Η ζωγραφική ως εικονική αναπαράσταση πρωτοεμφανίστηκε στη ζωή του ανθρώπου στο τροφοσυλλεκτικό στάδιο, στην τελευταία φάση της παγετωνικής εποχής και αποτελεί το εκπληκτικό δείγμα ενός κορυφαίου πολιτισμού. Εντυπωσιάζει μέχρι σήμερα με τα έργα που σώθηκαν.

Η ζωγραφική αυτή είναι οι περίφημες σπηλαιογραφίες της Γαλλίας, της Ισπανίας και της Β.Δ. Αφρικής.

Ο Χόουκς παρατηρεί ότι βασικά η τέχνη αυτή εντοπίζεται στην Ισπανία και στη Ν. Γαλλία και μάλιστα έχει 3 βασικά κέντρα: το ένα βρίσκεται στις περιοχές της Ν.Δ. Γαλλίας. Το δεύτερο βρίσκεται νοτιότερα, στις βορινές πλαγιές των Πυρηναίων. Το τρίτο ή βορειοϊσπανικό κέντρο είναι τα Κανταβρικά όρη, δυτικά του Μπιλμπάο.

Εκτός από τις τρεις αυτές περιοχές, ανάλογα σπήλαια υπάρχουν στις περιοχές Γκουανταλαχάρα, Μαδρίτη και στην περιοχή της Μάλαγα. Πέρα από το κέντρο έχουν εντοπισθεί οι εξής περιοχές ανάλογου πολιτισμού: οι περιοχές του κάτω Ρήνου, της Λιγουρίας στην Ιταλία και στη Μ. Βρετανία.

Τα σπήλαια όπου βρέθηκαν σπηλαιογραφίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Τα πολύ λίγα έχουν χρησιμοποιηθεί για κατοικία. Τα περισσότερα και τα σπουδαιότερα είναι απρόσιτα, σχεδόν άδυτα και δυσκολοπάτητα. Αν υπολογίσουμε ότι τα πρώτα είχαν κατοικηθεί μάλλον πριν και ποτέ κατά τη διάρκεια της διακόσμησής τους, τότε τα σπήλαια με τις σπηλαιογραφίες είναι ιερά, είναι χώροι όπου δεν πρέπει να κατοικεί ο άνθρωπος. Συχνά τα ιερά αυτά σπήλαια ήταν πολύ βαθιά, έπρεπε να διαβεί κανένας υπόγεια ποτάμια για να φτάσει στο χώρο της σπηλαιογραφίας ή να υπερπηδήσει τρομερά βάραθρα ή να περάσει σχεδόν έρποντας από δύσκολες διόδους.

Η γενική αίσθηση των σπηλαίων με τις σπηλαιογραφίες είναι ότι διαλέγονταν επίτηδες σε απρόσιτα μέρη, πράγμα που σημαίνει ότι οι σπηλαιογραφίες δεν είναι διακοσμητικές. Οι σπηλαιογραφίες παριστάνουν μόνο άγρια ζώα. Και οι ανώτερες και καθαρές σκηνές κυνηγιού, όπου ο άνθρωπος σημαδεύεται απλώς σαν φιγούρα που εκτελεί την κίνηση του κυνηγού με τόξο, ενώ αντίθετα με τα ζώα αναπαριστάνονται με φυσικότητα στην κίνησή τους.

Τέλος, οι σπηλαιογραφίες είναι γνώση, είναι μέσα απομνημόνευσης και μετάδοσης γνώσης. Για αυτό και τα θέματά τους περιορίζονται στα ζώα, τα οποία αποτελούν το βασικό αντικείμενο της γνώσης, που ενδιαφέρουν τις ομάδες.

Αίγυπτος

Η πραγματική ιστορία της ζωγραφικής κατά την έννοια που της προσδίδει ο σύγχρονος κόσμος, αρχίζει από την Αίγυπτο γύρω στις αρχές της 3^ης χιλιετίας.

Η αιγυπτιακή κοινωνία της εποχής εκείνης είναι καθαρά αγροτική. Έτσι, οι γνώσεις που έπρεπε να μνημονεύσουν ήταν σχετικές με τη γεωργία και κτηνοτροφία.

Η ζωγραφική της Αιγύπτου γινόταν μέσα στους τάφους των Φαραώ και πιο συγκεκριμένα στο εσωτερικό των πυραμίδων. Ο σκοπός της ζωγραφικής και στην Αίγυπτο είναι ανάλογος προς εκείνο των σπηλαιογραφιών. Μέσα στα σκοτεινά βάθη των τάφων και των πυραμίδων, το ιερατείο εικονογραφεί τις αγροτικές δουλειές σε κάθε τους λεπτομέρεια.

Στην κοιλάδα του Νείλου, όμως, στα χρόνια που αναπτύσσεται η ζωγραφική των τάφων, έχει επιβληθεί η θρησκεία. Έτσι, παράλληλα με την απεικόνιση της κίνησης της αγροτικής ζωής, έχουμε και απεικόνιση των σχέσεων των θεών με τους ανθρώπους.

Στη ζωγραφική της Αιγύπτου οι μορφές είναι τυποποιημένες, Και αυτή η τυποποιημένη παράδοση διατηρείται για χιλιάδες χρόνια.

Στην Αίγυπτο η τέχνη δεν ασχολείται με την παρουσίαση πραγματικών ανθρώπων, αλλά με τον άνθρωπο στην αφηρημένη του έννοια. Αυτό που ξεχωρίζει στις ανθρώπινες μορφές είναι η κοινωνική τάξη. Επίσης οι μορφές τείνουν προς το θεϊκό.

Μεσοποταμία

Εδώ στην αντίστοιχη προς την αιγυπτιακή περίοδο εποχή δεν έχουμε τόσο ανεπτυγμένη ζωγραφική. Αυτή που υπάρχει, όμως, έχει τον ίδιο στόχο, αναπαράσταση γνώσεων και σχέσεων προς το θεό.

Οι τάσεις όμως της Μεσοποταμίας επηρεάζουν τη Συρία. Έτσι, στα παράλια της Α. Μεσογείου (Συρία και Φοινίκη) δημιουργείται ένας νέος τύπος έκφρασης που θα επηρεάσει δυναμικά τον κόσμο του Αιγαίου. Εδώ η ζωγραφική τείνει να γίνει περισσότερο ανθρώπινη, περισσότερο φυσική. Αυτή η τάση θα πάρει την επαναστατική της στροφή στο Αιγαίο.

Πρώτα στο μινωικό και μυκηναϊκό κόσμο και περισσότερο ολοκληρωμένα στον κόσμο του Αιγαίου της κλασικής εποχής.

Ο κόσμος του Αιγαίου

Στην Κρήτη, στα χρόνια της ακμής των Μινώων έχουμε σαφή επιρροή της τέχνης της Α. Μεσογείου. Εδώ οι μορφές είναι ανθρώπινες, ενώ παράλληλα διατηρούν το μεγαλείο της ιερατικής ακαμψίας και κάποιας υπερβατικότητας. Ανάλογα είναι τα έργα ζωγραφικής από τον αρχαιομυκηναϊκό κόσμο.

Στην κλασσική εποχή γύρω στο 6- 4 αιώνα Π.Χ., ξαναεμφανίζεται η ζωγραφική ως διακοσμητική και καλλιτεχνική έκφραση σε τοιχογραφίες. Είναι και πάλι ανθρώπινη, με ζωντανές κινήσεις και εκφράσεις αισθημάτων.

Εμφανίζεται βασικά ως αγγειογραφία και τοιχογραφία. Στη μορφή αυτή συνεχίζεται και γίνεται ακόμα πιο ανθρώπινη η ζωγραφική και η ζωγραφική μωσαϊκών στα αλεξανδρινά και στα ελληνορωμαϊκά χρόνια. Η ζωγραφική στην περίοδο αυτή εκφράζει τον άνθρωπο και τα αισθήματά του.

Η μεγάλη αυτή περίοδος της ζωγραφικής και της αγγειογραφίας τερματίζεται απότομα στα χρόνια του Ιουστινιανού με την καταστροφική επιθετική μανία του χριστιανισμού, που αφού δεν μπόρεσε να παραμερίσει την ιδεολογία και το πολιτιστικό πιστεύω του κλασικού πολιτισμού, τον σαρώνει κυριολεκτικά με φωτιά και με σίδερο. Καταστρέφει έργα τέχνης και σωριάζει σε ερείπια τα κέντρα του παλιού πολιτισμού.

Μεσαίωνας

Πάνω από τα συντρίμμια του αρχαίου πολιτισμού που σώριασαν οι μανιασμένοι καλόγεροι, ο Χριστιανισμός επιβάλλει το δικό του ιδανικό: ότι η γη είναι κοιλάδα δακρύων, ότι τον άνθρωπο τον καταδιώκει ο σατανάς και πως το καθήκον του ανθρώπου είναι να έχει στραμμένο το βλέμμα του προς τον ουρανό.

Ο Χριστιανισμός χρησιμοποιεί έντονα τη ζωγραφική για να προβάλλει τις αξιώσεις του. Τη θέση των αρχαίων πολιτιστικών κέντρων την παίρνουν οι ναοί που αναδύουν το μυστήριο της θεϊκής παντοδυναμίας. Έχουν σκοπό να επιβάλλουν το θεϊκό δέος στον άνθρωπο.

Η πρώτη χριστιανική ζωγραφική εντοπίζεται στις κατακόμβες. Εδώ ζωγραφίζονται περισσότερο σύμβολα παρά μορφές. Μετά έχουμε τη βυζαντινή ζωγραφική που είναι περισσότερο γνωστή ως αγιογραφία. Ιδανικό της σε αυτή τη φάση είναι μορφές συμβολικές, που εκφράζουν το μαρτύριο και τον πόνο αυτού που υποφέρει στη γη. Οι άγιοι έχουν στραμμένο στο βλέμμα τους προς το Θεό, σε μια υπερβατική έκσταση. Οι άγιοι, θαρρείς και έχουν βγει όλοι από το ίδιο καλούπι, διακρίνονται με το όνομά τους, που γράφεται δίπλα στο φωτοστέφανο. Στους βυζαντινούς αγίους εκφράζεται η αγωνία του ανθρώπου να φύγει στους ουρανούς.

Αναγέννηση

Γύρω στον 15^ο αιώνα μ.Χ. είναι η μεγάλη εποχή της Αναγέννησης της στροφής της ζωγραφικής προς τον άνθρωπο και τον εξανθρωπισμό του Θεού και των αγίων. Το αρχαίο ελληνικό ιδανικό του εξανθρωπισμού τοποθετείται ξανά σε νέα βάση.

20ος αιώνας

Στις αρχές του 20ου αιώνα, έχουμε το ρεύμα του φωβισμού αλλά και το ρεύμα του εξπρεσιονισμού το οποίο καταλήγει στις γεωμετρικές προβολές που είναι γνωστές ως κυβισμός, με κύριους εκπρόσωπους τον Picasso και τον Braque.

Μέσα από την τάση αυτή, θα ξεπροβάλλουν άλλες τάσεις όπως ο φουτουρισμός, ο ντανταϊσμός, ο σουρεαλισμός και η αφηρημένη τέχνη.

ΚΥΒΙΣΜΟΣ

Ο κυβισμός εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1908, προηγήθηκαν όμως δύο χρόνια αναζήτησης και σταδιακής εξέλιξής του. Το έργο του Picasso μας δίνει τη δυνατότητα να παρακολουθήσουμε την εξελικτική πορεία που οδήγησε σε αυτή την πρώτη παρουσίαση της νέας άποψης για τη ζωγραφική. Όλα αρχίζουν το 1906, όταν ο Pablo Picasso αισθάνεται πως έπαψε πια να ικανοποιεί η τέλεια ισορροπία που χαρακτήριζε τα έργα της “ροζ περιόδου”.

Έτσι, αυτή τη χρονιά αφιερώνει όλο το δημιουργικό του οίστρο σε ένα τεράστιο έργο που σκέφτεται να το ονομάσει “Το πορνείο της Avignon”, μνημονεύοντας έναν οίκο ανοχής της Βαρκελώνης που βρισκόταν στην οδό Avignon. Σύμφωνα με την αρχική αντίληψή του, ο πίνακας θα απεικόνιζε μερικές κοπέλες, καθώς γευματίζουν παρέα με ένα ναύτη, κι ένα φοιτητή, που δίπλα του βρίσκεται ένα κρανίο. Άλλά όσο προχωρούσε η εκτέλεση του έργου, το αρχικό σχέδιο άλλαζε. Τελικά ο πίνακας ονομάστηκε “Οι δεσποινίδες της Avignon“. H αλλαγή του αρχικού θέματος συνοδεύεται από μια αντίστοιχη αλλαγή του ύφους που είναι ευδιάκριτο. Ο πίνακας εκτελέστηκε σε δύο στάδια. Η προσεκτικά υπολογισμένη σύνθεση του έργου στο πρώτο στάδιο ανατρέπεται ολοκληρωτικά από τη δυναμική και γεμάτη ζωντάνια παρέμβαση στο δεύτερο στάδιο, απορρίπτοντας για πρώτη φορά κάθε παραδοσιακή εικόνα αρμονίας, αναλογίας, ομορφιάς και πλαστικότητας.

Το 1908 ο κυβισμός προχωρεί στο δεύτερο στάδιο της εξέλιξης του.

Ο Picasso, για πρώτη φορά ανακαλύπτει τι σημάνει πραγματικά και πόσο μοντέρνα είναι η δυσνόητη τέχνη του Cezanne και αναλαμβάνει με ενθουσιασμό να αξιοποιήσει όλες τις νέες εκφραστικές δυνατότητες που κρύβει μέσα της.

Εδώ πρέπει να αναφέρουμε και το πασίγνωστο απόσπασμα της επιστολής του Cezanne στον Emile Bernard: “Για να απεικονίσω τη φύση πρέπει να χρησιμοποιήσω τη σφαίρα, τον κύλινδρο, τον κώνο και βέβαια να θέσω το σύνολο σε προοπτική διευθέτηση. Για μας τους ανθρώπους, η φύση έχει περισσότερο βάθος παρά επιφάνεια…”

Επίσης στο πλευρό του Picasso βρίσκονται δυο καλλιτέχνες που συνδέονται  στενά μαζί του. Πρόκειται για τον Derain και τον Georges Braque.

Εξετάζοντας προσεκτικά τα έργα του Picasso, του Derain και του Braque από το 1907 μέχρι και το 1908 διακρίνουμε πολλά χαρακτηριστικά γνωρίσματα του κυβισμού.

Για τους κυβιστές, το έργο τέχνης έχει πάψει να είναι η αντικειμενοποίηση της εσωτερικότητας και των υποκειμενικών ψυχικών καταστάσεων που πάντοτε απαιτούν μια συμβολική εικαστική έκφραση. Είναι η αναλυτική αναζήτηση της αντικειμενικότητας και της μορφοποίησής της.

Τους κυβιστές εκείνο που τους ενδιαφέρει είναι να αποδώσουν με σαφήνεια το συσχετισμό αντικειμένου – περιβάλλοντος, έτσι τα έργα τους αποκτούν μια κρυστάλλινη διαύγεια που χαρακτηρίζει κυρίως την περίοδο 1909-1910 των Braque και Picasso. Όσο για τον Derain, αυτός αρνείται να ακολουθήσει την ίδια πορεία με τους φίλους του και παραμένει πιστός στις υποδείξεις του Cezanne, αν και τις ακολουθεί χωρίς να απορρίπτει τις καινοτομίες του κυβισμού. Η διάκριση των επιπέδων και η οργάνωση του χώρου στους πίνακές του έχουν ένα γεωμετρικό χαρακτήρα που φανερώνει ότι οι συχνές επισκέψεις του στους δυο άλλους, τολμηρότερους ομότεχνούς του δεν ήταν απλώς φιλικές. Από το 1910 μια μεγάλη ομάδα νέων ζωγράφων συνεχίζει τις αναζητήσεις του κυβισμού.

Οι οπαδοί του κυβισμού συγκεντρώνονται συχνά στο εργαστήρι των αδελφών Villon και στο εργαστήρι του Gleizes στο Παρίσι.

Εκτός από τον Leger και τον Gris, που εξακολουθούν να βρίσκονται πολύ κοντά στον Braque και τον Picasso, εκτός από τους αδελφούς Villon και τον Gleizes συμμετέχουν οι Metzinger, ο Le Fauconnier, ο Lhote, ο Marcoussis, ο Picabia, ο Kupka.

Είναι αλήθεια ότι οι κυβιστές δεν υπήρξαν ποτέ μια ενιαία ομάδα καλλιτεχνών με συνοχή καθορισμένη από την προσήλωση σε ένα κοινό πρόγραμμα. Ήταν ζωγράφοι και γλύπτες που εντάχθηκαν αυθόρμητα σε ένα πνευματικό χώρο τον οποίο τροφοδοτούσε αρχικά ο προβληματισμός του Cezanne και αργότερα οι πιο προχωρημένες ιδέες του Braque και του Picasso.

Προσπάθησαν χωρίς να εκχωρήσουν τίποτε από την ελευθερία του πνεύματός τους, να βρουν τη δική τους γλώσσα και να καθορίσουν το δικό τους ποιητικό σύμπαν. Για τον Picasso, τον Braque και τον Gris, ο κυβισμός είναι η έκφραση μιας αντικειμενικής πραγματικότητας.

Αυτοί οι ζωγράφοι κατόρθωσαν να ξεπεράσουν το στείρο διαχωρισμό της εξωτερικής πραγματικότητας από την εσωτερική της πτυχή, την ιδέα δηλαδή από το πράγμα στην καλλιτεχνική δημιουργία. Επιβεβαίωσαν την ύπαρξη μιας και μόνης αντικειμενικής πραγματικότητας που εμπεριέχει και συγκροτεί σε ενιαίο σύνολο τους δύο κόσμους.

Διάφοροι συγγραφείς και τεχνοκρίτες έχουν επιχειρήσει να συνδέσουν τον κυβισμό με τα μαθηματικά, την τριγωνομετρία, τη χημεία, την ψυχανάλυση, τη μουσική και πολλά άλλα. Όλα αυτά είναι καθαρά αποκυήματα της φαντασίας τους και μάλιστα απεραντολογίες ή παραδοξολογίες που μόνο ένα αποτέλεσμα έχουν επιτύχει: να παραπλανήσουν την κοινή γνώμη.

Ο ντανταϊσμός και η αφηρημένη ζωγραφική, αν και γεννήθηκαν από τον κυβισμό, αντιτίθενται στις βασικές αρχές του, στο βαθμό που απαρνούνται κάθε αναζήτηση επικεντρωμένη στην αντικειμενικότητα της πραγματικότητας. Σε εκείνο ακριβώς δηλαδή που όπως φαίνεται, είναι το κύριο και θεμελιώδες γνώρισμα της ιδεολογίας του κυβισμού.

Ο Matisse και οι φωβιστές

Στον Λουί Βοξέλ, Τον Κριτικό Τέχνης του Gil Bias, o οποίος μερικά χρόνια αργότερα θα επινοούσε τον όρο “κυβισμός”, οφείλεται η τιμή να έχει δώσει ένα όνομα κι ένα χαρακτηρισμό σε εκείνο που αποτελεί το πρώτο γνήσια επαναστατικό κίνημα του 20ού αιώνα και το οποίο όλος ο κόσμος γνωρίζει σήμερα με το όνομα “φωβισμός”

Στην πραγματικότητα, αντίθετα με τον κυβισμό, που από την αρχή του, βάσει των παράλληλων διαδρομών του Μπρακ και του Πικάσο, των σκέψεων και προσπαθειών τους, χαρακτηρίστηκε ως ένα οργανωμένο κίνημα, με σαφώς καθορισμένους κανόνες και στόχους, ο φωβισμός γεννήθηκε και άνθισε με αυτοσχεδιαστικό τρόπο και κάπως συγκυριακά. Περισσότερο από κίνημα, είναι η συνάντηση ταλαντούχων ζωγράφων που, μετά από μία ιδιαίτερη φάση της δημιουργικής τους πορείας, προσέγγισαν ο ένας τον άλλο, εξαιτίας των κοινών εκφραστικών τους μέσων και της αρνητικής θέσης που πήραν προς κάθε ακαδημαϊκή σύμβαση.

Μέσα στην αναπόφευκτη επανάληψη των φάσεων της ζωγραφικής, ο φωβισμός αντιπροσωπεύει τη ζωηρή και χαρούμενη έκρηξη μιας τέχνης συνώνυμης της νεότητας, από καλλιτέχνες παθιασμένους για τον κόσμο και πρόθυμους να μεταφέρουν στο μουσαμά ένα ισχυρό φορτίο αισθήσεων που υλοποιούνται με το χρώμα. Μέσα στη φρεσκάδα της φωβιστικής ζωγραφικής, στην τολμηρή σιγουριά με την οποία φαίνεται να θέλει να αποβάλει όλες τις προηγούμενες εμπειρίες, εδρεύει η δύναμη της ρήξης, η ξέφρενη παρόρμησή της για ανανέωση. ‘Όπως συμβαίνει όμως πάντα στη ροή του πολιτισμού, αφού δεν μπορούμε να σβήσουμε με μια μολυβιά όλα όσα δημιουργήθηκαν στο παρελθόν, ο φωβισμός βυθίζει τις ρίζες του μέσα στα φαινόμενα που προηγήθηκαν. Είναι εύλογο να αναρωτηθούμε αν, χωρίς τον Σερά και τον Σεζάν, χωρίς τον Βανγκόγκ και τον Γκογκέν, οι φωβιστές θα είχαν μπορέσει να βρουν μέσο να εκφραστούν, με ακρίβεια και πληρότητα. Αλλά όποια και να είναι η απάντηση στην ερώτηση αυτή, δεν αφαιρεί τίποτα από την αξία του Matisse και των συντρόφων του, που μέσα στη διάσπαρτη ποικιλομορφία του πολιτισμού του τέλους του 19ου αιώνα, μπόρεσαν να αποκαλύψουν τις πιο υψηλές αξίες και να τις χρησιμοποιήσουν για τη δημιουργία ενός ιδιώματος ουσιαστικά αυτόνομου και νέου για την επίτευξη των στόχων που είχαν θέσει. Αντίθετα με αυτό που ζούμε σήμερα να φανταστούμε, οι πιο διάσημοι ζωγράφοι. αυτοί με τη μεγαλύτερη υπόληψη, οι πιο περιζήτητοι απ τα μουσεία και τους συλλέκτες αρχή του 20ού αιώνα, ήταν αυτοί που πραγματοποιούσαν εκθέσεις στα επίσημα σαλόνια. Οι δάσκαλοι του ιμπρεσιονισμού αντιμετωπίζονταν ακόμα δύσπιστα και φιλύποπτα. Πράγματι. εκείνη την εποχή, που ο μέσος αστός και ο έγκυρος κριτικός δεν έκρυβαν την αμηχανία Τους μπροστά στον Μονέ ή τον Ρενουά ο ιμπρεσιονισμός δεν ήταν μόνο αδιαμφισβήτητο γεγονός για τους και πιο ταλαντούχους καλλιτέχνες, όπως o Matisse και οι σύντροφοι του ήδη ξεπερασμένος! Και αυτή ήταν η λογική συνέπεια της δουλειάς και των κτήσεων των είκοσι τελευταίων χρόνων του αιώνα. μέσα στα οποία είχαν επιβεβαιωθεί όλοι οι προάγγελοι της τέχνης του καιρού μας. Με τους Φωβιστές και κυρίως με τον Matisse, γεννιέται η καθαρή ζωγραφική, που αποτελεί κόπο. Είναι μια ζωγραφική παράφορη μες στην ευτυχία της ακαταπίεστης ύπαρξής της και υποκείμενη μόνο όχι στους επιστημονικούς αλλά στους ενστικτώδεις νόμους της αρμονίας των χρωμάτων μέσα στη σύνθεση του πίνακα.

ΣΟΥΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ

Πρωτοποριακό λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό κίνημα του 20ου αιώνα. Σύμφωνα με την άποψη που εκφράζεται στο πρώτο ”Μανιφέστο” του κινήματος των σουρρεαλιστών, σουρρεαλισμός είναι “Καθαρός ψυχικός αυτοματισμός, που εκφράζει, προφορικά ή γραπτά, την πραγματική λειτουργία της ψυχής. Η σκέψη υπαγορεύεται χωρίς τον έλεγχο της λογικής και πέρα από κάθε αισθητικό ή ηθικό έλεγχο”.

Ο σουρρεαλισμός γεννήθηκε στο Παρίσι και “γαλουχήθηκε” από ποιητές, αυτούς που διηύθυναν το περιοδικό “Litterature”στο διάστημα 1919-24. Το λογοτεχνικό κίνημα που, βασισμένο στα έργα του Ρεμπώ, του Λωτρεαμόν και του Απολλιναίρ, πήρε το 1924 το όνομα σουρρεαλισμός, είχε σαν κορυφαίους εκπροσώπους τους Αντρέ Μπρετόν, Λουί Αραγκόν και Πωλ Ελυάρ. Επίσης συμμετέχουν σκηνοθέτες όπως ο Μπονουέλ, ζωγράφοι όπως ο Πικάσο, ο Νταλί, ο Μαξ Έρνστ, ο Ρενέ Μαγκρίτ και ο Χουάν Μιρό.

Οι ζωγράφοι αυτοί, που ο καθένας τους αποτελεί και μια ιδιομορφία του κινήματος, με τη διαφορετική εθνικότητα τους έδωσαν διεθνή χαρακτήρα στο σουρρεαλισμό. Το σουρρεαλιστικό κίνημα είχε ντανταϊστικά στοιχεία και επηρεάστηκε από τις αντιλήψεις του Φρόιντ για την ψυχολογία. Στρέφεται σε ονειρικούς κόσμους, στο καταπιεσμένο υπο- συνείδητο, υποστηρίζοντας τον ”ψυχικό αυτοματισμό”. Ο αυτοματισμός, ή ”υπαγόρευση της σκέψης χωρίς τον έλεγχο της συνείδησης”, σημαίνει την παρέμβαση της τύχης και την παραίτηση του κριτικού πνεύματος. Ολοι οι σουρρεαλιστές καλλιτέχνες κατέχονται από την επιθυμία να βρουν, πάνω και πέρα από τα φαινόμενα, μια πιο αληθινή πραγματικότητα, ένα είδος σύνθεσης του εξωτερικού κόσμου και του εσωτερικού πρότυπου. Η επίγνωση αυτής της ”υπερπραγματικότητας”(surrealite) προκαλείται τις πιο πολλές φορές από μια αίσθηση παραζάλης. Οι ανθρώπινες μορφές και τα αντικείμενα αποσπώνται από το φυσιολογικό τους περιβάλλον και τη λειτουργία τους και τοποθετούνται δίπλα-δίπλα σε σχέσεις που είναι απροσδόκητες και που προσδίδουν έτσι στο καθένα απ’ αυτά μια νέα παρουσία.

Είναι δύσκολο να οριοθετήσουμε το σουρρεαλισμό στην τέχνη. Διακρίνουμε δυο μεγάλα ρεύματα. Από τη μια μεριά είναι οι ζωγράφοι για τους οποίους η ουσία βρίσκεται στην άνεση, στο δυναμισμό και την κίνηση της γραμμής, άσχετα από το θέμα που απεικονίζεται. Ο Μαξ Ερνστ,ο Αντρέ Μασόν, ο Μιρό, ο Μάτα και ο Ζακ Έρολντ ανήκουν σ’ αυτή την κατηγορία. Από την άλλη μεριά είναι οι ”περιγραφικοί” οι εμπνευσμένοι από τον Ντε Κίρικο. Σ’ αυτούς συγκαταλέγονται ο Ρενέ Μαγκρίτ, ο Σαλβαντόρ Νταλί, ο Πωλ Ντελβώ και άλλοι. Σ’ αυτούς η σκηνή είναι εξωπραγματική αλλά ο χώρος, τα αντικείμενα και οι ανθρώπινες μορφές που την αποτελούν έχουν αποδοθεί πιστά. Έχοντας θεμελιώσει την αισθητική τους στις κρυφές πηγές της έμπευσης, οι σουρρεαλιστές απέκλεισαν από τις τάξεις τους και καταδίκασαν πνευματικά κάθε είδος τέχνης που η έκφραση της αντανακλούσε μια αντίληψη λογική, ορθολογιστική και σε αρμονία με τον κόσμο. Στην Ελλάδα, το ρεύμα του σουρρεαλισμού έκφρασε ο Ν. Εγγονόπουλος…

Οι σουρρεαλιστές ποιητές και ζωγράφοι επιδόθηκαν, στο πλαστικό επίπεδο, σε πειράματα, έρευνες, ακόμα και σε παιχνίδια, στην πλειοψηφία των οποίων η τέχνη είχε δευτερεύουσα σημασία. Τα πειράματα αυτά- ή μάλλον αυτές οι περιπέτειες- γίνονταν μέσα σ’ ένα κλίμα έξαψης, σ’ ένα πυρετό συλλογικής έμπνευσης, όπου η ποίηση και η ζωγραφική δε διαχωρίζονταν πια. Σ’ αυτό ακριβώς οφείλουν και τη μοναδικότητα τους τα περισσότερα σουρρεαλιστικά έργα. Τέλος, αυτός είναι και ο λόγος που δεν μπορούμε να τα προσεγγίσουμε από τη σκοπιά της τεχνοκριτικής και μόνο. Οποιοδήποτε σχόλιο πάνω στα έργα των σουρρεαλιστών πρέπει απαραίτητα να λαμβάνει υπόψη του τις πνευματικές τους πηγές καθώς και τις ηθικές και ποιητικές τους προθέσεις.

Πηγή : http://www.clab.edc.uoc.gr/seminar/art/history/

Να αναγνωριστούν οι δευτερεύουσες προτάσεις και να δικαιολογηθεί η εκφορά τους. Των ονοματικών προτάσεων να επισημανθεί και η συ­ντακτική θέση:

1. Τό λεγόμενον ἀληθές, ὡς τά καλά χαλεπά ἐστι.

2.Τόδε ἄδηλον παντί, μή ἀποτύχωμεν.

3. Οὔτε προσδοκία οὐδεμία ἦν μή ἄν ποτε πολέμιοι ἐπιπλεύσειαν.

4.Τοῦτ’ ἔφη σκεπτέον εἶναι τίς κτῆσις δικαία ἐστίν.

5.Σκοπῶμεν εἰ ἡμῖν πρέπει ἤ οὐ.

6.Νομίσας ὡς, εἰ πλείους τῃ ὄρνιθι κριθάς παραβάλοι, δίς τέξεται* (=θα γεννήσει) τοῦτο πεποίηκε.

7.Φανεράν ποιήσω ἥν έχω γνώμην περί τε τῆς παιδείας καί τῶν ποιητῶν.

8.Ἐκόλαζετε ἰσχυρῶς καί ὀργῃ ἐνίοτε, ὡς και αὐτῳ μεταμέλειν ἐσθ’ ὅτε*(=μερικές φορές).

9.Τηλικούτων αἴτιος γεγενημένος Δημοσθένης οὐκ ἀγαπᾳ*(=δεν είναι ικανοποιημένος), εἰ μή δίκην ἔδωκεν.

10.Οἱ στρατιῶται οὗτοι πάντες πρός ὑμᾶς βλέπουσι, κἄν μέν ὑμᾶς ὁρῶσιν ἀθύμους πάντες κακοί ἔσονται, ἤν δε ὑμεῖς αὐτοί παρασκευαζόμενοι φανεροί ἦτε … εὖ ἴστε ὅτι ἕψονται ὑμῖν καί πειράσονται μιμεῖσθαι.

11.Τήν μητέρα έμακάριζον, οἵων τέκνων ἔτυχεν.

12.Καί μή μοι ἀχθεσθῆτε*, εἰ πολλάκις μέμνημαι τῶν ἀνδρῶν τούτων.

13.Θαυμάζω δέ τῶν δυναστευόντων ἐν ταῖς πόλεσιν, εἰ προσήκειν αὐτοῖς ἡγοῦνται μέγα φρονεῖν.

14.Τά τε ἄλλα διηγεῖτο ὡς ἔχοι καί ὅτι ἡ πόλις ἐπιστέλλοι αὐτῳ βοηθεῖν ὡς τάχιστα ταῃ πατρίδι.

15.Κἄν ἦ ταῦτα πρόδηλα, οὐδείς ὅστις οὐ βουλήσεται παύσασθαι Θηβαίους ἔχοντας τήν ἀλλοτρίαν.

16.Ἐν ταῖς μάχαις δῆλον γίγνεται, ὅτι τό γε ἀποθανεῖν ῥᾶον ἄν τις ἐκφύγοι.

17.Σύ τότε ἐκαλλωπίζου ὡς οὐκ ἀγανακτῶν, εἰ δέοι τεθνάναι σε.

18.Ὡς καλῶς ἕξει τά ὑμέτερα, ἤν φίλοι γένησθε, ἐμοί μελήσει.

19.Ἔστι δη τά γ’ ἐμοί δοκοῦντα* (=η γνώμη μου) πρεσβείαν πέμπειν, ἥτις ταῦτα ἐρεῖ καί παρέσται* (=θα είναι παρούσα) τοῖς πράγμασι.

20.Οὐκ ἄν θαυμάζοιμι, εἰ οἱ πολέμιοι ἡμῖν ἀπιοῦσιν* (=αν/όταν εμείς φεύγουμε) ἐπακολουθοῖεν.

21. Ἔστι τις οὕτως ἄφρων, ὅστις οἴεται ἄν ἡμᾶς περιγενέσθαι;

22.Ἐπιμελητέον ὅπως ἄν τό σῶμα ἰσχύῃ.

23.Βρασίδας ὡς οὐκ ἔπειθεν, ἀνεχώρησε πάλιν.

24.Πλοῖα ἡμῖν πάρεστιν, ὥστε, ὅπῃ ἄν βούλησθε, ἄν ἐπιπέσοιτε.

25.Καί ἐάν ταῦτα ποιῆτε, δίκαια πεπονθώς ἐγώ ἔσομαι.

26.Οἱ τῶν Ἀθηναίων στρατηγοί, ὡς οὐδέν ὑπήκουον οἱ Μήλιοι, πρός πόλεμον εὐθύς ἐτράποντο.

27.Κελεύω ὑμἀς ἐκβαλεῖν τοῦτον τῆς χώρας, ὡς μηκέτι δεῃ τοῦτον φυλάττεσθαι.

28.Ἔχαιρον ἀγαπῶν* (=που ήμουν ικανοποιημένος) εἴ τις ἐάσοι.

29.Ὅτε ἐκεῖναι, γυναίκες οὖσαι, τοιαύτην ἔσχον ἀνδρείαν, οἱ ἄνδρες ὑπελάμβανον* οὐ θεμιτόν* εἶναι (=νόμιζαν ότι δεν ήταν δίκαιο) αὐτοῖς φανῆναι χείροσιν ἐκείνων.

30. Ἐγώ τοιοῦτος εἰμί, οἷος πείθεσθαι μηδενί ἄλλῳ ἤ τῳ λόγω.

31.Ὅπως δέ καί εἰδῆτε εἰς οἷον ἔρχεσθε ἀγῶνα, ἐγώ ὑμᾶς εἰδώς διδάξω.

32. Οὐκ οἶδ’ ὅ,τι ἄν ἐποίησεν.

33.Ἀγνοῶ ὅπου ἐσμέν.

34.Κρύπτε μηδέν, ὡς ὁ πάνθ’ ὁρῶν καί πάντ’ ἀκούων χρόνος ἀναπτύσσει*(=φανερώνει) πάντα.

35. Ἐλπίζω εἰ τήν προς ἐμέ ὁδόν τράποιο, σφόδρα ἄν σε τῶν καλῶν ἀγαθόν ἐργάτην γενέσθαι.

36.Οὗ* ἄν τις ἑαυτόν τάξη, ἐνταῦθα δεῖ μένοντα κινδυνεύειν.

37.Οὔτ’ ἀνταδικεῖν* (=ανταποδίδεις την αδικία) σε δεῖ οὔτε κακῶς ποιεῖν οὐδένα ἀνθρώπων, οὐδ’ ἄν κα­κῶς πάσχῃς ὑπ’ αὐτῶν.

38.Τούτοις ἄξιον ἐστι πολλήν συγγνώμην ἔχειν, εἰ μηδέν τῶν κοινῶν φροντίζουσιν.

39.Μή σπεῦδε πλουτεῖν μή ταχύ πένης γένῃ.

40.Καί έάν μέν φαίνηται δίκαιον, πειρώμεθα (ἐξιέναι), εί δέ μή, ἐῶμεν.

41.Σοι δ’ ἴξεται* ὄνειδος (=θα ντροπιαστείς), ὅστις οὐκ ἤμυνας.

42.Πίθηκος ὁ πίθηκος κἄν χρυσά ἔχῃ σανδάλια.

43.Ἅ μή οἶδα οὐδέ οἴομαι εἰδέναι.

44.Ἥγετο γάρ ἅπαν ποιήσειν, εἰ τις χρήματα αὐτῶ διδοίη.

45.Ἔδοξεν αὐτοῖς προϊέναι, ἕως Κύρῳ συμμείξειαν.

46.Τά ἐπιτήδεια οὐκ εἶχον* ὁπόθεν λαμβάνοιεν.

47.Καλῶς εἴρηται ὅτι οἱ ἄνθρωποι τότε μάλιστα μιμοῦνται τούς θεούς, ὅταν εὐεργετῶσιν.

48.Ἀξιοῦμεν, εἰ μέν ὁρᾶτε σωτηρίαν ἡμῖν, διδάξαι καί ὑμᾶς.

49.Ὅσον μόνον γεύσασθαι ἑαυτῳ κατέλιπεν ὁ πατήρ.

50. Ἔστε* δ’ ἄν (=μέχρι που να…) ἐκεῖ γένησθε, κἀγώ καθάπερ* Τιμασίων ὑπισχνοῦμαι ὑμῖν τήν μεταφοράν.

51. Δέος ἐγένετο τῃ πανηγύρει μέγα, μή σύν ὅπλοις ἔλθωσιν οἱ Λακεδαι­μόνιοι.

52. Ἐπήν* δε πάλιν αὐτῳ ἁλισθῃ* (=συγκεντρωθεί) ἡ στρατιά, οὐκ ἔστιν ὅπως οὐκ* (=οπωσδήποτε) ἐπιθήσεται ἡμῖν.

53. Τοῦτο ἐγώ πάνυ χαλεπῶς φέρω*, εἰ ἀσκῶν, ὅσον δύναμαι, τούς φίλους ὡς πλεῖστα ἀγαθά ποιεῖν, ἔπειτα τοὐναντίον τούτου δοκῶ έξεργάζεσθαι*(=ότι κάνω).

54.Και τοῦτο δ’ αὐτούς ὑπομιμνήσκετε, ὅτι ἥδε ἡ ἡμερα δείξει ὧν ἕκαστος ἐστίν ἄξιος.

55.Ὅρα, ὦ μακάριε, μή περί τοῖς φιλτάτοις κυβεύῃς*(=διακινδυνεύεις).

56.Ὁ Κῦρος ἐπυνθάνετο αὐτῶν καί ὁπόσην ὁδόν διήλασαν*(=διήνυσαν)  καί εἰ οἰκοῖτο ἡ χώρα.

57. Ὡς δέ καί τῃ ὑστεραίᾳ συνέβαινεν αὐτῳ ταῦτα καί ταῃ τρίτῃ, ἐκάλεσε τούς παῖδας.

58.Οἱ πῶλοι καταμανθάνουσιν ὑπακούειν τοῖς πωλοδάμναις* (=στους πωλοδαμαστές) τῳ, ὅταν μεν πείθωνται, τῶν ἡδέων τι αὐτοῖς γίγνεσθαι*(=με το να γίνονται), ὅταν δέ ἀπειθῶσί,πράγματα ἔχειν, ἔστ’ ἄν* (=εωσότου) ὑπηρετήσωσι κατά γνώμην τῳ πωλοδάμνη.

59. Ἠγανακτεῖτε ἡγούμενοι δεινόν εἶναι, εἰ οἱ τιθέντες τόν ἀγῶνα καί τήν ψῆφον διδόντες παρακελεύονται τῶν μεν μή καταψηφίζεσθαι,  τῶν δέ καταψηφίζεσθαι.

60. Και ἐπορεύοντο, ὅπως, ἐπειδή γένοιντο ἐπί τῳ ποταμῳ …, παρά τον ποταμόν ἴοιεν* (=με το να προχωρούν) ἄνω διά της μεσόγειας*(=μέσα από την ηπειρωτική χώρα).

61.Ἐξήγγελτο ὅτι αἱ ἡμέτεραι νῆες ἀφιγμέναι εἶεν.

62.Σκόπει δῆτα ἐάν σοι πλούτου φανῃ τι μεῖζον ἀγαθόν ὄν.

63.Μή θαυμάζετε δ’ εἰ προθυμότερον καί διά μακροτέρων γέγραφα τήν ἐπιστολήν.

64.Διά πολλά προσήκει πείθεσθαι και μάλισθ’ ὅτι πᾶς νόμος ἐστίν εὕρημα και δῶρον θεῶν.

65.Ἐξεβίβαζεν*(=αποβίβαζε), ὡς μή καταδήλους εἶναι τοῖς πολεμίοις ταῦτα ποιοῦντας.

66.Οὐ τοῦτο δέδοικα, μή οὐκ ἔχω ὅ,τι δῶ ἑκάστῳ τῶν φίλων.

67.Κἄν ἴδητ’ ἐκείνους ἄμεινον ὑμῶν νέμοντας* τάς τιμάς, καλόν τό μιμήσασθαι.

68.Μή φθόνει τοῖς εὐτυχοῦσιν μή δοκῃς εἶναι κακός.

69.Ἀπόρως ἡμῖν ἔχει* (=έχουμε την απορία) πόθεν σωτηρίας τύχοιεν ἄν.

70.Ἅ μή προσήκει, μήτ’ ἄκουε, μήθ’ ὅρα.

71. Τῶν δ’ ἑτέρων ἔξω στρατοπεδευομένων ἐξῆν ὁρᾶν εἴτε τι ὀρθῶς ἐπράττετο εἴτε τι ἡμάρτανον.

72. Ὅστις δέ τούτων σύνοιδεν αὐτῳ παρημεληκώς, τοῦτον ἐγώ οὔποτ’ ἄν εύδαιμονίσαιμι.

73.Ὁρμῳντο* γ’ ἄν (=θα έσπευδαν) θᾶττον ὅποι δέοι.

74.Ὁποι ἄττα * (=κάποια) γάρ ἄν τἀτηδεύματα* (=ασχολίες) τῶν ἀνθρώπων ἦ, τοιοῦτον ἀνάγκη* καί τό φρόνημα ἔχειν.

75. Ὅσῳ ἐτοιμότατ’* (=πιο φανερά) αὐτῳ δοκοῦμεν χρῆσθαι, τοσούτῳ μᾶλλον ἀπιστοῦσι πάντες αὐτῳ.

76. Τό στράτευμα σίτον ἐπορίζετο, ἧ* (=όσο) ἐδύνατο.

77. Ταύτῃ* (=έτσι) ἄρα αὐτῳ πρακτέον* (=πρέπει να ενεργεί) καί γυμναστέον καί ποτέον* (=κί ν;πίνει), ἧ* (=όπως) ἄν τῳ ἑνί* δοκῃ, τῳ ἐπιστάτῃ καί ἐπαΐοντι*(=στον ειδικό).

78. Ὅπου ἄνδρες θεούς μέν σέβοιεν, πολεμικά δέ ἀσκοῖεν, πῶς οὐκ εἰκός ἐνταῦθα πάντα μεστά ἐλπίδων ἀγαθῶν εἶναι;

79. Τῶν κατηγόρων θαυμάζω οἵ ἀμελοῦντες τῶν οἰκείων ἐπιμελοῦνται τῶν ἀλλοτρίων.

80.Τίς οὕτω μαίνεται, ὅστις οὐ βούλεταί σοι φίλος εἶναι;

Παρά την κρίση, η πρωτεύουσα της Ιρλανδίας έχει πολλά να προσφέρει στους επισκέπτες της – και μάλιστα σε χαμηλότερες τιμές και, πάντα, με ένα ποτήρι μπίρα…

Κείμενο – Φωτογραφίες: Aρης Xατζηστεφάνου

Θα επισκεπτόσασταν ποτέ μια πόλη που παρουσιάζει ως βασικά τουριστικά αξιοθέατα τις μπιραρίες της, μια παλιά ζυθοποιία και ένα συγκρότημα φυλακών; Το Δουβλίνο κάνει ακριβώς αυτό, και όμως παραμένει ένας από τους πιο ενδιαφέροντες προορισμούς της Ευρώπης για σύντομες εξορμήσεις. Με εκατοντάδες εξαιρετικά μπαράκια και εστιατόρια και μια νεοαποκτηθείσα, αλλά ιδιαίτερα ζωντανή, νυχτερινή ζωή, η πρωτεύουσα της Ιρλανδίας υποδέχεται πλέον ταξιδιώτες από ολόκληρο τον κόσμο. Η κουλτούρα και το ταμπεραμέντο των Δουβλινέζων θεωρούνται, όχι άδικα, αρκετά συγγενικά με αυτά των Ελλήνων και πολύ εύκολα θα βρεθείτε να μιλάτε με έναν κάτοικο της πόλης που θα θελήσει να σας διηγηθεί ιστορίες από τη ζωή του. Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι λείπουν από την πόλη οι παραδοσιακές τουριστικές επιλογές, όπως εντυπωσιακές εκκλησίες και κάστρα.

Σε κάθε περίπτωση, η περιήγηση στην πόλη ξεκινά συνήθως από το Temple Bar, την τουριστική «Μέκκα» του Δουβλίνου, η οποία διατηρεί στοιχεία μεσαιωνικής αρχιτεκτονικής. Στα χρόνια της μεγάλης οικονομικής «δόξας» της δεκαετίας του ’90 η περιοχή του Temple Bar κινδύνευσε προς στιγμήν να μετατραπεί σε ένα νέο «Φαληράκι». Εκατοντάδες Βρετανοί τουρίστες κατανάλωναν ποταμούς μπίρας πριν καταλήξουν στη γωνιά κάποιου δρόμου, σε σχεδόν κωματώδη κατάσταση. Για τη συντηρητική κοινωνία της Ιρλανδίας οι εικόνες αυτές αποτέλεσαν μια άγρια εφηβεία, η οποία ευτυχώς ξεπεράστηκε σχετικά σύντομα. Στην ενηλικίωσή του το Temple Bar παραμένει βέβαια το πλέον τουριστικό σημείο της πόλης, αλλά ξαναβρίσκει τον χαμένο χαρακτήρα του προσελκύοντας και πάλι τους Δουβλινέζους, που είχαν αρχίσει να το εγκαταλείπουν.

Το γεγονός ότι η ευρύτερη περιοχή του Temple φιλοξενεί και ορισμένες από τις ομορφότερες εκκλησίες της χώρας, όπως οι καθεδρικοί του Ιησού, του Αγ. Πατρικίου και της Ασπίλου Συλλήψεως, αποκαλύπτει και τη σχεδόν «σχιζοφρενική» συνύπαρξη του μοντέρνου με τον πουριτανισμό του παρελθόντος. Το Δουβλίνο αποτελεί μια από τις πλέον συντηρητικές και θρησκευόμενες κοινωνίες της Ευρώπης, η οποία βρέθηκε αιφνιδίως στα βαθιά νερά του δυτικού τρόπου ζωής.

Περπατώντας νοτιοανατολικά, ο επισκέπτης περνά από την περιοχή του Τρίνιτι, που φιλοξενεί και το μεγαλύτερο πανεπιστήμιο της Ιρλανδίας, πριν καταλήξει στο St Stephen’s Green. Σε αυτό το σημείο, και συγκεκριμένα στον πεζόδρομο του Grafton, χτυπά πλέον η καρδιά της σύγχρονης Ιρλανδίας. Την περίοδο του λεγόμενου «Κέλτικου Τίγρη», ορδές Δουβλινέζων δοκίμαζαν τα όρια της πιστωτικής τους κάρτας σε υπερπολυτελή πολυκαταστήματα, όπως το Brown Thomas. Δεκάδες εστιατόρια ξεφύτρωναν μήνα με το μήνα στα στενά σοκάκια της περιοχής, προσφέροντας πρωτόγνωρες γεύσεις στις μάλλον περιορισμένες γαστρονομικές συνήθειες των Ιρλανδών, ενώ δίπλα στις παραδοσιακές παμπ στήνονταν όμορφα καφέ.

Παρά το γεγονός ότι μετά την κρίση χιλιάδες Ιρλανδοί δυσκολεύονται να απολαύσουν όσα έχει να προσφέρει ο πεζόδρομος του Grafton, η περιοχή δεν έχασε τίποτα από τη λάμψη της. Το Bewley’s Café, με τα εντυπωσιακά υαλογραφήματα στη βιτρίνα, παραμένει σήμα κατατεθέν της περιοχής για πρωινό ή απογευματινό καφέ σε περιβάλλον που παραπέμπει στον 19ο αιώνα. Εικόνες ενός μακρινού παρελθόντος προσφέρει, σε μικρή απόσταση, και η McDaid’s pub – ίσως το καλύτερο σημείο της πόλης για να παρακολουθήσεις έναν αγώνα ράγκμπι ή ποδοσφαίρου. Στην ίδια μπάρα όπου σήμερα ρέουν ποταμοί μπίρας έχουν περάσει ορισμένοι από τους σημαντικότερους Ιρλανδούς λογοτέχνες των δύο τελευταίων αιώνων. Εδώ, μάλιστα, γεννήθηκε και ο λεγόμενος «καλλιτεχνικός κύκλος της McDaid pub» από ανθρώπους που, εκτός από τις συγγραφικές τους ικανότητες, φημίζονταν και για την αντοχή τους στο αλκοόλ.

Αν πάντως τα ψώνια, οι βόλτες σε ναούς και σε μουσεία και η συνεχής μπιροκατάνυξη σας κουράσουν, μπορείτε να ηρεμήσετε περνώντας μια βόλτα από… τη φυλακή. Στη δυτική πλευρά της πόλης συναντά κανείς το εντυπωσιακό κτιριακό συγκρότημα Kilmainham Gaol, στα κελιά του οποίου «φιλοξενήθηκαν» ορισμένες από τις πιο εμβληματικές προσωπικότητες της νεότερης ιρλανδικής ιστορίας. Για αιώνες οι φυλακές του Kilmainham Gaol αποτελούσαν πρότυπο σωφρονιστικής αρχιτεκτονικής για ολόκληρο τον κόσμο, παραπέμποντας στο περίφημο «πανοπτικόν» του Μπένθαμ – ένα χώρο στον οποίο ο κρατούμενος αισθάνεται υπό διαρκή επιτήρηση. Και αν ξαφνικά σας πλημμυρίσει ένα αίσθημα déjà vu και αισθάνεστε ότι έχετε βρεθεί στον ίδιο χώρο και στο παρελθόν, είναι (πιθανότατα) γιατί το συγκεκριμένο κτίριο χρησιμοποιήθηκε σε δεκάδες ταινίες, όπως το «Εις το όνομα του Πατρός» με τον Ντάνιελ Ντέι Λιούις.

Σε σχετικά μικρή απόσταση από τις φυλακές του Kilmainham βρίσκεται και ο δεύτερος σημαντικότερος «ναός» της νεότερης και σύγχρονης ιστορίας του Δουβλίνου – η περίφημη ζυθοποία της Guinness. Το εξαώροφο κτίριο, σε σχήμα ποτηριού μπίρας, φιλοξενούσε από το 1904 τις εγκαταστάσεις παραγωγής της πλέον διάσημης μπίρας της Ιρλανδίας και σήμερα λειτουργεί αποκλειστικά ως μουσείο. Η ξενάγηση στο χώρο αλλά και στην ιστορία της σύγχρονης ζυθοποιίας σε οδηγεί αναπόδραστα στο εξαιρετικό μπαράκι του έκτου ορόφου, με πανοραμική θέα σε ολόκληρο το Δουβλίνο αλλά και στη γύρω βιομηχανική ζώνη που μοιάζει βγαλμένη από μυθιστόρημα του Ντίκενς. Για την ιστορία, οι φανατικοί των ξεναγήσεων στην ιστορία του αλκοόλ μπορούν να επισκεφτούν στη συνέχεια και τα παλιά αποστακτήρια του Jameson.

Στον αντίποδα του ιστορικού Δουβλίνου, και κυριολεκτικά στην άλλη άκρη της πόλης, βρίσκεται η περιοχή των Docklands, που φιλοδοξούσε να μετατραπεί σε ένα μικρό Μανχάταν της Ιρλανδίας. Μια γέφυρα του Καλατράβα και δίπλα το εγκαταλελειμμένο κτίριο της τράπεζας Anglo Irish Bank (η οποία κατέρρευσε με τη χρηματοπιστωτική κρίση) παρουσιάζουν ανάγλυφα την εικόνα της εκρηκτικής ανάπτυξης και της εξίσου εκρηκτικής κατάρρευσης. Παρ’ όλα αυτά, από την άνοιξη μέχρι και το τέλος του καλοκαιριού, τα Docland’s γίνονται μια μαγευτική περιοχή για περίπατο και μια μεσημεριανή μπίρα για στελέχη επιχειρήσεων που απολαμβάνουν το μεσημεριανό τους διάλειμμα. Το γεγονός ότι στην ίδια περιοχή βρίσκεται και ένα μνημείο για τα θύματα του μεγάλου λιμού του 1847 (αποτέλεσμα και αυτός των οικονομικών επιλογών της τότε κυβέρνησης) προσφέρεται για αρκετούς ακόμη σημειολογικούς συνειρμούς – τους οποίους όμως μπορείτε και να αποφύγετε. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι για τον επισκέπτη το Δουβλίνο παραμένει ένας παράδεισος ηρεμίας και διασκέδασης για λίγες ημέρες ή όσο αντέχει το… ήπαρ σας.

ΠΩΣ ΝΑ ΠΑΤΕ/METAKINHΣEIΣ

Οι μεγαλύτερες αεροπορικές εταιρείες της Ευρώπης προσφέρουν καθημερινές πτήσεις (με στάση στο αεροδρόμιο της «έδρας» τους), γεγονός που σημαίνει ότι η πτήση δεν θα διαρκέσει λιγότερο από πέντε ώρες και δύσκολα θα στοιχίσει λιγότερο από 350 ευρώ. Δύο λεωφορεία (Air Link, Aircoach) συνδέουν συνεχώς το αεροδρόμιο με την πόλη, ενώ η διαδρομή με ταξί δεν πρέπει να ξεπεράσει τα 25 – 30 ευρώ. Το Δουβλίνο είναι, σε γενικές γραμμές, «εξερευνήσιμο» με τα πόδια, ενώ αρκετές γραμμές λεωφορείων, μια γραμμή τραμ και χιλιάδες (κυριολεκτικά) ταξί βοηθούν τους κουρασμένους οδοιπόρους.

ΠOY NA MEINETE

Fitzwilliam (St. Stephen’s Green, τηλ. +353 1 4787000, www.fitzwilliamhotel.com)
Η πολυτελής επιλογή στο ιδανικότερο σημείο του Δουβλίνου – ανάμεσα στο πάρκο του St Stephen’s Green και στον πεζόδρομο του Grafton ο οποίος αποτελεί το νέο κέντρο της νυχτερινής διασκέδασης του Δουβλίνου. Στο εσωτερικό φιλοξενεί και το Thorton’s, ένα από τα καλύτερα εστιατόρια της πόλης.Οι τιμές για το δίκλινο κυμαίνονται στα 180 ευρώ.
Hampton (19 Morehampton Lane, τηλ. +353 1 6680995, www.hamptonhotel.ie)Πρόσφατα ανακαινισμένο, προσφέρει μία από τις καλύτερες αναλογίες ποιότητας – τιμής, αν και βρίσκεται λίγο έξω από το κέντρο της πόλης. Δωμάτια από 90 ευρώ.
Trinity Capital Hotel (Pearse Street, τηλ. +353 1 648 1000, www.trinitycapitalhotel.com)
Θα δυσκολευτείτε να βρείτε πιο κιτς ξενοδοχείο στην Ευρώπη, αλλά αυτό ίσως και να προσθέτει στη γοητεία του Trinity. Πολύ καλή, κεντρική τοποθεσία κοντά στο ποτάμι. Τα δωμάτια ξεκινούν από 90 ευρώ, αλλά με τις προσφορές τριών διανυκτερεύσεων μπορεί να πέσουν και κάτω από τα 60 ευρώ.

Για κρατήσεις που αφορούν τη διαμονή σας επισκεφθείτε τo:
www.booking.com

ΦAΓHTO/ΠOTO

• L’Ecrivain (109 A Lower Baggot Street, www.lecrivain.com)
Εξαιρετικά, παραδοσιακά ιρλανδέζικα πιάτα, σε ένα από τα πιο φημισμένα (αν και όχι φτηνά) εστιατόρια της πόλης. Λένε ότι αξίζει να δωροδοκήσεις κάποιον για ένα τραπέζι στην ταράτσα του κτιρίου.
• Jo’ Burger (137 Rathmines Road Lower, www.joburger.ie)
Από τα σχετικά καινούργια νεανικά στέκια της πόλης, κατάφερε να κάνει μόδα τα γκουρμέ χάμπουργκερ. Πηγαίνετε νωρίς αν δεν αντέχετε να τρώτε με τους εκκωφαντικούς ήχους των DJ που εμφανίζονται τα βράδια.
• McDaid pub (3 Harry Street, τηλ. + 353 1 6794395
Ορισμένοι από τους καλύτερους λογοτέχνες της Ιρλανδίας, όπως ο Brendan Behan, «ήπιαν τη ζωή τους» σε αυτή την παμπ, από το όνομα της οποίας γεννήθηκε και ο λεγόμενος καλλιτεχνικός «κύκλος McDaid pub».
• Bewley’s oriental café (78-79 Grafton Street, τηλ. +353 1 6727720, www.bewleys.com)
Η ναυαρχίδα της αλυσίδας καφεκοπτείων Bewley’s άνοιξε για πρώτη φορά τις πόρτες της το 1927. Δώστε προσοχή στα υαλογραφήματα (βιτρό) στην πρόσοψη του μαγαζιού.

MOYΣEIA/EKΘEΣEIΣ

Kilmainham Gaol (Inchicore Road) Ισως το πιο εντυπωσιακό συγκρότημα φυλακών στον κόσμο (μαζί με το Αλκατράζ), προσφέρει ένα ταξίδι στη νεότερη ιστορία της Ιρλανδίας. Ανοιχτά (μόνο με ξενάγηση) καθημερινά 09.30 – 17.00.
Guinness Storehouse (St James Gate) Για αρκετούς Ιρλανδούς ο συγκεκριμένος χώρος είναι σημαντικότερος και από το ιστορικό μουσείο της πόλης. Εξι όροφοι με την ιστορία της μπίρας στις εγκαταστάσεις του 1904. Απαραίτητη στάση στο μπαράκι με θέα (καιρού επιτρέποντος) σε ολόκληρη την πόλη. Ανοιχτά καθημερινά 09.30 – 17.00.
Eθνική Πινακοθήκη (Merrion Square West) Μια σχετικά μικρή αλλά πολύ ενδιαφέρουσα συλλογή έργων που, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνει Καραβάτζο, ντορέτο, Γκόγια,Θεοτοκόπουλο και Πικάσο.
Ανοιχτά 09.30 – 17.00 καθημερινά, εκτός από Τρίτες.

Πηγή :http://trans.kathimerini.gr/

Επαναλειτουργούν 15 τμήματα των ΤΕΙ-Αύξηση εισακτέων 4% στις ειδικές κατηγορίες και 4% στα ΤΕΙ – Esos.gr – Τα πάντα για την παιδεία.

ΕΝΟΤΗΤΑ 11^η

• Πόλις : είναι μια μορφή ανώτερης κοινωνικής συνύπαρξης («ἡ πασῶν κυριωτάτη»), που εμπεριέχει όλες τις άλλες («πάσας περιέχουσα τὰς ἄλλας»), και αποβλέπει στο ανώτερο από όλα τα αγαθά («τοῦ κυριωτάτου πάντων»). Είναι δε «ἡ κοινωνία ἡ πολιτική».Στον ορισμό αυτό μπορούμε να διακρίνουμε το προσεχές γένος (genus proximum) της έννοιας «πόλις» και την ειδοποιό διαφορά της (specifica differentia). Συγκεκριμένα, το προσεχές της γένος, δηλαδή η ευρύτερη κατηγορία στην οποία εντάσσεται η έννοια, είναι ο όρος «κοινωνία» («κοινωνίαν τινα οὖσαν»), ενώ η ειδοποιός διαφορά της, δηλαδή το ιδιαίτερο εκείνο γνώρισμα που τη διαφοροποιεί από τις όμοιές της έννοιες, είναι το αγαθό στο οποίο αποβλέπει. Ειδικότερα, το αγαθό στο οποίο αποβλέπει, που είναι η ευδαιμονία των πολιτών, είναι το ανώτερο από όλα τα αγαθά των άλλων κοινωνιών και μ’ αυτό η «πόλις» επιδιώκει το συμφέρον του συνόλου των πολιτών.
• Κοινωνία : με τον όρο αυτό νοείται μια ομάδα ανθρώπων που συνυπάρχουν και συνεργάζονται αποβλέποντας –η καθεμιά ξεχωριστά– στην επίτευξη ενός κοινού για τα μέλη της σκοπού, ενός επιμέρους συμφέροντος.
• Κυριώτατον πάντων ἀγαθόν : Η ανωτερότητα αυτού του αγαθού αποδεικνύει και την ανωτερότητα της ίδιας της πόλης έναντι των άλλων κοινωνιών. Με άλλα λόγια, εφόσον η πόλη είναι η «κυριωτάτη» όλων των κοινωνιών, και το αγαθό στο οποίο στοχεύει είναι το «κυριώτατον» όλων των άλλων αγαθών, δηλαδή την εὐδαιμονία. Ο άνθρωπος δηλαδή θα κατακτήσει με τις ηθικές ενέργειές του τόσο την ατομική ευδαιμονία όσο και την ευδαιμονία μέσα στα πλαίσια της πόλης συνυπάρχοντας αρμονικά με τους άλλους πολίτες και ενεργώντας ως πολίτης.
• Η τελεολογία της έννοιας «πόλις» : η πολιτική κοινωνία, όπως και κάθε κοινωνική ομάδα, συστάθηκε και υπάρχει για να επιτύχει έναν στόχο. Ο στόχος μάλιστα της πολιτικής κοινωνίας είναι ο ανώτερος, η ευδαιμονία όλων των πολιτών της.
• 1^ος Παραγωγικός  Συλλογισμός  :

1η προκείμενη: κάθε κοινωνία – μορφή κοινωνικής συνύπαρξης αποβλέπει σε ένα αγαθό «πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν»

2η προκείμενη: η πόλη-κράτος είναι μια κοινωνία – μορφή κοινωνικής συνύπαρξης  «πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν»

• Συμπέρασμα: η πόλη-κράτος αποβλέπει σε ένα αγαθό «πᾶσαι μὲν ἀγαθοῦ τινος στοχάζονται».
• 2^ος Παραγωγικός Συλλογισμός :

1η προκείμενη: κάθε κοινωνία – μορφή κοινωνικής συνύπαρξης αποβλέπει σε ένα αγαθό «πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν»

2η προκείμενη: η πόλη-κράτος είναι ανώτερη μορφή κοινωνικής συνύπαρξης, γιατί εμπεριέχει όλες τις άλλες μορφές κοινωνίας «ἡ πασῶν κυριωτάτη καὶ πᾶσας περιέχουσα τὰς ἄλλας»

Συμπέρασμα: η πόλη-κράτος αποβλέπει στο ανώτερο από όλα τα αγαθά
«τοῦ κυριωτάτου πάντων»

ΕΝΟΤΗΤΑ 12^η

• Οι μικρότερες κοινωνίες που απαρτίζουν την πόλη :

Οικογένεια : («ὁ οἶκος, ἡ οἰκία»), η οποία ήταν το αποτέλεσμα της φυσικής αναγκαιότητας, του φυσικού «συνδυασμού» του άρρενος και του θήλεος. Σκοπός της ήταν η ικανοποίηση των καθημερινών βιοτικών αναγκών του ανθρώπου (ένστικτο αυτοσυντήρησης) και η διαιώνιση του είδους (ένστικτο αναπαραγωγής).

το χωριό («ἡ κώμη»), η κοινωνία που σχηματίστηκε με φυσική εξέλιξη από «πλείονας οἰκίας», από πολλές δηλαδή οικογένειες. Σκοπός της ήταν η ικανοποίηση αναγκών ανώτερων από τις καθημερινές. Τέτοιες ήταν η ανάγκη για την προστασία από κινδύνους ή επιθέσεις, αλλά και οι υψηλότερες, πνευματικότερες ανάγκες του, όπως για παράδειγμα η ανάγκη για λατρεία του θείου ή για απόδοση δικαιοσύνης.

• η πόλη («ἡ πόλις»), η οποία αποτελούσε υψηλότερο και ανώτερο τύπο κοινωνίας, γιατί σχηματίστηκε από τη συνένωση περισσότερων χωριών, συνεπώς και οικογενειών. Ήταν δηλαδή φυσική εξέλιξη και ανάπτυξη αυτών των πρώτων μορφών κοινωνίας, το «τέλος» αυτών, η ολοκληρωμένη, τέλεια κοινωνία, η οποία ικανοποιούσε τις ηθικές ανάγκες του ανθρώπου. Σκοπός της ήταν όχι μόνο το «ζῆν», η επιβίωση, που και η «κώμη» επεδίωκε και εξασφάλιζε, αλλά το «εὖ ζῆν», δηλαδή η ευδαιμονία, και το υπέρτατο αγαθό της αυτάρκειας.

• Αυτάρκεια ( Η αυτάρκεια της πόλης και η ευδαιμονία της είναι δύο έννοιες απόλυτα ταυτόσημες).

Μια πόλη, λοιπόν, είναι αυτάρκης:

• αν η γεωγραφική της θέση της εξασφαλίζει άφθονα τα υλικά αγαθά και τη βοηθά στην εμπορική της ανάπτυξη,
• αν έχει τις απαραίτητες αμυντικές δυνατότητες,
• αν διαθέτει σύστημα χρηστής διοίκησης και απονομής της δικαιοσύνης,
• αν είναι ανεξάρτητη ή δεν χρειάζεται εξωτερική βοήθεια, για να καλύψει τις υλικές, ηθικές, πνευματικές και κοινωνικές της ανάγκες.

• Όροι και φράσεις που δηλώνουν την τελεολογική αντίληψη του Αριστοτέλη :

Φύση: είναι η μορφή που παίρνει κάθε ον όταν ολοκληρωθεί η εξελικτική του πορεία και φτάσει στη στιγμή της τελείωσης

Τέλειος: η ολοκλήρωση του εξελικτικού κύκλου, το τέλος της εξέλιξης, η οποία όμως δεν οδηγεί σε μια τελική φθορά, αλλά σε μια τελική ολοκλήρωση.

Εκ φύσεως: ό,τι προέρχεται από φυσική αναγκαιότητα, όπως η οικογένεια.

Αυτάρκεια : χαρακτηρίζει κάτι που είναι και μόνο του τέλειο αγαθό, το οποίο μόνο του κάνει τη ζωή άξια να τη ζει κανείς έχοντας το αίσθημα της πληρότητας και της ανεξαρτησίας («η πόλη πέτυχε τελικά την ύψιστη αυτάρκεια»). Είναι ο ύψιστος σκοπός τον οποίο υπηρετεί η πόλη.

Τελικός λόγος: ο τελικός σκοπός για τον οποίο υπάρχει από τη φύση ένα πράγμα είναι κάτι το έξοχο, κάτι το άριστο.

• Οι συλλογισμοί που αποδεικνύουν ότι η πόλη υπάρχει εκ φύσεως

Πρώτος συλλογισμός

1η προκείμενη: οι πρώτες κοινωνικές οντότητες (η οικογένεια και το χωριό) υπάρχουν εκ φύσεως

2η προκείμενη: η πόλη είναι εξέλιξη, ολοκλήρωση των πρώτων κοινωνικών οντοτήτων

Συμπέρασμα: άρα, η πόλη υπάρχει εκ φύσεως.

Δεύτερος συλλογισμός

1η προκείμενη: η φύση ενός πράγματος είναι η ολοκλήρωσή του

2η προκείμενη: η πόλη είναι ολοκλήρωση των πρώτων κοινωνικών οντοτήτων (της οικογένειας και του χωριού)

Συμπέρασμα: άρα, η πόλη υπάρχει εκ φύσεως.
Τρίτος συλλογισμός (εισάγεται με το «επίσης»)

1η προκείμενη: κάθε ον από τη φύση του υπηρετεί έναν στόχο που είναι κάτι το άριστο

2η προκείμενη: στόχος της πόλης είναι η αυτάρκεια, που είναι κάτι το έξοχο

Συμπέρασμα: άρα, η πόλη υπάρχει εκ φύσεως

• ΟΙ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΙ ΠΟΥ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΟΥΝ ΟΤΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΙΝΑΙ «φύσει ζῷον πολιτικὸν» :

Πρώτος συλλογισμός (του οποίου η δεύτερη προκείμενη υπονοείται)

1η προκείμενη: η πόλη υπάρχει εκ φύσεως

2η προκείμενη: ο άνθρωπος είναι συστατικό της πόλης

Συμπέρασμα: άρα, ο άνθρωπος είναι «φύσει ζῷον πολιτικὸν»

Δεύτερος συλλογισμός (του οποίου η δεύτερη προκείμενη υπονοείται)

1η προκείμενη: ο άνθρωπος που δεν ζει μέσα σε οργανωμένη κοινωνία («ὁ ἄπολις»), επειδή έτσι είναι πλασμένος εκ φύσεως και όχι λόγω τυχαίας συγκυρίας, είναι ή άνθρωπος κατώτερης ποιότητας ή ένα ον ανώτερο από άνθρωπο

2η προκείμενη: ο άνθρωπος δεν είναι ούτε κατώτερης ποιότητας ούτε ον ανώτερο από άνθρωπο

Συμπέρασμα: άρα, ο άνθρωπος είναι «φύσει ζῷον πολιτικὸν»

• «εκ φύσεως δίχως πόλη άνθρωπο» : εννοεί αυτόν που δεν ανήκει εκ φύσεως σε πόλη-κράτος, αλλά ούτε σε οικογένεια ή χωριό. Αυτός ο άνθρωπος αποστρέφεται ή εγκαταλείπει την πολιτική κοινωνία από φυσική διάθεση ή βούληση.
• «ο δίχως πόλη από κάποια τυχαία συγκυρία» εννοεί τον άνθρωπο που έχει αναγκαστεί λόγω τυχαίας συγκυρίας να ζει εκτός οικογένειας, χωριού ή πόλης-κράτους. Τέτοια συγκυρία μπορεί να είναι η εξορία ή η φυλάκιση.
• «το παιχνίδι των πεσσών» (η σημερινή ντάμα)

ΕΝΟΤΗΤΑ 13^η

• Ο «λόγος» των ζώων (άναρθρες κραυγές): αντιλαμβάνονται και μεταδίδουν το ένα στο άλλο το συναίσθημα του ευχάριστου και του δυσάρεστου, γιατί μόνο αυτό τους είναι απαραίτητο για να επιβιώνουν και να εκπληρώνουν το σκοπό της ύπαρξής τους.
• Ο έναρθρος λόγος των ανθρώπων : Τον βοηθά όχι μόνο να εκφράζει τα συναισθήματά του αλλά και να αντιλαμβάνεται και να κάνει φανερές σύνθετες αφηρημένες έννοιες και αξίες, όπως είναι το καλό και το κακό, το ωφέλιμο και το βλαβερό, το δίκαιο και το άδικο και άλλες παρόμοιες, όπως είναι το όμορφο και το άσχημο, το όσιο και το ανόσιο. Χάρη σ’ αυτές ο άνθρωπος δεν καταφέρνει μόνο να επιβιώσει αλλά και να επιτύχει ανώτερους στόχους, όπως να συγκροτήσει κοινωνίες (οικογένεια και πόλη) και να δημιουργήσει πολιτισμό (να αναπτύξει τα γράμματα, τις τέχνες, να θεσπίσει νόμους κ.λπ).
• Η κλιμάκωση από ένα επίπεδο βιολογικό , σε ένα επίπεδο ηθικό.
• Ο συλλογισμός που αποδεικνύει ότι ο άνθρωπος είναι «φύσει πολιτικόν ζῶον» :

1η προκείμενη: η φύση δεν κάνει τίποτε δίχως λόγο και αιτία.

2η προκείμενη: η φύση έδωσε στον άνθρωπο ως εργαλείο το λόγο (εργαλείο ανώτερο από την απλή φωνή που έδωσε στα ζώα), για να μπορεί να αντιλαμβάνεται και να κάνει φανερό το ωφέλιμο και το βλαβερό, το καλό και το κακό, το δίκαιο και το άδικο, βασικά στοιχεία για τη συγκρότηση πολιτικής κοινωνίας.

Συμπέρασμα: συνεπώς, αφού η φύση έδωσε, όχι τυχαία, στον άνθρωπο το λόγο, δηλαδή το εργαλείο με το οποίο μπορεί να ζει σε πολιτικές κοινωνίες, συνάγεται ότι ο άνθρωπος είναι εκ φύσεως «ζῷον πολιτικόν».

• Η πόλη υπάρχει ἐκ φύσεως (παραγωγικός συλλογισμός)

1η προκείμενη: στην τάξη της φύσης το όλον προηγείται του μέρους.

2η προκείμενη: η πόλη, βαθμίδα ιεραρχικά ανώτερη στην τάξη της φύσης, είναι ένα όλον και τα μέρη της είναι η οικογένεια, το χωριό και το κάθε επιμέρους άτομο.

Συμπέρασμα: στην τάξη της φύσης η πόλη προηγείται από τα μέρη της, την οικογένεια, το χωριό και το κάθε επιμέρους άτομο.

ΕΝΟΤΗΤΑ 14^η

• Η έμφυτη επιθυμία του ανθρώπου να ζει σε κοινωνίες
• Η σύμπραξη του ανθρώπου στη δημιουργία της κοινωνίας
• Προϋπόθεση ολοκλήρωσης του φυσικού προορισμού του ανθρώπου : η τήρηση των νόμων και η εφαρμογή της δικαιοσύνης αποτελούν, για τον Αριστοτέλη, τον αναγκαίο περιορισμό για να τελειωθεί ο άνθρωπος, να ολοκληρώσει τον φυσικό του προορισμό.
• Τα «όπλα» του ανθρώπου : τα φυσικά του πάθη και ο λόγος (νους) και η γλώσσα. Αν ο άνθρωπος τα χρησιμοποιήσει για να διαπράττει αδικίες, αυτό γίνεται ανυπόφορο, αφού αυτά του δόθηκαν για να υπηρετήσει τη φρόνηση και την αρετή.

• Η δικαιοσύνη νοείται ως  :

α) αρετή: είναι η ιδιότητα του ανθρώπου να πράττει με γνώμονα τους γραπτούς νόμους της πολιτείας και δείχνοντας τον απαιτούμενο σεβασμό στους άγραφους νόμους,

β) θεσμός της πολιτείας: είναι το σύνολο των κανόνων που εξασφαλίζουν την τάξη και την αρμονική συμβίωση μέσα στην πόλη,

γ) κοινωνική αρετή: η ιδιότητα του ατόμου να ζει σύμφωνα με την κοινωνική ηθική της πόλης. Η ύπαρξη της δικαιοσύνης αποτελεί την προϋπόθεση για την ύπαρξη και όλων των άλλων αρετών.

ΕΝΟΤΗΤΑ 15^η

• Λόγοι διερεύνησης της έννοιας «πόλις» :

α) Η διχογνωμία ως προς τη φύση της πόλεως

β) Η κατανόηση του τρόπου δράσης του πολιτικού και του νομοθέτη

• Η κατανόηση της οργάνωσης της πόλης σε σχέση με το πολίτευμα
• Λόγοι διερεύνησης της έννοιας «πολίτης» :

α) Ο πολίτης είναι μέρος της πόλης

β) Έλλειψη ομοφωνίας για τον ορισμό της έννοιας «πολίτης»

ΕΝΟΤΗΤΑ 16^η

• Μη ασφαλή κριτήρια για τον προσδιορισμό της έννοιας «πολίτης»:

α) Ο τόπος κατοικίας

β) Το δικαίωμα εμφάνισης κάποιου στο δικαστήριο ως ενάγοντος ή ως εναγόμενου

• Οι μέτοικοι ήταν ξένοι που είχαν εγκατασταθεί στην Αθήνα και αποτελούσαν σημαντικό μέρος του αθηναϊκού πληθυσμού. Ήταν καταγεγραμμένοι σε ειδικό κατάλογο και πλήρωναν ετησίως έναν φόρο (12 δραχμές οι άνδρες και 6 οι γυναίκες), το «μετοίκιον». Δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα, δεν μπορούσαν να συμμετέχουν στη διοίκηση του κράτους, ούτε να έχουν στην κατοχή τους κτήματα. Ασχολούνταν με το εμπόριο και τη βιοτεχνία και επομένως, κατά ένα μεγάλο μέρος, στήριζαν την οικονομία της Αθήνας. Οι Αθηναίοι τους χρησιμοποιούσαν στον στρατό και στον στόλο, καθώς και στις θρησκευτικές τελετές και στις «λειτουργίες». Κάθε μέτοικος ήταν υποχρεωμένος να ορίσει έναν γνήσιο Αθηναίο πολίτη ως εγγυητή ή προστάτη του, ο οποίος συναλλασσόταν για λογαριασμό του με το κράτος και εγγυόταν για τη διαγωγή του. Για τις υπηρεσίες του προς το κράτος ο μέτοικος μπορούσε να γίνει «ισοτελής», δηλαδή ίσος με τους γνήσιους Αθηναίους πολίτες σε ό,τι αφορούσε τους φόρους, σπάνια όμως μπορούσε να γίνει πολίτης και σε καμία περίπτωση δεν μπορούσε να αναλάβει δημόσια αξιώματα.
• Οι δούλοι θεωρούνταν μορφή ιδιοκτησίας («res») και, φυσικά, δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα. Όπως αναφέρει σε άλλο σημείο των «Πολιτικών» ο Αριστοτέλης, ο δούλος ήταν ένα «ἔμψυχον κτῆμα», αναγκαίο για να τεθούν σε ενέργεια τα άψυχα εργαλεία και, όπως κάθε «κτήμα», ο δούλος ήταν όργανο προορισμένο να υπηρετεί τη γενική διαχείριση της ζωής (Πολιτικά, 1253b 32).
• «σύμβολα» ήταν ειδικές συμφωνίες, κυρίως εμπορικές. Σε άλλο σημείο του τρίτου βιβλίου των «Πολιτικών» (1280a 35) ο Αριστοτέλης κάνοντας πάλι αναφορά στα «σύμβολα» φέρνει ως παράδειγμα τους Τυρρηνούς και τους Καρχηδονίους, οι οποίοι ενώνονταν με εμπορικές και στρατιωτικές συμφωνίες.
• Κριτήρια για τον προσδιορισμό της έννοιας «πολίτης»:

α) αυτός που συμμετέχει στη δικαστική εξουσία, που μπορεί δηλαδή να δικάζει ως μέλος δικαστηρίου και ειδικότερα του λαϊκού δικαστηρίου της Ηλιαίας («μετέχειν κρίσεως») και

β) αυτός που συμμετέχει στην πολιτική εξουσία, αφενός δηλαδή στη διοίκηση του κράτους εκλέγοντας τους ηγέτες της πόλης του και αφετέρου μετέχοντας στα όργανα που λαμβάνουν τις πολιτικές αποφάσεις και νομοθετούν (βουλή, εκκλησία του δήμου) («μετέχειν ἀρχῆς»).

• Η σημασία της συμμετοχής στις δικαστικές λειτουργίες

Μια πόλη με σωστό σύστημα απονομής δικαιοσύνης, που λειτουργεί με ορθούς νόμους, αμεροληψία και ελευθερία, διαφυλάσσει τα δικαιώματα των πολιτών (την ισονομία, την ισηγορία και την παρρησία), συμβάλλει στην αποφυγή κοινωνικών συγκρούσεων και αναταραχών, και εξασφαλίζει ηρεμία, γαλήνη, ασφάλεια και κατ’ επέκταση την ευδαιμονία, που είναι και ο ύψιστος στόχος της πόλης. Όλα αυτά όμως μπορούν να επιτευχθούν μόνο με τη συμμετοχή όλων των πολιτών στις δικαστικές λειτουργίες. Τα παραπάνω αποδεικνύουν, βέβαια, την ύπαρξη ενός υψηλού επιπέδου πολιτισμού, καθώς η έννοια της δικαιοσύνης προϋποθέτει ανθρώπους ενάρετους, ηθικούς και καλλιεργημένους.

Επίσης, όποιος συμμετέχει στις δικαστικές λειτουργίες για ορισμένο χρονικό διάστημα οφείλει να δικάζει δίκαια και αμερόληπτα ,καθώς γνωρίζει ότι μπορεί κάλλιστα να βρεθεί εναγόμενος στο προσεχές διάστημα και να δικαστεί από κάποιον άλλον πολίτη  που θα αναλάβει δικαστικά αξιώματα, οπότε λογικά θα απαιτεί ανάλογη αντιμετώπιση με τη δική του.

• Ο ορισμός της πόλης :

Πόλις είναι :

α) το σύνολο των πολιτών που μπορούν να συμμετέχουν στην πολιτική και δικαστική εξουσία και

β) το σύνολο των πολιτών που είναι αρκετοί στον αριθμό και ικανοί στην αξιοσύνη, την αρετή (διανοητική και ηθική), όχι τυχαίοι και ανάξιοι, ικανοί να εξασφαλίζουν αυτάρκεια στην πόλη.

ΕΝΟΤΗΤΑ 17^η

• Τα είδη των πολιτευμάτων :

στόχος: το κοινό συμφέρον→1) Τυραννίακυβερνάει ένας

στόχος: το συμφέρον του μονάρχη2) Αριστοκρατίακυβερνούν λίγοι (οι άριστοι)

στόχος: το κοινό συμφέρον→2) Ολιγαρχίακυβερνούν λίγοι (οι πλούσιοι)

στόχος: το συμφέρον των λίγων (των πλουσίων)3) «Πολιτεία»κυβερνά ο λαός

στόχος: το κοινό συμφέρον→3) «Δημοκρατία»κυβερνά ο λαός (οι άποροι)

στόχος: το συμφέρον των πολλών (των απόρων)

• Τα κριτήρια διάκρισης των πολιτευμάτων :

α) Αριθμητικό κριτήριο: τα πολιτεύματα διακρίνονται ανάλογα με τον αριθμό των προσώπων που ασκούν την εξουσία.

β) Ποιοτικό κριτήριο: το κριτήριο που διαφοροποιεί αξιολογικά τα πολιτεύματα και τα διακρίνει σε ορθά και σε παρεκκλίσεις («παρεκβάσεις») από τα ορθά είναι ο στόχος, το συμφέρον το οποίο υπηρετούν.

Στην περίπτωση της ολιγαρχίας και της «δημοκρατίας» το κριτήριο διάκρισής τους δεν είναι μόνο ποιοτικό, αλλά και οικονομικό-ταξικό, καθώς δεν υπηρετείται το συμφέρον των λίγων και των πολλών (του πλήθους) αντίστοιχα, αλλά το συμφέρον των πλουσίων και των απόρων.

ΕΝΟΤΗΤΑ 18η

• Η αθροιστική θεωρία :

α) Το αρνητικό στοιχείο είναι ότι το κάθε επιμέρους άτομο μπορεί να μην είναι αξιόλογος άνθρωπος.

β) Το θετικό στοιχείο είναι ότι ενωμένα όλα αυτά τα επιμέρους άτομα μπορούν να αποτελέσουν μια δύναμη ανώτερη από εκείνη των λίγων και άριστων. Το πλήθος, λοιπόν, υπερέχει του ενός ή των λίγων, γιατί μπορεί να διαθέτει συνολικά περισσότερη αρετή και φρόνηση από αυτούς («ενωμένοι … καλύτεροι από εκείνους»). Η άποψη αυτή είναι η λεγόμενη «αθροιστική θεωρία».

• Παραδείγματα υπέρ της άσκησης της εξουσίας από το πλήθος :

α) Η οργάνωση ενός δείπνου

γ) Η κριτική μουσικών και ποιητικών έργων

β) Ο άνθρωπος με τα πολλά χέρια και πόδια

• Η άσκηση της εξουσίας από τους λίγους και άριστους :

α) Το θετικό στοιχείο είναι ότι οι λίγοι, αλλά αξιόλογοι αυτοί άνθρωποι, είναι ανώτεροι από τους πολλούς, γιατί στην προσωπικότητα του καθενός συγκεντρώνονται ιδιότητες που στους πολλούς εμφανίζονται διάσπαρτες.

β) Το αρνητικό στοιχείο είναι ότι συνολικά οι ιδιότητες αυτών των λίγων μπορεί να είναι λιγότερες από τις θετικές ιδιότητες των πολλών ως συνόλου.

• Παραδείγματα που κάνουν κατανοητή τη διαφορά των αξιόλογων ανθρώπων από το κάθε επιμέρους άτομο του πλήθους :

α) Παραλληλισμός των αξιόλογων ανθρώπων με τους ωραίους ανθρώπους

β) Παραλληλισμός των αξιόλογων ανθρώπων με τις ζωγραφισμένες μορφές

• Το συμπέρασμα και η προσωπική άποψη του Αριστοτέλη

Στην πόλη μπορεί το κάθε επιμέρους άτομο να μην είναι από μόνο του τίποτε το αξιόλογο, ενωμένοι όμως όλοι μαζί αυτοί οι πολίτες μπορούν να είναι καλύτεροι και αποτελεσματικότεροι από τους λίγους και αρίστους.

ΕΝΟΤΗΤΑ 19^η

• Τα είδη της δημοκρατίας :

• Ψηφίσματα :

Σε αντίθεση με τον νόμο, που είχε καθολική και μόνιμη ισχύ, το ψήφισμα είχε χαρακτήρα περιστασιακό και επομένως διατηρούσε την ισχύ του μόνο ως τη στιγμή που ένα άλλο ψήφισμα, αποτέλεσμα νέων περιστάσεων, ερχόταν να το αντικαταστήσει. Τα ψηφίσματα ήταν αποφάσεις που λαμβάνονταν στην Εκκλησία του Δήμου έπειτα από προτάσεις.

• Δημαγωγοί : εμφανίστηκαν στην αθηναϊκή πολιτική σκηνή μετά τον θάνατο του Περικλή (429 π.Χ.). Ήταν γέννημα της νέας αστικής τάξης που δημιουργήθηκε τότε στην Αθήνα με την ανάπτυξη του εμπορίου και της «βιομηχανίας». Έχοντας συχνά το χάρισμα του λόγου και πάντως δίχως επίσημες θέσεις στην πολιτεία και άρα δίχως συγκεκριμένες υποχρεώσεις, ασκούσαν μεγάλη επιρροή στον λαό προτείνοντας ευχάριστες στον πολύ κόσμο πολιτικές δίχως να έχουν την ευθύνη της υλοποίησής τους.

ΕΝΟΤΗΤΑ 20^η

• Το αίτημα για νομοθέτηση κοινής παιδείας : Η παιδεία είναι πολιτικό θέμα που πρέπει να απασχολεί και τους πολιτικούς και τους νομοθέτες, γιατί επηρεάζει τη συνολική ζωή του κράτους, αλλά και του κάθε πολίτη ξεχωριστά, αφού καθορίζει το παρόν του και προδιαγράφει το μέλλον του.

• «νομοθετητέον»: Ο Αριστοτέλης είναι θιασώτης της νομοθετικά κατοχυρωμένης παιδείας. Η παιδεία για τον Αριστοτέλη πρέπει να είναι με νόμο κοινή για όλους, γιατί έτσι υπηρετούνται η ευδαιμονία και η ενότητα της πόλης, και να μην παρέχεται ιδιωτικά με πρόγραμμα διδασκαλίας που επιλέγουν οι γονείς.
• «κοινὴν ποιητέον»: Η κοινή παιδεία είναι αίτημα της κοινωνικής και πολιτικής ισότητας των πολιτών, κατά τον Αριστοτέλη. Η κοινή παιδεία είναι αναγκαία για την ενότητα της πόλης και την ευδαιμονία του συνόλου. Υπερασπίζεται τον δημόσιο χαρακτήρα της παιδείας με τα επιχειρήματα του «τέλους» και του «όλου» της πόλης.
• Οι διαφωνίες στην εποχή του Αριστοτέλη σχετικά με τους στόχους της παιδείας :

α) αν πρέπει να είναι η κατάκτηση της αρετής και του άριστου βίου

β) και αν πρέπει να αποβλέπουν με την παιδεία στην πνευματική καλλιέργεια ή στη διάπλαση ήθους.

• Τύποι παιδείας :

• Η παιδεία στην εποχή του Αριστοτέλη :Τα μαθήματα που διδάσκονταν εκείνη την εποχή, τα διακρίνει σε τέσσερεις κλάδους και ήταν:

α) ανάγνωση και γραφή, αντικείμενα τα οποία θεωρούνταν χρήσιμα για τη ζωή («χρήσιμα πρὸς τὸν βίον»),

β) γυμναστική, η οποία συντελούσε στην καλλιέργεια της ανδρείας,

γ) μουσική, η οποία θεωρούνταν και χρήσιμη για τη ζωή και ασκούσε ηθική επίδραση στον άνθρωπο,

δ) μερικές φορές σχέδιο και ζωγραφική, δεξιότητες που θεωρούνταν κι αυτές χρήσιμες για τη ζωή.

• Η προσωπική θέση του Αριστοτέλη για την παιδεία και τους στόχους της : ακολουθεί τη μέση οδό και υποστηρίζει ότι οι νέοι πρέπει ασφαλώς να μαθαίνουν γνώσεις χρήσιμες για τη ζωή, όπως η ανάγνωση, η γραφή, η αριθμητική και το σχέδιο, αλλά από αυτές όχι όλες, παρά μόνο τις αναγκαίες. Κι από τις αναγκαίες, όμως, πρέπει να μαθαίνουν όσες ταιριάζουν σε ελεύθερους ανθρώπους και όχι τις ευτελείς που ασκούν οι δούλοι, οι οποίες αδρανοποιούν το σώμα και τον νου του ανθρώπου, τον καθιστούν αγροίκο, άξεστο («βάναυσον») και τον απομακρύνουν από την κατάκτηση της αρετής. Δεν αρμόζει στους ελεύθερους ανθρώπους να αναζητούν σε κάθε γνώση τη χρησιμότητα, γιατί αυτή μπορεί να τους οδηγήσει στη μονομέρεια. Από τα παραπάνω, λοιπόν, προκύπτει ότι οι χρήσιμες γνώσεις είναι απαραίτητες, αλλά δεν πρέπει να αποτελούν αυτοσκοπό. Ο χαρακτήρας της παιδείας, κατά τον Αριστοτέλη, πρέπει να είναι κυρίως ηθοπλαστικός και να στοχεύει τόσο στη διαμόρφωση του σώματος όσο και του πνεύματος του ελεύθερου ανθρώπου.

Τι αλλάζει στο Γενικό Λύκειο – NEWS247.