σχολικές δραστηριότητες που αναφέρονται στη συνθετική έκθεση, αναρτήθηκαν και σε βίντεο στο κανάλι μου στο YouTube και στο Ιστολόγιό μου.

Ο τρόπος δημιουργίας της συνθετικής έκθεσης περιγράφεται λεπτομερώς στο άρθρο μου «Άκου όταν μιλάς δάσκαλε!».

Του Αναστασίου Τασινού

 (Η συνθετική έκθεση «Να ζει το Μεσολόγγι» είναι δημιούργημα της ΣΤ`₂ τάξης, του 47^ου Δημοτικού Σχολείου Πατρών, το σχολικό έτος 1997-1998. Το θέμα έγραψαν οι μαθητές μου, μετά τη γιορτή της  25^ης Μαρτίου στο σχολείο.)  

 Από την Πρώτη τάξη του Δημοτικού είχα ένα μεγάλο όνειρο: Να παίξω στην Έκτη τάξη θέατρο! Κάθε χρόνο τα παιδιά της Έκτης τάξης παίζανε θέατρο στη γιορτή της 25^ης Μαρτίου στο σχολείο. Αχ! πόσο ζήλευα!  Έλεγα μέσα μου: Πότε θα έρθει και για μένα, αυτή η ευλογημένη ημέρα! Έπρεπε να περιμένω έξι ολόκληρα χρόνια! Έτσι, μεγάλωνε ο πόθος μου! Και τώρα που έφθασα στην Έκτη τάξη, δε με σταματούσε κανείς!

Είχαμε γίνει “τσιμπούρια” στο δάσκαλό μας από την πρώτη ημέρα που τον γνωρίσαμε. Μας αποκάλεσε «φαινόμενα», γιατί συνέχεια τον ζαλίζαμε με το θέατρο της 25^ης Μαρτίου. Για να γλυτώσει λιγάκι ο κύριος από εμάς, είπε ότι θα σκεφτεί αυτό το θέμα στις διακοπές των Χριστουγέννων, και όταν γυρίσουμε θα μας πει τις σκέψεις του. Ήθελα να τελειώσουν γρήγορα οι διακοπές, μόνο και μόνο, για να πάρω ένα ρόλο στο θέατρο.

Μετά τις διακοπές, ο κύριος μπήκε στην τάξη μ` ένα χαμόγελο πολύ ύποπτο. Μας κοίταζε όλους στα μάτια και έκανε πως σκεφτόταν. Ξαφνικά, τον ακούσαμε να λέει: «Να ζει το Μεσολόγγι!» Ήταν το θεατρικό έργο του Βασίλη Ρώτα, που επέλεξε για να παίξουμε. Έγινε «το έλα να δεις!» Όλοι  πεταχτήκαμε σαν ελατήρια! Τι ευτυχία ! Ξεφωνήματα χαράς ακούγονταν στην τάξη! Πώς να κρατηθούμε; Χρόνια ολόκληρα περιμέναμε αυτή τη στιγμή! Επιτέλους ήρθε! Ήρθε, με διπλάσια, τριπλάσια, τετραπλάσια χαρά, απ` ότι περιμέναμε!

Την ημέρα που ο κύριος μας μοίρασε τους ρόλους, θα τη θυμάμαι σε όλη μου τη ζωή! Μας διάβασε πρώτα το θεατρικό έργο «Να ζει το Μεσολόγγι» και μετά μας είπε: «Η γιορτή θα περιλαμβάνει δύο μέρη: Το ποιητικό και το θεατρικό μέρος. Δε γίνεται όμως να επιλέξετε όλοι το θεατρικό μέρος. Πρέπει να τα βρούμε μεταξύ μας, γιατί αν αρχίσουν οι μουρμούρες και τα κλάματα, θα πάρετε όλοι από ένα ποίημα.»

Άντε τώρα, να δούμε ποιοι θα υποχωρήσουν. Τον καταλάβαινα τον κύριο. Δυσκολευόταν να ανακοινώσει τους ρόλους, γιατί όλα τα παιδιά ήθελαν να παίξουν θέατρο. Τη Γεωργία προσπαθούσε να την πείσει να πάρει ένα ποίημα, αλλά εκείνη ανένδοτη ήθελε ρόλο. Από το πείσμα της και μόνον, τα κατάφερε.  Την Κωνσταντίνα την έπεισε να γίνει παρουσιάστρια και υποβολέας, ενώ ήθελε κι αυτή ένα ρόλο. Μερικά παιδιά, ευτυχώς,  έκαναν πίσω και πήραν ποίημα, ενώ άλλα ήταν ανένδοτα και ήθελαν ρόλο. Δεν καταλάβαιναν τίποτε! Η θέση του κυρίου ήταν πολύ δύσκολη! Δεν ήθελε να στεναχωρηθεί κανένα παιδί. Προσπαθούσε να πείσει τον καθέναν, ότι κάνει για το ρόλο που τον επέλεξε.

Ο κύριος πριν ανακοινώσει τη θεατρική ομάδα, μας μίλησε για τα χαρακτηριστικά όλων των ρόλων. Τότε κατάλαβα το ρόλο που θα μου δώσει. Του ξέφυγε κάτι, εγώ όμως έδωσα μεγάλη σημασία και δεν έπεσα έξω.

Δεν πίστευα στα μάτια μου, όταν άρχισα να διαβάζω το ρόλο μου. Ένας ρόλος με πολύ τρυφερότητα! Ο κύριος μου είπε, ότι είναι ένας πολύ δύσκολος ρόλος. Ένιωσα μεγάλη ευθύνη γι` αυτό και  μεγάλη περηφάνια που θα έπαιρνα μέρος στη θεατρική παράσταση.

Δε θα ξεχάσω ποτέ τα παιδιά του ποιητικού μέρους της γιορτής, που ενώ ήθελαν να παίξουν θέατρο, παραχώρησαν τη θέση τους σε μας. Με τις συζητήσεις που έκαναν με τον κύριο, πείστηκαν  να πάρουν ποίημα.

Στην πρώτη πρόβα που κάναμε, ένιωθα περίεργα. Όλα τα παιδιά καθίσαμε γύρω απ` το δάσκαλό μας κι ακούγαμε προσεκτικά τα λόγια του. Μας μίλησε για την ιστορία του θεάτρου, που ξεκίνησε από την Αρχαία Ελλάδα. Μας τόνισε ιδιαίτερα, ότι για να γίνει μία καλή παράσταση, χρειάζεται ιδρώτας και το κυριότερο αγάπη για το θέατρο. Μας μίλησε για την ηρωική  Έξοδο του Μεσολογγίου. Ήθελε να νιώσουμε καλά αυτά τα γεγονότα, για να μπορούμε να τα παίξουμε στη σκηνή, δίχως να γελάμε.

Την πρώτη φορά που έπαιξα το ρόλο μου, έτρεμα. Είχα πολλά προβλήματα. Έβλεπα μπροστά μου πολλή δουλειά. Σιγά-σιγά όμως, βρήκα τα πατήματά μου, όπως και τα άλλα παιδιά. Είχαμε μεγάλη όρεξη για το θέατρο και στρώσαμε γρήγορα. Ο κύριος φοβήθηκε, μήπως με το θέατρο παραμελήσουμε τα μαθήματα και τα φορτώσουμε στον κόκορα. Έπεσε όμως έξω. Γράψαμε πέντε επαναληπτικά τεστ και τα πήγαμε καλύτερα απ` ότι στο πρώτο τρίμηνο.

Στις πρόβες προσπαθούσαμε να ήμαστε σοβαροί. Οι μέρες περνούσαν ευχάριστα. Το ενδιαφέρον όλων μεγάλωνε. Όταν είδαμε το τζάκι και το φωτισμό της σκηνής και ακούσαμε τη μουσική του έργου, τρελαθήκαμε!

Ο κύριος πόσες φορές μας έβαλε τις φωνές, γιατί γελούσαμε, δε θυμάμαι. Πόσες φορές επαναλάβαμε μία σκηνή, πόσες φορές σταματήσαμε για παρατηρήσεις, πόσες φορές πλημμυρίσαμε από χαρά όταν ανέβαινε η απόδοσή μας, πάλι δε θυμάμαι.

Όλα τα Σαββατοκύριακα είχαν αφιερωθεί σ` αυτό το όνειρο! Σε κάθε πρόβα μαθαίναμε και κάτι καινούργιο. Δουλεύαμε εντατικά στο ύφος και στις παύσεις, που έπρεπε να έχουν τα λόγια μας. Το θέατρο είχε μπει πλέον στις λεπτομέρειες. Ο κύριος έβαλε τα δυνατά του, να παίξουμε όσο το δυνατόν καλύτερα. Αισθανόμασταν όλοι, λες και ήμασταν στο Μεσολόγγι, πολιορκημένοι απ` τους Τούρκους.

Η μεγάλη ώρα έφτανε! Πλησίαζε! Το απόγευμα της Δευτέρας δεν πήγαμε φροντιστήριο στα Αγγλικά, γιατί είχαμε την πρόβα τζενεράλε. Πήγαμε στο σχολείο φορώντας τις στολές της παράστασης. Ο κύριος, παρόλο ότι μας είπε, ότι στην τελευταία πρόβα δεν γίνονται παρατηρήσεις, πάλι μας έκανε μερικές. Ήθελε να γίνουν όλα όπως τα είχαμε διδαχθεί.

Όσο πλησίαζε η μέρα της γιορτής, η αγωνία μου κορυφωνόταν. Θεέ μου, τι ευτυχία! Η νύχτα της Δευτέρας μου φάνηκε ατέλειωτη! Οι ώρες φαινόταν ότι δε θα περάσουν ποτέ! Δεν το πίστευα ότι αύριο θα παίξουμε θέατρο! Ήρθε το αύριο! Η μέρα που σημάδεψε τη ζωή μου στο Δημοτικό Σχολείο! Ντύθηκα με τη στολή της παράστασης και τρέχοντας πήγα στο σχολείο, για να βοηθήσω να γίνουν όλα στην εντέλεια. Είδα τον κύριο να φκιάνει κάτι στη σκηνή και τον ρώτησα αν θέλει βοήθεια. Τον καημένο κι αυτόν, τον κουράσαμε πάρα πολύ!

Τρίτη, 24 Μαρτίου 1998, ημέρα θρυλική! που θα μείνει στην ψυχή μου, στους αιώνες των αιώνων! Την ημέρα αυτή δώσαμε δύο παραστάσεις. Η πρωινή παράσταση ήταν για τους μαθητές του σχολείου. Ήρθαν όμως και γονείς. Όλα κύλησαν ομαλά, όπως τα είχαμε σχεδιάσει. Παίξαμε πολύ καλά! Ήμασταν πολύ σοβαροί! Η παράσταση είχε μεγάλη επιτυχία! Οι μαθητές και οι γονείς μάς χειροκρότησαν θερμά! Ξαφνιάστηκα, όταν είδα ένα παιδί του Νηπιαγωγείου δακρυσμένο. Δεν περίμενα ποτέ ότι θα καταλάβαινε την υπόθεση του έργου.

Μετά την  πρωινή παράσταση πήγα στο σπίτι να ξεκουραστώ λίγο, γιατί θ` ακολουθούσε η βραδινή παράσταση για τους μεγάλους. Ποτέ δε φανταζόμουν, ότι θα έπαιζα δύο παραστάσεις σε μία ημέρα!

Το πρωί δεν είχα και τόση αγωνία. Καθώς όμως πλησίαζε το βράδυ, τα πράγματα άλλαξαν. Δεν ήξερα τι να πρωτοκάνω. Η καρδιά μου χτυπούσε δυνατά. Φόρεσα τη στολή της παράστασης και περίμενα τα άλλα παιδιά να έρθουν σπίτι μου, για να πάμε όλοι μαζί στο σχολείο. Καθίσαμε στα παρασκήνια, ενώ έξω οι θεατές όλο και πλήθαιναν. Η απίστευτη βραδιά έφθανε στην τελική της ευθεία! Θα τα δίναμε όλα! Ανεβήκαμε στη σκηνή κι ετοιμαστήκαμε. Το σκηνικό, ο φωτισμός, το τζάκι, όλα ήταν υπέροχα! Η σκηνή έμοιαζε με αληθινό σπίτι! Ο κόσμος δε χωρούσε στην αίθουσα και μερικοί κοιτούσαν απ` τα παράθυρα. Καρφίτσα δεν έπεφτε.

Η ομιλία του κυρίου μας, ήταν η έναρξη των δικών μας Ολυμπιακών Αγώνων. Η γιορτή άρχισε με το απολυτίκιο «Σήμερον της σωτηρίας ημών το κεφάλαιο». Στη συνέχεια η Κωνσταντίνα, παρουσίασε ένα-ένα τα ποιήματα και τα τραγούδια της χορωδίας. Μη νομίσετε ότι τα παιδιά που απήγγειλαν τα ποιήματα δεν είχαν τρακ. Όλοι είχαμε τρακ, απ` τον πολύ κόσμο! Το ποιητικό μέρος της γιορτής ήταν τέλειο! Όλα τα παιδιά είπαν το ποίημα τους αργά και δυνατά! Οι πρόβες δεν πήγαν χαμένες.

Ήρθε η στιγμή του θεάτρου. Πριν ανοίξει η σκηνή, όλα τα παιδιά έκαναν το σταυρό τους, να παιχτεί καλά το θέατρο. Ο Παναγιώτης προσευχόταν στην εικόνα της Παναγίας, που ήταν πάνω στο τζάκι.

Θεέ μου, τι αγωνία είχα! Κάθε στιγμή σκεφτόμουν τόσα πολλά! Είχα την ετοιμότητα να βοηθήσω όποιον χρειαστεί, να μπαλώσω αν γίνει κάτι στραβό. Ο δάσκαλος δεν ήταν πλέον δίπλα μας. Απολάμβανε την παράσταση ως θεατής. Είδα το Θανάση που  κράταγε το όπλο του και το χέρι του έτρεμε. Όμως στη συνέχεια το ξεπέρασε, αφού συγκεντρώθηκε στο ρόλο του.

Το άνοιγμα της σκηνής ήταν εντυπωσιακό! Το μοιρολόι ξεκίνησε. Το μόνο που σκεφτόμουν εκείνη την ώρα, ήταν ο ρόλος μου. Όσο κυλούσαν τα δευτερόλεπτα, τόσο πιο γρήγορα χτυπούσε η καρδιά μου. Η αυλαία άνοιγε σιγά-σιγά με το μοιρολόι. Ο φωτισμός αυξανόταν σταδιακά. Το τζάκι σαν αληθινό να φωτίζει τη σκηνή. Οι προβολείς να σκορπίζουν το φως και να φωτίζουν τα αγωνιώδη πρόσωπα των παιδιών. Η μουσική να χαμηλώνει. Ο παπα-Γιώργης να αρχίζει τα λόγια του. Κάθε λέξη κι ένα δάκρυ. Κάθε παιδί και μια διαφορετική νότα στην παράσταση. Ο ενθουσιασμός να μεγαλώνει… Τα λόγια να βγαίνουν από τα μέσα μας.

Με την Κωνσταντίνα υποβολέα στα παρασκήνια, νιώθαμε μεγάλη ασφάλεια. Με το θεατρικό έργο στα χέρια της, παρακολουθούσε κάθε μας λέξη, έτοιμη να επέμβει, αν κάποιο παιδί ξεχνούσε τα λόγια του. Στα παρασκήνια ήταν κι ο Παναγιώτης, που ρύθμιζε τη μουσική, το φωτισμό  και τις κανονιές της παράστασης.

Όλα πήγαν όπως τα θέλαμε. Τέλεια! καταπληκτικά!  φανταστικά! Όλα τα παιδιά έδωσαν το καλύτερό τους εαυτό. Ο κόσμος είχε ενθουσιαστεί με την απόδοσή μας. Κατά τη διάρκεια της γιορτής, δεν ακουγόταν ανάσα. Όπως λέει κι ο κύριος, ο κόσμος εκτιμάει το ωραίο! Κι αυτή η γιορτή είχε κάτι το πολύ ωραίο! Ήταν η μεγαλύτερη γιορτή που έγινε ποτέ στο σχολείο! Κι όλο αυτό, χάρη στον κύριο Τάσο.

Με το κλείσιμο της σκηνής ακούστηκε ένα δυνατό χειροκρότημα! Ο ενθουσιασμός μου δεν περιγράφεται! Εκείνη την ώρα βρέθηκα στον έβδομο ουρανό! Ένιωθα υπέροχα! Ο κόσμος μάς έκανε να πετάξουμε, να φύγουμε απ` την πραγματικότητα και να χαθούμε σ` έναν κόσμο χαράς, ενθουσιασμού και συγκίνησης!

Η σκηνή ξανάνοιξε. Ο κόσμος χειροκροτούσε συνέχεια! Ο κύριος Τάσος ανέβηκε στη σκηνή και όλοι μαζί υποκλιθήκαμε στο χειροκρότημα. Ήταν η πρώτη φορά που κοίταζα τον κόσμο. Την ώρα που έπαιζα, δε σήκωσα τα μάτια μου απ` τη σκηνή, γιατί φοβόμουν μήπως ξεχάσω τα λόγια μου. Η αίθουσα εκδηλώσεων ήταν ασφυκτικά γεμάτη, όπως ακριβώς μας είχε πει ο κύριος ότι θα είναι.

Κάτι που μου έκανε εντύπωση ήταν μια δακρυσμένη κυρία, που μόλις με είδε, άρχισε να μου λέει συγχαρητήρια και πως έκανα τον κόσμο να δακρύσει. Δεν την ήξερα, όμως μου μίλησε, σαν να με ήξερε χρόνια! Κάποια άλλη κυρία μάς είπε ότι παίξαμε σαν πραγματικοί ηθοποιοί!

Το πιο ωραίο ήταν, όταν μετά την παράσταση μας μοίρασαν από ένα τριαντάφυλλο, γιατί λέει “ξεπεράσαμε τους εαυτούς μας”. Το λουλούδι αυτό θα το αποξηράνω και θα το κρατήσω για όλη μου τη ζωή. Τα συγχαρητήρια του κόσμου δεν τα προλαβαίναμε. Όλοι περνούσαν απ` τη σκηνή για να μας σφίξουν το χέρι. Ήταν η δική μας ώρα! Η ώρα της επιβράβευσης! Ο κύριος έλαμπε από χαρά! Ο ιδρώτας που ρίξαμε όλοι, δεν πήγε χαμένος. Έπιασε τόπο. Πράγματι, αυτή η δουλειά άξιζε τα πολλά συγχαρητήρια που μας έδωσαν!  Χαλάλι, οι θυσίες που κάναμε!

Αυτό το θέατρο μ` έμαθε, ότι για να γίνει κάτι καλό, πρέπει να το νιώσεις και να το αγαπάς. Να έχεις όση υπομονή χρειάζεται. Να πιστεύεις σ` αυτό που κάνεις και να προσπαθείς.

Η γιορτή είχε επιτυχία, γιατί όλα τα παιδιά ήμασταν αγαπημένα, δίχως να ζηλεύουμε ο ένας τον άλλον. Για παράδειγμα, η Εύη, ο Γιώργος και η Γεωργία, ενώ έπαιζαν έναν βουβό ρόλο, στις πρόβες έδιναν τον καλύτερό τους εαυτό. Μπορεί να μη μιλάγανε, αλλά δε σημαίνει ότι δεν έκαναν και τίποτε. Μιλούσαν με τις γκριμάτσες, έφκιαναν τα φυσέκια και παρακολουθούσαν τα λόγια των άλλων. Ακόμη, η γιορτή μας πέτυχε, γιατί υπήρχε τέλεια συνεργασία  γονέων, μαθητών και δασκάλου.

Όταν γύρισα στο σπίτι, ένιωθα μεγάλη χαρά και περηφάνια, που τελικά πραγματοποιήθηκε το όνειρό μου. Η βραδιά ήταν δική μου. Το σπίτι δε με κρατούσε μέσα. Βγήκα έξω να γιορτάσω την εκπλήρωση του ονείρου μου.

Το βράδυ κοιμήθηκα σε πελάγη ευτυχίας. Το πρωί όμως που ξύπνησα, ένιωσα θλίψη. Θυμήθηκα τις πρόβες, τις προσπάθειές μας, τα πάντα. Ξαφνικά συνειδητοποίησα, ότι το μεγάλο όνειρο είχε τελειώσει. Πόσο θα ήθελα να γινόταν όλα πάλι απ` την αρχή!  Αχ! να μπορούσαμε να κάνουμε μια τέτοια εκδήλωση και το Καλοκαίρι! Τι θα κάνω τώρα τα Σαββατοκύριακα; Κάθε ημέρα ξυπνούσα μ` ένα σκοπό. Τώρα πια… όλα τελείωσαν. «Ό,τι αρχίζει ωραίο, τελειώνει με πόνο!» Τώρα κατάλαβα, τι πάει να πει αυτή η φράση!

Μετά τη γιορτή, οι συζητήσεις έδιναν κι έπαιρναν στην τάξη. Μερικά παιδιά το μετάνιωσαν, που έκαναν πίσω στο θέατρο και πήραν ποίημα.

Ιωάννα:  « Είμαι πολύ λυπημένη  και μετανιωμένη που δε θέλησα να παίξω κι εγώ θέατρο. Θα ήθελα να παίξουμε άλλη μια φορά θεατρικό και να παίξω και εγώ. Ακόμη κι αν δεν γίνει αυτό, θέλω να ονειρευτώ ότι παίζω και δίνω τον καλύτερο εαυτό μου….»

Παναγιώτα: «Το όνειρό μου ήταν να πάω στο θεατρικό, αλλά επειδή πήγαν πολλά παιδιά, επέλεξα το ποιητικό μέρος της γιορτής.»

Φωτεινή: «Εγώ στεναχωρήθηκα που πήρα ποίημα, γιατί ήθελα να παίξω ένα ρόλο. Αλλά μετά, είπα στον εαυτό μου ότι αυτό που έκανα ήταν το σωστό, γιατί δεν μπορούσαν να πάνε όλα τα παιδιά στο θεατρικό.»

Κωνσταντίνα: «Μερικά παιδιά το μετάνιωσαν που δεν έπαιξαν θέατρο. Εγώ δε θέλω να απαντήσω αν το μετάνιωσα, γιατί αν το κάνω, τι θα βγει;»

Αυτή τη στιγμή τα μάτια μου έχουν βουρκώσει. Θεέ μου, γιατί όσα αγαπάς να τελειώνουν τόσο γρήγορα! Γιατί να βγαίνουν πάντα αλήθεια, αυτά  που είχαν πει, πριν χιλιάδες χρόνια οι σοφοί. Τόσα χρόνια περίμενα αυτή τη γιορτή και τώρα έχει τελειώσει. Σε λίγο καιρό θα έρθει το Καλοκαίρι. Θα πάω στο Γυμνάσιο. Οι εικόνες όμως του θεάτρου, θα μένουν ζωντανές αναμνήσεις μες την καρδιά μου!

Την εξαιρετική αυτή γιορτή, τη γράψαμε και σε βίντεο. Ο κύριος μας είπε, ότι απ` τα παιδικά του χρόνια έχει τρεις φωτογραφίες που παίζει θέατρο και χαίρεται γι` αυτό! Κι εγώ θα έχω μια ολόκληρη κασέτα! Όσος καιρός κι αν περάσει, θα φυλάω αυτή την κασέτα, σαν τον πολυτιμότερο θησαυρό! Θα την βλέπουν τα παιδιά μου, τα εγγόνια μου, τα παιδιά των εγγονών μου και πάει λέγοντας.

Τώρα νιώθω μεγάλη λύπη, γιατί πιστεύω ότι δεν θα ξαναπαίξω θέατρο. Εγώ που έπαιξα θέατρο, δίνω πολλά συγχαρητήρια στα παιδιά που είπαν τα ποιήματα, γιατί αν δεν υποχωρούσαν, όλοι θα παίρναμε από ένα ποίημα και θα τέλειωνε η ιστορία! Η γενναιοδωρία τους ήταν συγκινητική!

Γκαπ ! Γκουπ ! Αχ ! σήμερα χαλάνε τη σκηνή [το σχολείο δεν είχε μόνιμη σκηνή] και όλα τα παιδιά, με πόνο στην καρδιά και  βουρκωμένα τα μάτια, κάνουμε μάθημα. Είναι θλιβερό,  δεν μπορώ να το ακούω.

Σήμερα, ο κύριος μας ανακοίνωσε ότι θα γράψουμε μερικά επαναληπτικά τεστ. Θέλει να δει, αν έχουμε αφομοιώσει βασικούς κρίκους των μαθημάτων. Σίγουρα θα διαπιστώσει, ότι το θέατρο δεν μας επηρέασε αρνητικά. Ίσα-ίσα. Ήταν μια όαση στην καθημερινότητα των μαθημάτων. Ένα οξυγόνο, που μας έκανε καλύτερους, απ` ότι ήμασταν στο πρώτο τρίμηνο.

Το θέατρο «Να ζει το Μεσολόγγι» θα είναι για μένα, μια αξέχαστη, ανεπανάληπτη και συναρπαστική εμπειρία. Θα μείνει για πάντα στη μνήμη μου! Σας ευχαριστώ κύριε Τάσο, που με βοηθήσατε να πραγματοποιηθεί το όνειρό μου! Δεν θα σας ξεχάσω ποτέ!

Ιωάννινα 16 Σεπτεμβρίου 2016

Σημείωση: Τη γιορτή στην οποία αναφέρεται η συνθετική έκθεση, μπορείτε να τη δείτε στο κανάλι μου στο YouTube. Οι τίτλοι των βίντεο είναι: 1) ΝΑ ΖΕΙ ΤΟ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ (Θεατρική παράσταση) 2) ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

Ο τρόπος δημιουργίας της συνθετικής έκθεσης περιγράφεται λεπτομερώς στο άρθρο μου «Άκου όταν μιλάς δάσκαλε!».

Του Αναστασίου Τασινού

(136^ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών, τάξη ΣΤ`, σχολικό έτος 1984-1985. Οι μαθητές μου στις 3 Απριλίου 1985, παρακολούθησαν στο θέατρο Αλάμπρα την παράσταση «Βασικά με λεν Θανάση». Την άλλη ημέρα έγραψαν μια έκθεση στην τάξη για την εμπειρία τους αυτή. Κράτησα τις εκθέσεις αυτές στο αρχείο μου και τις ανέσυρα 35 χρόνια μετά, προκειμένου να φτιάξω τη συνθετική έκθεση που ακολουθεί, εκτιμώντας ότι έχει κάποιο ενδιαφέρον. Η εν λόγω η συνθετική έκθεση έπρεπε να είχε γίνει τότε, ώστε να διδάξει τους μαθητές. Τότε όμως, έλειπε από τη διδασκαλία μου η καλή αυτή πρακτική.)

Το Αναγνωστικό της ΣΤ` τάξης έχει  πολύ ωραία κείμενα, τα οποία μας δίνουν την αφορμή να συζητάμε με τον κύριό μας διάφορα ενδιαφέροντα θέματα. Έχουμε συζητήσει για το θέατρο, τον κινηματογράφο, τη μουσική, το χορό, τη βία στα γήπεδα, την υγεία, την τεχνολογία, την παγκόσμια ειρήνη, τους Ολυμπιακούς αγώνες κ.τ.λ.)

Μια μέρα εκεί που συζητούσαμε για το θέατρο, ο κύριος μας ρώτησε: «Θέλετε να δούμε μία παράσταση σε κεντρικό θέατρο των Αθηνών;» Όλοι ενθουσιαστήκαμε! Το Μαθητικό Συμβούλιο της τάξης ανέθεσε αμέσως στον κύριο να επιλέξει το θέατρο.

Την άλλη ημέρα ο κύριος ήρθε χαμογελαστός στην τάξη. Φαινόταν ότι κάτι ευχάριστο είχε να μας πει. Μας ρώτησε, αν συμφωνούμε να δούμε την παράσταση «Βασικά με λεν Θανάση» στο θέατρο Αλάμπρα.  Όλοι πεταχτήκαμε απ` τη χαρά!  Στη συνέχεια μας μίλησε για το θέατρο που γεννήθηκε στην Αρχαία Ελλάδα. Αυτή την ημέρα έμαθα ότι ένα θεατρικό έργο για να είναι καλό πρέπει να έχει μορφή και περιεχόμενο. Η μορφή στο έργο είναι οι λέξεις που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, η πλοκή του έργου, ο τρόπος που παίζει το ρόλο του ο ηθοποιός, τα σκηνικά του θεάτρου κ.τ.λ. Το περιεχόμενο είναι η ουσία του έργου, είναι τα μηνύματα που σου δίνει και οι εντυπώσεις που σου μένουν. Όταν το έργο έχει μορφή χωρίς περιεχόμενο, τότε το έργο λέμε ότι δεν είναι καλό, διότι δεν έχει ουσία. Αντιθέτως, όταν το έργο έχει περιεχόμενο χωρίς μορφή, πάλι δεν είναι καλό, γιατί τα μηνύματα σου τα μεταβιβάζει ξερά, χωρίς να σου δημιουργεί εντυπώσεις. Το έργο που έχει και τα δύο, το χαρακτηρίζουμε άριστο. Αυτές τις σκέψεις είχαμε κατά νου, πριν πάμε στο θέατρο. Ο κύριός μας είχε επικοινωνήσει με τους υπευθύνους του θεάτρου  και μας μείωσαν το εισιτήριο από 400 δραχμές σε 300 δραχμές.

Στις 3 Απριλίου 1985, ημέρα Τετάρτη και ώρα 17:30 συγκεντρωθήκαμε στην αυλή του σχολείου.  «Καλά που θα πάτε;» μας ρωτάει ένα παιδί της άλλης βάρδιας. Στο θέατρο Αλάμπρα του απαντάμε. «Α! τυχεράκηδες», μας λέει. Αμέσως φτιάξαμε δυάδες και ξεκινήσαμε με τα πόδια για το θέατρο. Στο δρόμο είχαμε σιδερένια πειθαρχία. Και να σας πω και κάτι; Εκεί που περπατάγαμε ο κύριός μας έκανε τον τροχονόμο. Εμείς δεν κάναμε βλακείες και δεν πείραζε ο ένας τον άλλον. Ο κύριος μας καμάρωνε. Δεν έκανε σε κανέναν παρατήρηση. Περάσαμε την αερογέφυρα και αφού περπατήσαμε λίγο ακόμη, φθάσαμε στην οδό Στουρνάρα, όπου ήταν το θέατρο Αλάμπρα. Στο ταμείο γινόταν σκοτωμός για τα εισιτήρια. Αφού πληρώσαμε, πιάσαμε μερικές θέσεις και περιμέναμε ν` αρχίσει η παράσταση. Ύστερα από λίγο έσβησαν τα φώτα κι άναψαν οι προβολείς της σκηνής. Οι πρωταγωνιστές ήταν δύο γνωστοί ηθοποιοί: ο Θύμιος Καρακατσάνης  και η Άννα Φόνσου, που στο έργο έπαιζαν το Θανάση και την Ολυμπία.

Πρώτος βγήκε στη σκηνή  ο Θανάσης και μας ρώτησε  αν ψηφίσαμε Πασόκ ή Νέα Δημοκρατία. Δεν έπρεπε όμως να μας πει τίποτε για τα πολιτικά κόμματα. Στη συνέχεια μας παρουσίασε τους ηθοποιούς και αμέσως άρχισε το έργο. Αχ! τι έργο ήταν αυτό; Παναγία μου! Αν ξέρατε τι παλιοκουβέντες λέγανε! Πα, πα, πα, πα! Και έκαναν και τολμηρές κινήσεις! Ντροπή! Κύριε σεναριογράφε, πως δίνεις τέτοια πράγματα να παίζουν οι ηθοποιοί; Αμ το άλλο! Είχαν και ακατάλληλες φωτογραφίες κρεμασμένες στη σκηνή. Δεν τους  ένοιαζε καθόλου που στο θέατρο ήταν και παιδιά. Με εκνεύρισαν και δύο κυρίες που καθόταν μπροστά μου. Άκουγες συνέχεια  χρατς – χρουτς και τσικ – τσικ από τα γαριδάκια και τα σποράκια που έτρωγαν.

Οι μεγάλοι γελούσαν με τις παλιοκουβέντες, ενώ εμείς τα παιδιά όταν γελούσαμε με πραγματικά αστεία, μας φώναζαν σουτ! και σουτ! Αυτά τα ακατάλληλα πράγματα έπρεπε να τα κόψουν απ` την παράσταση. Ξέρω όμως γιατί τα άφησαν. Γιατί άρεσαν στους μεγάλους κι έτσι γέμιζαν τις τσέπες τους.

Για να πούμε όμως και του στραβού το δίκιο, γελάσαμε και εμείς με μερικές πλάκες των ηθοποιών. Όπως για παράδειγμα, όταν η Ολυμπία διηγούταν τη ζωή της στο Θανάση κι έκλαιγε, αντί για μαντήλι πήρε το καπέλο του Θανάση για να σκουπίσει τα δάκρυά της. Αυτό ήταν ένα νόστιμο αστείο που πέρασε απαρατήρητο απ` τους μεγάλους. Ενώ με τις παλιοκουβέντες χα και χου τα γέλια.

Όταν τέλειωσε το πρώτο μέρος της παράστασης άναψαν τα φώτα. Πήγαμε στο κυλικείο για να φάμε κανένα σάντουιτς και βρήκαμε μόνον πορτοκαλάδες χωρίς πορτοκάλι! Ένα ποτήρι με λίγο πορτοκαλάδα και μέχρι πάνω νερό. Και ξέρετε πόσο την είχαν; 50 δραχμές! Είπαμε στον κύριο να βγούμε έξω από το θέατρο που είχε ένα μαγαζί με τοστ, αλλά δεν μας άφησε. Και καλά έκανε, γιατί είχαμε συμφωνήσει ότι δεν θα βγει κανένας στο δρόμο. Σε λίγο ακούστηκε το κουδούνι, που μας καλούσε να δούμε το δεύτερο μέρος.

Το τι βρισίδι και τι παλιοκουβέντες έπεσαν και στο δεύτερο μέρος, δεν μπορώ να σας πω. Σε κάποια στιγμή χτύπησε το τηλέφωνο και η Ολυμπία βγήκε στη σκηνή με το κομπινεζόν, χωρίς καλά-καλά να βάλει το φόρεμά της. Τι ήθελε να μας δείξει ότι έχει ωραίο σώμα; Αμ το άλλο! ο Θανάσης βγήκε στη σκηνή φορώντας ένα σώβρακο μέχρι το γόνατο. Σας τα κάνω έτσι λιανά για να καταλάβετε, γιατί δεν μου άρεσε αυτό το έργο.

Ο Θανάσης ήταν ένας καταπιεσμένος εργαζόμενος, ήταν παντρεμένος και είχε δύο παιδιά. Χώρισε από την πρώτη γυναίκα του την Ευανθία που ήταν λίγο χαζούλα και παντρεύτηκε μια χωρισμένη με δύο παιδιά την Ολυμπία, που ήταν λίγο αλήτισσα. Το ένα παιδί του Θανάση την έβρισκε με την ταχύτητα της μοτοσυκλέτας, ώσπου μια μέρα τραυματίστηκε και βρέθηκε στο νοσοκομείο. Το άλλο παιδί, ενώ τέλειωσε το Πανεπιστήμιο, δούλευε σερβιτόρος κι έμπλεξε με το χασίσι που οδηγεί στην καταστροφή. Στη συνέχεια ο Θανάσης άφησε την Ολυμπία και ξαναπήγε στην Ευανθία. Πολύ μπερδεμένη κατάσταση. Έπρεπε ο συγγραφέας να βάλει κι ένα παιδί να παίρνει τον καλό δρόμο, ώστε να μας δείξει και μια φωτεινή πλευρά της ζωής.

Στο έργο έπαιζε κι ο Μπάμπης, ένας αληταράς και βρομόστομος απ` τα Εξάρχεια. Πολύ ωραία έπαιζε και η πεθερά του Θανάση. Εκεί που γέλασα πολύ ήταν, όταν ο γιατρός πήρε το φακελάκι απ` το Θανάση με φακιρικό τρόπο.

Ο Θανάσης καταπιεζόταν πολύ στη δουλειά του και ξέσπαγε στα πρόσωπα που είχαν μπει στη ζωή του με άσχημα λόγια και χειρονομίες. Το τι βρισιές και τι παλιοκουβέντες έλεγε! Αυτά τα λόγια μάς άφησαν κακές εντυπώσεις. Ο Θανάσης έδειχνε απελπισμένος απ` τη ζωή  και διαρκώς επαναλάμβανε τη φράση «Βασικά με λεν Θανάση». Στο τέλος τον βλέπουμε να φωνάζει: «Είναι ζωή αυτή; είναι ζωή;»

Τα σκηνικά του έργου ήταν ασύνδετα με την υπόθεση του έργου. Δεν άλλαζαν, ανάλογα με το περιβάλλον. Στην αρχή το σκηνικό ήταν μια φτωχογειτονιά με ξύλινα παντζούρια κι απλωμένη μπουγάδα και όλα ταίριαζαν με την υπόθεση του έργου. Όταν η υπόθεση  μεταφέρθηκε σε ένα νοσοκομείο και μετά σε ένα καφενείο, πάλι είχε τα ίδια σκηνικά. Γίνεται διαφορετικές σκηνές να έχουν τα ίδια παντζούρια και τα ίδια απλωμένα ρούχα; Δε γίνεται βέβαια. Άσε το άλλο! Οι άνθρωποι του θεάτρου άλλαζαν το σκηνικό μπροστά στα μάτια μας. Θα έπρεπε όμως, όταν μετέφεραν τις καρέκλες και τον καναπέ να κλείνουν τις κουρτίνες της σκηνής για να μην τους βλέπουμε.

Αυτό όμως που έκανε το έργο, κατά κάποιο τρόπο, δύσκολο να το καταλάβεις ήταν η ροή του. Δεν είχε λογική σειρά. Μας γύρναγε μερικές φορές σε περασμένα γεγονότα και μας μπέρδευε. Πρώτα μας έδειξε το Θανάση που ήταν με την Ολυμπία τη δεύτερη γυναίκα του και μετά μας έδειξε που ήταν με την Ευανθία την πρώτη γυναίκα του. Παρόλα αυτά, οι ηθοποιοί  κατάφεραν να δώσουν σωστή ερμηνεία στο ρόλο τους. Άλλες φορές γελούσαμε, άλλες φορές στεναχωριόμασταν κι άλλες φορές ξαφνιαζόμασταν απ` τις παλιοκουβέντες. Μου άρεσε πολύ, όταν ο Θανάσης κατέβηκε απ` τη σκηνή κι έκανε αστεία με τους θεατές. Σε μας όμως δεν ήρθε.

Το έργο αυτό, όπως είπε και στο τέλος ο Θύμιος Καρακατσάνης, μας έδειξε την κατάντια κάθε Έλληνα πολίτη που χάνει με τον καιρό την ταυτότητά του. Μας έδειξε την κατάντια του αντρόγυνου και τα παιδιά που θα βγουν απ` αυτό, που δεν σέβονται τους γονείς τους. Γενικότερα είδαμε τις κακές συνήθειες της νεολαίας. Δεν μας έδειξε όμως, την άλλη πλευρά του νομίσματος, για τον Έλληνα πολίτη που μένει για πάντα με τη δικιά του ταυτότητα, για το καλό αντρόγυνο και για την νεολαία που αγωνίζεται. Κι αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να φύγουμε από το έργο με μια απαισιοδοξία και όχι αισιοδοξία όπως θα έπρεπε. Είδαμε δηλαδή μόνον τη μαύρη πλευρά της ζωής. Πολλά προβλήματα, χωρίς καμιά ελπίδα και διέξοδο. Τότε σκέφτηκα αυτό που μας είπε ο κύριος, ότι δεν φτάνει μόνον το ταλέντο των ηθοποιών για να είναι καλό ένα έργο. Χρειάζεται και ένα καλό σενάριο.

Με λίγα λόγια περίμενα το έργο να είναι καλύτερο, γιατί έπαιζαν πολύ καλοί ηθοποιοί. Απορώ πως παιζόταν δύο συνεχόμενα χρόνια. Όμως, οι περισσότεροι από τους θεατές φεύγοντας έδειχναν ικανοποιημένοι, γιατί μάλλον είχαν συνηθίσει στο να βλέπουν τέτοια έργα. Εμένα η γνώμη μου είναι ότι αν παρέλειπαν τις παλιοκουβέντες και τις απρεπείς χειρονομίες το έργο θα ήταν καλύτερο. Τα άφησαν όμως και το έργο χάλασε.

Όταν βγήκαμε έξω από το θέατρο έφαγα ένα περιποιημένο σάντουιτς. Χωρίς καθυστέρηση φτιάξαμε δυάδες και πήραμε το δρόμο της επιστροφής. Μερικά παιδιά έφυγαν με τους γονείς τους, που ήταν έξω από το θέατρο. Οι περισσότεροι επιστρέψαμε με τον κύριό μας στην πλατεία, όπου μας περίμεναν οι γονείς μας. Μερικά παιδιά που δεν ήρθαν οι γονείς τους, τα πήγε ο κύριος στα σπίτια τους.

Την άλλη ημέρα στην τάξη κάναμε μια φοβερή κριτική του έργου. Ο κύριος μας άκουγε προσεκτικά, δίχως να μιλάει. Στο τέλος παραδέχτηκε, για άλλη μια φορά, ότι έκανε λάθος που μας πήγε σε αυτό το έργο, δίχως πρώτα να το έχει δει. Έτσι που λέτε την πατήσαμε.

Βασικά, εμένα δεν μου άρεσε το έργο «Βασικά με λεν Θανάση», παρόλο που είχε και μερικές καλές σκηνές. Μου άρεσε όμως, που μιλήσαμε στην τάξη για τη μορφή και το περιεχόμενο του έργου. Αυτή η συζήτηση ήταν πολύ διδακτική. Ήταν η πρώτη φορά που πήγαμε σε κανονικό θέατρο και ο κύριός μας στεναχωρήθηκε που δεν το ευχαριστηθήκαμε. Μακάρι να ξαναπάμε στο θέατρο, αλλά αυτή τη φορά να προσέξουμε τι έργο θα επιλέξουμε.

Ιωάννινα 30 Νοεμβρίου 2020

Σημειώσεις:

1) Ο τρόπος δημιουργίας της συνθετικής έκθεσης περιγράφεται λεπτομερώς στο άρθρο μου «Άκου όταν μιλάς δάσκαλε!».

2) Στο άρθρο μου «Στο θέατρο Αλάμπρα» περιγράφω κι εγώ την παράσταση «Βασικά με λεν Θανάση».

Του Αναστασίου Τασινού

 (Το σχολικό έτος 1982-1983 ήμουν δάσκαλος στο διθέσιο Δημοτικό Σχολείο Χαβδάτων Κεφαλονιάς, στις τάξεις Δ`, Ε` και ΣΤ`. Στις 5 Ιουνίου 1983, με τη λήξη της σχολικής χρονιάς, τρία δημοτικά σχολεία της περιοχής Ληξουρίου παρουσιάσαμε από κοινού μια εκδήλωση, που ήταν αφιερωμένη στην παγκόσμια ειρήνη. Οι μαθητές μου έπαιξαν θέατρο και απήγγειλαν ποιήματα. Την άλλη μέρα στην τάξη έγραψαν μια έκθεση για την εκδήλωση αυτή. Κράτησα τις εκθέσεις αυτές στο αρχείο μου και τις ανέσυρα, 37 χρόνια μετά, προκειμένου να φτιάξω τη συνθετική έκθεση που ακολουθεί, εκτιμώντας ότι έχει κάποιο ενδιαφέρον. Η εν λόγω συνθετική έκθεση έπρεπε να είχε γίνει τότε, ώστε να διδάξει τους μαθητές. Τότε όμως, δεν υπήρχε η καλή αυτή πρακτική στη διδασκαλία μου).

Ειρήνη με δυο λόγια λέμε τη φιλία όλων των λαών. Αγαπώ την ειρήνη και θα ήθελα να βασιλεύσει σε όλον τον κόσμο. Αν όμως, η πατρίδα μου δεχθεί επίθεση από κάποιο άλλο κράτος τότε είμαι με τον πόλεμο. Όπως μας είπε και ο δάσκαλός μας στις εθνικές γιορτές, τότε οφείλουμε να υπερασπιστούμε την πατρίδα μας μέχρι την τελευταία σταγόνα του αίματός μας. Έτσι έκαναν και οι πρόγονοί μας για να είμαστε εμείς σήμερα λεύτεροι. Χωρίς λευτεριά, η ειρήνη είναι σκλαβιά. Με τους κατακτητές δεν μπορείς να έχεις ποτέ ειρήνη. Αισθάνθηκα την ανάγκη να γράψω αυτόν τον πρόλογο, πριν μπω στο κυρίως θέμα.

Χθες, 5 Ιουνίου 1983, ημέρα Κυριακή, στο Δημοτικό Σχολείο Χαβδάτων, κάναμε μια μεγάλη γιορτή με τη λήξη της σχολικής χρονιάς, που ήταν αφιερωμένη στην παγκόσμια ειρήνη. Στη γιορτή πήραν μέρος οι μαθητές από τα Χαβδάτα, τα Φαβατάτα και τα Μαντζαβινάτα. Ήρθαν όμως και μερικά παιδιά από τα Καμιναράτα, και τους Σουλλάρους. Εμείς, που ήμασταν οι οικοδεσπότες της γιορτής, υποδεχτήκαμε τα άλλα παιδιά με  μεγάλη χαρά! Τα πήραμε αμέσως στην παρέα μας.

Ο δάσκαλός μας φρόντισε από το Μάρτιο κι έφτιαξε μια όμορφη θεατρική σκηνή με κουρτίνες μπορντό, που άνοιγαν κι έκλειναν με τροχαλίες. Αυτή η σκηνή μάς έδωσε μεγάλη χαρά. Αυτού παίξαμε και το θέατρο «Φιλική Εταιρεία» την 25^η Μαρτίου.

Στη γιορτή της ειρήνης το σχολείο μου έπαιξε θέατρο και απήγγειλε ποιήματα. Όλα τα παιδιά είχαν μάθει πολύ καλά τα λόγια τους. Δουλέψαμε πολύ σκληρά στο σχολείο και στο σπίτι και μέσα σε λίγες μέρες ήμασταν έτοιμοι.

Η εκδήλωση άρχισε με την ομιλία του δασκάλου μας, που αναφέρθηκε στα πυρηνικά όπλα και την ειρήνη. Αμέσως μετά άρχισε το θέατρο. Ο δάσκαλός μας καθόταν στο παρασκήνιο με τα χαρτιά στο χέρι και πρόσεχε, αν κομπιάσουμε να μας βοηθήσει.

Το θέατρο λεγόταν «Ειρήνη» και είχε τρεις μεγάλες πράξεις. Η πρώτη πράξη είχε σκηνικό ένα  σπίτι, η δεύτερη ένα καφενείο και η τρίτη ένα λιμάνι. Κάθε φορά που αλλάζαμε το σκηνικό οι κουρτίνες έκλειναν. Μέχρι να αρχίσει η επόμενη πράξη, μερικά παιδιά που δεν έπαιζαν θέατρο απήγγειλαν ποιήματα.

Όταν πρωτοανέβηκα στη σκηνή κι είδα ένα πλήθος κόσμου να με κοιτάει, είχα λίγο τρακ. Ύστερα από λίγο το τρακ μού πέρασε. Οι περισσότεροι θεατές μού ήταν άγνωστοι. Έκανα από μέσα μου το σταυρό μου κι άρχισα να μιλάω. Φοβόμουν μήπως γελάσω, ειδικά όταν κοίταζα τον κόσμο. Κρατήθηκα όμως.

Η πρώτη πράξη έδειχνε έναν πατέρα και μια μάνα να συζητάνε με τα δυο παιδιά τους στο σπίτι. Τα παιδιά σπούδαζαν στην Αθήνα και ήρθαν για διακοπές το καλοκαίρι  στο χωριό. Όλοι οι μαθητές ξεκίνησαν σοβαρά το ρόλο τους, χωρίς γέλια και βλακείες, γι` αυτό και η πρώτη πράξη είχε μεγάλη επιτυχία.

Η δεύτερη πράξη έδειχνε τους νέους του χωριού να συζητάνε στο καφενείο. Ο κόσμος γέλαγε με τα αστεία που έλεγαν, άλλα όταν μίλαγαν για τα πυρηνικά όπλα, τους άκουγε προσεκτικά. Και η δεύτερη πράξη είχε μεγάλη επιτυχία.

Η τρίτη πράξη ήταν η πιο όμορφη απ` όλες! Έδειχνε μια πορεία ειρήνης στο λιμάνι. Είχε ωραίους ποιητικούς διαλόγους και πολύχρωμα πανό ειρήνης. Στο τέλος βγήκαν και οι δάσκαλοί μας στη σκηνή και όλοι μαζί υποκλιθήκαμε στον κόσμο. Τότε πήραμε και τα πιο πολλά χειροκροτήματα. Ένιωσα μια μεγάλη ικανοποίηση, που κατάφερα και είπα το ρόλο μου δυνατά, καθαρά και το κυριότερο σοβαρά.

Μόλις τέλειωσε το θέατρο, βγήκαμε στην αυλή του σχολείου για να συνεχιστεί η γιορτή μας. Στην αυλή είχαμε στήσει μια μικρή εξέδρα, όπου οι μικροί μαθητές απήγγειλαν τα ποιήματά τους. Κάτω από τον πλάτανο υπήρχε μια έκθεση βιβλίου και κάτω από τις αμυγδαλιές υπήρχε ένας πάγκος που πουλούσε λεμονάδες, μπύρες και κοκακόλες. Στον πέτρινο τοίχο της αυλής οι μαθητές από τα Φαβατάτα είχαν στήσει τη δική τους έκθεση ζωγραφικής.

Μετά από τις απαγγελίες ποιημάτων, άρχισαν οι παραδοσιακοί χοροί. Πρώτα χόρεψε το Δημοτικό Σχολείο Μαντζαβινάτων, μετά η Χοροπούλα και τέλος ο χορευτικός σύλλογος Καμιναράτων. Ο κόσμος χειροκρότησε θερμά και τα τρία χορευτικά.

Άλλοι μαθητές παρακολουθούσαν τους χορούς,  άλλοι ξεφύλαγαν τα βιβλία της έκθεσης και άλλοι έπιναν λεμονάδες. Ήταν ένα πανηγύρι! Στο τέλος ο δάσκαλός μας αμόλησε στον ουρανό πέντε λευκά περιστέρια! Ήταν μια ωραία φάση!

Η γιορτή κράτησε περίπου τρεις ώρες και ο κόσμος δεν έλεγε να φύγει. Βαρεθήκαμε να ακούμε συγχαρητήρια για την ωραία μας γιορτή και για την όμορφη αυλή μας. Κάθε δέντρο είχε και το σήμα της ειρήνης. Μάλιστα ο τοίχος του υδραγωγείου είχε γραμμένο το σύνθημα «Ειρήνη στον κόσμο». Ακόμη, στον τοίχο του σχολείου, μέσα και έξω, είχαμε βάλει αφίσες για την ειρήνη. Αυτή η μέρα θα μου μείνει αξέχαστη! Η γιορτή είχε μεγάλη επιτυχία! Ο κόσμος ευχαριστήθηκε! Ένιωσα πάρα πολύ ωραία που συμμετείχα κι εγώ σε αυτή τη γιορτή και θα ήθελα να την επαναλάβουμε και του χρόνου.

Ο δάσκαλός μας ήταν γεμάτος χαρά. Μας έδωσε πολλά συγχαρητήρια και μας είπε να κρατηθούμε σε φόρμα, γιατί το Σάββατο, 11 Ιουνίου 1983,  θα παρουσιάσουμε το θέατρο και τα ποιήματα και στο Ληξούρι, στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δημαρχείου. Τότε ήταν που πετάξαμε απ` τη χαρά μας! Να δούμε τώρα, πως θα τα πάμε και στο Ληξούρι;

Αυτή τη χρονιά ένιωσα τη μεγάλη σημασία της ειρήνης κι έμαθα για τα πυρηνικά όπλα, που δεν ήξερα τίποτε. Έμαθα ότι στο τέλος του 2^ου παγκοσμίου πολέμου οι Αμερικάνοι έριξαν μία πυρηνική βόμβα στη Χιροσίμα και μία στο Ναγκασάκι της Ιαπωνίας. Το αποτέλεσμα ήταν να πεθάνουν χιλιάδες άνθρωποι απ` τη ραδιενέργεια. Με τα πυρηνικά όπλα δεν χρειάζεται να σε χτυπήσει μια σφαίρα για να πεθάνεις. Αρκεί να αναπνεύσεις μολυσμένο αέρα ή να καταναλώσεις μολυσμένη  τροφή ή να έρθεις σε επαφή με τη ραδιενέργεια για να αρρωστήσεις βαριά και να πεθάνεις. Αν βρεθείς κοντά στην έκρηξη καίγεσαι. Το έδαφος για πολλά χρόνια μολύνεται και είναι επικίνδυνο για καλλιέργειες. Όσοι προσβληθούν απ` τη ραδιενέργεια και επιζήσουν, μπορεί να γεννήσουν παραμορφωμένα παιδιά. Είναι απάνθρωπο να σε πεθαίνουν πριν προλάβεις να γεννηθείς. Ο σημερινές πυρηνικές βόμβες είναι περισσότερες και μεγαλύτερες σε δύναμη. Οι επιστήμονες λένε ότι, αν χρησιμοποιηθούν, μπορούν να καταστρέψουν όλον τον πλανήτη. Αυτά που μόλις σας έγραψα, τα είπα και στο ρόλο μου στο θέατρο.

Μερικοί άνθρωποι στην Ευρώπη και την Αμερική, επειδή φοβούνται τον πυρηνικό πόλεμο, έφτιαξαν τσιμεντένια καταφύγια κάτω από τη γη, νομίζοντας ότι θα σωθούνε από μια πυρηνική έκρηξη. Τι θα φάνε όμως, όταν θα βγουν απ` τις τρύπες τους, που όλα θα είναι μολυσμένα; Αυτό δεν το σκέφτονται;

Ο μόνος δρόμος για να σωθεί η ανθρωπότητα είναι να σβήσει η έχθρα μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων. Δηλαδή, της Σοβιετικής Ένωσης και της Αμερικής. Η έχθρα αυτή λέγεται «Ψυχρός πόλεμος, ενώ θα έπρεπε να λέγεται «Θερμός πόλεμος», γιατί οι πυρηνικές βόμβες καίνε τα πάντα. Εγώ πιστεύω ότι ένα παγκόσμιο φιλειρηνικό κίνημα, μπορεί να ανοίξει το δρόμο της ειρήνης και της φιλίας σε όλα τα κράτη.

Φτάνει πια! Δεν θέλουμε άλλο πόλεμο. Αρκετά εκατομμύρια άνθρωποι χάθηκαν στους δύο φοβερούς παγκοσμίους πολέμους. Γνωρίζουμε τα καταστροφικά τους αποτελέσματα.   Δεν υποστηρίζουμε τη θεωρία τού «δεν τρέχει τίποτα». Ξέρουμε ότι ο φόβος του 3^ου παγκοσμίου πολέμου πλανάται πάνω απ` τα κεφάλια μας. Οι δύο υπερδυνάμεις πρέπει να λύσουνε ειρηνικά τις διαφορές τους κι όχι πολεμώντας η μία την άλλη. Ας κάτσουν επιτέλους στο τραπέζι της ειρήνης σοβαρά και όχι για αγγαρεία.

Τα λεφτά που σπαταλιούνται κάθε λεπτό της ώρας για μέσα ολέθρου, μπορούν να θρέψουν εκατομμύρια πεινασμένα παιδιά. Οι δύο υπερδυνάμεις πρέπει να ακούσουν τη συμβουλή του Αϊνστάιν: «Σταματήστε τον πυρηνικό ανταγωνισμό, πριν οι άνθρωποι ξαναγυρίσουν  στα σπήλαια και στα τόξα».

Φέτος έμαθα πολλά πράγματα για την ειρήνη. Ακόμη, χάρηκα πολύ, που το σχολείο μου έβαλε ένα μικρό λιθαράκι στο μεγάλο φράγμα, που θα σταματήσει το θεριό του πολέμου. Από δω και πέρα θα είμαι κι εγώ οπαδός της ειρήνης και δεν θα ξαναπαίξω πολεμικά παιχνίδια. Ζήτω η Ειρήνη!

Ιωάννινα 25 Δεκεμβρίου 2020

      Σημειώσεις:

Ο τρόπος δημιουργίας της συνθετικής έκθεσης περιγράφεται λεπτομερώς στο άρθρο μου «Άκου όταν μιλάς δάσκαλε!».

Στο YouTube έχω ανεβάσει κι ένα βίντεο με τη γιορτή της ειρήνης στα Χαβδάτα Κεφαλονιάς.

Το θέατρο και τα ποιήματα της γιορτής της ειρήνης τα παρουσιάσαμε και στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δημαρχείου Ληξουρίου.

Του Αναστάσιος Τασινού

Σχολικού  Συμβούλου  2^ης Περιφέρειας Δημοτικής Εκπαίδευσης Γρεβενών

(Δημοσιεύτηκε στο Επιστημονικό Βήμα του Δασκάλου)

Εισαγωγή

Κάνοντας μια αναδρομή στα ωρολόγια προγράμματα του Δημοτικού Σχολείου της τελευταίας τριακονταετίας, με σκοπό να ιδούμε ποιες διδακτικές ώρες την εβδομάδα έδιναν ελευθερία στο δάσκαλο και τους μαθητές να επιλέξουν οι ίδιοι το θέμα ενασχόλησής τους,  θα παρατηρήσουμε τα εξής:

Στο εβδομαδιαίο ωρολόγιο πρόγραμμα μαθημάτων προβλέπονται δύο ώρες την εβδομάδα για  «Πολιτιστικές Εκδηλώσεις». Σε αυτό το δίωρο ο δάσκαλος και οι μαθητές του ήταν ελεύθεροι να επιλέξουν και να υλοποιήσουν ένα πολιτιστικό θέμα.

Αργότερα, όταν οι «Πολιτιστικές Εκδηλώσεις» αφαιρούνται απ` το εβδομαδιαίο ωρολόγιο πρόγραμμα μαθημάτων, έχουμε την ώρα της « Σχολικής Ζωής ». Και πάλι ο δάσκαλος και οι μαθητές του ήταν ελεύθεροι μία ώρα την εβδομάδα να επιλέξουν και ν` ασχοληθούν  με ένα θέμα.

Όποτε, όμως, υπήρχε ανάγκη διδακτικών ωρών στο ωρολόγιο πρόγραμμα, είτε για τα κλασικά μαθήματα είτε λόγω της προσθήκης των Αγγλικών ή της Ολυμπιακής Παιδείας, οι ώρες που δίχως δεύτερη σκέψη θυσιάζονταν ήταν αυτές που έδιναν μια ανάσα ελευθερίας στο δάσκαλο και στους μαθητές στην επιλογή κάποιου θέματος. Άρα, οι ώρες της ελευθερίας παρέχονταν αποσπασματικά, όταν περίσσευαν από τα κλασικά μαθήματα, και δεν είχαν σχέση με κάποια καινοτόμο προσπάθεια. Εκτός αυτού, λίγοι δάσκαλοι τις αξιοποιούσαν δημιουργικά. Βιβλία που να στήριζαν τις «Πολιτιστικές Εκδηλώσεις» και τη «Σχολική Ζωή» δεν υπήρχαν.

Κρίνοντας από το αποτέλεσμα οι ώρες των « Πολιτιστικών Εκδηλώσεων» και της «Σχολικής Ζωής» στην ουσία ποτέ δε λειτούργησαν. Οι ίδιοι οι δάσκαλοι στην πλειονότητά τους χρησιμοποιούσαν τις ώρες αυτές για το κυνήγι της διδακτέας ύλης.

Οι γονείς ποτέ δεν αντιλήφτηκαν ότι κάτι γίνεται στο Σχολείο ( εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις) και ότι τα παιδιά τους εργάζονταν δημιουργικά σε θέματα και σε κατευθύνσεις που δεν υπήρχαν στα σχολικά  βιβλία τους.

Σήμερα έχουμε στο εβδομαδιαίο ωρολόγιο πρόγραμμα την Ευέλικτη Ζώνη, όπου  διατίθενται δύο ώρες την εβδομάδα  για τις τάξεις Ε` και ΣΤ` και τρεις ώρες την εβδομάδα  για τις τάξεις Α`, Β`, Γ` και Δ`, όπου μπορούν ο δάσκαλος  και οι μαθητές να υλοποιήσουν  ένα θέμα δικής τους επιλογής.

Η καινοτομία της Ευέλικτης Ζώνης

Για πρώτη φορά στην ιστορία του Δημοτικού Σχολείου εντάσσεται πιο οργανωμένα στο ωρολόγιο πρόγραμμα ένα θεσμικό πλαίσιο διδακτικών ωρών που σέβεται την ελευθερία του δασκάλου και των μαθητών στην επιλογή του θέματος και στη διδακτική του προσέγγιση.

Η Ευέλικτη Ζώνη εφαρμόστηκε από το 2001, πρώτα πιλοτικά, ενώ από το 2002 επεκτάθηκε προαιρετικά σε περισσότερα σχολεία και από το 2005 έχουμε τη γενίκευση της εφαρμογής του προγράμματος της Ευέλικτης Ζώνης στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση.

Επιπλέον, εκδόθηκαν και αξιόλογα βιβλία ( πολυθεματικό και δραστηριοτήτων ), από όπου οι δάσκαλοι μπορούν, εάν το θέλουν, να αντλούν θέματα και δραστηριότητες για την Ευέλικτη Ζώνη. Παρ` όλα αυτά, και με την Ευέλικτη Ζώνη παρατηρείται η ίδια αδράνεια που παρατηρήθηκε με τις «Πολιτιστικές Εκδηλώσεις» και τη «Σχολική Ζωή».

Αν αποδεχτούμε ότι «η αρχή είναι το ήμισυ του παντός», το ξεκίνημα της Ευέλικτης Ζώνης υπήρξε προβληματικό. Κι όσο παγιώνεται μια τέτοια κατάσταση, τόσο περισσότερο απαξιώνεται μια σπουδαία καινοτομία.

Με ευθύνες που θα αναφερθούν πιο κάτω, η Ευέλικτη Ζώνη κατάντησε σήμερα να καλύπτει τις ανάγκες άλλων μαθημάτων και η πλειονότητα των δασκάλων δεν θέλει να διαχειριστεί την ελευθερία της επιλογής κάποιου θέματος. Το χειρότερο, όμως, είναι ότι μερικοί δάσκαλοι, όταν φθάνουν στην ώρα της Ευέλικτης Ζώνης, λένε ότι αυτή την ώρα δεν έχουν τίποτε να κάνουν και βγάζουν τα παιδιά έξω για να παίξουν. Αυτή η νοοτροπία, δυστυχώς, έχει περάσει και σε μερικούς διευθυντές σχολείων, που επιλέγουν την Ευέλικτη Ζώνη για το μειωμένο διδακτικό τους ωράριο, γιατί βλέπουν στην όλη υπόθεση να μη γίνεται τίποτε. Θα είναι πράγματι θλιβερό, αν αυτό το «τίποτε» για την Ευέλικτη Ζώνη, περάσει στην πλειονότητα των δασκάλων.

Την ευθύνη που απορρέει από την καινοτομία της Ευέλικτης Ζώνης ένας σημαντικός αριθμός δασκάλων δεν είναι διατεθειμένος να την αποδεχτεί δημιουργικά. Έτσι, ελλοχεύει ο κίνδυνος να μετατραπεί σταδιακά η Ευέλικτη Ζώνη σε «Τυποποιημένη Ζώνη», οπότε, ακόμη και αν μείνει στο πρόγραμμα, ποτέ δε θα μπορέσει να παίξει το ρόλο για τον οποίο εντάχτηκε σε αυτό.

Η Ευέλικτη Ζώνη, επειδή έχει ως αφετηρία της την ελευθερία της επιλογής του θέματος από το δάσκαλο και τους μαθητές, απαιτεί ευθύνη, έμπνευση, μεράκι, όρεξη για δουλειά, αρετές που δεν επιβάλλονται από «πάνω», αλλά έρχονται κατ` ευθείαν από την εκούσια συμμετοχή δασκάλων και μαθητών στην Ευέλικτη Ζώνη. Για το λόγο αυτό, δεν είναι λίγοι εκείνοι που βλέπουν ότι χρειάζεται ένα μεταβατικό στάδιο προαιρετικότητας για την Ευέλικτη Ζώνη. Θεωρούν ότι οι δάσκαλοι που πιστεύουν στην καινοτομία αυτή θα ανοίξουν το δρόμο για την πλήρη αποδοχή της από το σύνολο του εκπαιδευτικού κόσμου.

Με τον προαιρετικό χαρακτήρα, όμως, της Ευέλικτης Ζώνης στο πλαίσιο του ωρολογίου προγράμματος θα παρουσιαστεί το παράδοξο φαινόμενο να έχουμε προγράμματα δύο ταχυτήτων στο ίδιο σχολείο: το πρόγραμμα που θα περιλαμβάνει την Ευέλικτη Ζώνη και το άλλο πρόγραμμα, που θα διαθέτει τις ώρες αυτές σε άλλα μαθήματα. Δύο προγράμματα που θα δρουν ανταγωνιστικά στο σχολικό περιβάλλον, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Αν η Ευέλικτη Ζώνη μετακινηθεί εκτός του ωρολογίου προγράμματος, τότε μόνο για καινοτομία δεν πρέπει να γίνεται λόγος. Θα έχουμε κάτι ανάλογο όπως και με τα προαιρετικά προγράμματα Υγείας, Περιβάλλοντος και Καλλιτεχνικών.

Επειδή η ελευθερία του δασκάλου και των μαθητών στην επιλογή του θέματος και στη διδακτική του προσέγγιση προσφέρει ποιότητα και ενδιαφέρον και αναπτύσσει τη δημιουργικότητα στην τάξη, από την πρώτη στιγμή είδα με ενθουσιασμό, τη γενίκευση της Ευέλικτης Ζώνης στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Έναν, όμως, ενθουσιασμό που δεν μπόρεσα να μοιραστώ με τους περισσότερους συναδέλφους μου.

Δυσκολίες στην εφαρμογή της Ευέλικτης Ζώνης

Η αρνητική στάση με την οποία αντιμετωπίστηκε η γενίκευση της Ευέλικτης Ζώνης στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση μου επιβεβαίωσε, δυστυχώς, τις αρνητικές συνέπειες που είχα προβλέψει ότι θα επέφερε η μακροχρόνια χρήση των βιβλιοτετραδίων (τα οποία και πρόσφατα αντικαταστάθηκαν) στο Δημοτικό Σχολείο. Με τέτοια προγραμματισμένα και τυποποιημένα βιλιοτετράδια για 25 περίπου χρόνια στο Δημοτικό Σχολείο – που ορθώς χαρακτηρίστηκαν ως «κλειστής σκέψης» από κάποιους συγγραφείς των σημερινών βιβλίων – οι αντιδράσεις των δασκάλων δεν έπρεπε να ξαφνιάσουν. Η μετάβαση από την τυποποιημένη διδασκαλία σε δραστηριότητες που έχουν να κάνουν με την ελευθερία δασκάλου και μαθητών στην επιλογή του θέματος και στη διδακτική του προσέγγιση δεν είναι εύκολη υπόθεση.

Έγραφα το 2001 στο βιβλίο μου «Δημοτικό Σχολείο το θεμέλιο της Παιδείας» για τα βιβλία που πρόσφατα αντικαταστάθηκαν (σελ.35-37): «Τα σημερινά διδακτικά βιβλία επικροτούνται συνήθως από δασκάλους που συνήθισαν και θέλουν μασημένη τροφή… Έχει τυποποιηθεί τόσο πολύ ο ρόλος του δασκάλου, που μια χορήγηση ελευθερίας στις κινήσεις του πολύ φοβούμαι ότι δεν θα γίνει αποδεχτή απ’ τους ίδιους τους δασκάλους. Το φόβο της ελευθερίας και της ευθύνης τον συναντάμε ιδιαίτερα σ’ αυτούς που έχουν συνηθίσει στο φορμαλισμό, που τους έχει επιβληθεί απ’ τα πάνω. Τα άγρια πουλιά όταν τα ελευθερώσεις απ’ το κλουβί κάνουν μερικές βόλτες από δω κι από κει σαν χαμένα, αλλά σύντομα εγκλιματίζονται στην ομορφιά της φύσης. Έτσι κι οι δάσκαλοι, στην αρχή θα νιώσουν λιγάκι να χάνονται, μέχρι να μπουν στην ομορφιά των προσωπικών αναζητήσεων στις μορφές διδασκαλίας. Στο μεταβατικό αυτό στάδιο, χρειάζεται η συμπαράσταση των συμβούλων, ώστε ο φόβος προς την ελευθερία να συντριβεί…

Τα διδακτικά βιβλία πρέπει επιτέλους να σεβαστούν τον δάσκαλο και να του δώσουν λίγο οξυγόνο ελευθερίας, ώστε να μπορεί να εναλλάσσει τις μορφές διδασκαλίας. Τεχνική λίαν απαραίτητη, για να σπάει η ανία των μαθητών και να τονώνονται τα ενδιαφέροντά τους. Έπαψε πλέον ο δάσκαλος να καταθέτει έργο με ψυχή και προσωπική δημιουργία…».

Τις ίδιες απόψεις είχα καταθέσει γραπτώς και το 1996 στο Υπουργείο Παιδείας με την εργασία μου « Απόψεις – προτάσεις για την Παιδεία ( κυρίως για τη Δημοτική Εκπαίδευση )».

Έκανα μια αναδρομή στην κριτική που είχα ασκήσει τότε στα βιβλία που πρόσφατα αντικαταστάθηκαν, για να γίνει φανερό ότι ένας βασικός λόγος της άρνησης της Ευέλικτης Ζώνης και των καινούριων βιβλίων οφείλεται και στη νοοτροπία της παθητικότητας που καλλιεργήθηκε για 25 περίπου χρόνια στο δάσκαλο, στους μαθητές, ακόμη και στους γονείς απ` τις τυποποιημένες διδασκαλίες των βιβλιοτετραδίων. Και, ως γνωστόν, «ό,τι σπείρεις θα θερίσεις». Σπείραμε τις τυποποιημένες, προγραμματισμένες διδασκαλίες, θερίζουμε σήμερα την άρνηση της Ευέλικτης Ζώνης και των καινούργιων βιβλίων, που απαιτούν πρωτοβουλίες και ενεργητικότητα από τον δάσκαλο και τους μαθητές. Με αυτά που γράφω δεν υπονοώ ότι τα σημερινά βιβλία δεν επιδέχονται βελτιώσεις, ενώ ενδεχομένως απαιτείται και η αντικατάσταση μερικών από αυτά. Θέλω μόνο να επισημάνω ότι διέπονται από μια σωστή φιλοσοφία, που απαιτεί και ενθαρρύνει τις πρωτοβουλίες και την ενεργητικότητα του δασκάλου και των μαθητών.

Η Ευέλικτη Ζώνη εμποδίζεται να γίνει αποδεκτή κι από τον έμφυτο φόβο που διακατέχει όχι λίγους δασκάλους να αναλάβουν την ευθύνη που συνεπάγεται η ελευθερία επιλογής κάποιου θέματος. Πολύ πρόθυμα παραχωρούν αυτή την ελευθερία σε «αυθεντίες», γιατί νιώθουν έτσι πιο ασφαλείς. Η χειραφέτηση που συνεπάγεται η αποδοχή της ελευθερίας δεν είναι εύκολη υπόθεση.

Ο τρόπος με τον οποίο έγινε η ενημέρωση το 2005 για την Ευέλικτη Ζώνη απ` τους Σχολικούς Συμβούλους δεν ήταν ο ενδεδειγμένος. Με τα projects ( σχέδια εργασίας ), που ζητήθηκαν υποχρεωτικά απ` την πρώτη στιγμή για την Ευέλικτη Ζώνη, περισσότερο τρομοκράτησαν τους δασκάλους, παρά τους ενημέρωσαν. Και ορθώς, κατά την άποψή μου, στη συνέχεια, σε πρώτη φάση, δε ζητήθηκαν τα σχέδια εργασίας, γιατί οι δάσκαλοι ήταν ανέτοιμοι και θα τυποποιούσαν ευθύς εξαρχής την Ευέλικτη Ζώνη. Πολλοί δάσκαλοι ζήτησαν περισσότερη ενημέρωση, η οποία είτε δόθηκε με λαθεμένο τρόπο είτε δεν δόθηκε καθόλου.

Η πολιτική του Υπουργείου Παιδείας ως προς την Ευέλικτη Ζώνη υπήρξε αντιφατική. Από τη μια, προσπάθησε να ενημερώσει τον εκπαιδευτικό κόσμο για τη σπουδαία αυτή καινοτομία, και από την άλλη, ταυτόχρονα σχεδόν, αφαίρεσε μία ώρα την εβδομάδα από την Ευέλικτη Ζώνη, για να την παραχωρήσει στο πρόγραμμα της «Ολυμπιακής Παιδείας» και στη συνέχεια στο πρόγραμμα «Καλλιπάτειρα». Η θέση του Υπουργείου Παιδείας ότι το πρόγραμμα της «Ολυμπιακής Παιδείας – Καλλιπάτειρας» είναι ενταγμένο στο πλαίσιο της Ευέλικτης Ζώνης (με μια συνεργασία που πρέπει να υπάρχει μεταξύ δασκάλου τάξης και γυμναστή) καμιά σχέση δεν έχει με την πραγματικότητα, όσο καλή κι αν είναι η θέληση κι από τις δυο πλευρές.

Οι θέσεις της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας ( Δ.Ο.Ε ) για την Ευέλικτη Ζώνη ευθυγραμμίστηκαν με την άρνηση και τις ανασφάλειες των δασκάλων, προτρέποντάς τους μάλιστα σε ανυπακοή. Η σχετική ανακοίνωση της Δ.Ο.Ε. (βλ. Διδασκαλικό Βήμα, αρ. φ. 1134 του 2005) για την Ευέλικτη Ζώνη σημειώνει, μεταξύ των άλλων : «Η τελική απόφαση [για την εφαρμογή της Ευέλικτης Ζώνης] ανήκει στο Σύλλογο Διδασκόντων και οι συνάδελφοι έχουν γι` αυτό την πλήρη κάλυψη της Δ.Ο.Ε.». Αυτή η θέση βάσει της Σχολικής Νομοθεσίας είναι αστήριχτη και επί της ουσίας αντιδημοκρατική. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και οι περισσότεροι σύλλογοι των δασκάλων εκφράζοντας μάλιστα υπερβολικές θέσεις, όπως, για παράδειγμα, ότι τα προγράμματα της Ευέλικτης Ζώνης θα χρηματοδοτούνται από επιχειρηματίες κι αυτό θα σημάνει την είσοδό τους στη Δημόσια Εκπαίδευση. Σε αυτές τις θέσεις όσο κι αν προσπάθησαν – καλοπροαίρετα, θα έλεγα – να δώσουν δημοκρατικό περίβλημα απέτυχαν, γιατί στην ουσία τους είναι συντηρητικές. Τη ζημιά όμως την έκαναν, γιατί παρότρυναν αρκετούς δασκάλους στην απαξίωση της Ευέλικτης Ζώνης. Μερικούς, όμως, δημιουργικούς δασκάλους δεν τους άγγιξαν. Αυτοί άδραξαν την ευκαιρία της Ευέλικτης Ζώνης προσδίδοντας στο εκπαιδευτικό τους έργο ποιότητα, δημιουργικότητα και πλουραλισμό. Ο Σύλλογος Διδασκόντων και κάθε δάσκαλος χωριστά θα είναι πάντα η ασφαλιστική δικλείδα, ώστε τα προγράμματα της Ευέλικτης Ζώνης να γίνονται με γνώμονα την ελευθερία στην επιλογή του θέματος και στη διδακτική προσέγγιση. Δεν μπορώ να φανταστώ ότι στην Ευέλικτη Ζώνη θα εκτελούνται προγράμματα κατ` εντολή επιχειρήσεων και ιδιωτών. Κι αν γίνει αυτή η παρεκτροπή, τότε ο συνδικαλισμός έχει τη δύναμη να την ανατρέψει. Με το να στέκεται, όμως, αρνητικά ευθύς εξαρχής στην Ευέλικτη Ζώνη δεν προσφέρει τίποτε.

Εν κατακλείδι, ο συνδικαλισμός αντί να ηγηθεί και να χαιρετήσει την Ευέλικτη Ζώνη ακολούθησε και ενίσχυσε τις ανασφάλειες των εκπαιδευτικών.

Ακόμη πρέπει να επισημανθεί ότι η Ευέλικτη Ζώνη είναι ευάλωτη στην «αυθεντία» των δασκάλων εκείνων, οι οποίοι επιλέγουν μόνοι τους το θέμα και καθοδηγούν τους μαθητές τους στα δικά τους συμπεράσματα. Τότε σίγουρα θα έχουμε παρεκτροπή της Ευέλικτης Ζώνης προς αγκυλωμένη Δογματική Ζώνη. Ελευθερία του δασκάλου στην Ευέλικτη Ζώνη σημαίνει ταυτόχρονα και σεβασμό στην ελευθερία των μαθητών. Γι` αυτό τα θέματα πρέπει να επιλέγονται σε συνεργασία με τους μαθητές και να εξετάζονται από πολλές οπτικές γωνίες. Η δημοκρατική αυτή ευαισθησία αποτελεί την ουσία της Ευέλικτης Ζώνης, γιατί τότε και μόνον τότε θα μπορεί να παίξει το ρόλο για τον οποίο εντάχτηκε στο σχολείο.

Προτάσεις για την αποδοχή της Ευέλικτης Ζώνης

Η αλήθεια είναι ότι οι δάσκαλοι, εξαιτίας των τυποποιημένων διδασκαλιών που κυριάρχησαν για 25 περίπου χρόνια στο Δημοτικό Σχολείο, δεν ήταν έτοιμοι να δεχθούν την Ευέλικτη Ζώνη. Εθισμένοι απ` τα βιβλία κλειστής σκέψης βρέθηκαν αντιμέτωποι με την καινοτομία της Ευέλικτης Ζώνης, που προϋποθέτει ανοιχτή σκέψη. Σ` αυτόν το λόγο, κυρίως, θα το τονίσω άλλη μια φορά, οφείλεται κατά την άποψή μου η άρνηση αποδοχής της Ευέλικτης Ζώνης.

Γι` αυτό εκτιμώ ότι απαιτούνται τα εξής:

1. Το Υπουργείο Παιδείας να στηρίξει έμπρακτα την Ευέλικτη Ζώνη παρέχοντας περισσότερη επιμόρφωση στα στελέχη και τους δασκάλους. Να σταματήσει να ψαλιδίζει τις ώρες της Ευέλικτης Ζώνης για το πρόγραμμα «Καλλιπάτειρα» και αυτές που αφαίρεσε να τις επιστρέψει.
2. Τα στελέχη της εκπαίδευσης ( σχολικοί σύμβουλοι και διευθυντές σχολείων) να μεριμνούν για την εφαρμογή της Ευέλικτης Ζώνης.
3. Οι συνδικαλιστές να επανεξετάσουν το θέμα της Ευέλικτης Ζώνης και να το ιδούν απ` την πλευρά του ελεύθερου και δημιουργικού δασκάλου. Οι ανακοινώσεις της Δ.Ο.Ε. ότι τα κενά που δημιουργούν οι απεργίες στη διδακτέα ύλη θα καλύπτονται απ` τις ώρες της Ευέλικτης Ζώνης υπονομεύουν την εφαρμογή της.
4. Οι ίδιοι οι δάσκαλοι ας προσπαθήσουν να ιδούν την Ευέλικτη Ζώνη θετικά και ας μην είναι προσκολλημένοι στη στείρα άρνηση. Να σταματήσουν να χρησιμοποιούν τις ώρες της Ευέλικτης Ζώνης για τη Γλώσσα και τα Μαθηματικά, ή να θεωρούν ότι δεν έχουν να κάνουν τίποτε και να βγάζουν τα παιδιά έξω για παιχνίδι.

Πάντως, οι τελευταίοι που ευθύνονται για τη μη αποδοχή της Ευέλικτης Ζώνης είναι οι δάσκαλοι. Ας μη γίνουν, λοιπόν, αυτοί ο εύκολος στόχος του προβλήματος.

Θέλω να πιστεύω ότι η Ευέλικτη Ζώνη, η σπουδαία αυτή καινοτομία, που ανεβάζει την ποιότητα του εκπαιδευτικού έργου, δεν θα έχει την τύχη των «Πολιτιστικών Εκδηλώσεων» και της «Σχολικής Ζωής».

Ιανουάριος 2009

(Απόσπασμα από το βιβλίο του Αναστασίου Τασινού: « Δημοτικό Σχολείο το θεμέλιο της Παιδείας»)

Η ποικιλία που επικρατεί σήμερα στη βαθμολογία των μαθητών στο Δημοτικό Σχολειό δεν έχει προηγούμενο.

Στην Α΄ και Β΄ τάξη δεν υπάρχει καθόλου βαθμολογία.

Στην Γ΄ και Δ΄ τάξη δίνεται βαθμολογία στην καρτέλα προόδου του μαθητή κάθε τρίμηνο, με γράμματα και λεκτικούς χαρακτηρισμούς: «Α» Άριστα – «Β» Πολύ καλά – «Γ» Καλά. Στο τέλος όμως της σχολικής χρονιάς δεν αναγράφεται η βαθμολογία στους Τίτλους Προόδου.

Στην Ε΄ και ΣΤ΄ τάξη δίνεται βαθμολογία στην καρτέλα προόδου του μαθητή κάθε τρίμηνο, με αριθμούς και λεκτικούς χαρακτηρισμούς: 10 και 9 Άριστα – 8 και 7 Πολύ Καλά – 6 και 5 Καλά. Στο τέλος της σχολικής χρονιάς αναγράφεται κανονικά ο βαθμός αριθμητικά και λεκτικά στους τίτλους Προόδου και Σπουδών.

Απόρριψη του μαθητή σήμερα ουσιαστικά δεν υπάρχει. Μπορεί να γίνει μόνον, όταν το ζητήσει ο γονέας και με τη σύμφωνη γνώμη του δασκάλου της τάξης, του συλλόγου διδασκόντων και του σχολικού συμβούλου.

Θα ήθελα να γράψω και δύο λόγια για το έντυπο της περιγραφικής αξιολόγησης, που στάλθηκε στα σχολεία το 1995 και χαρακτηρίστηκε από τους συντάχτες «ίσως η πιο σημαντική καινοτομία στην αξιολόγηση του μαθητή».

Στο έντυπο αυτό ο δάσκαλος  απαντούσε σε προτάσεις που αφορούσαν όλη τη σχολική ζωή του μαθητή.

Ως προς τη γενική εικόνα του μαθητή η περιγραφική αξιολόγηση είχε 16 παραμέτρους, που η κάθε μια είχε 4 εκδοχές. Ο δάσκαλος τσεκάριζε την εκδοχή, που ταίριαζε στο μαθητή με τα σύμβολα  x  ή  v στο ανάλογο τετραγωνάκι.

Στα Νέα Ελληνικά η περιγραφική αξιολόγηση είχε 12 παραμέτρους, στα Μαθηματικά 5, στα Φυσικά 4, στην Ιστορία 2, στα Θρησκευτικά 2, στη Γεωγραφία 3, στην Αγωγή 3, στην Μελέτη Περιβάλλοντος 2, στα Αγγλικά 5, στην Αισθητική Αγωγή 4, στη Γυμναστική 1. Πάντα ο δάσκαλος από τις τέσσερις εκδοχές κάθε παραμέτρου τσεκάριζε τη μία.

Με την περιγραφική αξιολόγηση τα τετραγωνάκια των διαφόρων εκδοχών στις μεγάλες τάξεις έφθαναν και για τα τρία τρίμηνα τον απίστευτο αριθμό 684!!!

(Μετρήθηκαν ένα-ένα από το έντυπο που έστειλε το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο). Τόσα πολλά τετραγωνάκια μόνον σε στατιστικές έρευνες συναντάμε.

Όταν στη σχολική πράξη κλήθηκα να εφαρμόσω την περιγραφική αξιολόγηση, αισθάνθηκα την ανάγκη να γράψω στο προσωπικό μου αρχείο τις παρακάτω σκέψεις: «Οι συντάχτες αυτού του εντύπου είναι έξω από τη σχολική πραγματικότητα. Αμφιβάλλω αν έχουν διδάξει ποτέ σε μαθητές Δημοτικού κι αν έχουν ενημερώσει ποτέ γονείς. Για να ενημερωθεί ο γονέας από ένα τέτοιο έντυπο χρειάζονται γνώσεις στατιστικής.

Για τους δασκάλους η περιγραφική αξιολόγηση θα καταλήξει να είναι μια ανούσια γραφειοκρατική αγγαρεία, για τους γονείς ένας πονοκέφαλος ενημέρωσης και για τους μαθητές μια παρατεταμένη σύγχυση.

Στην υπερηχητική εποχή της πληροφόρησης που ζούμε το μήνυμα προς τους γονείς και τους μαθητές πρέπει να είναι γρήγορο και σαφές. Τίποτε από αυτά τα χαρακτηριστικά δεν έχει η περιγραφική αξιολόγηση. Ειδικά οι γονείς των χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων δεν θα καταλαβαίνουν τίποτε από το λαβύρινθο με τα τετραγωνάκια.

Η αξιολόγηση αυτή είναι κόντρα στην κοινή λογική των απλών ανθρώπων γι’ αυτό και δεν βλέπω να έχει καμιά τύχη».

Τελικά, νύχτα απεσύρθη η περιγραφική αξιολόγηση μετά την μισοεφαρμογή της στις τάξεις Α΄ και Β΄, κατά το σχολικό έτος 1995-1996 και αφού δημιούργησε εκνευρισμό και αναστάτωση σε δασκάλους και γονείς. Αν ακουγόταν η φωνή των δασκάλων, ποτέ δεν θα προτεινόταν ένα τέτοιο ανεδαφικό έντυπο αξιολόγησης.

Πολλά έχουν γραφεί για το εάν πρέπει ή δεν πρέπει να βαθμολογείται ο μαθητής, με σοβαρά επιχειρήματα κι από τις δυο μεριές.

Σε γενικές γραμμές οι υποστηριχτές της βαθμολογίας επικαλούνται ότι το κίνητρο του βαθμού, όταν χρησιμοποιείται με σύνεση και δεν γίνεται αυτοσκοπός, συμβάλλει στην καλύτερη επίδοση του μαθητή. Θεωρούν ότι η βαθμολογία δίνει ένα ξεκάθαρο και σύντομο μήνυμα στους γονείς για την πρόοδο των παιδιών τους. Επικαλούνται ακόμη ότι οι μαθητές πρέπει να συνηθίσουν από το Δημοτικό να βαθμολογούνται, για να είναι έτοιμοι για το Γυμνάσιο και το Λύκειο, όπου υπάρχει βαθμολογία. Υποστηρίζουν ότι η απουσία της βαθμολογίας φέρνει μια χαλαρότητα στους μαθητές.

Οι επικριτές της βαθμολογίας τονίζουν ότι η βαθμοθηρία στην οποία οδηγούνται οι μαθητές από δασκάλους και γονείς, με το ταπεινό κίνητρο του βαθμού, υποβαθμίζει τη μάθηση. Επισημαίνουν ότι οι μαθητές χαμηλών επιδόσεων πληγώνονται και μειώνεται η αυτοεκτίμησή τους. Θεωρούν ακόμη ότι με το βαθμό διαταράσσονται οι παιδαγωγικές σχέσεις δασκάλου – μαθητή.

Όταν η βαθμολογία χρησιμοποιείται δίχως παιδαγωγική ευαισθησία, με σκοπό να τιμωρήσει το μαθητή, τότε είναι αυτονόητο ότι βλάπτει. Μερικοί δάσκαλοι και καθηγητές βαθμολογούν με σαδισμό τους μαθητές. Σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να υπάρχει παρέμβαση του σχολικού συμβούλου, ώστε ο μαθητής να βαθμολογείται σύμφωνα με την επίδοσή του. Αξίζει να αναφερθεί το εξής χαρακτηριστικό παράδειγμα κακής βαθμολόγησης: Ένας μαθητής που βγήκε πρώτος σε αθλητικούς αγώνες πολλών σχολείων, βαθμολογήθηκε από το δάσκαλό του στη Γυμναστική με το χαμηλότερο βαθμό από όλους τους συμμαθητές του. Όταν ρωτήθηκε ο δάσκαλος από τον εξαγριωμένο πατέρα, γιατί το έκανε αυτό, απάντησε προκλητικά ότι αν του έβαζε 10 στη Γυμναστική, θα αυξανόταν ο μέσος όρος της βαθμολογίας του!

Άλλοι πάλι δάσκαλοι υποβαθμίζουν τη βαθμολογία βάζοντας σε όλους άριστα. Άλλοι πάλι είναι πολύ αυστηροί βαθμολογητές. Όταν συνυπάρχουν ακραίοι βαθμολογητές στο ίδιο σχολείο, δημιουργούνται προβλήματα σε μαθητές και γονείς. Άλλοι πάλι δάσκαλοι βαθμολογούν με μοναδικό κριτήριο τα δικά τους tests  που βάζουν στους μαθητές.

Προσωπικά πρέπει να ομολογήσω ότι η βαθμολογία μού δημιουργεί πρόβλημα. Ειδικά, όταν πρέπει να βαθμολογήσω μαθητές, που ενώ προσπαθούν, οι επιδόσεις τους είναι πολύ χαμηλές. Όταν η προσπάθεια δίχως επίδοση εκφραστεί με υψηλό βαθμό, οι γονείς και ο μαθητής δεν παίρνουν το σωστό μήνυμα. Και αυτό θα φανεί αργότερα στο Γυμνάσιο. Όχι λίγες φορές οι γονείς μετά τη βαθμολογία του Γυμνασίου μας ζητάνε ευθύνες, που τους αποκοιμίσαμε με τους υψηλούς βαθμούς στο Δημοτικό. Όταν η προσπάθεια δεν εκφραστεί με υψηλό βαθμό, ο μαθητής απογοητεύεται και ο γονέας εκνευρίζεται. Δηλαδή, πάλι ο δάσκαλος φταίει. Η βαθμολογία σε τέτοιες περιπτώσεις είναι «μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα».

Όταν είναι να δώσω βαθμολογία τριμήνου, βρίσκομαι σε μια σύγκρουση με τον εαυτό μου. Ο ρεαλιστικός βαθμός στενοχωρεί μαθητές, γονείς και μένα. Ο συναισθηματικός βαθμός, παραπλανεί μαθητές και γονείς.

Προσωπικά στη βαθμολογία που δίνω είμαι επιεικής, φροντίζοντας ταυτόχρονα να στέλνω κι ένα ξεκάθαρο μήνυμα. Στα βασικά μαθήματα Νέα Ελληνικά και Μαθηματικά όλων των τάξεων και στα Φυσικά της Ε΄ και ΣΤ΄ τάξης, βαθμολογώ ρεαλιστικά, ώστε να στέλνω το ακριβές μήνυμα. Στα άλλα όμως μαθήματα – που είναι και ευκολότερα – είμαι επιεικής, ώστε να ανεβαίνει ο μέσος όρος της βαθμολογίας.

Σήμερα οι δάσκαλοι (ειδικά των μικρών τάξεων, που απουσιάζει εντελώς η βαθμολογία) έχουν εφεύρει διάφορους τρόπους καθημερινής βαθμολόγησης. Αντικαθιστούν τη δεκάβαθμη αριθμητική κλίμακα με το να κολλάνε αυτοκόλλητα με κάποια εικόνα σε αυτούς που σημειώνουν καλές επιδόσεις ή βάζουν σφραγιδάκια με διάφορα σχέδια ή γράφουν τη λέξη «μπράβο» ή γράφουν το Α, Α΄, Α΄΄ ή βάζουν αστεράκια, ή …….

Δηλαδή,  οι αριθμοί αντικαταστάθηκαν με αυτοκόλλητα, αστεράκια, μπράβο…  Και οι μαθητές χαμηλών επιδόσεων πάλι δεν παίρνουν τίποτε. Πάλι αυτοί οι μαθητές, τα ίδια συναισθήματα βιώνουν, όπως τότε που βαθμολογούσαμε με την δεκάβαθμη αριθμητική κλίμακα. Γι’ αυτό και πολλοί δάσκαλοι θεωρούν τον αριθμητικό βαθμό σαν «το παλιό καλό κρασί».

Κι εδώ που τα λέμε, στην εποχή της ταχύτητας της πληροφόρησης που ζούμε, ο αριθμητικός βαθμός είναι ο συντομότερος  τρόπος να δώσεις ένα ξεκάθαρο μήνυμα σε μαθητή και γονέα. Για παράδειγμα ένας μαθητής που έχει στα Μαθηματικά 8 και στα υπόλοιπα μαθήματα 10, ο γονέας γνωρίζει τι θα του πει ο δάσκαλος πριν καν  τον συναντήσει.

Οι δάσκαλοι που είναι υπέρ της βαθμολογίας τονίζουν ότι «δεν είναι η κακή βαθμολογία που βλάπτει, αλλά η κακή συμπεριφορά του δασκάλου». Φανταστείτε το δάσκαλο να λέει στο μαθητή του: «Τέτοιος βλάκας που είσαι, αυτοί οι βαθμοί σου αξίζουν»!!! Και όταν αυτή η απαράδεχτη συμπεριφορά βρίσκει συμμάχους και τους γονείς, τότε έχουν πληγώσει την ψυχή του παιδιού δυο φορές.

Συζητώντας με δασκάλους και δασκάλες μικρών τάξεων διαπίστωσα ότι οι περισσότεροι θεωρούν τη βαθμολογία σε αυτές τις τάξεις πιο επιβεβλημένη. Τονίζουν ότι οι μαθητές κάτι θέλουν για επιβράβευση.

Παλαιότερα είχα την σταθερή άποψη ότι ένας δάσκαλος πρέπει να εφευρίσκει άλλους τρόπους για να κινεί τα ενδιαφέροντα των μαθητών και όχι τη βαθμολογία. Ειδικά στις μικρές τάξεις θεωρούσα τη βαθμολογία του μαθητή λάθος.

Σήμερα πρέπει να ομολογήσω ότι είμαι μπερδεμένος. Εκείνο που έχω ξεκαθαρίσει μέσα μου είναι ότι εάν είναι να εφαρμοστεί ένας τρόπος βαθμολόγησης στο Δημοτικό Σχολείο, πρέπει να είναι ενιαίος για όλες τις τάξεις ή έστω για τις τέσσερις μεγάλες.

Και αυτός ο τρόπος της δεκάβαθμης αριθμητικής κλίμακας συνοδευόμενος με τους ανάλογους λεκτικούς χαρακτηρισμούς δεν είναι άσχημος.

Ύστερα, η βαθμολογία με αριθμούς είναι τόσο βαθιά ριζωμένη στην Ελληνική κοινωνία, που οι γονείς όταν τους λέει ο δάσκαλος ότι το παιδί τους πήρε «Α», δεν ικανοποιούνται και θέλουν να ακούσουν και κάποιον αριθμό. Οι περισσότεροι δάσκαλοι το «Α» το επεξηγούν με 8,9,10, το «Β» με το 6,7 και το «Γ» με το 5.

Ας μη ξεχνάμε ότι τη βαθμολογία με αριθμούς, τη χρησιμοποιούμε και στη ζωή. Πόσες φορές δεν λέμε ότι η δουλειά αυτού του επαγγελματία αξίζει με 10.

Η βαθμολογία – θα το γράψω άλλη μια φορά – απαιτεί μεγάλη παιδαγωγική ευαισθησία, γι’ αυτό και ανάλογα με το πως χρησιμοποιείται ωφελεί ή βλάπτει. Αυτός είναι κι ο λόγος ότι υπάρχουν ισχυρά επιχειρήματα και από τις δυο μεριές. Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο προσπάθησε να βρει μια χρυσή τομή με την ποικιλία βαθμολόγησης, για να ικανοποιήσει όλες τις τάσεις και όλα τα γούστα, αλλά δεν βλέπω να τα έχει καταφέρει. Οι μαθητές των χαμηλών επιδόσεων με έναν άλλο τρόπο πάλι βιώνουν τα ίδια συναισθήματα. Εκείνο που καταφέρνει η σημερινή ποικιλία βαθμολόγησης είναι να θολώνει τα νερά, ώστε να μη διαμαρτύρονται οι γονείς.

Υπήρξα τόσο αντιφατικός στις απόψεις μου για τη βαθμολογία, που πέρασα από όλες τις φάσεις. Από την αριθμητική βαθμολόγηση όλων των τάξεων, πέρασα στην βαθμολόγηση μόνον των 4 τάξεων, για να καταλήξω στην άρνηση της βαθμολογίας και τη σύγχυση.

Εκείνο που με βρίσκει αντίθετο, είναι η σημερινή ποικιλία βαθμολόγησης των μαθητών. Αν ήταν στην ευχέρεια των δασκάλων – καθαρά υποθετική αυτή η σκέψη – να επιλέγει τον τρόπο επιβράβευσης των μαθητών, θα έβγαζα την βαθμολογία από την τάξη μου.

Μου πάει καλύτερα να δουλεύω δίχως το κίνητρο της βαθμολογίας. Όταν αγαπάς τη δουλειά σου, βρίσκεις πολλά κίνητρα για να κεντρίζεις τα ενδιαφέροντα των μαθητών. Δε σημαίνει όμως ότι αυτή η επιλογή που πάει σε μένα, είναι και η καλύτερη. Η απομάκρυνση της βαθμολογίας, ίσως φέρει ακόμη μεγαλύτερη χαλαρότητα στο σχολείο και οι μαθητές πηγαίνοντας στο Γυμνάσιο θα είναι ανέτοιμοι να αντιμετωπίσουν τη νέα πραγματικότητα.

Αναφέρθηκα στη βαθμολογία κι όχι στην αξιολόγηση του μαθητή, που είναι ευρύτερο θέμα, γιατί δεν ήθελα να επεκταθώ περισσότερο. Λαθεμένα μερικοί ταυτίζουν τον όρο «Βαθμολογία» με τον ευρύ όρο «Αξιολόγηση του μαθητή».

Η αξιολόγηση του μαθητή παραπέμπει και στην αυτοαξιολόγηση του δασκάλου. Ο δάσκαλος με τα δικά του κριτήρια αξιολόγησης – και όχι με τα ετοιματζίδικα που έχουμε σήμερα – πρέπει να ελέγχει και να ελέγχεται. Η ταχτική αυτή τον οδηγεί σε επανορθωτικές διδασκαλίες και επαναλήψεις. Αυτή πρέπει να είναι η φιλοσοφία της αξιολόγησης και όχι ο αυτοσκοπός της βαθμολογίας. Όσο σωστή όμως και αν είναι η φιλοσοφία αυτή, από τη στιγμή που έπεται και η βαθμολογία, αναπόφευκτα έχουμε και παρατράγουδα.

Κλείνοντας αυτήν την ενότητα αισθάνομαι να εξέφρασα τη σύγχυση που νιώθω, όταν αναφέρομαι στο θέμα της βαθμολογίας και τίποτε περισσότερο. Η ψυχή μου λέει όχι στη βαθμολογία, ενώ η λογική μου λέει ναι. Ο διχασμός αυτός με εμπόδισε να βρω μια άκρη και να εκφράσω μια σταθερή άποψη.

Νοέμβριος 2001

(Απόσπασμα από το βιβλίο του Αναστασίου Τασινού: « Δημοτικό Σχολείο το θεμέλιο της Παιδείας»)

Όταν αναφέρω τη φράση πολλαπλό βιβλίο, το μυαλό μου πάντα πηγαίνει στα χρόνια που ήμουν μαθητής του δημοτικού.

Τότε τα σχολικά βιβλία δεν τα χορηγούσε δωρεάν το κράτος, αλλά τα αγοράζαμε από το εμπόριο. Χρόνια δύσκολα για να μπορέσεις να αγοράσεις μια σειρά ολοκαίνουρια βιβλία. Τα περισσότερα βιβλία των μαθητών ήταν μεταχειρισμένα, λίγο βρώμικα και σε μερικά έλειπαν σελίδες. Κάπου-κάπου έβλεπες και κανένα ξέμπαρκο ολοκαίνουριο βιβλίο για να μας θυμίζει, πως ήταν κάποτε και τα δικά μας. Άλλοι πάλι μαθητές δεν είχαν καθόλου βιβλία.

Η προμήθεια των βιβλίων γινόταν από τα μεγαλύτερα αδέλφια μας ή από τους μεγαλύτερους μαθητές, που τα αγοράζαμε σε πολύ χαμηλή τιμή. Το γεγονός αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να υπάρχουν στο ίδιο μάθημα διαφορετικά βιβλία.

Θυμάμαι στην Ιστορία των «Νεοτέρων Χρόνων», κυκλοφορούσαν στην τάξη μου, όταν ήμουν μαθητής στο Δημοτικό, 3 με 4 διαφορετικά βιβλία. Το δικό μου βιβλίο ήταν πολύ παλιάς έκδοσης και δεν υπήρχε άλλο όμοιό του στην τάξη. Έλλειπαν οι πρώτες σελίδες και πάντα φανταζόμουν πως να ήταν το εξώφυλλό του.

Πολλές φορές διαβάζαμε και τα βιβλία των συμμαθητών μας για να δούμε τι έλεγαν πάνω στο ίδιο θέμα. Αυτές οι διαφορετικές γραφές προκαλούσαν προβληματισμό και διάλογο στην τάξη. Ακόμη ηχούν στα αυτιά μου οι φράσεις: «Εμένα το βιβλίο μου γράφει κάτι που δεν υπάρχει στο δικό σας». «Εμένα δεν το γράφει καθόλου αυτό το γεγονός». «Εμένα το γράφει κάπως διαφορετικά». «Εμένα έχει ωραίες εικόνες»…

Παρ’ όλο ότι οι διαφορές αυτές αφορούσαν τη μορφή κι όχι την ουσία του περιεχομένου, ο προβληματισμός υπήρχε. Φανταστείτε να υπήρχαν διαφορετικές απόψεις πάνω στα ίδια θέματα πόσο εντονότερος θα ήταν ο προβληματισμός.

Αν ο δάσκαλος σ’ αυτούς τους προβληματισμούς των μαθητών, τους βοηθάει να κατανοήσουν ότι για το ίδιο θέμα υπάρχουν διαφορετικές οπτικές γωνίες, τότε ελευθερώνει τη σκέψη τους. Αγγίζει την ουσία του κάθε θέματος, εφόσον αφήνει ανοιχτά παράθυρα και για άλλες απόψεις, που δεν έχουν ακόμη ερευνηθεί.

Αυτή την ποικιλία βιβλίων στο μάθημα της Ιστορίας ήταν κάτι που δεν ξέχασα ποτέ. Και αυτήν την εικόνα έχω πάντα στο μυαλό μου, όταν ακούω τη φράση «πολλαπλό βιβλίο».

Μου έκανε μεγάλη εντύπωση ότι στο σημερινό βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ τάξης «Στα νεότερα χρόνια», που διδάσκεται η επανάσταση του 1821, απουσιάζουν και ως απλή αναφορά οι φράσεις: «Ιστορικό λάβαρο» και «Μοναστήρι της Αγίας Λαύρας». Στα χρόνια τα δικά μας η Αγία Λαύρα, με το ιστορικό λάβαρο, ήταν ένα σύμβολο της επανάστασης. Σήμερα για να μην υπάρχει ούτε ως απλή αναφορά στο βιβλίο, σημαίνει ότι οι συγγραφείς έχουν άλλη άποψη. Γιατί όμως δεν μας τη γράφουν να τη μάθουμε και εμείς;

Γιατί κορυφαίες στιγμές του αγώνα, όπως η Αλαμάνα, το Χάνι της Γραβιάς, το Βαλτέτσι, να περνάνε όλες μαζί στα ψιλά γράμματα στην ίδια και μοναδική διδακτική ώρα; Πώς να υπάρξει έτσι ουσιαστική αφομοίωση των κορυφαίων στιγμών της θυσίας των Ελλήνων για την Ελευθερία; Κι αυτές οι στιγμές – μπρος στο θάνατο – είναι που διαπαιδαγωγούν τους μαθητές. Όλες οι άλλες έπονται. Σε αυτήν την επισήμανση των δασκάλων οι συγγραφείς έδωσαν την απάντηση ότι έγραψαν Ιστορία και όχι Πολεμική Ιστορία, που υπήρχε παλαιότερα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, όμως, ότι αυτή η Πολεμική Ιστορία, όπως απαξιωτικά την αποκάλεσαν, είχε το δικό της μερτικό στη διαπαιδαγώγηση των αγωνιστών του 1940. Όταν σχεδόν όλη η Ευρώπη θεωρούσε το φασιστικό άξονα αήττητο, η μικρή Ελλάδα ήταν, που έδινε τα μεγάλα μαθήματα ηρωισμού και θυσίας. Μαθήματα, που σήμαναν την έναρξη του μεγάλου αγώνα των συμμαχικών δυνάμεων για την απελευθέρωση της Ευρώπης.

Οι μικροί μαθητές έχουν ανάγκη από ηρωικά πρότυπα, που σήμερα περνάνε στα πολύ ψιλά γράμματα των βιβλιοτετραδίων  της Ιστορίας. Οι ανούσιες τυποποιημένες ασκήσεις που συνοδεύουν κάθε διδακτική ενότητα, αποπροσανατολίζουν τους μαθητές και τους δασκάλους από την ουσία του μαθήματος.

Τα ίδια γίνονται και στην Ιστορία της Δ΄ και Ε΄ τάξης. Κορυφαίες διδακτικές ενότητες,  όπως ο Μαραθώνας, οι Θερμοπύλες, η γέννηση της Δημοκρατίας με τον Κλεισθένη, ο Χρυσούς Αιώνας του Περικλή, ο Κων/νος Παλαιολόγος, η Άλωση της Πόλης, εμποδίζονται να αναδειχθούν από τις τυποποιημένες ασκήσεις των βιβλιοτετραδίων.

Τα ίδια και στην Ιστορία της Γ΄ τάξης. Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια έχασαν τη μαγεία τους από τις ασκήσεις και από τον πολύ σύντομο τρόπο που παρουσιάζονται. Πολλοί παλιοί δάσκαλοι, όταν τους δίνεται ευκαιρία, αναπολούν με καλά λόγια τα παλιά βιβλία της ελευθερίας.

Τώρα τελευταία έχουν διαχωρίσει τα βιλιοτετράδια της Ιστορίας (Δ΄ – Ε΄ – ΣΤ΄) σε δύο μέρη (βιβλίο – τετράδιο εργασιών). Αυτό όμως δεν σημαίνει τίποτε, από τη στιγμή που το περιεχόμενο είναι ακριβώς το ίδιο. Μόνο στην Γ΄ τάξη παρέμεινε ενιαίο το βιβλιοτετράδιο της Ιστορίας.

Και μη μου πει κανείς ότι αυτά τα γεγονότα της Ιστορίας που προανέφερα, δεν κάνουν για τη σημερινή εποχή της Πολυπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Οι άνθρωποι που αγωνίζονται για την Ελευθερία, την Δημοκρατία και την Αξιοπρέπεια δεν έχουν μία μόνον πατρίδα. Γίνονται σύμβολα για όλες τις πατρίδες, για όλα τα παιδιά του κόσμου. Θα μου πείτε λαμπροί αγωνιστές υπάρχουν και στις ιστορίες των άλλων χωρών. Ναι, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι θα παγκοσμιοποιήσουμε τη διδακτέα ύλη της Ιστορίας και των Νέων Ελληνικών, βάζοντας κείμενα για όλα τα γούστα των μεταναστών. Υπάρχει και το μάθημα της Γεωγραφίας για να αναφέρονται σε γενικές γραμμές τα αξιοσημείωτα γεγονότα και τα έργα πολιτισμού των άλλων χωρών.

Για κανένα λόγο η Παιδεία μας δεν πρέπει να χάσει την Ελληνοκεντρικότητά της. Αν γίνει αυτό, ειδικά σήμερα εν όψει της Παγκοσμιοποίησης, θα είναι το μεγάλο  λάθος της Εκπαίδευσης.

Σε όσα σχολεία υπάρχει αυξημένος αριθμός αλλοδαπών μαθητών, που έχουν σοβαρά προβλήματα με τη γλώσσα, θα πρέπει να λειτουργεί παράλληλη τάξη για το μάθημα των Νέων Ελληνικών για να μην την πληρώνουν οι Έλληνες μαθητές. Ο δάσκαλος όταν έχει μαθητές δύο ταχυτήτων – την ίδια στιγμή στην τάξη του – δεν μπορεί να κάνει σωστά τη δουλειά του. Επίσης παράλληλη τάξη Νέων Ελληνικών πρέπει να λειτουργεί και σε όσα σχολεία υπάρχουν τσιγγάνοι μαθητές με σοβαρά μαθησιακά προβλήματα.

Μετά από αυτή την παρένθεση επανέρχομαι ξανά στο θέμα μου.

Έχω ακούσει μερικούς να λένε πολλαπλό βιβλίο τη δυνατότητα να επιλέγει ο δάσκαλος από 3-4 εγκεκριμένα βιβλία του Υπουργείου Παιδείας. Μα και με αυτόν τον τρόπο στο ένα βιβλίο πάλι οδηγούμαστε, με την μόνη διαφορά ότι το επιλέγει ο δάσκαλος από μια σειρά προεπιλεγμένων βιβλίων. Βέβαια, το γεγονός αυτό είναι πολύ καλύτερο από το υπάρχον, αλλά δεν έχει σχέση με την έννοια του πολλαπλού βιβλίου.

Πολλαπλό βιβλίο – θα το γράψω άλλη μια φορά – για μένα είναι η συνύπαρξη στο ίδιο μάθημα διαφορετικών βιβλίων στα χέρια των μαθητών. Και επειδή  είναι δύσκολο να γίνει μια τέτοια διανομή βιβλίων – κάτι που η ανέχεια το είχε επιβάλει μερικές φορές στο παρελθόν – ας γίνει κάτι πιο απλό και εφικτό: Στο ίδιο βιβλίο να συνυπάρχουν για το ίδιο θέμα διαφορετικές απόψεις, προσεγγίσεις και αναλύσεις διαφορετικών συγγραφέων και επιστημόνων. Και για να μην είναι ογκώδες ένα τέτοιο βιβλίο, μπορεί να χωρίζεται σε δύο τεύχη. Εξυπακούεται όμως ότι προϋποθέτει στην εφαρμογή του ανοιχτή σκέψη των δασκάλων, ώστε να σέβονται τη συνύπαρξη διαφορετικών απόψεων. Και αυτό το διαφορετικό να περνάει στους μαθητές και όχι ό,τι τους αρέσει περισσότερο.

Οι δάσκαλοι, όμως, σήμερα είναι εθισμένοι στην «αυθεντία» και την μεθοδολογία του ενός βιβλιοτετραδίου και ένα τέτοιο πολλαπλό βιβλίο, δεν ξέρω κατά πόσο θα το αποδεχτούν. Όμως κάθε αρχή και δύσκολη. Τα σεμινάρια των σχολικών συμβούλων θα βοηθήσουν στην ενημέρωσή τους.

Έτσι καλλιεργείται η κριτική ικανότητα και η ελευθερία στη σκέψη των μαθητών. Η μία και μοναδική άποψη, που υπάρχει σήμερα στα βιλιοτετράδια και έχει το προνόμιο της αποκλειστικότητας και της κυριαρχίας στη σκέψη των μαθητών, πρέπει να υποχωρήσει.

Θέλουμε μαθητές από τη μικρή ηλικία να μάθουν «να συλλογιούνται ελεύθερα, για να συλλογιούνται καλά», όπως έλεγε και ο Ρήγας Φεραίος.

Το θέμα του πολλαπλού βιβλίου έχει και μία άλλη διάσταση παλαιάς συνταγής: Αν σταματήσει το κράτος τη δωρεάν διανομή βιβλίων – κάνοντας εξαίρεση μόνον για τους άπορους και πολύτεκνους μαθητές με ειδικό χρηματικό επίδομα – αυτόματα εισάγεται το πολλαπλό βιβλίο στα σχολεία. Το Υπουργείο Παιδείας αρκεί να προκηρύξει ένα διαγωνισμό, επιλέγοντας τρία ή τέσσερα ποιοτικά βιβλία για κάθε μάθημα. Απαραίτητη προϋπόθεση για όλα τα διαγωνιζόμενα βιβλία θα είναι να έχουνε την ίδια διάταξη της ύλης και τους ίδιους τίτλους στις διδακτικές ενότητες, ώστε να μη δημιουργείται σύγχυση στους μαθητές από την ταυτόχρονη χρησιμοποίησή τους. Και τα βιβλία αυτά να βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων και να πωλούνται με έκπτωση, την οποία να επιχορηγεί το κράτος.

Οι εκδότες ωθούμενοι από τον ανταγωνισμό και το κέρδος θα προσέχουν και θα ανανεώνουν τα βιβλία και μάλιστα με μηδέν έξοδα για το κράτος. Δηλαδή, θα έχουμε και καλύτερα βιβλία και μεγάλη οικονομία δημοσίου χρήματος. Το Υπουργείο Παιδείας, αρκεί να βάλει αυστηρές προδιαγραφές πρόκρισης ενός σχολικού βιβλίου και μετά όλα θα πάρουν το δρόμο τους.

Τέτοιες όμως προτάσεις τη στιγμή που κυριαρχεί το παραμύθι και ο λαϊκισμός – ότι δηλαδή έτσι καταργείται η «δωρεάν παιδεία» – χαρακτηρίζονται, «ελαφρά τη καρδία», αντιλαϊκές και αντιδραστικές. Και αναρωτιέμαι : Το ένα και μοναδικό δωρεάν βιβλιοτετράδιο, που κυριαρχεί σήμερα στη σκέψη των μαθητών, είναι δημοκρατικό;;;

Το χρηματικό ποσό που θα δίνει ο γονέας με την έναρξη της σχολικής χρονιάς για την αγορά βιβλίων – που έδινε και σε παλαιότερες δύσκολες εποχές – είναι ψίχουλα, μπρος στα εκατομμύρια δραχμές που δαπανά για τα φροντιστήρια, που σηκώνουν σήμερα κύριο βάρος της μάθησης, κυρίως στη Μέση Εκπαίδευση.

Είμαι υπέρ μιας τέτοιας διανομής βιβλίων, όπως την προανέφερα, σε όλες τις βαθμίδες της Εκπαίδευσης, γιατί ανεβάζει την ποιότητα. Τα χρήματα των απλών ανθρώπων θα πιάνουν τόπο, με την προϋπόθεση βέβαια ότι το Υπουργείο Παιδείας θα κάνει σωστές επιλογές στους διαγωνισμούς βιβλίων, ώστε να μη παίζονται εμπορικά και άθλια παζάρια σε βάρος της ποιότητας και αποθαρρύνονται άξιοι συγγραφείς.

Μακάρι να μπορούσε το κράτος να κάνει μια τέτοια ποιοτική διανομή βιβλίων, αλλά δεν μπορεί. Και αυτό όσο πιο γρήγορα γίνει αποδεχτό, τόσο το καλύτερο για τη Δημόσια Εκπαίδευση.

Από το Μάιο του 2001, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο έχει κυκλοφορήσει δύο καινούργια βιβλία στα Φυσικά της Ε΄ τάξης. Ο Σύλλογος Διδασκόντων κλήθηκε να αποφασίσει ποιο από τα δύο βιβλία θα επιλέξει για την  επόμενη σχολική χρονιά (2001-2002). Δηλαδή δε δόθηκε η δυνατότητα στο δάσκαλο της Ε΄ τάξης να επιλέξει ο ίδιος το βιβλίο, που θα ήθελε να δουλέψει με την τάξη του. Άλλοι αποφάσισαν γι’ αυτόν. Και αυτή η περίεργη ιστορία βαπτίστηκε πολλαπλό βιβλίο. Μα είναι σοβαρά πράγματα αυτά; Τέτοια λογική είναι ακατανόητη και το χειρότερο περιφρονεί και προσβάλλει την προσωπικότητα του δασκάλου της Ε΄ τάξης. Τέτοια «πολλαπλά βιβλία» – αν ακολουθήσουν και σε άλλα μαθήματα – δε βλέπω να περπατάνε, γιατί εκτός του ότι είναι πολυδάπανα, πάλι καταλήγουμε στο ένα και μοναδικό βιβλίο.

Παίρνοντας στα χέρια μου τα δύο καινούργια βιβλία Φυσικών, έκανα την εξής πειραματική σκέψη: Θα ήθελα στην τάξη μου μια μικρή ομάδα πέντε ατόμων να δουλεύει με το βιβλίο «Φυσικές Επιστήμες» και οι υπόλοιποι μαθητές με το βιβλίο «Ερευνώ και Ανακαλύπτω». Το δεύτερο βιβλίο μου φάνηκε πιο ρεαλιστικό για τη σημερινή σχολική πραγματικότητα.

Με γοήτευσε η ιδέα ότι στα χέρια των μαθητών μου θα βρεθούν δύο διαφορετικά βιβλία και θα ήθελα – εκτός των άλλων – να καταγράψω και μερικές παρατηρήσεις. Εκ των υστέρων, βέβαια, έμαθα ότι όχι μόνον αυτό δεν μπορώ να κάνω, αλλά ούτε καν να επιλέξω το βιβλίο που μου αρέσει περισσότερο.

Στη διδασκαλία ενός επιστημονικού μαθήματος, όπως είναι τα Φυσικά, πρέπει να πω  ότι τα συγκεκριμένα βιβλία, αν μπουν ταυτόχρονα στην τάξη, θα δημιουργήσουν πολλά πρακτικά προβλήματα σε όλους. Το κάθε βιβλίο έχει τη δικιά του μεθοδολογία, τις δικές του ασκήσεις, ερωτήσεις και εικόνες, τα δικά του πειράματα και δε σχεδιάστηκαν ως προς τη διάταξη της ύλης για να χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα στην τάξη.

Απαιτούνται νομίζω δύο προϋποθέσεις για την είσοδο στην τάξη διαφορετικών βιβλίων για το ίδιο μάθημα. Πρώτη προϋπόθεση – όπως προανέφερα – είναι να έχουν τα βιβλία την ίδια διάταξη της ύλης, ώστε να αποφεύγεται η σύγχυση μεταξύ των μαθητών. Και δεύτερη προϋπόθεση είναι να γίνει επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στο πολλαπλό βιβλίο, ώστε να είναι έτοιμοι να το αποδεχθούν. Η ύπαρξη διαφορετικών βιβλίων για το ίδιο μάθημα, ελευθερώνει τη σκέψη των μαθητών και των εκπαιδευτικών και τους απαλλάσσει από την «αυθεντία» της μιας και μοναδικής άποψης, ανατρέποντας πολλούς δογματισμούς.

Αν όμως ο δάσκαλος δεν μπορεί ή δε θέλει να δουλέψει με διαφορετικά βιβλία στο ίδιο μάθημα, να μπορεί να συστήνει στους μαθητές το βιβλίο στο οποίο αυτός θα στηρίζει τη διδασκαλία του. Και αν κάποιος μαθητής επιμένει σε κάποιο άλλο εγκεκριμένο βιβλίο να το αποδέχεται.

Μόνον στο μάθημα των Νέων Ελληνικών θα πρέπει οι μαθητές της τάξης να έχουν τα ίδια κείμενα στα χέρια τους. Τα βιβλία των Νέων Ελληνικών πρέπει να είναι μικρές ανθολογίες της πλούσιας λογοτεχνικής μας κληρονομιάς.

Πιστεύω ότι η είσοδος ενός τέτοιου πολλαπλού βιβλίου σε όλες τις βαθμίδες Εκπαίδευσης είναι μια επαναστατική πράξη, που θα απελευθερώσει πολλές δυνάμεις εκπαιδευτικών και μαθητών, που σήμερα είναι παγιδευμένες από τη μονολιθικότητα του ενός βιβλίου.

Θα ήθελα να αναφερθώ και στο καινούργιο Ανθολόγιο με τίτλο «Με λογισμό και μ` όνειρο» που κυκλοφόρησε το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, το Σεπτέμβριο του 2001, για την Ε` και ΣΤ` τάξη.

Επειδή το Ανθολόγιο είναι ένα πολλαπλό βιβλίο ομάδας συγγραφέων και ποιητών, γι` αυτό και οι σκέψεις μου αυτές τοποθετήθηκαν σε αυτή την ενότητα.

Το νέο Ανθολόγιο είναι ένα ωραίο και σύγχρονο βιβλίο. Περιέχει μια ποικιλία από λογοτεχνικά κείμενα, παλαιά και σύγχρονα. Η Παιδική Λογοτεχνία για πρώτη φορά παίρνει το μερίδιο που της αναλογεί. Το 1/6 από τα κείμενα αυτά ανήκουν στην ξένη Λογοτεχνία. Έτσι το μάθημα των Νέων Ελληνικών παίρνει ευρύτερες διαστάσεις, δίχως να χάνεται η ελληνοκεντρικότητά του.

Τα κείμενα είναι ταξινομημένα σε έντεκα βασικές θεματικές ενότητες, γεγονός που δίνει τη δυνατότητα στο δάσκαλο, ανάλογα της επικαιρότητας, του προγραμματισμού και των ενδιαφερόντων των μαθητών του, να επιλέγει αυτό που ταιριάζει καλύτερα τη δεδομένη στιγμή. Σε αυτές, όμως, τις θεματικές ενότητες θα έπρεπε να υπάρχει και άλλη μια, που να αναφέρεται στον αθλητισμό και τους Ολυμπιακούς Αγώνες από την Αρχαία Ελλάδα μέχρι σήμερα. Ο αθλητισμός παίζει τόσο σημαντικό ρόλο στη ζωή μας, ειδικά των μικρών παιδιών, που δεν μπορούμε να τον αγνοούμε. Δεν περίμενα, εν όψει μάλιστα των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας του 2004 ότι θα έλειπε μια τόσο βασική ενότητα.

Το καινούργιο που φέρνει το νέο Ανθολόγιο είναι ότι κάθε κείμενο συνοδεύεται από τρεις έως τέσσερις βασικές καινοτομίες, που δεν περιορίζουν την ελευθερία του δασκάλου στη διδακτική προσέγγιση.

Α) Οι ερωτήσεις-δραστηριότητες, που υπάρχουν στο κίτρινο πλαίσιο, βοηθούν τόσο στην ανάλυση και εξέλιξη του μαθήματος, όσο και στην καλύτερη επικοινωνία των μαθητών και του δασκάλου με το συγγραφέα. Η καινοτομία αυτή δεν είναι δεσμευτική^. ο δάσκαλος, αν το επιθυμεί, μπορεί να κάνει τις δικές του επιλογές.

Β) Η ερμηνεία των ιδιωματισμών και των δύσκολων λέξεων γίνεται πάνω στην ίδια σελίδα που τις συναντάμε. Το ανάλογο αστεράκι (πάνω και δεξιά από τη δύσκολη λέξη) μας παραπέμπει στο κάτω μέρος της σελίδας, όπου υπάρχει η ερμηνεία της. Αυτό είναι πολύ πρακτικό, γιατί έτσι δε χάνεται πολύτιμος χρόνος με το να ανατρέχουν οι μαθητές σε ένα γενικό ευρετήριο αγνώστων λέξεων, όπως γινόταν παλαιότερα.

Γ) Η σύντομη βιογραφία του συγγραφέα που ακολουθεί κάθε κείμενο είναι απαραίτητη. Αυτές τις πληροφορίες, που παλαιά οι μαθητές έπαιρναν μόνον από τις εγκυκλοπαίδειες – με την προϋπόθεση βέβαια ότι υπήρχε η παρότρυνση του δασκάλου – σήμερα είναι κτήμα όλων. Επίσης το φωτογραφικό πορτραίτο του συγγραφέα ζωντανεύει το σύντομο βιογραφικό του σημείωμα.

Δ) Ο εισαγωγικός κατατοπιστικός πρόλογος , που υπάρχει στα μισά περίπου κείμενα του Ανθολογίου, τον θεωρώ πολύ βασικό. Βοηθάει το δάσκαλο και τους μαθητές για μια καλύτερη και πληρέστερη ανάλυση. Μερικοί πρόλογοι μάλιστα κατατάσσουν το κείμενο στο συγκεκριμένο χωροχρόνο, δίνοντας πρόσθετες πληροφορίες για το περιεχόμενο που θα ακολουθήσει. Έτσι κεντρίζεται περισσότερο το ενδιαφέρον των μαθητών για μια ενεργητικότερη συμμετοχή στο μάθημα. Γι` αυτό και νομίζω ότι ανάλογος πρόλογος θα έπρεπε να υπάρχει σε όλα τα κείμενα και όχι στα μισά που επέλεξε η συνταχτική ομάδα.

Με το παλαιό Ανθολόγιο μας καθόριζαν ποια κείμενα θα κάνουμε και πότε θα τα κάνουμε! Δώδεκα μάλιστα από αυτά τα είχαν εντάξει στα επαναληπτικά tests, με αποτέλεσμα να υποβαθμίζουν τον ουσιαστικό ρόλο του Ανθολογίου, που είναι η αισθητική απόλαυση των κειμένων.

Το νέο Ανθολόγιο είναι ένα πολύ λειτουργικό και πλήρες βιβλίο, που δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές να απολαύσουν αισθητικά τα κείμενα και να αναλάβουν δημιουργικές πρωτοβουλίες. Είναι έτσι δομημένο το βιβλίο, που δεν έχει την ανάγκη από άλλα δεκανίκια για να σταθεί στην τάξη. Για παράδειγμα ένα βοηθητικό βιβλίο του δασκάλου, προσαρμοσμένο σε αυτό το Ανθολόγιο, το θεωρώ περιττό. Αξίζει να σημειωθεί ότι και τα σημερινά βιβλία του δασκάλου ελάχιστοι τα χρησιμοποιούν. Δε θέλουν αυτή τη φορμαλιστική-ασφυκτική καθοδήγηση  που τους παρέχουν.

Στο τέλος του Ανθολογίου υπάρχουν ακόμη δύο βασικές καινοτομίες :

Η πρώτη είναι ότι για κάθε κείμενο ξεχωριστά υπάρχουν βιβλιογραφικές πληροφορίες για την ταυτότητά του. Επίσης σε μερικά κείμενα προτείνονται και διάφορες δραστηριότητες, όπως για παράδειγμα το άκουσμα κάποιας μουσικής, η ανάγνωση κάποιου λογοτεχνικού βιβλίου κ.τ.λ. Οι πληροφορίες αυτές βοηθάνε τα παιδιά να πάνε πιο μακριά τα ενδιαφέροντά τους. Με τη κατάλληλη παρότρυνση των δασκάλων και των γονέων ανοίγονται νέοι ορίζοντες. Οι μαθητές ωθούμενοι από αυτές τις σελίδες μπορούν άνετα να οδηγηθούν σε ένα βιβλιοπωλείο και να επιλέξουν θαυμάσια λογοτεχνικά βιβλία. Με λίγα λόγια η καινοτομία αυτή είναι ένας οδηγός λογοτεχνικού βιβλίου για παιδιά.

Παλαιότερα δεν υπήρχε η δυνατότητα για τους μαθητές να βρούνε, τόσο άνετα, το κάτι παραπάνω που ζητούσε η ψυχή τους. Τη δικαιολογημένη αυτή αδυναμία των δασκάλων και των γονέων να προτείνουν συγκεκριμένα αξιόλογα βιβλία, έρχεται σήμερα να καλύψει η σπουδαία αυτή  καινοτομία.

Η άλλη καινοτομία – και με αυτήν κλείνει το Ανθολόγιο – είναι το γενικό ευρετήριο δύσκολων όρων και εννοιών, που βοηθάει μαθητές και δασκάλους για ακόμη ποιοτικότερη διδασκαλία.

Όσο για την εικονογράφηση του Ανθολογίου έχω να πω ότι είναι η καλύτερη που έχω δει σε σχολικό βιβλίο. Και πώς να μην είναι, όταν οι πίνακες ζωγραφικής που συνοδεύουν τα κείμενα ανήκουν σε κορυφαίους ζωγράφους. Υπάρχει μάλιστα και ένα σύντομο βιογραφικό τους σημείωμα σε ένα καρτελάκι δίπλα από τους πίνακες ζωγραφικής, που ικανοποιεί την περιέργεια των μαθητών για τους σπουδαίους αυτούς καλλιτέχνες.

Ακόμη οι φωτογραφίες, τα σκίτσα, οι γελοιογραφίες, οι διάφορες εικόνες, κ.τ.λ., είναι τόσο πολύ προσεγμένα, που ζωντανεύουν τα κείμενα.

Τέτοιας ποιότητας βιβλία έχει ανάγκη η Δημοτική Εκπαίδευση. Δεν θα ήταν καθόλου υπερβολή, αν έλεγα ότι είναι το καλύτερο Ανθολόγιο που μπήκε στο Δημοτικό σχολείο. Οι μικροελλείψεις που πιο πάνω ανέφερα, δε μειώνουν την αξία του βιβλίου, που σεβάστηκε – θα το γράψω άλλη μια φορά – την ελευθερία του δασκάλου στη διδακτική προσέγγιση.

Με μεγάλο ενδιαφέρον περιμένω από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και την κυκλοφορία του πολυθεματικού βιβλίου για την Στ` Δημοτικού. Το βιβλίο αυτό είναι έμπνευσης του προέδρου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Σταμάτη Αλαχιώτη. Διαβάζοντας μια σχετική συνέντευξή του στην Ελευθεροτυπία (9-10-2001) μου άφησε πολλές ελπίδες για το περιεχόμενο του βιβλίου. Συμμετέχουν 50 διακεκριμένοι συγγραφείς, καταξιωμένοι στο χώρο τους. Όσο για τον τρόπο διδασκαλίας του πολυθεματικού βιβλίου,  ο πρόεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου μας πληροφορεί ότι ξεφεύγει από τις καθιερωμένες φόρμες που υπάρχουν στα άλλα μαθήματα. Επίσης μου έκανε εντύπωση οι θεματικές ενότητες του βιβλίου: «Πολιτισμός, Περιβάλλον και Οικολογία, Υγεία και Διατροφή, Αγωγή Καταναλωτή, Οικονομία, Οικογενειακό Περιβάλλον, Σχολική Ζωή, Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, Ναρκωτικά, Αθλητισμός, Ολυμπιακό Ιδεώδες, Κυκλοφοριακή Αγωγή, Επιστήμες και Τεχνολογία». Εμπεριέχονται, δηλαδή, θέματα διαχρονικά και σύγχρονα. Διαισθάνομαι από τη συνέντευξη που διάβασα ότι πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα καινοτομία. Αρκεί να υπάρξει θετική ανταπόκριση από τους δασκάλους και τους σχολικούς συμβούλους, ώστε το βιβλίο αυτό να γίνει ένα καλό εργαλείο μάθησης, πληροφόρησης και προβληματισμού στα χέρια των μαθητών. Βέβαια όλα κρίνονται στην πράξη.

Νοέμβριος 2001

Απόσπασμα από το βιβλίο του  Αναστασίου Τασινού “Δημοτικό Σχολείο το θεμέλιο της Παιδείας”

Ζούμε στην εποχή της τεχνολογίας, των μέσων μαζικής ενημέρωσης (ΜΜΕ), της μανίας του καταναλωτισμού, της πληροφορικής και του Internet. Εποχή συνεχών εκπτώσεων των ηθικών αξιών από τη μια και συνεχών απομυθοποιήσεων και πρωτόγνωρων επιλογών από την άλλη. Ανεξέλεγκτη η παντοδυναμία των ΜΜΕ πλανάται πάνω απ’ τα κεφάλια μας, αφήνοντας μια αίσθηση μοναξιάς. Εποχή εικονική και μεταβατική, που δεν ξέρουμε που θα μας βγάλει. Δάσκαλοι και γονείς όχι λίγες φορές σηκώνουν ψηλά τα χέρια, νιώθοντας αδύναμοι στην άνιση μάχη με την τηλεόραση. Νομίζουμε πως διαπαιδαγωγούμε τα παιδιά, τους ακούμε συχνά να λένε. Η κοινωνία μας φάνηκε ανήμπορη προς το παρόν να χειραγωγήσει θετικά το τρομερό αυτό  μέσον. Αποτέλεσμα μικροί και μεγάλοι να υφίστανται αρνητικές επιδράσεις.

Η υποβάθμιση των τηλεοπτικών προγραμμάτων βρίσκεται σε έξαρση. Τα ανόητα τηλεπαιχνίδια από τη μια, η βία και τα πορνό από την άλλη, αποβλακώνουν καθημερινά μικρούς και μεγάλους. Το δελτίο ειδήσεων έγινε αυστηρώς ακατάλληλο δι’ ανηλίκους. Το τι ζημιά γίνεται στις παιδικές ψυχές με το να καθορίζονται τα πάντα απ’ τη χυδαία φράση «αυτό πουλάει», κανείς δεν ξέρει. Αργότερα θα φανούν πιο έντονα τα ερείπια και οι κατεστραμμένες ψυχές της σημερινής ανευθυνότητας.

Ο κατ’ εξοχήν φιλελεύθερος φιλόσοφος του αιώνα μας, Καρλ Πόππερ, δεν δίστασε να μιλήσει για την ανάγκη να τεθούν φραγμοί στην ανεξέλεγκτη δύναμη της τηλεόρασης. Μου άρεσε πολύ η ιδέα του για δημιουργία «Ινστιτούτου Τηλεόρασης», όπου θα είναι εγγεγραμμένοι όλοι όσοι ασχολούνται με την τηλεόραση. Θα γίνονται σειρά μαθημάτων για τους υποψηφίους και στη συνέχεια εξετάσεις. Οι επιτυχόντες θα δίνουν όρκο – όπως οι γιατροί – και μετά θα ασκούν το επάγγελμα. Οι επίορκοι θα εξοστρακίζονται από την ίδια την κοινότητα του Ινστιτούτου και θα τους αφαιρείται η άδεια ασκήσεως του επαγγέλματος. Πράγματι είναι θαυμάσια ιδέα. Εμπεριέχει και αξιοκρατία και αυτολογοκρισία. (Όχι λογοκρισία, γιατί μετά ποιος θα μας φυλάξει απ’ τους φύλακες).

Ο συγγραφέας-επικοινωνιολόγος, Ουμπέρτο Έκο, ανησυχώντας για την παραμόρφωση των ανθρωπίνων σχέσεων από την τηλεόραση, πρότεινε σαν αρχή μια φορά την εβδομάδα να σταματούν οι πομποί να εκπέμπουν.

Η ταχύτητα με την οποία εναλλάσσονται εικόνες και πληροφόρηση είναι τόσο μεγάλη, που ο άνθρωπος δεν προλαβαίνει να αισθανθεί και να βιώσει τα γεγονότα. Έτσι το ένα κενό διαδέχεται το άλλο. Αυτό είναι και το τίμημα της εποχής μας, που λίγο-πολύ πληρώνουμε τοις μετρητοίς όλοι μας. Αυτό δε σημαίνει όμως ότι θα μείνουμε με σταυρωμένα χέρια. Η δυνάμωση της Παιδείας μας πρέπει να είναι η απάντησή μας. Και από αυτήν την Εθνική προσπάθεια δεν πρέπει να λείψει κανείς.

«Ο καθείς και με τα όπλα του» μας δίδαξε ο Ελύτης. Μας αξίζει το παρόν και το μέλλον της Ελλάδας να είναι αντάξιο της Ιστορίας μας. Καμιά όμως βελτίωση δεν μπορεί να γίνει δίχως την ενίσχυση του ρόλου του δασκάλου. Αυτός αποτελεί τον κινητήριο μοχλό όλων των μεταρρυθμίσεων κι αν αδρανοποιηθεί – κάτι που έγινε σήμερα – τίποτε δεν κινείται. Στη σημερινή εποχή που ζούμε κάπου ο ρόλος του δασκάλου υποτιμήθηκε και θεωρείται «ρετρό». Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πληροφορική και η τεχνολογία βοηθάνε τους μαθητές να πάνε πιο μακριά στη γνώση και στο μέλλον θα πάρουν σίγουρα το μέρος του χρόνου που τους αναλογεί. Δεν μπορώ να φανταστώ το Δημοτικό σχολείο του μέλλοντος, δίχως το μάθημα της πληροφορικής για τις μεγάλες τάξεις στο ωρολόγιο πρόγραμμα. Στο μέλλον πιστεύω ότι δε θα λείψουν και οι ειδικοί τίτλοι σπουδών, που θα χορηγούν τα Πανεπιστήμια γι’ αυτούς που θα επιλέγουν την φοίτηση μέσω του Internet.

Η πληροφόρηση θα απογειώσει το σχολείο με το Internet. Οι μαθητές θα έχουν πρόσβαση σε παγκόσμια ηλεκτρονική βιβλιοθήκη και θα επικοινωνούν με συνομήλικούς τους απ’ όλα τα σημεία του πλανήτη. Άλλοι πάλι λένε ότι στο μέλλον ίσως οι μαθητές θα συνδέονται από το σπίτι τους με το δίκτυο του σχολείου και χωρίς να δηλώνουν υποχρεωτικά παρουσία στην τάξη, θα επιλέγουν το εκπαιδευτικό πρόγραμμα και τον καθηγητή της αρεσκείας τους.

Η αμερικανίδα ιστορικός εκπαίδευσης Ντάιαν Ράβιτς εκφράζει την εξής άποψη: «Η νέα τεχνολογία θα μας επιτρέψει να προσφέρουμε την ίδια ποιότητα εκπαίδευσης, σε όλα τα παιδιά, καθώς όλα τους θα έχουν πρόσβαση στα ίδια προγράμματα πληροφορικής. Θα μελετούν με το δικό τους ρυθμό και στον τόπο της αρεσκείας τους. Όποια και να είναι η οικονομική κατάσταση της οικογένειάς τους, θα έχουν τις ίδιες ευκαιρίες για μάθηση με τα παιδιά των πλουσίων συνοικιών».

Παρ’ όλα αυτά, είναι γενικώς αποδεχτό ότι τίποτε δεν μπορεί να αντικαταστήσει μια ζωντανή διδασκαλία, η οποία θα καλύπτει ένα μεγάλο μέρος της μά­θησης και θα γεμίζει το συναισθηματικό κόσμο του μαθητή. Ο άνθρωπος διψά για ζωντανή επικοινωνία. Δεν είναι τυχαίο ότι όπου υπάρχουν ενδιαφέρουσες διαλέξεις, οι αίθουσες γεμίζουν. Από την Περιπατητική σχολή του Αριστοτέλη, έως τους 4 τοίχους μιας αίθουσας, η ζωντανή διδασκαλία θα έχει πάντα το δικό της ειδικό βάρος, που δεν θα μπορεί να αντικαταστήσει κανένα εύρημα μάθησης, είτε λέγεται διδακτική μηχανή του Skinner, είτε λέγεται Εκπαιδευτική τηλεόραση, είτε Video, είτε Ανοιχτή εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση, είτε Internet, είτε κάπως αλλιώς αύριο. Γι’ αυτό βλέπω και την πληροφορική, ως συμπλήρωμα μάθησης και τίποτε παραπάνω.

Ο ρόλος του δασκάλου θα είναι πάντα αναντικατάστατος, «μαθαίνοντας τα παιδιά πως να μαθαίνουν».

Ήδη οι ψυχολόγοι και οι ψυχίατροι απέκτησαν τους πρώτους πελάτες από την υπερβολική χρήση του Internet. Όλο και περισσότεροι χρήστες αποκτούν σύμφωνα με τους ειδικούς εξάρτηση από το Διαδίκτυο. Η συμπτωματολογία μάλιστα είναι ίδια με τους «ναρκομανείς», γράφει η Ελευθεροτυπία στις 11-7-1996 σε άρθρο της για το σύνδρομο του Internet, που το έχουν βαφτίσει IAS (πάθηση εξάρτησης από το δίκτυο ηλεκτρονικής πληροφόρησης). Αξίζει να σημειωθεί ότι μέσω του Internet σήμερα, είναι δυνατόν να διαφθαρεί ο μαθητής μέσα από το σπίτι του. Η πορνο-επικοινωνία, η διαφθορά και η προπαγάνδα προς το παρόν είναι εκτός ελέγχου.

«Όπως όλη η τεχνολογία έτσι και το Internet είναι δίκοπο μαχαίρι. Είναι ισχυρό μέσο επικοινωνίας, εμπορίου κι έρευνας, αλλά δεν μπορούμε να υποβαθμίσουμε τον τρόπο με το οποίο κακοποιείται», τονίστηκε στο Φόρουμ της Ένωσης των Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας, τον Αύγουστο του 1996.

Γι’ αυτό, λοιπόν, πρέπει να αναπτύξουμε όσο το δυνατόν περισσότερο την δική μας εθνική ταυτότητα στην Παιδεία, ώστε να μη βρεθούμε προ δυσάρεστων εκπλήξεων, στο κατώφλι του 21ου αιώνα, από τους ανεπι­θύμητους εισβολείς.

Νοέμβριος 2001