Λυσία “Υπέρ Μαντιθέου”

ritorika keimena b lykeiou voithima

mantitheos_erotiseis kee

lysia_mantitheos

lysia_mantitheos prooimio erotiseis kee

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2362

Ρητορικά Κείμενα Β’ Λυκείου

ritorika_keimena_b_lykeiou

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2360

Περιλήψεις Αρχαίου Δράματος

PERILIPSIS ARCHAIOU DRAMATOS

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2358

Γραμματική Λατινικών

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΡΗΜΑΤΑ
ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΥΠΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΡΧΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ σελ. 1
ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΤΩΝ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΣΥΖΥΓΙΩΝ σελ. 2
Α΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : amo, amav-i, ama-tum, ama-re σελ. 4
Β΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : dele-o, delev-i, dele-tum, del-ere σελ. 5
Γ΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : leg-o, leg-i, lec-tum, leg-ere σελ. 6
Δ΄ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ:audi-o, audiv-i, audi-tum, audi-re σελ. 7
A΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : amor, amatus sum, amari σελ. 8
Β΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : dele-or, deletus sum, dele-ri σελ. 9
Γ΄ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : leg-or, lectus sum, leg-i σελ. 10
Δ΄ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : audior, auditus sum, audiri σελ. 11
ΑΠΟΘΕΤΙΚΑ ΡΗΜΑΤΑ σελ. 12
Το αποθετικό ρήμα orior, ortus sum, ortum, oriri 4=ανατέλλω, γεννιέμαι σελ. 14
ΗΜΙΑΠΟΘΕΤΙΚΑ ΡΗΜΑΤΑ σελ. 15
Τα 15 ρήματα 3ης συζυγίας σε  -io σελ. 17
Το ανώμαλο ρήμα sum, fui, esse=είμαι σελ. 20
Το ανώμαλο ρήμα possum, potui, posse=μπορώ σελ. 21
Το ανώμαλο ρήμα eo, ivi (ii), itum, ire =βαίνω, πηγαίνω σελ. 22
Το ανώμαλο ρήμα adeor, aditus sum, adiri =προσεγγίζομαι, πλησιάζομαι σελ. 23
Το ανώμαλο ρήμα fer-o, tul-i, lat-um, fer-re =φέρω σελ. 24
Το ανώμαλο ρήμα fio, factus sum, fieri=γίνομαι σελ. 26
Τα ανώμαλα ρήματα volo, volui, velle=θέλω , nolo, nolui, nelle=δεν θέλω σελ. 27
Το ανώμαλο ρήμα malo, malui, malle=προτιμώ σελ. 28
Το ελλειπτικό ρήμα coepi, coepisse=αρχίζω σελ. 29
Το ελλειπτικό ρήμα memini, meminisse=θυμάμαι σελ. 30
Τα ελλειπτικά ρήματα inquam, aio, ave, quaeso σελ. 31
ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΥΠΩΝ σελ. 32
ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ
ΠΡΩΤΗ ΚΛΙΣΗ σελ. 33
ΔΕΥΤΕΡΗ ΚΛΙΣΗ σελ. 34
ΤΡΙΤΗ ΚΛΙΣΗ σελ. 35
ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗΣ ΚΛΙΣΗΣ σελ. 37
ΑΝΩΜΑΛΑ Γ΄ΚΛΙΣΗΣ σελ. 37
ΤΕΤΑΡΤΗ ΚΛΙΣΗ σελ. 38
ΠΕΜΠΤΗ ΚΛΙΣΗ σελ. 38
ΟΝΟΜΑΤΑ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ σελ. 39
ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΜΕ ΙΔΙΟΜΟΡΦΙΕΣ σελ. 40
ΕΠΙΘΕΤΑ
ΕΠΙΘΕΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΚΛΙΣΗΣ σελ. 41
ΕΠΙΘΕΤΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΛΙΣΗΣ σελ. 42
ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΩΝ σελ. 43
ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ  ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΒΑΘΜΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΩΝ σελ. 45
ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ σελ. 46
ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ
ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ σελ. 48
ΚΤΗΤΙΚΗ ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ σελ. 48
ΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ σελ. 49
ΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ σελ. 50
ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ σελ. 51
ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ σελ. 52
ΑΟΡΙΣΤΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ σελ. 53
ΑΝΤΩΝΥΜΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ σελ. 56
ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΡΧΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ σελ. 57


ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΥΠΩΝ

ΑΠΟ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΡΧΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ

amo, amavi, amatum, amare

ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
ΕΝΕΣΤ. am-o (<ama-o) (=Ε) am-em (=Ε) ama (=Ε)
ΠΑΡΑΤ. ama-bam (=Ε) amare-m (=Α)
ΜΕΛ. ama-bo (=Ε) amaturus sim (=Σ) ama-to (=Ε)
ΠΡΚ. amav-i (=Π) amav-erim (=Π)
ΥΠΕΡΣ. amav-eram (=Π) amav-issem (=Π)
Σ.ΜΕΛ. amav-ero (=Π)
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΜΕΤΟΧΗ ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ ΣΟΥΠΙΝΟ
ΕΝΕΣΤ. ama-re (=Α) ama-ns (=Ε) ΓΕΝ : ama-ndi (=Ε) ΑΙΤ: amat-um (=Σ)
ΜΕΛ. amaturum esse (=Σ) amat-urus (=Σ)
ΠΡΚ. amav-isse (=Π)

ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
ΕΝΕΣΤ. am-or (<ama-or) (=Ε) am-er (=Ε) ama-re (=Ε)
ΠΑΡΑΤ. ama-bar (=Ε) amare-r (=Α)
ΜΕΛ. ama-bor (=Ε) ama-tor (=Ε)
ΠΡΚ. amatus sum (=Σ) amatus sim (=Σ)
ΥΠΕΡΣ. amatus eram (=Σ) amatus essem (=Σ)
Σ.ΜΕΛ. amatus ero (=Σ)
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΜΕΤΟΧΗ ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ
ΕΝΕΣΤ. ama-ri (=Ε) ΠΡΚ : amatus (=Σ) ama-ndus (=Ε)
ΠΑΡΑΤ.
ΜΕΛ. amatum iri (=Σ)
ΠΡΚ. amatum esse (=Σ)
Σ.ΜΕΛ. amatum fore (=Σ)

Ο παραπάνω πίνακας απεικονίζει το σχηματισμό των διαφόρων ρηματικών τύπων από τα θέματα των αρχικών χρόνων. Ισχύει για κάθε ρήμα (εκτός βεβαίως των ιδιόμορφων τύπων).

από το θέμα του ενεστώτα σχηματίζονται :

  • οριστική ενεστώτα, παρατατικού, μέλλοντα και των δύο φωνών
  • υποτακτική ενεστώτα και των δύο φωνών
  • προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα και των δύο φωνών
  • μετοχή ενεστώτα
  • γερούνδιο και γερουνδιακό

από το θέμα του παρακειμένου σχηματίζονται :

  • οριστική παρακειμένου, υπερσυντελίκου και συντ. μέλλοντα της ενεργητικής φωνής
  • υποτακτική παρακειμένου, υπερσυντελίκου της ενεργητικής φωνής
  • απαρέμφατο παρακειμένου της ενεργητικής φωνής

από το θέμα του σουπίνου σχηματίζονται :

  • μετοχή μέλλοντα και παρακειμένου
  • όλοι οι περιφραστικοί τύποι με χρήση των μετοχών μέλλονται-παρακειμένου και σουπίνου

από το απαρέμφατο του ενεστώτα σχηματίζονται (δεν αποτελεί ιδιαίτερο θέμα, αλλά παράγεται από το θέμα του ενεστώτα) :

  • υποτακτική παρατατικού και των δύο φωνών


ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΤΩΝ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΣΥΖΥΓΙΩΝ

ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ

ΕΝΕΣΤΩΣ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
Α Β Γ Δ Α Β Γ Δ Α Β Γ Δ
-o e-o -o i-o -em e-am -am i-am
a-s e-s i-s i-s -es e-as -as i-as -a -e -e -i
a-t e-t i-t i-t -et e-at -at i-at
a-mus e-mus i-mus i-mus -emus e-amus -amus i-amus
a-tis e-tis i-tis i-tis -etis e-atis -atis i-atis -a-te -e-te -i-te i-te
a-nt e-nt u-nt i-u-nt -ent e-ant -ant i-ant

ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ
Α Β Γ Δ Α Β Γ Δ
a-bam e-bam e-bam i-e-bam ar-em er-em er-em ir-em
a-bas e-bas e-bas i- e-bas ar-es er-es er-es ir-es
a-bat e-bat e-bat i- e-bat ar-et er-et er-et ir-et
a-bamus e-bamus e-bamus i- e-bamus ar-emus er-emus er-emus ir-emus
a-batis e-batis e-batis i- e-batis ar-etis er-etis er-etis ir-etis
a-bant e-bant e-bant i- e-bant ar-ent er-ent er-ent ir-ent
ΜΕΛΛΩΝ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
Α Β Γ Δ Α, Β, Γ, Δ Α Β Γ Δ
a-bo e-bo -am i-am μτχ. μελ.+sim
a-bis e-bis -es i-es μτχ. μελ.+sis -a-to -e-to -i-to -i-to
a-bit e-bit -et i-et μτχ. μελ.+sit -a-to -e-to -i-to -i-to
a-bimus e-bimus -emus i-emus μτχ. μελ.+simus
a-bitis e-bitis -etis i-etis μτχ. μελ.+sitis -a-tote -e-tote -i-tote -i-tote
a-bunt e-bunt -ent i-ent μτχ. μελ.+sint -a-nto -e-nto -u-nto -i-u-nto

ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ Σ. ΜΕΛΛΩΝ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΟΡΙΣΤΙΚΗ
Α, Β, Γ, Δ Α, Β, Γ, Δ Α, Β, Γ, Δ Α, Β, Γ, Δ Α, Β, Γ, Δ
-i -erim -eram -issem -ero
-isti -eris -eras -isses -eris
-it -erit -erat -isset -erit
-imus -erimus -eramus -issemus -erimus
-istis -eritis -eratis -issetis -eritis
-erunt ή -ere -erint -erant -issent -erint

ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΜΕΤΟΧΗ ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ
Α Β Γ Δ Α Β Γ Δ Α Β Γ Δ
ΕΝ : -are -ere -ere -ire -ans -ens -ens i-ens a-ndi e-ndi e-ndi i-e-ndi
ΜΕΛ : αιτιατική μτχ. μελ.+esse -turus
ΠΡΚ : -isse


ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΤΩΝ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΣΥΖΥΓΙΩΝ

ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ

ΕΝΕΣΤΩΣ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
Α Β Γ Δ Α Β Γ Δ Α Β Γ Δ
-or e-or -or i-or -er e-ar -ar i-ar
a-ris e-ris e-ris i-ris -eris e-aris -aris i-aris -are -ere -ere -ire
a-tur e-tur i-tur i-tur -etur e-atur -atur i-atur
a-mur e-mur i-mur i-mur -emur e-amur -amur i-amur
a-mini e-mini i-mini i-mini -emini e-amini -amini i-amini -a-mini -e-mini -i-mini i-mini
a-ntur e-ntur u-ntur u-ntur -entur e-antur -antur i-antur

ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ
Α Β Γ Δ Α Β Γ Δ
a-bar e-bar e-bar i-e-bar ar-er er-er er-er ir-er
a-baris e-baris e-baris i- e-baris ar-eris er-eris er-eris ir-eris
a-batur e-batur e-batur i- e-batur ar-etur er-etur er-etur ir-etur
a-bamur e-bamur e-bamur i- e-bamur ar-emur er-emur er-emur ir-emur
a-bamini e-bamini e-bamini i- e-bamini ar-emini er-emini er-emini ir-emini
a-bantur e-bantur e-bantur i- e-bantur ar-entur er-entur er-entur ir-entur
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ Σ. ΜΕΛΛΩΝ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΟΡΙΣΤΙΚΗ
Α, Β, Γ, Δ Α, Β, Γ, Δ Α, Β, Γ, Δ Α, Β, Γ, Δ Α, Β, Γ, Δ
μτχ.πρκ. + sum μτχ.πρκ. + sim μτχ.πρκ. + eram μτχ.πρκ. + essem μτχ.πρκ. + ero
μτχ.πρκ. + es μτχ.πρκ. + sis μτχ.πρκ. +  eras μτχ.πρκ. +  esses μτχ.πρκ. + eris
μτχ.πρκ. + est μτχ.πρκ. + sit μτχ.πρκ. + erat μτχ.πρκ. + esset μτχ.πρκ. + erit
μτχ.πρκ. + sumus μτχ.πρκ. + sius μτχ.πρκ. + eramus μτχ.πρκ. + essemus μτχ.πρκ. + erimus
μτχ.πρκ. + estis μτχ.πρκ. + sitis μτχ.πρκ. + eratis μτχ.πρκ. + essetis μτχ.πρκ. + eritis
μτχ.πρκ. + sunt μτχ.πρκ. + sint μτχ.πρκ. + erant μτχ.πρκ. + essent μτχ.πρκ. + erunt

ΜΕΛΛΩΝ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
Α Β Γ Δ Α, Β, Γ, Δ Α Β Γ Δ
a-bor e-bor -ar i-ar
a-beris e-beris -eris i-eris -a-tor -e-tor -i-tor -i-tor
a-bitur e-bitur -etur i-etur -a-tor -e-tor -i-tor -i-tor
a-bimur e-bimur -emur i-emur
a-bimini e-bimini -emini i-emini (-a-mini) (-e-mini) (-i-mini) (-i-mini)
a-buntur e-buntur -entur i-entur -a-ntor -e-ntor -u-ntor -i-u-ntor
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΜΕΤΟΧΗ ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ
Α Β Γ Δ Α Β Γ Δ Α Β Γ Δ
ΕΝΕΣΤ : -ari -eri -i -iri a-ndus e-ndus e-ndus i-e-ndus
ΜΕΛ : ΣΟΥΠΙΝΟ +iri
ΠΡΚ : αιτιατική μτχ.πρκ. +esse
Σ.ΜΕΛ : αιτιατική μτχ.πρκ.+fore -tus

Α΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : amo, amav-i, amat-um, ama-re
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ am-o (<ama-o) am-em ΕΝΕΣΤ : ama-re
ama-s am-es ama ΜΕΛΛ : amaturum, -am, um  esse
ama-t am-et amaturos, -as, -a  esse
ama-mus am-emus ΠΑΡΑΚ : amav-isse
ama-tis am-etis ama-te
ama-nt am-ent
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ ama-bam amare-m ΜΕΤΟΧΗ
ama-bas amare-s ΕΝΕΣΤ : amans
ama-bat amare-t ΜΕΛΛ : amat-urus, -a, -um
ama-bamus amare-mus
ama-batis amare-tis
ama-bant amare-nt
ΜΕΛΛΩΝ ama-bo amaturus,-a,-um  sim ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ
ama-bis amaturus,-a,-um sis ama-to ΓΕΝ : ama-ndi
ama-bit amaturus,-a,-um sit ama-to ΔΟΤ: ama-ndo
ama-bimus amaturi,-ae,-a  simus ΑΙΤ : ama-ndum
ama-bitis amaturi,-ae,-a  sitis ama-tote ΑΦ : ama-ndo
ama-bunt amaturi,-ae,-a  sint ama-nto
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ amav-i amav-erim ΣΟΥΠΙΝΟ
amav-isti amav-eris ΑΙΤ: amat-um
amav-it amav-erit ΑΦ : amat-u
amav-imus amav-erimus
amav-istis amav-eritis
amav-erunt ή -ere amav-erint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ amav-eram amav-issem ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η α΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα –a
amav-eras amav-isses
amav-erat amav-isset
amav-eramus amav-issemus
amav-eratis amav-issetis
amav-erant amav-issent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ amav-ero
amav-eris
amav-erit
amav-erimus
amav-eritis
amav-erint



Β΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : deleo, delevi, deletum, delere
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ dele-o dele-am ΕΝΕΣΤ : dele -re
dele-s dele-as dele ΜΕΛΛ : deleturum, -am, um  esse
dele-t dele-at deleturos, -as, -a  esse
dele-mus dele-amus ΠΑΡΑΚ : delev-isse
dele-tis dele-atis dele-te
dele-nt dele-ant
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ dele-bam delere-m ΜΕΤΟΧΗ
dele-bas delere-s ΕΝΕΣΤ : dele -ns
dele-bat delere-t ΜΕΛΛ : delet-urus, -a, -um
dele-bamus delere-mus
dele-batis delere-tis
dele-bant delere-nt
ΜΕΛΛΩΝ dele-bo deleturus -a, -um  sim ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ
dele-bis deleturus -a, -um  sis dele-to ΓΕΝ : dele -ndi
dele-bit deleturus -a, -um  sit dele-to ΔΟΤ: dele -ndo
dele-bimus deleturi -ae, -a  simus ΑΙΤ : dele -ndum
dele-bitis deleturi -ae, -a  sitis dele-tote ΑΦ : dele –ndo
dele-bunt deleturi -ae, -a  sint dele-nto
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ delev-i delev-erim ΣΟΥΠΙΝΟ
delev-isti delev-eris ΑΙΤ: delet-um
delev-it delev-erit ΑΦ : delet-u
delev-imus delev-erimus
delev-istis delev-eritis
delev-erunt ή -ere delev-erint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ delev-eram delev-issem ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η β΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα –e
delev-eras delev-isses
delev-erat delev-isset
delev-eramus delev-issemus
delev-eratis delev-issetis
delev-erant delev-issent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ delev-ero
delev-eris
delev-erit
delev-erimus
delev-eritis
delev-erint


Γ΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : leg-o, leg-i, lect-um, leg-ere
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ leg-o leg-am ΕΝΕΣΤ : leg -ere
leg-i-s leg-as lege ΜΕΛΛ : lecturum, -am, um  esse
leg-i-t leg-at lecturos, -as, -a esse
leg-i-mus leg-amus ΠΑΡΑΚ : leg-isse
leg-i-tis leg-atis leg-i-te
leg-u-nt leg-ant
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ leg-e-bam legere-m ΜΕΤΟΧΗ
leg-e-bas legere-s ΕΝΕΣΤ : lege -ns
leg-e-bat legere-t ΜΕΛΛ : lect-urus, -a, -um
leg-e-bamus legere-mus
leg-e-batis legere-tis
leg-e-bant legere-nt
ΜΕΛΛΩΝ leg-am lecturus -a, -um  sim ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ
leg-es lecturus -a, -um  sis leg-i-to ΓΕΝ : lege -ndi
leg-et lecturus -a, -um  sit leg-i-to ΔΟΤ: lege -ndo
leg-emus lecturi -ae, -a  simus ΑΙΤ : lege -ndum
leg-etis lecturi -ae, -a  sitis leg-i-tote ΑΦ : lege –ndo
leg-ent lecturi -ae, -a  sint leg-u-nto
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ leg-i leg-erim ΣΟΥΠΙΝΟ
leg-isti leg-eris ΑΙΤ: lect-um
leg-it leg-erit ΑΦ : lect-u
leg-imus leg-erimus
leg-istis leg-eritis
leg-erunt /-ere leg-erint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ leg-eram leg-issem ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η γ΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα σύμφωνο ή φωνήεν εκτός από a, e, i
leg-eras leg-isses
leg-erat leg-isset
leg-eramus leg-issemus
leg-eratis leg-issetis
leg-erant leg-issent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ leg-ero
leg-eris
leg-erit
leg-erimus
leg-eritis
leg-erint


Δ΄ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ:audi-o, audiv-i, audit-um, audi-re
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ audi-o audi-am ΕΝΕΣΤ : audi -re
audi-s audi-as audi ΜΕΛΛ : auditurum, -am, um  esse
audi-t audi-at audituros, -as, -aesse
audi-mus audi-amus ΠΑΡΑΚ : audiv-isse
audi-tis audi-atis audi-te
audi-u-nt audi-ant
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ audi-e-bam audire-m ΜΕΤΟΧΗ
audi-e-bas audire-s ΕΝΕΣΤ : audi-e –ns
audi-e-bat audire-t ΜΕΛΛ : audit-urus, -a, -um
audi-e-bamus audire-mus
audi-e-batis audire-tis
audi-e-bant audire-nt
ΜΕΛΛΩΝ audi-am auditurus -a, -um  sim ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ
audi-es auditurus -a, -um  sis audi-to ΓΕΝ : audie –ndi
audi-et auditurus -a, -um  sit audi-to ΔΟΤ: audie –ndo
audi-emus audituri -ae, -a  simus ΑΙΤ : audie –ndum
audi-etis audituri -ae, -a  sitis audi-tote ΑΦ : audie –ndo
audi-ent audituri -ae, -a  sint audi-unto
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ audiv-i audiv-erim ΣΟΥΠΙΝΟ
audiv-isti audiv-eris ΑΙΤ: audit-um
audiv-it audiv-erit ΑΦ : audit-u
audiv-imus audiv-erimus
audiv-istis audiv-eritis
audiv-erunt /-ere audiv-erint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ audiv-eram audiv-issem ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η δ΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα -i-
audiv-eras audiv-isses
audiv-erat audiv-isset
audiv-eramus audiv-issemus
audiv-eratis audiv-issetis
audiv-erant audiv-issent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ audiv-ero
audiv-eris
audiv-erit
audiv-erimus
audiv-eritis
audiv-erint


A΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : amor, amatus sum, amari
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ am-or (<ama-or) am-er ΕΝΕΣΤ : ama-ri
ama-ris am-eris ama-re ΜΕΛΛ : amatum iri
ama-tur am-etur ΠΡΚ : amatum,-am,-um esse
ama-mur am-emur amatos,-as,-a esse
ama-mini am-emini ama-mini Σ.ΜΕΛ : amatum,-am,-um fore
ama-ntur am-entur amatos,-as,-a fore
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ ama-bar amare-r ΜΕΤΟΧΗ
ama-baris amare-ris ΠΡΚ : amatus, -a, -um
ama-batur amare-tur
ama-bamur amare-mur
ama-bamini amare-mini
ama-bantur amare-ntur
ΜΕΛΛΩΝ ama-bor ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ
ama-beris ama-tor amandus, -a, -um
ama-bitur ama-tor
ama-bimur
ama-bimini (ama-mini)
ama-buntur ama-ntor
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ amatus,-a,-um sum amatus,-a,-um sim ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η α΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα –a-
amatus,-a,-um es amatus,-a,-um sis
amatus,-a,-um est amatus,-a,-um sit
amati,-ae,-a sumus amati,-ae,-a simus
amati,-ae,-a estis amati,-ae,-a sitis
amati,-ae,-a sunt amati,-ae,-a sint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ amatus,-a,-um eram amatus,-a,-um essem
amatus,-a,-um eras amatus,-a,-um esses
amatus,-a,-um erat amatus,-a,-um esset
amati,-ae,-a eramus amati,-ae,-a essemus
amati,-ae,-a eratis amati,-ae,-a essetis
amati,-ae,-a erant amati,-ae,-a essent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ amatus,-a,-um ero
amatus,-a,-um eris
amatus,-a,-um erit
amati,-ae,-a erimus
amati,-ae,-a eritis
amati,-ae,-a erunt


Β΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : dele-or, deletus sum, dele-ri
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ dele-or dele-ar ΕΝΕΣΤ : dele-ri

ΜΕΛΛ : deletum iri

ΠΡΚ : deletum,-am,-um esse

deletos,-as,-a esse

Σ.ΜΕΛ : deletum,-am,-um fore

deletos,-as,-a fore

dele-ris dele-aris delere
dele-tur dele-atur
dele-mur dele-amur
dele-mini dele-amini dele-mini
dele-ntur dele-antur
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ dele-bar delere-r ΜΕΤΟΧΗ
dele-baris delere-ris ΠΡΚ : deletus, -a, -um
dele-batur delere-tur
dele-bamur delere-mur
dele-bamini delere-mini
dele-bantur delere-ntur
ΜΕΛΛΩΝ dele-bor ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ
dele-beris dele-tor delendus, -a, -um
dele-bitur dele-tor
dele-bimur
dele-bimini (dele-mini)
dele-buntur dele-ntor
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ deletus,-a,-um sum deletus,-a,-um sim ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η β΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα e
deletus,-a,-um es deletus,-a,-um sis
deletus,-a,-um est deletus,-a,-um sit
deleti,-ae,-a sumus deleti,-ae,-a simus
deleti,-ae,-a estis deleti,-ae,-a sitis
deleti,-ae,-a sunt deleti,-ae,-a sint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ deletus,-a,-um eram deletus,-a,-um essem
deletus,-a,-um eras deletus,-a,-um esses
deletus,-a,-um erat deletus,-a,-um esset
deleti,-ae,-a eramus deleti,-ae,-a essemus
deleti,-ae,-a eratis deleti,-ae,-a essetis
deleti,-ae,-a erant deleti,-ae,-a essent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ deletus,-a,-um ero
deletus,-a,-um eris
deletus,-a,-um erit
deleti,-ae,-a erimus
deleti,-ae,-a eritis
deleti,-ae,-a erunt

Γ΄ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : legor, lectus sum, legi
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ leg-or leg-ar ΕΝΕΣΤ : leg-i

ΜΕΛΛ : lectum iri

ΠΡΚ : lectum,-am,-um esse

lectos,-as,-a esse

Σ.ΜΕΛ : lectum,-am,-um fore

lectos,-as,-a fore

leg-e-ris leg-aris legere
leg-i-tur leg-atur
leg-i-mur leg-amur
leg-i-mini leg-amini leg-i-mini
leg-u-ntur leg-antur
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ leg-e-bar legere-r ΜΕΤΟΧΗ
leg-e-baris legere-ris ΠΡΚ : lectus, -a, -um
leg-e-batur legere-tur
leg-e-bamur legere-mur
leg-e-bamini legere-mini
leg-e-bantur legere-ntur
ΜΕΛΛΩΝ leg-ar ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ
leg-eris leg-i-tor legendus, -a, -um
leg-etur leg-i-tor
leg-emur
leg-emini (leg-i-mini)
leg-entur leg-u-ntor
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ lectus,-a,-um sum lectus,-a,-um sim ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η γ΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα σύμφωνο ή φωνήεν εκτός των –a-, –e-, –i

lectus,-a,-um es lectus,-a,-um sis
lectus,-a,-um est lectus,-a,-um sit
lecti,-ae,-a sumus lecti,-ae,-a simus
lecti,-ae,-a estis lecti,-ae,-a sitis
lecti,-ae,-a sunt lecti,-ae,-a sint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ lectus, -a, -um eram lectus, -a, -um essem
lectus,-a,-um eras lectus,-a,-um esses
lectus,-a,-um erat lectus,-a,-um esset
lecti,-ae,-a eramus lecti,-ae,-a essemus
lecti,-ae,-a eratis lecti,-ae,-a essetis
lecti,-ae,-a erant lecti,-ae,-a essent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ lectus, -a, -um ero

lectus,-a,-um eris
lectus,-a,-um erit
lecti,-ae,-a erimus
lecti,-ae,-a eritis
lecti,-ae,-a erunt





Δ΄ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : audior, auditus sum, audiri
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ audi-or audi-ar ΕΝΕΣΤ : audi-ri

ΜΕΛΛ : auditum iri

ΠΡΚ : auditum,-am,-um esse

auditos,-as,-a esse

Σ.ΜΕΛ : auditum,-am,-um fore

auditos,-as,-a fore

audi-ris audi-aris audire
audi-tur audi-atur
audi-mur audi-amur
audi-mini audi-amini audi-mini
audi-u-ntur audi-antur
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ audi-e-bar audire-r ΜΕΤΟΧΗ
audi-e-baris audire-ris ΠΡΚ : auditus, -a, -um
audi-e-batur audire-tur
audi-e-bamur audire-mur
audi-e-bamini audire-mini
audi-e-bantur audire-ntur
ΜΕΛΛΩΝ audi-ar ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ
audi-eris audi-tor audiendus, -a, -um
audi-etur audi-tor
audi-emur
audi-emini (audi-mini)
audi-entur audi-untor
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ auditus,-a,-um sum auditus, -a, -um sim ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η δ΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα -i-
auditus, -a, -um es auditus, -a, -um sis
auditus, -a, -um est auditus, -a, -um sit
auditi,-ae,-a sumus auditi,-ae,-a simus
auditi,-ae,-a estis auditi,-ae,-a sitis
auditi,-ae,-a sunt auditi,-ae,-a sint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ auditus, -a, -um eram auditus, -a, -um essem
auditus, -a, -um eras auditus, -a, -um esses
auditus, -a, -um erat auditus, -a, -um esset
auditi,-ae,-a eramus auditi,-ae,-a essemus
auditi,-ae,-a eratis auditi,-ae,-a essetis
auditi,-ae,-a erant auditi,-ae,-a essent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ auditus, -a, -um ero

auditus, -a, -um eris
auditus, -a, -um erit
auditi,-ae,-a erimus
auditi,-ae,-a eritis
auditi,-ae,-a erunt

ΑΠΟΘΕΤΙΚΑ ΡΗΜΑΤΑ



consequor, consecutus sum, consecutum, consequi 3
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
ΕΝΕΣΤ. consequ-or consequ-ar -, consequ-ere
ΠΑΡΑΤ. consequ-e-bar consequere-r
ΜΕΛΛΩΝ consequ-ar * consecuturus, -a, -um sim -, consequ-i-tor
ΠΑΡΑΚ. consecutus, -a, -um sum consecutus, -a, -um sim
ΥΠΕΡΣ. consecutus, -a, -um eram consecutus, -a, -um  essem
ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. consecutus, -a, -um ero

ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΜΕΤΟΧΗ * ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ
ΕΝΕΣΤ : consequ-i *ΕΝΕΣΤ : consequ-ens ΓΕΝ : consequend-i
*ΜΕΛΛ : consecuturum -am, um esse *ΜΕΛΛ : consecuturus, -a, -um ΔΟΤ : consequend-o
consecuturos -as, -a esse ΠΡΚ : consecutus, -a, -um ΑΙΤ : consequend-um
ΠΡΚ : consecutum, -am, -um esse * ΣΟΥΠΙΝΟ ΑΦ : consequend-o
consecutos, -as, -a esse ΑΙΤ : consecutum ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ
Σ. ΜΕΛ : consecutum, -am, -um fore ΑΦ : consecutu consequendus, -a, -um
consecutos, -as, -a fore
ΤΑ ΑΠΟΘΕΤΙΚΑ ΡΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

Α΄ΣΥΖΥΓΙΑ :

  1. adhortor-adhortatus sum – adhortatum-adhortari   = προτρέπω (ad+hortor)
  2. admiror   = θαυμάζω
  3. arbitror   = νομίζω (Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ)
  4. conor   = προσπαθώ (Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ)
  5. hortor   = προτρέπω (Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ)
  6. imitor   = μιμούμαι
  7. indignor   = αγανακτώ
  8. minitor   = απειλώ
  9. miror   = θαυμάζω

10.  miseror  = οικτίρω, θρηνώ

11.  osculor   = φιλώ

12.  populor   = λεηλατώ

13.  proelior   = πολεμώ (Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ)

14.  tutor   = προστατεύω

15.  veneror  = λατρεύω, προσκυνώ

Β΄ ΣΥΖΥΓΙΑ :

  1. fateor – fassus sum – fassum – fateri   = ομολογώ
  2. intueor – intuitus sum – intuitum – intueri   = κοιτάζω
  3. medeor – (sanavi) – – – mederi   = γιατρεύω
  4. vereor – veritus sum – veritum – vereri   = φοβάμαι

Γ΄ ΣΥΖΥΓΙΑ :

  1. complector-complexus sum-complexum-complecti  = αγκαλιάζω (cum+plector-Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ)
  2. 2. congredior-congressus sum-congressum-congredi   = συγκρούομαι (cum+gradior)
  3. conloquor – conlocutus sum – conlocutum – conloqui = συνομιλώ (cum+loquor)
  4. consequor – consecutus sum – consecutum – consequi   = ακολουθώ, πετυχαίνω (cum+sequor)
  5. dilabor – dilapsus sum – dilapsum – dilabi   = καταρρέω (de+labor)
  6. egredior – egressus sum – egressum – egredi   = βγαίνω (e+gradior)
  7. elabor – elapsus sum – elapsum – elabi  = ξεγλιστρώ (e+labor)
  8. gradior – gressus sum – gressum – gradi   = βαδίζω (Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ)
  9. ingredior – ingressus sum – ingressum – ingredi   = εισέρχομαι (in+gradior)

10.  loquor – locutus sum – locutum – loqui = μιλώ .

11.  morior – mortuus sum (μετοχή μέλλοντα moriturus) – mortuum – mori   = πεθαίνω

12.  nascor – natus sum (μετοχή μέλλοντα nasciturus) – natum – nasci   = γεννιέμαι

13.  obsequor – obsecutus sum – obsecutum – obsequi   = κάνω το χατίρι κάποιου (ob+sequor)

14.  patior – passus sum – passum – pati   = ανέχομαι, υπομένω

15.  queror – questus sum – questum – queri   = παραπονιέμαι (Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ)

16.  revertor – reverti – reversum – reverti (ημιαποθ.) ή

revertor – reversus sum – reversum – reverti (αποθετικό) = επιστρέφω (re+vertor)

17.  sequor – secutus sum – secutum – sequi   = ακολουθώ

18.  utor – usus sum – usum – uti   = χρησιμοποιώ

Δ΄ ΣΥΖΥΓΙΑ :

  1. mentior – mentitus sum – mentitum – mentiri   = ψεύδομαι
  2. molior – molitus sum – molitum – moliri   = μηχανεύομαι
  3. orior – ortus sum (μετοχή μέλλοντα oriturus) – ortum – oriri   = ανατέλλω, γεννιέμαι.


Το αποθετικό ρήμα orior, ortus sum, ortum, oriri 4=ανατέλλω, γεννιέμαι
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ ori-or ori-ar ΕΝΕΣΤ : or-iri
ori -ris  και or-e-ris ori-aris ori-re και or-ere ΜΕΛ :  oriturum -am, -um esse
ori-tur ori-atur orituros -as,-a esse
ori-mur ori-amur ΠΡΚ : ortum,-am, -um esse
ori-mini ori-amini or-i-mini ortos,-as, -a esse
ori-u-ntur ori-antur Σ.ΜΕΛ : ortum,-am, -um fore
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ ori-e-bar orire-r  και orere-r ortos,-as, -a fore
ori-e-baris orire-ris και orere-ris ΜΕΤΟΧΗ
ori-e-batur orire-tur και orere-tur ΕΝΕΣΤ : oriens
ori-e-bamur orire-mur και orere-mur ΜΕΛ : oriturus, -a, -um
ori-e-bamini orire-mini και orere-mini ΠΡΚ : ortus, -a, -um
ori-e-bantur orire-ntur και orere-ntur
ΜΕΛΛΩΝ ori-ar oriturus,a,um sim ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ
ori-eris oriturus, -a, -um sis ori-tor ΓΕΝ : ori-e-ndi
ori-etur oriturus, -a, -um sit ori-tor ΔΟΤ : ori-e-ndo
ori-emur orituri,ae,a simus ΑΙΤ : ori-e-ndum
ori-emini orituri, -ae,-a sitis (ori-mini) ΑΦ : ori-e-ndo
ori-entur ortituri, -ae,-a sint ori-untor
ΠΑΡΑΚΕΙΜ. ortus, -a, -um sum ortus,-a,-um  sim ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ
ortus, -a, -um es ortus, -a, -um sis oriendus, -, -um και
ortus, -a, -um est ortus, -a, -um sit ori-u-ndus, -a, -um
orti, -ae,-a sumus orti,-ae,-a  simus ΣΟΥΠΙΝΟ
orti, -ae,-a estis orti, -ae,-a sitis ΑΙΤ : ortum
orti, -ae,-a sunt orti, -ae,-a sint ΑΦ : ortu
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. ortus, -a,-um eram ortus,-a,-um essem
ortus, -a, -um eras ortus, -a, -um esses
ortus, -a, -um erat ortus, -a, -um esset
orti,-ae,-a eramus orti,-ae,-a  essemus
orti, -ae,-a eratis orti, -ae,-a essetis
orti, -ae,-a erant orti, -ae,-a essent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. ortus,-a,-um ero
ortus,-a,-um eris
ortus, -a, -um erit
orti,-ae,-a  erimus
orti, -ae,-a eritis
orti, -ae,-a erunt

1.Το αποθετικό ρήμα orior κλίνεται κατά την δ΄συζυγία, αλλά σχηματίζει κάποιους τύπους και από την γ΄ συζυγία και μάλιστα κατά τα 15 ρήματα σε –io (capio).

2.Από την γ΄ συζυγία (15 σε –io) σχηματίζει τους εξής τύπους :

  • β΄ ενικό ενεστώτα οριστικής  :  oreris
  • ολόκληρο τον παρατατικό υποτακτικής : orerer, orereris κλπ
  • β΄ ενικό ενεστώτα προστακτικής : orere

3.Σχηματίζει επίσης ανώμαλα :

  • τη μετοχή μέλλοντα : oriturus (αντί orturus) και άρα το απαρέμφατο μέλλοντα : oriturum esse και την υποτακτική μέλλοντα : oriturus sim
  • το γερουνδιακό :  oriundus, αλλά και ομαλά : oriendus


ΗΜΙΑΠΟΘΕΤΙΚΑ ΡΗΜΑΤΑ



audeo, ausus sum, ausum, audere 2
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
ΕΝΕΣΤ. aude-o aude-am -, aude
ΠΑΡΑΤ. aude-bam audere-m
ΜΕΛΛΩΝ aude-bo ausurus, -a, -um sim -, aude-to
ΠΑΡΑΚ. ausus, -a, -um sum ausus, -a, -um sim
ΥΠΕΡΣ. ausus, -a, -um eram ausus, -a, -um  essem
ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. ausus, -a, -um ero
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΜΕΤΟΧΗ ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ
ΕΝΕΣΤ : aude-re ΕΝΕΣΤ : aude-ns audendus, -a, -um
ΜΕΛ : ausurum -am, um esse ΜΕΛ : ausurus, -a, -um ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ
ausuros -as, -a esse ΠΡΚ : ausus, -a, -um ΓΕΝ : audend-i
ΠΡΚ : ausum, -am, -um esse ΣΟΥΠΙΝΟ ΔΟΤ : audend-o
ausos, -as, -a esse ΑΙΤ : ausum ΑΙΤ : audend-um
Σ. ΜΕΛ : ausum, -am, -um fore ΑΦ : ausu ΑΦ : audend-o
ausos, -as, -a fore

deverto – deverti – deversum – devertere 3

devertor – deverti – deversum – deverti (ημιαποθετικό) 3

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
ΕΝΕΣΤ. devert-o / devert-or devert-am / devert-ar -, deverte /  -, devertere
ΠΑΡΑΤ. deverte-bam / deverte-bar devertere-m / devertere-r
ΜΕΛΛΩΝ devert-am / devert-ar deversurus, -a, -um sim -, devertito  / -, devertitor
ΠΑΡΑΚ. devert-i devert-erim
ΥΠΕΡΣ. devert-eram devert-issem
ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. devert-ero
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΜΕΤΟΧΗ * ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ
ΕΝΕΣΤ : devert-i ΕΝΕΣΤ : devert-ens ΓΕΝ : devertend-i
ΜΕΛ : deversurum -am, um esse ΜΕΛ : deversurus, -a, -um ΔΟΤ : devertend-o
deversuros -as, -a esse ΠΡΚ : – ΑΙΤ : devertend-um
ΠΡΚ : devertisse ΣΟΥΠΙΝΟ ΑΦ : devertend-o
ΑΙΤ : deversum ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ
ΑΦ : deversu devertendus, -a, -um





revertorrevertireversumreverti (ημιαποθετικό) 3 ή

revertorreversus sumreversumreverti (αποθετικό) 3

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
ΕΝΕΣΤ. revert-or revert-ar -, revertere
ΠΑΡΑΤ. reverte-bar revertere-r
ΜΕΛΛΩΝ revert-ar reversurus, -a, -um sim -, revertitor
ΠΑΡΑΚ. revert-i / reversus sum revert-erim / reversus sim
ΥΠΕΡΣ. revert-eram  / reversus eram revert-issem  / reversus essem
ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. revert-ero / reversus ero
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΜΕΤΟΧΗ * ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ
ΕΝΕΣΤ : revert-i

ΜΕΛ : reversurum -am, um esse

reversuros -as, -a esse

ΠΡΚ : revertisse και

reversum, am, um esse

reversos, as, a esse

Σ. ΜΕΛ : reversum, am, um fore

reversos, as, a fore

ΕΝΕΣΤ : revert-ens

ΜΕΛ : reversurus, -a, -um

ΠΡΚ : reversus, -a, -um

ΓΕΝ : revertend-i
ΔΟΤ : revertend-o
ΑΙΤ : revertend-um
ΣΟΥΠΙΝΟ ΑΦ : revertend-o
ΑΙΤ : reversum ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ
ΑΦ : reversu revertendus, -a, -um





ΤΑ ΗΜΙΑΠΟΘΕΤΙΚΑ ΡΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

  1. audeo – ausus sum – ausum – audere 2= τολμώ
  2. gaudeo – gavisus sum – gavisum – gaudere 2= χαίρομαι (Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ)
  3. soleo – solitus sum – solitum – solere 2= συνηθίζω
  4. confido – confisus sum – confisum – confidere 3= εμπιστεύομαι (cum+fido)
  5. deverto – deverti – deversum – devertere ή

devertor – deverti – deversum – deverti (ημιαποθετικό) 3= καταλύω, μένω (de+vertor)

  1. revertor – reverti – reversum – reverti (ημιαποθετικό) ή

revertor – reversus sum – reversum – reverti (αποθετικό) 3 = επιστρέφω (re+vertor)




Τα 15 ρήματα 3ης συζυγίας σε  –io

capio, cepi, captum, capere

ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ capi-o capi-am ΕΝΕΣΤ : cap-ere (<capi-ere)
capi-s (<capi-i-s) capi-as cap-e (<capi-e) ΜΕΛ : capturum,-am, -um esse
capi-t  (<capi-i-t) capi-at capturos,-as, -a esse
capi-mus  (<capi-i-mus) capi-amus ΠΡΚ : cep-isse
capi-tis  (<capi-i-tis) capi-atis capi-te
capi-u-nt capi-ant
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ capi-e-bam capere-m (<capi-erem) ΜΕΤΟΧΗ
capi-e-bas capere-s ΕΝΕΣΤ : capi-ens
capi-e-bat capere-t ΜΕΛ : capturus, -a, -um
capi-e-bamus capere-mus
capi-e-batis capere-tis
capi-e-bant capere-nt
ΜΕΛΛΩΝ capi-am capturus,a,um sim ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ
capi-es capturus,a,um sis capi-to ΓΕΝ : capi-e-ndi
capi-et capturus,a,um sit capi-to ΔΟΤ : capi-e-ndo
capi-emus capturi ae, a simus ΑΙΤ : capi-e-ndum
capi-etis capturi ae, a sitis capi-tote ΑΦ : capi-e-ndo
capi-ent capturi ae, a sint capi-unto ΣΟΥΠΙΝΟ
ΠΑΡΑΚΕΙΜ. cep-i cep-erim ΑΙΤ : capt-um
cep-isti cep-eris ΑΦ : capt-u
cep-it cep-erit
cep-imus cep-erimus
cep-istis cep-eritis
cep-erunt ( -ere) cep-erint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. cep-eram cep-issem
cep-eras cep-isses
cep-erat cep-isset
cep-eramus cep-issemus
cep-eratis cep-issetis
cep-erant cep-issent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. cep-ero
cep-eris
cep-erit
cep-erimus
cep-eritis
cep-erint



1. Δεκαπέντε ρήματα της γ΄ συζυγίας έχουν χαρακτήρα –i-, όπως και τα ρήματα της δ΄ συζυγίας. Τα ρήματα αυτά αποκόπτουν (συναιρούν) τον χαρακτήρα –i-, όταν ακολουθεί –i-, –er ή τελικό –e. Τον κανόνα δεν ακολουθεί το β΄ ενικό πρόσωπο της υποτακτικής μέλλοντα της παθητικής φωνής, που παραμένει capieris (και δεν συναιρείται σε caperis)

ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥ

-i- + -i = i (π.χ. capi-s αντί capi-i-s)

-i-+ er = er (π.χ. cap-ere αντί capi-ere)

-i-+ e τελικό = e τελικό  (π.χ. cap-e αντί capie)


ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ capi-or capi-ar ΕΝΕΣΤ : cap-i  (<capi-i)
cap-e-ris  (<capi-e-ris) capi-aris cap-ere  (<capi-e-re) ΜΕΛ : captum iri
capi-tur  (<capi-i-tur) capi-atur ΠΡΚ : captum,-am, -um esse
capi-mur  (<capi-i-mur) capi-amur captos,-as, -a esse
capi-mini  (<capi-i-mini) capi-amini cap-i-mini (<capi-i-mini) Σ.ΜΕΛ : captum,-am, -um fore
capi-u-ntur capi-antur captos,-as, -a fore
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ capi-e-bar capere-r  (<capi-e-rer) ΜΕΤΟΧΗ
capi-e-baris capere-ris ΠΡΚ : captus, -a, -um
capi-e-batur capere-tur
capi-e-bamur capere-mur
capi-e-bamini capere-mini
capi-e-bantur capere-ntur
ΜΕΛΛΩΝ capi-ar ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ
capi-eris* capi-tor (<capi-i-tor) capi-e-ndus, -a, -um
capi-etur capi-tor (<capi-i-tor)
capi-emur
capi-emini (capi-mini)
capi-entur capi-untor
ΠΑΡΑΚΕΙΜ. captus, -a, -um sum captus,-a,-um  sim
captus, -a, -um es captus, -a, -um sis
captus, -a, -um est captus, -a, -um sit
capti, -ae,-a sumus capti,-ae,-a  simus
capti, -ae,-a estis capti, -ae,-a sitis
capti, -ae,-a sunt capti, -ae,-a sint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. captus, -a,-um eram captus,-a,-um essem
captus, -a, -um eras captus, -a, -um esses
captus, -a, -um erat captus, -a, -um esset
capti,-ae,-a eramus capti,-ae,-a  essemus
capti, -ae,-a eratis capti, -ae,-a essetis
capti, -ae,-a erant capti, -ae,-a essent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. captus,-a,-um ero
captus,-a,-um eris
captus, -a, -um erit
capti,-ae,-a  erimus
capti, -ae,-a eritis
capti, -ae,-a erunt

ΤΑ 15 ΡΗΜΑΤΑ ΤΗΣ Γ΄ ΣΥΖΥΓΙΑΣ ΣΕ –io ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ και ΤΑ ΣΥΝΘΕΤΑ ΤΟΥΣ

  1. abicio – abieci – abiectum – abicere = πετάω κάτι, καταθέτω (τα όπλα) (ab+iacio)
  2. obicio – obieci – obiectum – obicere = ρίχνω, προβάλλω αντίρρηση (ob+iacio)
  3. capio – cepi – captum – capere = πιάνω
  4. accipio – accepi – acceptum – accipere = δέχομαι, μαθαίνω (ab+capio)
  5. concipio – concepi – conceptum – concipere = συλλαμβάνω (cum +capio)
  6. incipio – incepi – inceptum – incipere = αρχίζω (in+capio)
  7. intercipio – intercepi – interceptum – intercipere = αρπάζω (inter+capio)
  8. recipio – recepi – receptum – recipere = παίρνω πίσω (re+capio)
  9. suscipio – suscepi – susceptum – suscipere = παραλαμβάνω, δέχομαι (sub+capio)

10.  praecipio – praecepi – praeceptum – praecipere = καθοδηγώ. (prae+capio)

11.  facio – feci – factum – facere = κάνω

12.  afficio (adficio) – affeci (adfeci) – affectum (adfectum) – afficere (adficere) = περιβάλλω (ad+facio)

13.  deficio – defeci – defectum – deficere= χάνομαι, παθαίνω έκλειψη (de+facio) (Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ)

14.  efficio – effeci – effectum – efficere = κατορθώνω, δημιουργώ (e+facio)

15.  interficio – interfeci – interfectum – interficere = σκοτώνω (inter+facio)

16.  reficio – refeci – refectum – reficere = ξεκουράζω (re+facio) (Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ)

17.  gradior – gressus sum – gressum – gradi (αποθετικό) = βαδίζω (Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ)

18.  congredior-congressus sum-congressum-congredi (αποθετικό) = συγκρούομαι (cum+gradior)

19.  egredior – egressus sum – egressum – egredi (αποθετικό) = βγαίνω (e+gradior)

20.  ingredior – ingressus sum – ingressum – ingredi (αποθετικό) = εισέρχομαι (in+gradior)

21.  aspicio – aspexi – aspectum – aspicere = κοιτάζω (a+specio)

22.  conspicio – conspexi – conspectum – conspicere = βλέπω (cum+specio)

23.  concutio – concussi – concussum – concutere = συνταράζω (cum + quatio) (Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ)

24.  fugio – fugi – fugitum – fugere = φεύγω

25.  confugio – confugi – – – confugere = καταφεύγω (cum+fugio)

26.  cupio – cupivi (cupii) – cupitum – cupere = επιθυμώ

27.  morior – mortuus sum (μετοχή μέλλοντα moriturus) – mortuum – mori (αποθετικό) = πεθαίνω

28.  pario – peperi – partum (μετοχή μέλλοντα pariturus) – parere = γεννώ

29.  patior – passus sum – passum – pati (αποθετικό) = ανέχομαι, υπομένω

30. praeripio – praeripui – praereptum – praeripere = αρπάζω (prae+rapio)


Το ανώμαλο ρήμα sum, fui, esse=είμαι

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ sum sim ΕΝΕΣΤ : esse
es sis es ΜΕΛ : fore ή
est sit futurum,-am, -um esse
sumus simus futuros,-as, -a esse
estis sitis este ΠΡΚ : fuisse
sunt sint
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ eram essem ΜΕΤΟΧΗ
eras esses ΕΝΕΣΤ : μετοχή ενεστώτα
erat esset σχηματίζουν μόνο τα σύνθετα:
eramus essemus absum και praesum : absens-praesens
eratis essetis ΜΕΛ : fut-urus,  -a, -um
erant essent
ΜΕΛΛΩΝ ero futurus,-a,-um sim ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ
eris futurus,-a,-um sis es-to
erit futurus,-a,-um sit es-to ΣΟΥΠΙΝΟ
erimus futuri,-ae,-a simus
eritis futuri,-ae,-a sitis es-tote
erunt futuri,-ae,-a sint sunto
ΠΑΡΑΚΕΙΜ. fu-i fu-erim
fu-isti fu-eris
fu-it fu-erit
fu-imus fu-erimus
fu-istis fu-eritis
fu-erunt / -ere fu-erint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. fu-eram fu-issem
fu-eras fu-isses
fu-erat fu-isset
fu-eramus fu-issemus
fu-eratis fu-issetis
fu-erant fu-issent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. fu-ero
fu-eris
fu-erit
fu-erimus
fu-eritis
fu-erint

  1. Το sum δεν σχηματίζει γερούνδιο και σουπίνο. Σχηματίζει όμως μετοχή μέλλοντα (futurus) και όλους τους παραγόμενους από αυτήν τύπους.
  2. Μετοχή ενεστώτα σχηματίζουν μόνο τα σύνθετα absum και praesum : absenspraesens
  3. Πολλοί τύποι του sum χρησιμοποιούνται στο σχηματισμό των περιφραστικών τύπων των ρημάτων.

ΤΑ ΣΥΝΘΕΤΑ ΤΟΥ sum ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

  1. absum – afui – abesse = απουσιάζω, είμαι μακριά
  2. adsum – adfui (affui) – adesse = παρευρίσκομαι, έρχομαι
  3. interest – interfuit – interesse (απρόσωπο) = ενδιαφέρει
  4. praesum – praefui – praeesse = προΐσταμαι, είμαι παρών

Το ανώμαλο ρήμα possum, potui, posse =μπορώ

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ possum (<pot+sum) possim (<pot+sim) ΕΝΕΣΤ : posse (<pot+esse)
potes possis ΜΕΛ :   –
potest possit ΠΡΚ : potuisse
possumus (<pot+sumus) possimus
potestis possitis
possunt (<pot+sunt) possint
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ poteram possem ΜΕΤΟΧΗ
poteras posses ΕΝΕΣΤ : potens
poterat posset ΜΕΛ :   –
poteramus possemus
poteratis possetis
poterant possent
ΜΕΛΛΩΝ potero ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ
poteris
poterit ΣΟΥΠΙΝΟ
poterimus
poteritis
poterunt
ΠΑΡΑΚΕΙΜ. potu-i potu-erim
potu-isti potu-eris
potu-it potu-erit
potu-imus potu-erimus
potu-istis potu-eritis
potu-erunt ή-ere potu-erint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. potu-eram potu-issem
potu-eras potu-isses
potu-erat potu-isset
potu-eramus potu-issemus
potu-eratis potu-issetis
potu-erant potu-issent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. potu-ero
potu-eris
potu-erit
potu-erimus
potu-eritis
potu-erint


1.Το ανώμαλο ρήμα possum σχηματίζει τους τύπους του από τη ρίζα pot+sum με βάση τον κανόνα : pot+s=poss-. π.χ. pot+sum>possum, αλλά pot+es>potes.

2.Δεν έχει γερούνδιο και σουπίνο, άρα ούτε και τους παραγόμενους από το σουπίνο τύπους (μετοχή μέλλοντα, υποτακτική μέλλοντα, απαρέμφατο μέλλοντα). Επίσης δεν έχει προστακτική.


Το ανώμαλο ρήμα eo, ivi (ii), itum, ire =βαίνω, πηγαίνω

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ eo eam ΕΝΕΣΤ : ire
is eas i ΜΕΛ : iturum, -am, -um esse
it eat ituros, -as, -a esse
imus eamus ΠΡΚ : (ivisse-iise-) isse
itis eatis ite
eunt eant
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ ibam irem ΜΕΤΟΧΗ
ibas ires ΕΝΕΣΤ : iens, γεν. euntis
ibat iret ΜΕΛ : iturus, -a, -um
ibamus iremus
ibatis iretis
ibant irent
ΜΕΛΛΩΝ i-bo iturus,-a,-um sim ΓΕΡΟΥΝΔΙO
i-bis iturus,-a,-um sis ito ΓΕΝ : eundi
i-bit iturus,-a,-um sit ito ΔΟΤ : eundo
i-bimus ituri,-ae,-a simus ΑΙΤ : eundum
i-bitis ituri,-ae,-a sitis itote ΑΦ : eundo
i-bunt ituri,-ae,-a sint eunto
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ ivi και ii (iverim-) ierim ΣΟΥΠΙΝΟ
(ivisti-iisti-) isti (iveris -) ieris ΑΙΤ : itum
(ivit-) iit (iverit-) ierit ΑΦ : itu
(ivimus-) iimus (iverimus-) ierimus
(ivistis-iistis-) istis (iveritis -) ieritis
(iverunt-) ierunt (-ere) (iverint-) ierint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ (iveram -) ieram (ivissem – iissem -) issem
(iveras –) ieras (ivisses – iisses -) isses
(iverat –) ierat (ivisset – iisset -) isset
(iveramus -) ieramus (ivissemus – issemus-) issemus
(iveratis -) ieratis (ivissetis – iissetis -) issetis
(iverant -) ierant (ivissent – iissent -) issent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ (ivero –) iero
(iveris –) ieris
(iverit –) ierit
(iverimus-) ierimus
(iveritis-) ieritis
(iverint-) ierint

1. Το ανώμαλο ρήμα eo (=βαίνω, πηγαίνω) έχει δύο θέματα : α) θέμα e- μπροστά από τα φωνήεντα a,o, u   β) θέμα i- μπροστά από σύμφωνο ή άλλο -i

2. Πρακτικός κανόνας : κλίνεται σαν ρήμα 4ης συζυγίας αλλά ο Παρατατικός οριστικής είναι ibam και ο Μέλλοντας Οριστικής ibo

3. Στον Παρακείμενο το σύμφωνο –v- των αρχικών τύπων συχνά παραλείπεται και προκύπτουν τύποι με –ii-. To –ii- απλοποιείται σε –i- μπροστά από –s-.    π.χ. β΄ ενικό : ivisti-iisti-isti, απαρέμφατο : ivisse-iisse-isse

4. Η μετοχή ενεστώτα iens είναι η μοναδική μετοχή ενεστώτα που στην κλίση της χρησιμοποιούνται δύο θέματα (i-, e-). Η πλήρης κλίση της έχει ως εξής :

ΑΡΣ-ΘΗΛ : iens, euntis, eunti, euntem, iens, eunte/i – euntes, euntium, euntibus, euntes, euntes, euntibus   ΟΥΔ : iens, euntis, eunti, iens, iens, eunte/i – euntia, euntium, euntibus, euntia, euntia, euntibus

5. Προσοχή στο σχηματισμό του γερουνδίου (με θέμα e-) : eundi κλπ

4. Παθητική φωνή σχηματίζουν :  α) το απρόσωπο itur στο γ΄ενικό  β) τα μεταβατικά σύνθετα, όπως το ad-eo(=πλησιάζω) και το trans-eo (=διασχίζω)


adeor, aditus sum, adiri =προσεγγίζομαι, πλησιάζομαι

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ adeor adear ΕΝΕΣΤ : adiri
adiris adearis adire ΜΕΛ : aditum iri
aditur adeatur ΠΡΚ : aditum,-am,-um esse
adimur adeamur aditos,-as,-a esse
adimini adeamini adimini Σ.ΜΕΛ : aditum,-am,-um fore
adeuntur adeantur aditos,-as,-a fore
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ adibar adirer ΜΕΤΟΧΗ
adibaris adireris ΠΡΚ : aditus, -a, -um
adibatur adiretur ΓΕΡΟΥΝΔΙAKO
adibamur adiremur adeundus, -a, -um
adibamini adiremini
adibantur adirentur
ΜΕΛΛΩΝ adi-bor
adi-beris aditor
adi-bitur aditor
adi-bitur
adi-bimini (adimini)
adi-buntur adeuntor
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ aditus,-a,-um sum aditus,-a,-um sim
aditus,-a,-um es aditus,-a,-um sis
aditus,-a,-um est aditus,-a,-um sit
aditi,-ae,-a sumus aditi,-ae,-a simus
aditi,-ae,-a estis aditi,-ae,-a sitis
aditi,-ae,-a sunt aditi,-ae,-a sint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. aditus,-a,-um eram aditus,-a,-um essem
aditus,-a,-um eras aditus,-a,-um esses
aditus,-a,-um erat aditus,-a,-um esset
aditi,-ae,-a eramus aditi,-ae,-a essemus
aditi,-ae,-a eratis aditi,-ae,-a essetis
aditi,-ae,-a erant aditi,-ae,-a essent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ aditus,-a,-um ero
aditus,-a,-um eris
aditus,-a,-um erit
aditi,-ae,-a erimus
aditi,-ae,-a eritis
aditi,-ae,-a erunt

itur, itum est, iri (απρ.)=γίνεται πορεία ΤΑ ΣΥΝΘΕΤΑ ΤΟΥ eo ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

  1. abeo – abivi (abii) – abitum – abire = φεύγω
  2. adeo – adii – aditum – adire = πλησιάζω
  3. nequeo – nequivi – nequire (ελλειπτικό) = δεν μπορώ
  4. pereo – perii- peritum- perire= χάνομαι, πεθαίνω
  5. redeo – redii – reditum – redire = επιστρέφω
  6. transeo – transii – transitum – transire = περνώ, διέρχομαι (Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ)

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ
itur eatur
ibatur iretur
ibitur
itum est itum sit
itum erat itum esset
itum erit
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ METOXH
ΕΝΕΣΤ : iri ΠΡΚ : itum
ΠΡΚ : itum esse
Σ. ΜΕΛ : itum fore

Το ανώμαλο ρήμα fero, tuli, latum, ferre =φέρω

ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ fer-o fer-am ΕΝΕΣΤ :  fer-re
fer-s fer-as fer ΜΕΛ : laturum,-am,-um esse
fer-t fer-at laturos,-as,-a esse
fer-i-mus fer-amus ΠΡΚ : tul-isse
fer-tis fer-atis fer-te
fer-u-nt fer-ant
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ fer-e-bam ferre-m ΜΕΤΟΧΗ
fer-e-bas ferre-s ΕΝΕΣΤ : fer-e-ns
fer-e-bat ferre-t ΜΕΛ : lat-urus,  -a, -um
fer-e-bamus ferre-mus
fer-e-batis ferre-tis
fer-e-bant ferre-nt
ΜΕΛΛΩΝ fer-am laturus -a,-um sim ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ
fer-es laturus -a,-um sis fer-to ΓΕΝ : fer-e-ndi
fer-et laturus -a,-um sit fer-to ΔΟΤ : fer-e-ndo
fer-emus laturi,-ae,-a simus ΑΙΤ : fer-e-ndum
fer-etis laturi,-ae,-a sitis fer-tote ΑΦ : fer-e-ndo
fer-ent laturi,-ae,-a sint fer-unto
ΠΑΡΑΚΕΙΜ. tul-i tul-erim ΣΟΥΠΙΝΟ
tul-isti tul-eris ΑΙΤ : lat-um
tul-it tul-erit ΑΦ : lat-u
tul-imus tul-erimus
tul-istis tul-eritis
tul-erunt /tul-ere tul-erint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. tul-eram tul-issem
tul-eras tul-isses
tul-erat tul-isset
tul-eramus tul-issemus
tul-eratis tul-issetis
tul-erant tul-issent
ΣΥΝΤ.ΜΕΛΛΩΝ tul-ero
tul-eris
tul-erit
tul-erimus
tul-eritis
tul-erint



Το ανώμαλο ρήμα fero κλίνεται όπως τα ρήματα της γ΄ συζυγίας, με τις εξής ιδιομορφίες :

1) το συνδετικό φωνήεν –i-αποβάλλεται μπροστά από s ή t (πχ. fers αντί feris, fert αντί ferit)

2) το συνδετικό φωνήεν –e-αποβάλλεται μπροστά από r  (π.χ. ferre αντί ferere). Αυτό δεν συμβαίνει στο β΄ ενικό του μέλλοντα οριστικής της παθητικής φωνής που παραμένει fereris (και όχι ferris)

3) To β΄ ενικό της προστακτικής ενεστώτα σχηματίζεται χωρίς κατάληξη : fer αντί fere



ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ fer-or fer-ar ΕΝΕΣΤ : fer-ri
fer-ris fer-aris ferre ΜΕΛ : latum iri
fer-tur fer-atur ΠΡΚ : latum,-am,-um esse
fer-i-mur fer-amur latos,-as,-a esse
fer-i-mini fer-amini fer-i-mini Σ. ΜΕΛ : latum,-am,-um fore
fer-u-ntur fer-antur latos,-as,-a fore
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ fer-e-bar ferre-r ΜΕΤΟΧΗ
fer-e-baris ferre-ris ΠΡΚ : latus, -a, -um
fer-e-batur ferre-tur
fer-e-bamur ferre-mur ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ
fer-e-bamini ferre-mini ferendus, -a, um
fer-e-bantur ferre-ntur
ΜΕΛΛΩΝ fer-ar
fer-eris* fer-tor
fer-etur fer-tor
fer-emur
fer-emini (fer-i-mini)
fer-entur fer-u-ntor
ΠΑΡΑΚΕΙΜ. latus,-a,-um sum latus, -a, -um sim
latus,-a,-um es latus,-a,-um sis
latus,-a,-um est latus,-a,-um sit
lati,-ae,-a sumus lati,-ae,-a simus
lati,-ae,-a estis lati,-ae,-a sitis
lati,-ae,-a sunt lati,-ae,-a sint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. latus,-a,-um eram latus,-a,-um essem
latus,-a,-um eras latus,-a,-um esses
latus,-a,-um erat latus,-a,-um esset
lati,-ae,-a eramus lati,-ae,-a   essemus
lati,-ae,-a eratis lati,-ae,-a essetis
lati,-ae,-a erant lati,-ae,-a essent
ΣΥΝΤ.ΜΕΛΛΩΝ latus, -a, -um ero
latus,-a,-um eris
latus,-a,-um erit
lati,-ae,-a  erimus
lati,-ae,-a eritis
lati,-ae,-a erunt



ΤΑ ΣΥΝΘΕΤΑ ΤΟΥ fero ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

  1. affero (adfero) – attuli – allatum – afferre = φέρω, προσφέρω (ad+fero)
  2. confero – contuli – collatum – conferre = συγκεντρώνω (cum+fero)
  3. defero – detuli – delatum – deferre = μεταφέρω (de+fero)
  4. offero (obfero) – obtuli – oblatum – offerre = φέρνω κάτι (ob+fero)
  5. refero – retuli (rettuli) – relatum – referre = παραδίδω, αναφέρω (re+fero)
  6. transfero – transtuli – translatum – transferre = μεταφέρω (trans+fero)


Το ανώμαλο ρήμα fio, factus sum, fieri=γίνομαι

1. Το ανώμαλο ρήμα fio (=γίνομαι) χρησιμοποιείται ως παθητικό του facio (αντί του facior, που δεν απαντάται). Στα σύνθετα του facio όμως χρησιμοποιείται κανονικά το παθητικό -ficior : π.χ.interficior

2. Έχει ενεργητικό ενεστώτα κλινόμενο κατά την δ΄ συζυγία και παθητικό παρακείμενο.

3. Το απαρέμφατο ενεστώτα fieri δεν σχηματίζεται κατά την τέταρτη συζυγία.


ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ fi-o fi-am ΕΝΕΣΤ : fieri
fi-s fi-as fi ΜΕΛ : factum  iri
fi-t fi-at ΠΡΚ : factum,-am,-um esse
fi-mus fi-amus factos,-as,-a esse
fi-tis fi-atis fite Σ.ΜΕΛ : factum,-am,-um fore
fi-u-nt fi-ant factos,-as,-a fore
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ fi-e-bam fiere-m ΜΕΤΟΧΗ
fi-e-bas fiere-s factus, -a, -um
fi-e-bat fiere-t
fi-e-bamus fiere-mus ΓΕΡΟΥΝΔΙAKO
fi-e-batis fiere-tis faciendus, -a, -um
fi-e-bant fiere-nt
ΜΕΛΛΩΝ fi-am
fi-es fi-to
fi-et fi-to
fi-emus
fi-etis fi-tote
fi-ent (fi-unto)
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ factus,-a,-um sum factus,-a,-um sim
factus,-a,-um es factus,-a,-um sis
factus,-a,-um est factus,-a,-um sit
facti,-ae,-a sumus facti,-ae,-a simus
facti,-ae,-a estis facti,-ae,-a sitis
facti,-ae,-a sunt facti,-ae,-a sint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ factus, -a, -um  eram factus, -a, -um  essem
factus,-a,-um eras factus,-a,-um esses
factus,-a,-um erat factus,-a,-um esset
facti,-ae,-a eramus facti,-ae,-a essemus
facti,-ae,-a eratis facti,-ae,-a essetis
facti,-ae,-a erant facti,-ae,-a essent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ factus,-a,-um ero
factus,-a,-um eris
factus,-a,-um erit
facti,-ae,-a erimus
facti,-ae,-a eritis
facti,-ae,-a erunt

volo, volui, velle=θέλω nolo, nolui, nolle=δεν θέλω

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
ΕΝΕΣΤΩΣ volo velim nolo nolim
vis velis non vis nolis nol-i
vult velit non vult nolit
volumus velimus nolumus nolimus
vultis velitis non vultis nolitis nol-ite
volunt velint nolunt nolint
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ volebam vellem nolebam nollem
volebas velles nolebas nolles
volebat vellet nolebat nollet
volebamus vellemus nolebamus nollemus
volebatis velletis nolebatis nolletis
volebant vellent nolebant nollent
ΜΕΛΛΩΝ volam nolam
voles noles nol-ito
volet nolet nol-ito
volemus nolemus
voletis noletis nol-itote
volent nolent nol-unto
ΠΑΡΑΚΕΙΜ. volu-i volu-erim nolu-i nolu-erim
volu-isti volu-eris nolu-isti nolu-eris
volu-it volu-erit nolu-it nolu-erit
volu-imus volu-erimus nolu-imus nolu-erimus
volu-istis volu-eritis nolu-istis nolu-eritis
volu-erunt/ere volu-erint nolu-erunt/ere nolu-erint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. volu-eram volu-issem nolu-eram nolu-issem
volu-eras volu-isses nolu-eras nolu-isses
volu-erat volu-isset nolu-erat nolu-isset
volu-eramus volu-issemus nolu-eramus nolu-issemus
volu-eratis volu-issetis nolu-eratis nolu-issetis
volu-erant volu-issent nolu-erant nolu-issent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. volu-ero nolu-ero
volu-eris nolu-eris
volu-erit nolu-erit
volu-erimus nolu-erimus
volu-eritis nolu-eritis
volu-erint nolu-erint
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤ : velle ΕΝΕΣΤ :  nolle
ΠΡΚ : voluisse ΠΡΚ : noluisse
ΜΕΤΟΧΗ ΜΕΤΟΧΗ
ΕΝΕΣΤ : volens ΕΝΕΣΤ : nolens


malo, malui, malle=προτιμώ

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ malo malim ΕΝΕΣΤ :  malle
mavis malis ΠΡΚ : maluisse
mavult malit
malumus malimus ΜΕΤΟΧΗ
mavultis malitis
malunt malint
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ malebam mallem
malebas malles
malebat mallet
malebamus mallemus
malebatis malletis
malebant mallent
ΜΕΛΛΩΝ malam
males
malet
malemus
maletis
malent
ΠΑΡΑΚΕΙΜ. malu-i malu-erim
malu-isti malu-eris
malu-it malu-erit
malu-imus malu-erimus
malu-istis malu-eritis
malu-erunt/ere malu-erint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. malu-eram malu-issem
malu-eras malu-isses
malu-erat malu-isset
malu-eramus malu-issemus
malu-eratis malu-issetis
malu-erant malu-issent
ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. malu-ero
malu-eris
malu-erit
malu-erimus
malu-eritis
malu-erint


1) volo= θέλω, nolo(<non+volo)=δεν θέλω, malo (<magis+volo)=προτιμώ.

2) Τα ρήματα αυτά δεν έχουν σουπίνο, γερούνδιο, μετοχή μέλλοντα, υποτακτική μέλλοντα.

3) Προστακτική έχει μόνο το nolo, που χρησιμοποιείται στην απαγόρευση (+τελικό απαρέμφατο)

4) Το malo δεν έχει μετοχή ενεστώτα.

5) Η Υποτακτική Ενεσώτα με κατάληξη –im, όπως και του ρήματος sum.

Το ελλειπτικό ρήμα coepi, coepisse=αρχίζω

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡ.
ΕΝΕΣΤΩΣ incipi-o incipi-am ΕΝΕΣΤ : incip-ere
incipi-s incipi-as incipe ΜΕΛ : coepturum, -am, um esse
incipi-t incipi-at coepturos,-as,-a esse
incipi-mus incipi-amus ΠΡΚ : coep-isse
incipi-tis incipi-atis incipite
incipi-u-nt incipi-ant
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ incipi-e-bam incipere-m ΜΕΤΟΧΗ
incipi-e-bas incipere-s ΕΝΕΣΤ : incipi-ens
incipi-e-bat incipere-t ΜΕΛ : coepturus, -a, -um
incipi-e-bamus incipere-mus ΠΡΚ.: coeptus, -a, -um
incipi-e-batis incipere-tis
incipi-e-bant incipere-nt
ΜΕΛΛΩΝ incipi-am incepturus,a,um sim ΣΟΥΠΙΝΟ
incipi-es incepturus,a,um sis incipito ΑΙΤ : coeptum
incipi-et incepturus,a,um sit incipito ΑΦ : coeptu
incipi-emus incepturi ae, a  simus
incipi-etis incepturi ae, a sitis incipitote
incipi-ent incepturi ae, a sint incipiunto
ΠΑΡΑΚΕΙΜ. coep-i coep-erim
coep-isti coep-eris
coep-it coep-erit
coep-imus coep-erimus
coep-istis coep-eritis
coep-erunt /-ere coep-erint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. coep-eram coep-issem
coep-eras coep-isses
coep-erat coep-isset
coep-eramus coep-issemus
coep-eratis coep-issetis
coep-erant coep-issent
ΣΥΝΤ.ΜΕΛ. coep-ero
coep-eris
coep-erit
coep-erimus
coep-eritis
coep-erint



1.Τα ελλειπτικά ρήματα coepi (=αρχίζω) και memini (=θυμάμαι) είναι παρακείμενοι με σημασία ενεστώτα.

2.Το coepi σχηματίζει Οριστική και Υποτακτική των τριών συντελικών χρόνων, μετοχές και των τριών χρόνων (και μετοχή παθητικού παρακειμένου : coeptus) και απαρέμφατα Μέλλοντα και Παρακειμένου. Αναπληρώνει τους υπόλοιπους τύπους από το ρ. incipio.

3.Το  memini σχηματίζει Οριστική και Υποτακτική των τριών συντελικών χρόνων, δύο τύπους Προστακτικής Μέλλοντα (με σημασία Ενεστώτα) και απαρέμφατο Παρακειμένου.



Το ελλειπτικό ρήμα memini, meminisse=θυμάμαι

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΣ
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ
ΜΕΛΛΩΝ
memento
mementote
ΠΑΡΑΚΕΙΜ. memin-i memin-erim memin-isse
memin-isti memin-eris
memin-it memin-erit
memin-imus memin-erimus
memin-istis memin-eritis
memin-erunt /-ere memin-erint
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. memin-eram memin-issem
memin-eras memin-isses
memin-erat memin-isset
memin-eramus memin-issemus
memin-eratis memin-issetis
memin-erant memin-issent
ΣΥΝΤ.ΜΕΛ. memin-ero
memin-eris
memin-erit
memin-erimus
memin-eritis
memin-erint


Τα ελλειπτικά ρήματα inquam, aio, ave, quaeso

  1. Τα ρήματα αυτά σχηματίζουν μόνο τους τύπους του πίνακα.
  2. Τα inquam και quaeso χρησιμοποιούνται παρενθετικά.
  3. Οι τύποι του  inquam στις παρενθέσεις δεν είναι εύχρηστοι.
  4. Το ave χρησιμοποιείται ως χαιρετισμός, π.χ. “Ave Caesar, morituri te salutant”(=χαίρε, Καίσαρ, οι μελλοθάνατοι σε χαιρετούν)

inquam=λέγω, φημί aio=λέγω
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ
ΕΝΕΣΤΩΣ inquam aio
inquis inque ais ai
inquit ait
(inquimus)
(inquitis)
inquiunt aiunt
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ ΜΕΤΟΧΗ aiebam ΜΕΤΟΧΗ
ΕΝΕΣΤ : inquiens aiebas ΕΝΕΣΤ : aiens
inqui-e-bat aiebat
aiebamus
aiebatis
aiebant
ΜΕΛΛΩΝ
inqui-es
inqui-et
ΠΑΡΑΚΕΙΜ. (inquii)
inquisti
inquit ait
(inquimus)
ave=χαίρε quaeso=παρακαλώ
ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΕΝΕΣΤΩΤΑ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΕΣΤΩΤΑ
quaeso
ave (ή have)
avete (ή havete) quaesumus
ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΜΕΛΛΟΝΤΑ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΕΝΕΣΤΩΤΑ
quaesere
aveto (ή haveto)
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ  ΕΝΕΣΤΩΤΑ
avere (ή havere)

ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΥΠΩΝ

ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΤΟΧΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΑ

1. Τα παρακάτω ρήματα σχηματίζουν μετοχή μέλλοντα, αν και δεν έχουν σουπίνο :

  • insto, insiti,  – , instare 1 (= πιέζω) :                      μτχ. μελ : instaturus
  • valeo, valui, – , valere 2 (= υγιαίνω) :                   μτχ. μελ : valiturus
  • disco, didici,  – , discere 3 (= μαθαίνω κάτι) :        μτχ. μελ. disciturus

2. Τα παρακάτω ρήματα σχηματίζουν ανώμαλα τη μετοχή μέλλοντα :

  • morior, mortuus sum, mortuum, mori (αποθ.) 3 (= πεθαίνω):  μτχ. μελ : moriturus (αντί mortuurus)
  • nascor, natus sum,  natum, nasci (αποθ.) 3 (= γεννιέμαι):                  μτχ. μελ : nasciturus (αντί naturus)
  • orior, ortus sum, ortum, oriri (αποθ.) 4 (=ανατέλλω):           μτχ. μελ : oriturus (αντί oriturus)
  • pario, peperi, partum, parere 3 (=γεννώ):                                         μτχ. μελ : pariturus (αντί parturus)
  • reseco, resecui, resectum, resecare 1 (= κόβω):                                μτχ. μελ : resecaturus (αντί resecturus)
  • ruo, rui, rutum, ruere (= ορμώ):                                                        μτχ. μελ : ruiturus (αντί ruturus)

ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ ΕΝΕΣΤΩΤΑ

1.Τα παρακάτω ρήματα σχηματίζουν το β΄ ενικό της προστακτικής του ενεργητικού ενεστώτα χωρίς την κατάληξη –e.

  • dico, dixi, dictum, dicere 3 (= λέω) :                     dic (αντί dice)
  • duco, duxi, ductum, ducere 3 (= οδηγώ) :              duc (αντί duce)
  • fero, tuli, latum, ferre (= φέρω) :                          fer (αντί fere)
  • facio, feci, factum, facere 3*15 (= κάνω) :                        fac (αντί face)

Το ίδιο και τα σύνθετα των τριών πρώτων :

  • edico, edixi, edictum, edicere 3 (= διατάζω) :                    edic (αντί edice)
  • deduco, deduxi, deductum, deducere 3 (= οδηγώ) :                       deduc (αντί deduce)
  • defero, detuli, delatum, deferre (= μεταφέρω) :                 defer (αντί defere)

Τα σύνθετα όμως του facio σχηματίζουν τον τύπο κανονικά :

  • interficio, interfeci, interfectum, interficere 3*15 (= σκοτώνω) :  interfice

2. Η προστακτική ενεστώτα του ρ. scio 4 (=γνωρίζω) σχηματίζεται σύμφωνα με την προστακτική μέλλοντα :

scito (αντί sci)

scitote (αντί scite)


ΠΡΩΤΗ ΚΛΙΣΗ




ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ -a terr-a (γη)
ΓΕΝ -ae terr-ae
ΔΟΤ -ae terr-ae
ΑΙΤ -am terr-am
ΚΛΗΤ -a terr-a
ΑΦ -a terr-a
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ -ae terr-ae
ΓΕΝ -arum terr-arum
ΔΟΤ -is terr-is
ΑΙΤ -as terr-as
ΚΛΗΤ -ae terr-ae
ΑΦ -is terr-is

ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ

ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ de-a (θεά) fili-a (κόρη) famili-a (οικογένεια)
ΓΕΝ de-ae fili-ae famili-ae / famili-as
ΔΟΤ de-ae fili-ae famili-ae
ΑΙΤ de-am fili-am famili-am
ΚΛΗΤ de-a fili-a famili-a
ΑΦ de-a fili-a famili-a
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ de-ae fili-ae famili-ae
ΓΕΝ de-arum fili-arum famili-arum
ΔΟΤ de-is / de-abus fili-is /  fili-abus famili-is
ΑΙΤ de-as fili-as famili-as
ΚΛΗΤ de-ae fili-ae famili-ae
ΑΦ de-is / de-abus fili-is /  fili-abus famili-is

ΔΕΥΤΕΡΗ ΚΛΙΣΗ


ΑΡΣ -ΘΗΛ
ΑΡΣ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ -us domin-us (κύριος) er- puer (παιδί) ager (αγρός) -um don-um (δώρο)
ΓΕΝ -i domin-i (e)r-i puer-i agr-i -i don-i
ΔΟΤ -o domin-o (e)r-o puer-o agr-o -o don-o
ΑΙΤ -um domin-um (e)r-um puer-um agr-um -um don-um
ΚΛΗΤ -e domin-e er- puer ager -um don-um
ΑΦ -o domin-o (e)r-o puer-o agr-o -o don-o
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ -i domin-i (e)r-i puer-i agr-i -a don-a
ΓΕΝ -orum domin-orum (e)r-orum puer-orum agr-orum -orum don-orum
ΔΟΤ -is domin-is (e)r-is puer-is agr-is -is don-is
ΑΙΤ -os domin-os (e)r-os puer-os agr-os -a don-a
ΚΛΗΤ -i domin-i (e)r-i puer-i agr-i -a don-a
ΑΦ -is domin-is (e)r-is puer-is agr-is -is don-is









ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ

ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ de-us (θεός) soci-us (σύντροφος) fili-us (γιός) Vergili-us offici-um (αξίωμα)
ΓΕΝ de-i soci-i /  soc-i fili-i /  fil-i Vergili-i / Vergili offici-i / offici
ΔΟΤ de-o soci-o fili-o Vergili-o offici-o
ΑΙΤ de-um soci-um fili-um Vergili-um offici-um
ΚΛΗΤ de-us /  dive soci-e fili-e /  fil-i Vergili offici-um
ΑΦ de-o soci-o fili-o Vergili-o offici-o
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ de-i /  di-i / di soci-i fili-i offici-a
ΓΕΝ de-orum /  de-um soci-orum fili-orum offici-orum
ΔΟΤ de-is / di-is /  dis soci-is fili-is offici-is
ΑΙΤ de-os soci-os fili-os offici-a
ΚΛΗΤ de-i /  di-i / di soci-i fili-i offici-a
ΑΦ de-is / di-is /  dis soci-is fili-is offici-is

ΤΡΙΤΗ ΚΛΙΣΗ


ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 1 : Συμφωνόληκτα (ανισοσύλλαβα) και των τριών γενών που το θέμα τους λήγει σε ένα σύμφωνο

ΑΡΣ+ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ -s ή – rex (<reg-s) (βασιλιάς) nomen (όνομα)
ΓΕΝ -is reg-is -is nomin-is
ΔΟΤ -i reg-i -i nomin-i
ΑΙΤ -em reg-em nomen
ΚΛΗΤ -s ή – rex nomen
ΑΦ -e reg-e -e nomin-e
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ -es reg-es -a nomin-a
ΓΕΝ -um reg-um -um nomin-um
ΔΟΤ -ibus reg-ibus -ibus nomin-ibus
ΑΙΤ -es reg-es -a nomin-a
ΚΛΗΤ -es reg-es -a nomin-a
ΑΦ -ibus reg-ibus -ibus nomin-ibus

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2 : α) Φωνηεντόληκτα (ισοσύλλαβα) αρσενικά και θηλυκά

β) Συμφωνόληκτα (ανισοσύλλαβα) και των τριών γενών που το θέμα τους λήγει σε δύο ή

περισσότερα σύμφωνα

ΑΡΣ+ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ -s ή – mon-s (<mont-s) (βουνό) fini-s (τέλος)
ΓΕΝ -is mont-is fin-is -is
ΔΟΤ -i mont-i fin-i -i
ΑΙΤ -em mont-em fin-em
ΚΛΗΤ -s ή – mon-s fin-is
ΑΦ -e mont-e fin-e -e
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ -es mont-es fin-es -a
ΓΕΝ -ium mont-ium fin-ium -ium
ΔΟΤ -ibus mont-ibus fin-ibus -ibus
ΑΙΤ -es και -is mont-es και -montis fin-es και fin-is -a
ΚΛΗΤ -es mont-es fin-es -a
ΑΦ -ibus mont-ibus fin-ibus -ibus






ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3 : ουδέτερα που λήγουν σε  -al (-alis), -ar (-aris), -e (-is)

ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ animal (ζώο)
ΓΕΝ -is animal-is
ΔΟΤ -i animal-i
ΑΙΤ animal
ΚΛΗΤ animal
ΑΦ -i animal-i
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ -ia animal-ia
ΓΕΝ -ium animal-ium
ΔΟΤ -ibus animal-ibus
ΑΙΤ -ia animal-ia
ΚΛΗΤ -ia animal-ia
ΑΦ -ibus animal-ibus

ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗΣ ΚΛΙΣΗΣ
α) Γενική πληθυντικού

-um (αντί -ium)

1 pater, patris (ΑΡΣ)= πατέρας patrum
2 mater, matris (ΘΗΛ)= μητέρα matrum
3 frater, fratris (ΑΡΣ)= αδελφός fratrum
4 canis, canis = σκύλος canum
5 iuvenis,iuvenis (ΑΡΣ) =νέος iuvenum
6 suboles, subolis (ΑΡΣ)= απόγονοι subolum
7 senex, senis (ΑΡΣ)= γέροντας senum
8 sedes, sedis (ΘΗΛ)= κάθισμα sedum (ενίοτε sedium)
β) Γενική πληθυντικού

-ium (αντί -um)

1 dos, dotis (ΘΗΛ) =προίκα dotium
2 Samnis, Samnitis (ΑΡΣ)= Σαμνίτης Samnitium
3 penates (ΑΡΣ)= πατρογονικοί θεοί penatium
γ) Γενική πληθυντικού

-ium και -um

1 laus, laudis (ΘΗΛ)= έπαινος laud(i)um
2 virtus, virtutis (ΘΗΛ)= αρετή virtut(i)um
3 mensis, mensis (ΑΡΣ)= μήνας mens(i)um
4 caedes, caedis (ΘΗΛ)= σφαγή caed(i)um
5 clades, cladis (ΘΗΛ)= καταστροφή clad(i)um
6 aetas, aetatis (ΘΗΛ)= ηλικία aetat(i)um
7 aequitas, aequitatis (ΘΗΛ)= ισότητα aequitat(i)um
8 civitas, civitatis (ΘΗΛ)= πολιτεία civitat(i)um
9 dignitas, dignitatis (ΘΗΛ)= κύρος dignitat(i)um
10

11

honestas, honestatis (ΘΗΛ)=τιμή

frugalitas, frugalitatis (ΘΗΛ) =ολιγάρκεια

honestat(i)um

frugalitat(i)um

12 vetustas, vetustatis (ΘΗΛ)=αρχαιότητα vetustat(i)um
13 utilitas, utilitatis (ΘΗΛ)= χρησιμότητα utilitat(i)um
14 locuples, locupletis (ΑΡΣ)= πλούσιος locuplet(i)um
15 adulescens, adulescentis (ΑΡΣ)= νεαρός adulescent(i)um
16 ius, iuris (ΟΥΔ)= το δίκαιο iur(i)um
δ) Αιτιατική ενικού       -im (αντί -em) και αφαιρετική ενικού -i (αντί -e) 1 turris, turris (ΘΗΛ)= πύργος turrim, turri
2 Tiberis, Tiberis (ΑΡΣ)= Τίβερης Tiberim, Tiberi
3 Neapolis, Neapolis (ΘΗΛ)= Νεάπολη Neapolim, Neapoli
4 vis (ΘΗΛ)= η δύναμη vim, vi
δ) Αφαιρετική ενικού

-i και -e

1 rete, retis (ΟΥΔ)= δίχτυ rete και reti
2 civis, civis (ΑΡΣ)= πολίτης cive και civi
3 navis, navis (ΘΗΛ)= πλοίο nave και navi
4 avis, avis (ΘΗΛ)= πουλί ave και avi
5 unguis, unguis (ΑΡΣ)= νύχι ungue και ungui
6 locuples, locupletis (ΑΡΣ)= πλούσιος locuplete και locupleti
12 adulescens, adulescentis (ΑΡΣ)= νεαρός adulescente και -i

ΑΝΩΜΑΛΑ Γ΄ΚΛΙΣΗΣ

bos (αρσ. ή θηλ., το βόδι) caro (θηλ, το κρέας) senex (αρς, γέροντας) vis (θηλ, δύναμη)
ΟΝ bos caro senex vis
ΓΕΝ bov-is carn-is sen-is
ΔΟΤ bov-i carn-i sen-i
ΑΙΤ bov-em carn-em sen-em vim
ΚΛΗΤ bos caro senex
ΑΦ bov-e carn-e sen-e vi
ΟΝ bov-es carn-es sen-es vires
ΓΕΝ bov-um και boum carn-ium sen-um virium
ΔΟΤ bobus και bubus carn-ibus sen-ibus viribus
ΑΙΤ bov-es carn-es και carnis sen-es vires και viris
ΚΛΗΤ bov-es carn-es sen-es vires
ΑΦ bobus και bubus carn-ibus sen-ibus viribus
ΤΕΤΑΡΤΗ ΚΛΙΣΗ







ΑΡΣ+ΘΗΛ ΟΥΔ ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ -us exercit-us (στρατός) -u corn-u (κέρας) dom-us (οίκος)
ΓΕΝ -us exercit-us -us corn-us dom-us /  domi
ΔΟΤ -ui exercit-ui -u corn-u dom-ui
ΑΙΤ -um exercit-um -u corn-u dom-um
ΚΛΗΤ -us exercit-us -u corn-u dom-us
ΑΦ -u exercit-u -u corn-u dom-o
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ -us exercit-us -ua corn-ua dom-us
ΓΕΝ -uum exercit-uum -uum corn-uum dom-uum /  domorum
ΔΟΤ -ibus exercit-ibus -ibus corn-ibus dom-ibus
ΑΙΤ -us exercit-us -ua corn-ua dom-os
ΚΛΗΤ -us exercit-us -ua corn-ua dom-us
ΑΦ -ibus exercit-ibus -ibus corn-ibus dom-ibus

ΠΕΜΠΤΗ ΚΛΙΣΗ

ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ -es di-es (ημέρα) faci-es (πρόσωπο) fid-es (πίστη) sp-es (ελπίδα)
ΓΕΝ -ei di-ei faci-ei fid-ei sp-ei
ΔΟΤ -ei di-ei faci-ei fid-ei sp-ei
ΑΙΤ -em di-em faci-em fid-em sp-em
ΚΛΗΤ -es di-es faci-es fid-es sp-es
ΑΦ -e di-e faci-e fid-e sp-e
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ -es di-es faci-es _ sp-es /  speres
ΓΕΝ -erum di-erum _ _ _
ΔΟΤ -ebus di-ebus _ _ _
ΑΙΤ -es di-es faci-es _ sp-es /  speres
ΚΛΗΤ -es di-es faci-es _ sp-es /  speres
ΑΦ -ebus di-ebus _ _ _


ΟΝΟΜΑΤΑ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚ

Α΄ ΚΛΙΣΗ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ Nymph-a / Nymph-e (Νύμφη) Aene-as (Αινείας) Pers-a / Pers-es (Πέρσης)
ΓΕΝ Nymph-ae / Nymph-es Aene-ae Pers-ae
ΔΟΤ Nymph-ae Aene-ae Pers-ae
ΑΙΤ Nymph-am / Nymph-en Aene-am / Aene-an Pers-am / Pers-en
ΚΛΗΤ Nymph-a / Nymph-e Aene-a Pers-a / Pers-e
ΑΦ Nymph-a / Nymph-e Aene-a Pers-a / Pers-e
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ Nymph-ae Cassiop-e (Κασσιόπη)
ΓΕΝ Nymph-arum Cassiop-es
ΔΟΤ Nymph-is Cassiop-ae
ΑΙΤ Nymph-as Cassiop-en
ΚΛΗΤ Nymph-ae Cassiop-e
ΑΦ Nymph-is Cassiop-e
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ Andromed-a / Andromed-e (Ανδρομέδα) Anchis-es (Αγχίσης)
ΓΕΝ Andromed-ae / Andromed-es Anchis-ae
ΔΟΤ Andromed-ae Anchis-ae
ΑΙΤ Andromed-am/ Andromed-an / Andromed-en Anchis-am / Anchis-en
ΚΛΗΤ Andromed-a / Andromed-e Anchis-a / Anchis-e
ΑΦ Andromed-a / Andromed-e Anchis-a

Β΄ ΚΛΙΣΗ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ Perse-us (Περσέας) Cephe-us (Κηφέας)
ΓΕΝ Perse-i / Perse-os Cephe-i  / Cephe-os
ΔΟΤ Perse-o Cephe-o
ΑΙΤ Perse-um / Perse-a Cephe-um / Cephe-a
ΚΛΗΤ Perse-u Cephe-u
ΑΦ Perse-o Cephe-o

Γ΄ ΚΛΙΣΗ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ Dido (Διδώ) Geryon / Geryon-es (Γηρυόνης)
ΓΕΝ Didon-is / Did-us Geryonis / Geryon-ae
ΔΟΤ Didon-i / Did-o Geryoni / Geryon-ae
ΑΙΤ Didon-em / Did-o Geryonem / Geryonen
ΚΛΗΤ Dido Geryon / Geryon-e
ΑΦ Didon-e Geryone
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ Hercul-es (Ηρακλής) Plato / Platon (Πλάτων)
ΓΕΝ Hercul-is / Hercul-i Platon-is
ΔΟΤ Hercul-i Platon-i
ΑΙΤ Hercul-em / Hercul-en Platon-em / Platon-a
ΚΛΗΤ Hercul-e / Hercl-e Plato / Platon
ΑΦ Hercul-e Platon-e

ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΜΕ ΙΔΙΟΜΟΡΦΙΕΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΑ
  • Ελληνικά ονόματα, όπως Aeneas, Cassiope, Plato κλπ σχηματίζουν κάποιες πτώσεις κατά την ελληνική τους κλίση (βλέπε σχετικό πίνακα)
ΕΤΕΡΟΓΕΝΗ       (δύο γένη)
  • caelum, -i (ΟΥΔ, β΄, ουρανός), πληθ. : caeli, -orum (ΑΡΣ, β΄)
  • locus, -i (AΡΣ, β΄, τόπος), πληθ. loca, -orum (ΟΥΔ, τόποι) και loci, orum (AΡΣ, χωρία βιβλίου)
ΕΤΕΡΟΚΛΙΤΑ (δύο ή και τρεις κλίσεις)
  • ficus, -i (ΘΗΛ, β΄, συκιά, από τη δ΄κλ.όσες πτώσεις λήγουν σε -us και -u  )
  • elephas, antis (ΑΡΣ, γ΄, ελέφαντας) και  elephantus, –i (β΄)
  • plebs, –bis (ΘΗΛ, γ΄, λαός, πληβείοι) και plebes, –ei (ε΄)
  • luxuria, ae (ΘΗΛ, α΄, τρυφή) και luxuries, –ei (ε΄)
  • materia, ae (ΘΗΛ, α΄, ύλη) και materies, –ei (ε΄)
  • domus, us (ΑΡΣ, δ΄, οίκος, αλλά και πτώσεις από τη β΄κλ, βλ.πίνακα β΄ κλίσης)
  • vesper, –i (ΑΡΣ, β΄, εσπέρα και από γ΄κλ.γεν.και αφ.εν.) και vespera, –ae (ΘΗΛ, α΄)
ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟ ΑΡΙΘΜΟ
  • Τα κύρια ονόματα, όπως : Cicero, Catilina, Antonius
  • Τα ονόματα αφηρημένων εννοιών, όπως : iustitia (δικαιοσύνη), senecta (γηρατειά) (Έχουν για έμφαση ή για να δηλώσουμε είδη της έννοιας-στην κλίση βάζουμε και πληθυντικό)
  • Τα περιληπτικά ονόματα, όπως : plebs (λαός, πληβείοι)
  • Τα ονόματα ύλης, όπως : aurum (χρυσός), lac (γάλα).( Έχουν όταν δηλώνουν σύνολο πραγμάτων από την ύλη αυτή -όταν τα κλίνουμε βάζουμε και πληθυντικό)
  • Τα ονόματα φυσικών σωμάτων ή φαινομένων, όπως : luna (σελήνη), vesper (εσπέρα)
ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΕΝΙΚΟ ΑΡΙΘΜΌ
  • Τα ονόματα λαών (έχουν ενικό σαν επίθετα), όπως : Galli, Romani, Lemovices.
  • Τα ονόματα κάποιων πόλεων, όπως : Athenae.
  • Τα ονόματα οροσειρών, όπως : Alpes
  • arma, -orum (ΟΥΔ, β΄, όπλα)
  • divitiae, -arum (ΘΗΛ, α΄, πλούτος)
  • moenia, -ium (ΟΥΔ, γ΄, τείχη)
  • tenebrae, -arum (ΘΗΛ, α΄, σκοτάδι)
  • insidiae, -arum (ΘΗΛ, α΄, ενέδρα)
  • liberi, -orum (ΑΡΣ, β΄, τέκνα)
  • fores, -ium (ΘΗΛ, γ΄, πόρτα δίφυλλη) (σπάνιος ο ενικός foris, -is)
  • hiberna, -orum (ΟΥΔ, β΄, χειμερινό στρατόπεδο)
  • penates, -ium (ΑΡΣ, γ΄, πατρογονικοί θεοί)
ΕΧΟΥΝ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟ ΑΛΛΑ ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ (όταν τα κλίνουμε βάζουμε και πληθυντικό, αλλά σημειώνουμε την άλλη σημασία)
  • auxilium, -ii/ -i (ΟΥΔ, β΄, βοήθεια)  auxilia, -orum (επικουρικό στράτευμα)
  • castrum, -i (ΟΥΔ, β΄,φρούριο)  castra, -orum (στρατόπεδο)
  • copia, -ae (ΘΗΛ, α΄, αφθονία) copiae, -arum (στρατεύματα)
  • littera, -ae (ΘΗΛ, α΄, γράμμα του αλφαβήτου) litterae, -arum (επιστολή, λογοτεχνία)
  • opera, -ae (ΘΗΛ, α΄, κόπος) operae, -arum (εργάτες)
  • (ops), opis (ΘΗΛ, γ΄,  βοήθεια)  opes, opium (δυνάμεις)
  • finis, -is (ΘΗΛ, γ΄, όριο, τέλος) fines, ium (σύνορα)
  • pars, -rtis (ΘΗΛ, γ΄, μέρος) partes, -ium (πολιτικό κόμμα)
  • supplicium, -ii / -i (ΟΥΔ, β΄,τιμωρία) supplicia, -orum (λατρεία)
  • pugillaris, -is (ΘΗΛ, γ΄, πλίθρα) pugillares, -ium (πλάκες αλειμμένες με κερί)
  • cera, -ae (ΘΗΛ, α΄, κερί) cerae, -arum (πλάκες αλειμμένες με κερί)
  • stipendium, -ii / -i (ΟΥΔ, β΄,μισθός) stipendia, -orum (στρατιωτική θητεία)
  • exilium, -ii / -i (ΟΥΔ, β΄,εξορία)  exilia, -orum (εξόριστοι)
  • mos, moris (ΑΡΣ, γ΄, συνήθεια, έθιμο) mores, -um (ήθη, θεσμοί)
  • carcer, -eris (ΑΡΣ, γ΄, φυλακή) carceres, -um (βαλβίδα)
  • frumentum, -i (ΟΥΔ, β΄,δημητριακά) frumenta, -orum (γεννήματα)
  • murus, -i (ΑΡΣ΄,β΄, ο τοίχος) mura, -orum (τα τείχη)
ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΚΑΠΟΙΕΣ ΠΤΩΣΕΙΣ
  • Οι αφαιρετικές iussu (κατά διαταγή), iniussu (παρά τη διαταγή), natu (κατά την ηλικία) ανήκουν σε  ουσιαστικά δ΄κλίσης χωρίς άλλες πτώσεις
  • Το όνομα (ops), opis (ΘΗΛ, γ΄, βοήθεια) δεν έχει ονομαστική και κλητική ενικού.
  • Το όνομα vis (ΘΗΛ, δύναμη) βλ.πίνακα ανωμάλων γ΄κλ.
  • Τα ονόματα της ε΄κλίσης εκτός των dies (ΑΡΣ, ημέρα) και res (ΘΗΛ, πράγμα)


ΕΠΙΘΕΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΚΛΙΣΗΣ

τρικατάληκτα σε –us, -a, -um
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ nov-us (νέος) nov-a nov-um
ΓΕΝ nov-i nov-ae nov-i
ΔΟΤ nov-o nov-ae nov-o
ΑΙΤ nov-um nov-am nov-um
ΚΛΗΤ nov-e nov-a nov-um
ΑΦ nov-o nov-a nov-o
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ nov-i nov-ae nov-a
ΓΕΝ nov-orum nov-arum nov-orum
ΔΟΤ nov-is nov-is nov-is
ΑΙΤ nov-os nov-as nov-a
ΚΛΗΤ nov-i nov-ae nov-a
ΑΦ nov-is nov-is nov-is

τρικατάληκτα σε –er,  -era, -erum συγκοπτόμενα τρικατάληκτα σε -er, -ra, -rum
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ liber (ελεύθερος) liber-a liber-um pulcher (όμορφος) pulchr-a pulchr-um
ΓΕΝ liber-i liber-ae liber-i pulchr-i pulchr-ae pulchr-i
ΔΟΤ liber-o liber-ae liber-o pulchr-o pulchr-ae pulchr-o
ΑΙΤ liber-um liber-am liber-um pulchr-um pulchr-am pulchr-um
ΚΛΗΤ liber liber-a liber-um pulcher pulchr-a pulchr-um
ΑΦ liber-o liber-a liber-o pulchr-o pulchr-a pulchr-o
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ liber-i liber-ae liber-a pulchr-i pulchr-ae pulchr-a
ΓΕΝ liber-orum liber-arum liber-orum pulchr-orum pulchr-arum pulchr-orum
ΔΟΤ liber-is liber-is liber-is pulchr-is pulchr-is pulchr-is
ΑΙΤ liber-os liber-as liber-a pulchr-os pulchr-as pulchr-a
ΚΛΗΤ liber-i liber-ae liber-a pulchr-i pulchr-ae pulchr-a
ΑΦ liber-is liber-is liber-is pulchr-is pulchr-is pulchr-is



ΕΠΙΘΕΤΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΛΙΣΗΣ

τρικατάληκτα –er, -eris, -ere τρικατάληκτα –er, -ris, -re
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ celer (ταχύς) celer-is celer-e alacer (εύθυμος) alacr-is alacr-e
ΓΕΝ celer-is celer-is celer-is alacr-is alacr-is alacr-is
ΔΟΤ celer-i celer-i celer-i alacr-i alacr-i alacr-i
ΑΙΤ celer-em celer-em celer-e alacr-em alacr-em alacr-e
ΚΛΗΤ celer celer-is celer-e alacer alacr-is alacr-e
ΑΦ celer-i celer-i celer-i alacr-i alacr-i alacr-i
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ celer-es celer-es celer-ia alacr-es alacr-es alacr-ia
ΓΕΝ celer-ium, -um* celer-ium, -um * celer-ium, -um * alacr-ium alacr-ium alacr-ium
ΔΟΤ celer-ibus celer-ibus celer-ibus alacr-ibus alacr-ibus alacr-ibus
ΑΙΤ celer-es celer-es celer-ia alacr-es alacr-es alacr-ia
ΚΛΗΤ celer-es celer-es celer-ia alacr-es alacr-es alacr-ia
ΑΦ celer-ibus celer-ibus celer-ibus alacr-ibus alacr-ibus alacr-ibus

δικατάληκτα σε

-is, -is, -e

μονοκατάληκτα σε

-x, -e, -r, -us, -es, -ns, -l, -ps, -rs

συγκριτικός σε

-ior, -ior, -ius

ΑΡΣ – ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ – ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ – ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ omn-is (πας) omn-e ingens (πελώριος) ingens altior (ψηλότερος) alt-ius
ΓΕΝ omn-is omn-is ingent-is ingent-is altior-is altior-is
ΔΟΤ omn-i omn-i ingent-i ingent-i altior-i altior-i
ΑΙΤ omn-em omn-e ingent-em ingens altior-em alt-ius
ΚΛΗΤ omn-is omn-e ingens ingens altior alt-ius
ΑΦ omn-i omn-i ingent-i ingent-i altior-e altior-e
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ omn-es omn-ia ingent-es ingent-ia altior-es altior-a
ΓΕΝ omn-ium omn-ium ingent-ium ingent-ium altior-um altior-um
ΔΟΤ omn-ibus omn-ibus ingent-ibus ingent-ibus altior-ibus altior-ibus
ΑΙΤ omn-es omn-ia ingent-es ingent-ia altior-es altior-a
ΚΛΗΤ omn-es omn-ia ingent-es ingent-ia altior-es altior-a
ΑΦ omn-ibus omn-ibus ingent-ibus ingent-ibus altior-ibus altior-ibus

1. Τα τριτόκλιτα επίθετα θετικού βαθμού έχουν : αφαιρετική ενικού σε -i , γενική πληθυντικού σε -ium και ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ουδετέρου σε -ia.

2.Τα επίθετα συγκριτικού βαθμού σε -ior, -ior, -ius έχουν αντίθετα : αφαιρετική ενικού σε -e , γενική πληθυντικού σε -um και ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ουδετέρου σε -a. Εξαίρεση : η γενική πληθυντικού των ανώμαλων συγκριτικών plures-plurium και complures-complurium

3. Από τα τρικατάληκτα σε -er, (-e)ris, (-e)re, μόνο το celer, celeris, celere (ταχύς) δεν συγκόπτει το e.Μάλιστα έχει γενική πληθυντικού και σε –um : celerium και celerum.  Όλα τα υπόλοιπα το συγκόπτουν : acer, acris, acre (οξύς), equester, equestris, equestre (ιππικός)

4. Ως μονοκατάληκτο επίθετο σε –ns, γεν. –ntis κλίνεται και η μετοχή ενεστώτα. Η αφαιρετική του ενικού όμως σχηματίζεται με κατάληξη i μόνο όταν η μετοχή είναι επιθετική – αναφορική και e όταν η μετοχή είναι κατηγορηματική ή επιρρηματική.

5. Το μονοκατάληκτο επίθετο inops, inopis (ενδεής, στερημένος) σχηματίζει γενική πληθυντικού σε –um : inopum

ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΩΝ

ΟΜΑΛΑ ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ
ΘΕΤΙΚΟΣ ΣΥΓΚΡ. : θέμα + –ior, –ior, – ius ΥΠΕΡΘ. : θέμα+-issimus, a, um
clarus, -a, -um (καθαρός) clar-ior, -ior, -ius clarissimus, -a, -um
amabilis, -is, -e (αγαπητός) amabil-ior, -ior, -ius amabilissimus, -a, -um
felix (ευτυχής) felic-ior, -ior, -ius felicissimus, -a, -um
impudens (αναιδής) impudent-ior, -ior, -ius impudentissimus, -a, -um
Σχηματίζουν τον ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟ σε –rrimus όλα τα επίθετα που λήγουν σε–er και το maturus
pulcher, -ra, -rum (ωραίοςς) pulchrior, -ior, -ius pulcherrimus, -a, -um
miser, -era, -erum (άθλιος) miserior, -ior, -ius miserrimus, -a, -um
celer, celer-is, celer-e (γρήγορος) celerior, -ior, -ius celerrimus, -a, -um
acer, acris, acre (οξύς) acrior, -ior, -ius acerrimus, -a, -um
maturus, -a, -um (ώριμος) maturior, -ior, -ius maturissimus και maturrimus,-a,-um
Σχηματίζουν τον ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟ σε –llimus 6 επίθετα σε –lis

(facilis, difficilis, humilis, gracilis, similis, dissimilis)

facilis, -is, -e (εύκολος) facilior, -ior, -ius facillimus, -a, -um
similis, -is, -e (όμοιος) similior, -ior, -ius simillimus, -a, -um
Σχηματίζουν τον ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ σε –entior και τον ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟ σε –entissimus

τα επίθετα που λήγουν σε –dicus,-volus,-ficus και το νalidus

magnificus, -a, -um (μεγαλοπρεπής) magnificentior, -ior, -ius magnificentissimus, -a, -um
validus, -a, -um (ισχυρός) validior και valentior, -ior, -ius validissimus και valentissimus,-a,-um
Σχηματίζουν ΠΕΡΙΦΡΑΣΤΙΚΑ ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ

όσα επίθετα έχουν χαρακτήρα φωνήεν εκτός από όσα λήγουν σε –quus

ΣΥΓΚΡ. : magis + θετικός ΥΠΕΡΘ. : maxime + θετικός
vacuus, -a, -um (κενός) magis vacuus maxime vacuus, -a, -um
antiquus, -a, -um (παλαιός) antiquior, -ior, -ius antiquissimus, -a, -um
ΑΝΩΜΑΛΑ ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ (παραθετικά από άλλα θέματα)
bonus, -a, -um (καλός) melior, -ior, -ius optimus, -a, -um
magnus, -a, -um (μεγάλος) maior, -ior, -ius maximus, -a, -um
parvus, -a, -um (μικρός) minor, -ior, -ius minimus, -a, -um
multus, -a, -um (πολύς, ενικός) -, -, plus (μόνο στο ουδέτερο) plurimus, -a, -um
multi,-ae,-a (πολλοί, πληθυντικός) plures, -es, -a plurimi,-ae,-a
ΔΕΝ ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΝ ΘΕΤΙΚΟ, γιατί προέρχονται από επιρρήματα
(intra) (εντός) interior, -ior, -ius intimus, -a, -um
(prae) (προ, εμπρός) prior, -ior, -ius primus, -a, -um
(prope) (κοντά) propior, -ior, -ius proximus, -a, -um
(ultra) (πέρα) ulterior, -ior, -ius ultimus, -a, -um
ΔΕΝ ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΝ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ  και τον αναπληρώνουν από άλλα επίθετα
novus, -a, -um (νέος) recentior, -ior,-ius (< recens, πρόσφατος) novissimus, -a, -um
sacer, sacra, sacrum (ιερός) sanctior, -ior, -ius (< sanctus) sacerrimus, -a, -um
ΔΕΝ ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΝ ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟ
alacer, alacris, alacre (εύθυμος) alacrior, -ior, -ius
iuvenis (νέος) iunior
ingens (πελώριος) ingentior, -ior, -ius
senex (γέρων) senior
adulescens (νεαρός) adulescentior
debilis, -is, -e debilior, -ior, -ius
memorabilis, -is, -e (αξιομνημόνευτος) memorabilior, -ior, -ius
ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΝ ΔΙΠΛΟ ΥΠΕΡΘΕΤIΚΟ
exterus, -a, -um (ο έξω) exterior, -ior, -ius extremus και extimus, -a, -um
superus , -a, -um (ο κάτω) superior, -ior, -ius supremus και summus, -a, -um
posterus , -a, -um (ο ύστερος) posterior, -ior, -ius postremus και postumus, -a, -um

1.Για το σχηματισμό των παραθετικών απαραίτητη είναι η γνώση του θέματος του επιθέτου, το οποίο βρίσκουμε από τη γενική ενικού αφαιρωντας την κατάληξη. π.χ. felix, felic-is ΘΕΜΑ = felic-

2.Δεν σχηματίζουν παραθετικά όσα επίθετα δηλώνουν :

  • ύλη (aureus : χρυσός),
  • τόπο (marinus : θαλάσσιος) ή χρόνο (nocturnus : νυχτερινός),
  • μέτρο (triennis : τρίχρονος),
  • συγγένεια (paternus : πατρικός) ή καταγωγή (romanus : ρωμαϊκός),
  • μια έννοια απόλυτη (mortalis :θνητός) ή έχουν άρνηση (immortalis : αθάνατος)

3. Ο συγκριτικός βαθμός του επιθέτου multus σχηματίζει ενικό αριθμό μόνο στο ουδέτερο γένος : plus. Ο πληθυντικός σχηματίζεται και στα τρία γένη : plures, plures, plura. Τον υπερθετικό όμως σχηματίζει πλήρη και στα τρία γένη : plurimus, -a, -um

4.Ο συγκριτικός βαθμός των επιθέτων κλίνεται κατά την γ΄κλίση. Διαφέρουν από των επιθέτων θετικού βαθμού οι εξής καταλήξεις :

  • αφαιρετική ενικού : –e (αντί-i)
  • γενική πληθυντικού : –um (αντί –ium)
  • ονομαστική, αιτιατική και κλητική του ουδετέρου : –a (αντί –ia)

Όμως, η γεν.πληθυντικού των plures, -es, -a (πολλοί) και complures, -es, -a (πάρα πολλοί, πάμπολλοι) είναι plurium και complurium.

5. Ο υπερθετικός βαθμός κλίνεται κανονικά όπως τα δευτερόκλιτα επίθετα.


ΚΛΙΣΗ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΒΑΘΜΟΥ ΤΩΝ ΕΠΙΘΕΤΩΝ

συγκριτικός σε –ior, -ior, -ius plures και plus
ΑΡΣ – ΘΗΛ ΑΡΣ – ΘΗΛ ΑΡΣ – ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ altior (ψηλότερος) alt-ius plus (περισσότερο)
ΓΕΝ altior-is altior-is plur-is
ΔΟΤ altior-i altior-i plur-i
ΑΙΤ altior-em alt-ius plus
ΚΛΗΤ altior alt-ius plus
ΑΦ altior-e altior-e plur-e
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ altior-es altior-a plur-es (περισσότεροι, ες) plur-a
ΓΕΝ altior-um altior-um plurium plur-ium
ΔΟΤ altior-ibus altior-ibus plur-ibus plur-ibus
ΑΙΤ altior-es altior-a plur-es plur-a
ΚΛΗΤ altior-es altior-a plur-es plur-a
ΑΦ altior-ibus altior-ibus plur-ibus plur-ibus


ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ  ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΒΑΘΜΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΩΝ

1. Ο σχηματισμός των τριών βαθμών των επιρρημάτων γίνεται ως εξής :

Σχηματισμός επιρρήματος θετικού βαθμού :

  • από επίθετo β΄ κλίσης  : θέμα επιθέτου + e
  • από επίθετo γ΄ κλίσης  : θέμα επιθέτου +-iter
  • από επίθετo γ΄ κλίσης  σε –ens (-entis), -ans (-antis), -ers (-ertis) : θέμα επιθέτου + er

Σχηματισμός επιρρήματος συγκριτικού βαθμού :

  • θέμα επιθέτου +-ius (=συγκριτικός βαθμός ουδετέρου στην ονομαστική ενικού)

Σχηματισμός επιρρήματος υπερθετικού βαθμού :

  • θέμα υπερθετικού βαθμού επιθέτου με κατάληξη –e

2. Υπενθυμίζεται ότι το θέμα του επιθέτου το βρίσκουμε από τη γενική ενικού αφαιρώντας την κατάληξη : clarus, clari θέμα : clar-, pulcher, pulchri θέμα : pulchr-, felix, felicis θέμα : felic-

3. Προσοχή στην παραγωγή επιρρήματος θετικού βαθμού από επίθετo γ΄ κλίσης  σε ens (-entis), –ans (-antis), –ers (-ertis)! Η κατάληξη είναι er και όχι –iter

4. Ως θετικός βαθμός μερικών επιρρημάτων χρησιμοποιείται η αιτιατική ενικού του ουδέτερο γένους, όπως : facile, multum, paulum

ΟΜΑΛΟΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ
ΕΠΙΘΕΤΟ ΕΠΙΡΡΗΜΑ
ΘΕΤΙΚΟΣ ΘΕΤΙΚΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟΣ
clarus (β΄, καθαρός) clar-e (καθαρά) clar-ius clarissim-e
miser (β΄, άθλιος) miser-e (άθλια) miser-ius miserrim-e
pulcher (β΄, ωραίος) pulchr-e (ωραία) pulchr-ius pulcherrim-e
gravis (γ΄, σοβαρός) grav-iter (σοβαρά) grav-ius gravissim-e
felix (γ΄, ευτυχής) felic-iter (ευτυχώς) felic-ius felicissim-e
celer (γ΄, γρήγορος) celer-iter (γρήγορα) celer-ius celerrim-e
prudens (γ΄, συνετός) prudent-er (συνετά) prudent-ius prudentissim-e

ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ
ΕΠΙΘΕΤΟ ΕΠΙΡΡΗΜΑ
ΘΕΤΙΚΟΣ ΘΕΤΙΚΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟΣ
bonus (καλός) bene (καλά, ε) melius optime
multus (πολύς) multum –multo (πολύ) plus plurimum
facilis (εύκολος) facile (εύκολα) facilius facillime
durus (σκληρός) dure – duriter (σκληρά) durius durissime
non multum – paulum (λίγο) minus minime
(magnus μέγας) magnopere (μέγα, μάλα) magis maxime
prope (κοντά) propius proxime
supra(επάνω) superius summe
ultra (πέρα) ulterius ultime
prae (πρινμπροστά) prius primum – primo
post (ύστερα) posterius postremo- postumo/ -um
diu (για πολύ χρόνο) diutius diutissime
saepe (συχνά) saepius saepissime
satis (αρκετά) satius


ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ

ΑΠΟΛΥΤΑ ΤΑΚΤΙΚΑ ΔΙΑΝΕΜΗΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ
1. I ūnus, ūna, ūnum prīmus, πρώτος singulī, ο καθένας χωριστά semel, άπαξ
2. II duo, duae, duo secundus bīnī, ανά δύο bis
3. III trēs, tria tertius ternī (trīnī) ter
4. IV quattuor quārtus quaternī quater
5. V quīnque quīntus quīnī quīnquiēs
6. VI sex sextus sēnī sexiēs
7. VII septem septimus septēnī septiēs
8. VIII octō octāvus octōnī octiēs
9. IX novem nōnus novēnī noviēs
10. X decem decimus dēnī deciēs
11. XI ūndecim ūndecimus ūndēnī ūndeciēs
12. XII duodecim duodecimus duodēnī duodeciēs
13. XIII tredecim tertius decimus ternī denī terdeciēs
14. XIV quattuordecim quārtus decimus quaternī denī quaterdeciēs
15. XV quīndecim quīntus decimus quīnī dēnī quīnquiēs deciēs
16. XVI sēdecim, sexdecim sextus decimus sēnī dēnī sexiēs deciēs
17. XVII septendecim septimus decimus septēnī dēnī septiēs deciēs
18. XVIII duodēvīgintī duodēvīcēsimus duodēvīcēnī octiēs deciēs
19. XIX ūndēvīgintī ūndēvīcēsimus ūndēvīcēnī noviēs deciēs
20. XX vīgintī vīcēsimus vīcēnī vīciēs
21. XXI vīgintī ūnus,
ūnus et vīgintī
vīcēsimus prīmus,
ūnus et vīcēsimus
vīcēnī singulī,
singulī et vīcēni
vīciēs semel
22. XXII vīgintī duo,
duo et vīgintī
vīcēsimus secundus,
alter et vīcēsimus
vīcēnī bīnī,
bīnī et vīcēnī
vīciēs bis
30. XXX trīgintā trīcēsimus trīcēnī triciēs
40. XL quadrāgintā quadrāgēsimus quadrāgēnī quadrāgiēs
50. L quīnquāgintā quīnquāgēsimus quinquāgēnī quīnquāgiēs
60. LX sexāgintā sexāgēsimus sexāgēnī sexāgiēs
70. LXX septuāgintā septuāgēsimus septuāgēnī septuāgiēs
80. LXXX octōgintā octōgēsimus octōgēnī octōgiēs
90. XC nōnāgintā nōnāgēsimus nōnāgēnī nōnāgiēs
100. C centum centēsimus centēnī centiēs
101. C1 centum ūnus,
centum et ūnus
centēsimus prīmus,
centēsimus et prīmus
centēnī singulī,
centēnī et singulī
centiēs semel
200. CC ducentī, -ae, -a ducentēsimus ducēnī ducentiēs
300. CCC trecentī trecentēsimus trecēnī trecentiēs
400. CD quadringentī quadringentēsimus quadringēnī quadringentiēs
500. D quīngentī quīngentēsimus quīngēnī quīngentiēs
600. DC sescentī sescentēsimus sescēnī sescentiēs
700. DCC septingentī septingentēsimus septingēnī septingentiēs
800. DCCC octingentī octingentēsimus octingēnī octingentiēs
900. DCCCC nōngentī nōngentēsimus nōngēnī nōngentiēs
1,000. M mīlle mīllēsimus singula mīlia mīliēs
2,000. MM duo mīlia bis mīllēsimus bīna mīlia bis mīliēs
100,000. CCCI  ) ) ) centum mīlia centiēs mīllēsimus centēna mīlia centiēs mīliēs
1,000,000. CCCCI)) )  ) deciēs centēna mīlia deciēs centiēs mīllēsimus deciēs centēna mīlia deciēs centiēs mīliēs

ΚΛΙΣΗ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΩΝ

1. Τα αριθμητικά unus (ένας), duo (δύο), tres (τρεις) mille (χίλια) κλίνονται ως εξής :

ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ον unus una unum mille
γεν unius unius unius mille
δοτ uni uni uni mille
αιτ unum unam unum mille
κλ mille
αφ uno una uno mille
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ -ΘΗΛ ΟΥΔ
ον uni unae una duo duae duo tres tria mil(l)ia
γεν unorum unarum unorum duorum duarum duorum trium trium milium
δοτ unis unis unis duobus duabus duobus tribus tribus milibus
αιτ unos unas una duos, duo duas duo tres (tris) tria milia
κλ milia
αφ unis unis unis duobus duabus duobus tribus tribus milibus






  1. Το unus ακολουθεί τη λεγόμενη αντωνυμική κλίση, σχηματιζει δηλαδή τη γενικη ενικού σε –ius και τη δοτική ενικού σε –i. Θεωρείται και αντωνυμικό επίθετο.
  2. To mille είναι άκλιτο στον ενικό και σημαίνει χίλια. Στον πληθυντικό κλίνεται όπως το tres και σημαίνει χιλιάδες.
  3. Από τα υπόλοιπα αριθμητικά κλίνονται (χωρίς ιδιομορφίες κατά την κλίση τους) :
  • τά απόλυτα που δηλώνουν εκατοντάδες : centum, ducenti, trecenti κλπ
  • τα τακτικά και διανεμητικά.



ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ

ego, tu, – (ἐγώ, σύ, -) egomet, tute, – (γωγε, σύγε, -)
α΄ πρόσωπο β΄ πρόσωπο γ΄ πρόσωπο α΄ πρόσωπο β΄ πρόσωπο γ΄ πρόσωπο
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ ego tu (hic, ille, is) egomet tute (hic, ille, is)
ΓΕΝ mei tui sui meimet tuimet suimet
ΔΟΤ mihi tibi sibi mihimet tibimet sibimet
ΑΙΤ me te se memet, meme temet, tete semet, sese
ΚΛΗΤ
ΑΦ a me a te a se a memet, a meme a temet, a tete a semet, a sese
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ nos vos (hi, illi, ei) nosmet vosmet (hi, illi, ei)
ΓΕΝ nostri, nostrum vestri, vestrum sui nostri, nostrum vestri, vestrum suimet
ΔΟΤ nobis vobis sibi nobismet vobismet sibimet
ΑΙΤ nos vos se nosmet vosmet semet, a sese
ΚΛΗΤ
ΑΦ a nobis a vobis a se a nobismet a vobismet a semet, a sese

1. Στο γ΄ πρόσωπο: ενικός και πληθυντικός συμπίπτουν.Η ονομαστ. ενικού αναπληρώνεται από δεικτικές αντωνυμίες.

2. Οι τύποι nostrum και vestrum της γενικής πληθυντικού χρησιμοποιούνται ως γενικές διαιρετικές.

3. Η προσωπική αντωνυμία του γ΄ προσώπου χρησιμοποιείται μόνο για αυτοπάθεια, όταν δηλαδή δηλώνει το πρόσωπο που είναι και υποκείμενο του ρήματος. 4. Για να δοθεί έμφαση στους τύπους της προσωπικής αντωνυμίας (όπως και στην αρχαία ελληνική ἔγωγε, ἐμοῦγε κλπ) : α) προσθέτουμε το –met (εκτός των τύπων nostri,-um, vestri,-um, tu) : egomet κλπ  β) διπλασιάζουμε τους τύπους me, se, te = meme, κλπ γ) To tu γίνεται tute (βλ.και τον πίνακα).

ΚΤΗΤΙΚΗ ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ

για έναν κτήτορα για πολλούς κτήτορες
α΄πρόσωπο meus, mea, meum (=δικός μου, μός) noster, nostra, nostrum (=δικός μας,μέτερος)
β΄ πρόσωπο tuus, tua, tuum(δικός σου, σός) vester, vestra, vestrum (=δικός σας, μέτερος)
γ΄ πρόσωπο suus, sua, suum(δικός του, ός) suus, sua, suum (=δικός τους, σφέτερος)

meus, mea, meum (δικό, -η, ό  μου) noster, nostra, nostrum (δικός,- ή,- ό μας)
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ meus mea meum noster nostra nostrum
ΓΕΝ mei meae mei nostri nostrae nostri
ΔΟΤ meo meae meo nostro nostrae nostro
ΑΙΤ meum meam meum nostrum nostram nostrum
ΚΛΗΤ meus, mi mea noster
ΑΦ meo mea meum nostro nostra nostro
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ mei meae mea nostri nostrae nostra
ΓΕΝ meorum mearum meorum nostrorum nostrarum nostrorum
ΔΟΤ meis meis meis nostris nostris nostris
ΑΙΤ meos meas mea nostros nostras nostra
ΚΛΗΤ
ΑΦ meis meis meis nostris nostris nostris

1. Οι κτητικές αντωνυμίες έχουν τρία γένη και τρία πρόσωπα και δηλώνουν έναν ή πολλούς κτήτορες.

2. Κλίνονται όπως τα δευτερόκλιτα επίθετα (bonus, -a, -um, pulcher, pulchra, pulchrum)

3. Από όλες τις αντωνυμίες (όχι μόνο τις κτητικές) κλητική σχηματίζουν μόνο οι meus, mea και noster. Καμία άλλη αντωνυμία οποιουδήποτε είδους δεν σχηματίζει κλητική (όπως στα αρχαία ελληνικά τα οτος και ατη).

ΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ

  1. hic, haec, hoc (αυτός,-η,-ο)
  2. ille, illa, illud (εκείνος, –ηο)
  3. iste, ista, istud (αυτός,-η,-ο)
  4. talis, talis, tale (τέτοιος, -α, ο – τριτόκλιτη, δικατάληκτη)
  5. tantus, tanta, tantum (τόσος, -η, ο- δευτερόκλιτη, τρικατάληκτη)
  6. tot ( τόσοι,-ες,-α -άκλιτη, μόνο πληθυντικού αριθμού)
  7. totidem (άλλοι τόσοι,-ες,-α -άκλιτη, μόνο πληθυντικού αριθμού)

hic, haec, hoc (αυτός, -η, -ο) ille, illa, illud (εκείνος, –ηο)
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ hic haec hoc ille illa illud
ΓΕΝ huius huius huius illius illius illius
ΔΟΤ huic huic huic illi illi illi
ΑΙΤ hunc hanc hoc illum illam illud
ΚΛΗΤ
ΑΦ hoc hac hoc illo illa illo
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ hi hae haec illi illae illa
ΓΕΝ horum harum horum illorum illarum illorum
ΔΟΤ his his his illis illis illis
ΑΙΤ hos has haec illos illas illa
ΚΛΗΤ
ΑΦ his his his illis illis illis

iste, ista, istud (αυτός, –η, –ο) talis, talis, tale (τέτοιος, –α, ο)
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ iste ista istud talis talis tale
ΓΕΝ istius istius istius talis talis talis
ΔΟΤ isti isti isti tali tali tali
ΑΙΤ istum istam istud talem talem tale
ΚΛΗΤ
ΑΦ isto ista isto tali tali tali
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ isti istae ista tales tales talia
ΓΕΝ istorum istarum istorum talium talium talium
ΔΟΤ istis istis istis talibus talibus talibus
ΑΙΤ istos istas ista tales tales talia
ΚΛΗΤ
ΑΦ istis istis istis talibus talibus talibus


ΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ

  1. is, ea, id (αυτός, -η, -ο)
  2. ipse, ipsa, ipsum (ο ίδιος, -α, -ο)
  3. idem, eadem, idem (ο ίδιος –α, -ο- προήλθε από την is, ea, id με την προσθήκη του άκλιτου προσφύματος -dem. Κλίνεται όπως η is, ea, id. Αν του -dem προηγείται m τρέπεται σε n.)
  4. alter, altera, alterum (ο άλλος, -η, -ο- , -αντωνυμικό επίθετο)

is, ea, id (αυτός, -η, -ο) ipse, ipsa, ipsum (ο ίδιος, -α, -ο)
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ is ea id ipse ipsa ipsum
ΓΕΝ eius eius eius ipsius ipsius ipsius
ΔΟΤ ei ei ei ipsi ipsi ipsi
ΑΙΤ eum eam id ipsum ipsam ipsum
ΚΛΗΤ
ΑΦ eo ea eo ipso ipsa ipso
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ ei-ii-i eae ea ipsi ipsae ipsa
ΓΕΝ eorum earum eorum ipsorum ipsarum ipsorum
ΔΟΤ eis-iis-is eis-iis-is eis-iis-is ipsis ipsis ipsis
ΑΙΤ eos eas ea ipsos ipsas ipsa
ΚΛΗΤ
ΑΦ eis-iis-is eis-iis-is eis-iis-is ipsis ipsis ipsis

idem, eadem, idem (ο ίδιοςα, –ο) alter, altera, alterum (ο άλλος, –η, –ο)
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ idem eadem idem alter altera alterum
ΓΕΝ eiusdem eiusdem eiusdem alterius alterius alterius
ΔΟΤ eidem eidem eidem alteri alteri alteri
ΑΙΤ eundem eandem idem alterum alteram alterum
ΚΛΗΤ
ΑΦ eodem eadem eodem altero altera altero
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ

eidem-iidem-idem eaedem eadem alteri

alterae

altera

ΓΕΝ eorundem earundem eorundem alterorum alterarum alterorum
ΔΟΤ

eisdem-iisdem-isdem eisdem-iisdem-isdem eisdem-iisdem-isdem alteris

alteris

alteris

ΑΙΤ eosdem easdem eadem alteros alteras altera
ΚΛΗΤ
ΑΦ

eisdem-iisdem-isdem eisdem-iisdem-isdem eisdem-iisdem-isdem alteris

alteris

alteris












ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ

  1. qui, quae, quod (ο οποίος,-α,-ο)
  2. qualis, qualis, quale (τέτοιος,-α,-ο  που – τριτόκλιτη, δικατάληκτη)
  3. quantus, –a, –um (όσος,-η,-ο- δευτερόκλιτη, τρικατάληκτη )
  4. uter, utra, utrum (όποιος-α,-ο από τους δυο-αντωνυμικό επίθετο-)
  5. quot (όσοι, ες, α – άκλιτη, πληθυντικού αριθμού μόνο)

Όλες οι αναφορικές αντωνυμίες γίνονται αοριστολογικές όταν προσλαμβάνουν το cumque (-δήποτε), που κατά την κλίση μένει αμετάβλητο :

  • quicumque, quaecumque, quodcumque (οποιοσδήποτε)
  • qualiscumque, qualiscumque, qualecumque (οιοσδήποτε)
  • quantuscumque, quantacumque, quantumcumque (οσοσδήποτε)
  • utercumque, utracumque, utrumcumque (οποιοσδήποτε από τους δυο)
  • quotcumque (οσοιδήποτε)

qui, quae, quod (ο οποίος) quicumque, quaecumque, quodcumque (οποιοσδήποτε)
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ qui quae quod quicumque quaecumque quodcumque
ΓΕΝ cuius cuius cuius cuiuscumque cuiuscumque cuiuscumque
ΔΟΤ cui cui cui cuicumque cuicumque cuicumque
ΑΙΤ quem quam quod quemcumque quamcumque quodcumque
ΚΛΗΤ
ΑΦ quo qua quo quocumque quacumque quocumque
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ qui quae quae quicumque quaecumque quaecumque
ΓΕΝ quorum quarum quorum quorumcumque quarumcumque quorumcumque
ΔΟΤ quibus quibus quibus quibuscumque quibuscumque quibuscumque
ΑΙΤ quos quas quae quoscumque quascumque quaecumque
ΚΛΗΤ
ΑΦ quibus quibus quibus quibuscumque quibuscumque quibuscumque

qualis, qualis, quale (τέτοιος που) uter, utra, utrum (όποιος από τους δυο)
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ qualis qualis quale uter utra utrum
ΓΕΝ qualis qualis qualis utrius utrius utrius
ΔΟΤ quali quali quali utri utri utri
ΑΙΤ qualem qualem quale utrum utram utrum
ΚΛΗΤ
ΑΦ quali quali quali utro utra utro
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ quales quales qualia utri utrae utra
ΓΕΝ qualium qualium qualium utrorum utrarum utrorum
ΔΟΤ qualibus qualibus qualibus utris utris utris
ΑΙΤ quales quales qualia utros utras utra
ΚΛΗΤ
ΑΦ qualibus qualibus qualibus utris utris utris










ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ

  1. quis, quis, quid, (ποιος, -α,-ο; τις; –ουσιαστική)
  2. qui, quae, quod (ποιος, -α, -ο ; τις; –επιθετική, κλίνεται όπως η αναφορική)
  3. uter, utra, utrum (ποιος από τους δυο ; πότερος; – κλίνεται όπως η αναφορική--αντωνυμικό επίθετο)
  4. qualis, qualis, quale (τι λογής; ποῖος; -τριτόκλιτη, δικατάληκτη)
  5. quantus, –a, –um (πόσος, -η, -ο ; -δευτερόκλιτη, τρικατάληκτη)

quis quis quid (ποιος, –α,-ο; τις😉
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ quis quis quid
ΓΕΝ cuius cuius cuius
ΔΟΤ cui cui cui
ΑΙΤ quem quem quid
ΚΛΗΤ
ΑΦ quo quo quo
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ qui quae quae
ΓΕΝ quorum quarum quorum
ΔΟΤ quibus quibus quibus
ΑΙΤ quos quas quae
ΚΛΗΤ
ΑΦ quibus quibus quibus

ΑΟΡΙΣΤΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ

  1. quis, quae ή qua, quid (ένας, κάποιος-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)
  2. qui, quae ή qua, quod (κάποιος-ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)
  3. aliquis, aliqua ή aliquae, aliquid (κάποιος-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)
  4. aliqui, aliqua, aliquod (κάποιοςΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)
  5. quidam, quaedam, quiddam (κάποιος-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)
  6. quidam, quaedam, quoddam (κάποιοςΕΠΙΘΕΤΙΚΗ))
  7. unusquisque, unaquaeque, unumquidque (καθένας χωριστά-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)
  8. unusquique, unaquaeque, unumquοdque (καθένας χωριστάΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)
  9. nemo (κανένας-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ αρσενικού γένους, παράγεται από το ne+homo)

10.  nullus, –a,  –um (κανένας ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ-αντωνυμικό επίθετο)

11.  nihil (τίποτε-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ, πρόκειται για ουδέτερο ουσιαστικό ενικού αριθμού)

12.  ullus, ulla, ullum (κάποιος- ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ -αντωνυμικό επίθετο– κλίνεται όπως η nullus)

13.  alter, altera, alterum (ο άλλος  -αντωνυμικό επίθετο)

14.  neuter, neutra, neutrum (κανείς απ’τους δυο-αντωνυμικό επίθετο)

15.  alius, alia, aliud (άλλος-αντωνυμικό επίθετο)

16.  aliquot (μερικοί, ες, α – άκλιτη, πληθυντικού αριθμού μόνο)

17.  ambo, ambae, ambo (και οι δύο, αμφότεροι-κλίνεται όπως το αριθμητικό duo, duae, duo)

18.  quispiam, (quaepiam), quidpiam (κάποιος-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)

19.  quispiam, quaepiam, quodpiam, (κάποιος -ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)

20.  quisquam, quisquam, quidquam ή quicquam (κάποιος -ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)

21.  quisquam, quaepiam, quodquam(κάποιος -ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)

22.  quisque, (quaeque), quidque (κάποιος, καθένας -ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)

23.  quisque, quaeque, quodque (κάποιος, καθένας -ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)

24.  quīvīs, quaevīs, quidvīs (οποιοσδήποτε, όποιος θέλεις-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)

25.  quīvis, quaevīs, quodvis (οποιοσδήποτε, όποιος θέλεις -ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)

26.  quīlibet, quaelibet, quidlibet (οποιοσδήποτε -ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)

  1. quilibet, quaelibet, quodlibet (οποιοσδήποτε – ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)

ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ
quis, quae ή qua, quid (ένας, κάποιος) qui, quae ή qua, quod (κάποιος)
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ quis qua ή quae quid qui qua ή quae quod
ΓΕΝ cuius cuius cuius cuius cuius cuius
ΔΟΤ cui cui cui cui cui cui
ΑΙΤ quem quam quid quem quam quod
ΚΛΗΤ
ΑΦ quo qua quo quo qua quo
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ qui quae qua (quae) qui quae qua (quae)
ΓΕΝ quorum quarum quorum quorum quarum quorum
ΔΟΤ quibus quibus quibus quibus quibus quibus
ΑΙΤ quos quas qua (quae) quos quas qua (quae)
ΚΛΗΤ
ΑΦ quibus quibus quibus quibus quibus quibus











ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ
aliquis, aliqua ή aliquae, aliquid (κάποιος) aliqui, aliqua, aliquod (κάποιος)
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ aliquis aliqua ή aliquae aliquid aliqui aliqua aliquod
ΓΕΝ alicuius alicuius alicuius rei alicuius alicuius alicuius
ΔΟΤ alicui alicui alicui rei alicui alicui alicui
ΑΙΤ aliquem aliquam aliquid aliquem aliquam aliquod
ΚΛΗΤ
ΑΦ aliquo aliqua aliqua re aliquo aliqua aliquo
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ aliqui aliquae aliqua aliqui aliquae aliqua
ΓΕΝ aliquorum aliquarum aliquarum rerum aliquorum aliquarum aliquorum
ΔΟΤ aliquibus aliquibus aliquibus rebus aliquibus aliquibus aliquibus
ΑΙΤ aliquos aliquas aliqua aliquos aliquas aliqua
ΚΛΗΤ
ΑΦ aliquibus aliquibus aliquibus rebus aliquibus aliquibus aliquibus










ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ
quidam, quaedam, quiddam (κάποιος) quidam, quaedam, quoddam (κάποιος)
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ quidam quaedam quiddam quidam quaedam quoddam
ΓΕΝ cuiusdam cuiusdam cuiusdam rei cuiusdam cuiusdam cuiusdam
ΔΟΤ cuidam cuidam cuidam rei cuidam cuidam cuidam
ΑΙΤ quendam quandam quiddam quendam quandam quoddam
ΚΛΗΤ
ΑΦ quodam quadam quadam re quodam quadam quodam
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ quidam quaedam quaedam quidam quaedam quaedam
ΓΕΝ quorundam quorundam quarundam rerum quorundam quorundam quorundam
ΔΟΤ quibusdam quibusdam quibusdam rebus quibusdam quibusdam quibusdam
ΑΙΤ quosdam quasdam quaedam quosdam quasdam quaedam
ΚΛΗΤ
ΑΦ quibusdam quibusdam quibusdam rebus quibusdam quibusdam quibusdam










ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ
unusquisque, unaquaeque, unumquidque (καθένας χωριστά)
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ unusquisque unaquaeque unumquidque
ΓΕΝ uniuscuiusque uniuscuiusque uniuscuiusque
ΔΟΤ unicuique unicuique unicuique
ΑΙΤ unumquemque unumquamque unumquidque
ΚΛΗΤ
ΑΦ unoquoque unaquaque unoquoque
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ uniquique unaequaeque unaquaque
ΓΕΝ unorumquorumque unarumquarumque unorumquorumque
ΔΟΤ unisquibusque unisquibusque unisquibusque
ΑΙΤ unosquosque unasquasque unaquaque
ΚΛΗΤ
ΑΦ unisquibusque unisquibusque unisquibusque

ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ
unusquique, unaquaeque, unumquοdque (καθένας χωριστά)
ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ unusquique unaquaeque unumquοdque
ΓΕΝ uniuscuiusque uniuscuiusque uniuscuiusque
ΔΟΤ unicuique unicuique unicuique
ΑΙΤ unumquemque unumquamque unumquidque
ΚΛΗΤ
ΑΦ unoquoque unaquaque unoquoque
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ uniquique unaequaeque unaquaque
ΓΕΝ unorumquorumque unarumquarumque unorumquorumque
ΔΟΤ unisquibusque unisquibusque unisquibusque
ΑΙΤ unosquosque unasquasque unaquaque
ΚΛΗΤ
ΑΦ unisquibusque unisquibusque unisquibusque






ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ (αντωνυμικό επίθετο)
nemo (κανένας) nullus, –a,  –um (κανένας)
ΑΡΣ ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ nemo nullus nulla nullum
ΓΕΝ nullius nullius nullius nullius
ΔΟΤ nemini nulli nulli nulli
ΑΙΤ neminem nullum nullam nullum
ΚΛΗΤ
ΑΦ nullo nullo nulla nullo
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ nulli nulli nullae nulla
ΓΕΝ nullorum nullorum nullarum nullorum
ΔΟΤ nullis nullis nullis nullis
ΑΙΤ nullos nullos nullas nulla
ΚΛΗΤ
ΑΦ nullis nullis nullis nullis








ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ
nihil (τίποτε)
ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ nihil
ΓΕΝ nullius rei
ΔΟΤ nulli rei
ΑΙΤ nihil
ΚΛΗΤ
ΑΦ nulla re
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ nullae res
ΓΕΝ nullarum rerum
ΔΟΤ nullis rebus
ΑΙΤ nullas res
ΚΛΗΤ
ΑΦ nullis rebus

alius, alia, aliud (άλλος)

(αντωνυμικό επίθετο)

neuter, neutra, neutrum (κανείς απτους δυο)

(αντωνυμικό επίθετο)

ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ alius alia aliud neuter neutra neutrum
ΓΕΝ alius alius alius neutrius neutrius neutrius
ΔΟΤ alii alii alii neutri neutri neutri
ΑΙΤ alium aliam aliud neutrum neutram neutrum
ΚΛΗΤ
ΑΦ alio alia alio neutro neutra neutro
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ alii aliae alia neutri neutrae neutra
ΓΕΝ aliorum aliarum aliorum neutrorum neutrarum neutrorum
ΔΟΤ aliis aliis aliis neutris neutris neutris
ΑΙΤ alios alias alia neutros neutras neutra
ΚΛΗΤ
ΑΦ aliis aliis aliis neutris neutris neutris

alter, altera, alterum (ο άλλος)

(αντωνυμικό επίθετο)

ΑΡΣ ΘΗΛ ΟΥΔ
ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ alter altera alterum
ΓΕΝ alterius alterius alterius
ΔΟΤ alteri alteri alteri
ΑΙΤ alterum alteram alterum
ΚΛΗΤ
ΑΦ altero altera altero
ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
ΟΝ alteri alterae altera
ΓΕΝ alterorum alterarum alterorum
ΔΟΤ alteris alteris alteris
ΑΙΤ alteros alteras altera
ΚΛΗΤ
ΑΦ alteris alteris alteris

ΑΝΤΩΝΥΜΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ

Τα αντωνυμικά επίθετα κλίνονται όπως οι αντωνυμίες, δηλαδή σχηματίζουν : γενική ενικού σε –ius και δοτική ενικού σε –i. Η σχολική γραμματική κατατάσσει τα περισσότερα από αυτά στις αντωνυμίες.

  1. unus, una, unum (ένας-αριθμητικό, βλ. πιο πάνω.)
  2. ullus, ulla, ullum (κάποιος-αόριστη επιθετική αντωνυμία- κλίνεται όπως το nullus)
  3. nullus, nulla, nullum (κανένας-αόριστη επιθετική αντωνυμία, βλ. πιο πάνω.)
  4. solus, sola, solum (μόνος- αντωνυμικό επίθετο- κλίνεται όπως το nullus)
  5. totus, tota, totum (όλος- αντωνυμικό επίθετο -κλίνεται όπως το nullus)
  6. alius, alia, aliud (άλλος – αόριστη αντωνυμία, βλ. πιο πάνω.)
  7. alter, altera, alterum (ο άλλος – αόριστη αντωνυμία ή και οριστική αντωνυμία, βλ. πιο πάνω)
  8. uter, utra, utrum (ποιος από τους δυο; ερωτηματική αντωνυμία /όποιος από τους δυο: αναφορική αντωνυμία) και uterque, utraque, utrumque (ο καθένας από τους δυο : αόριστη αντωνυμία, βλ. πιο πάνω)
  9. neuter, neutra, neutrum (κανένας από τους δυο –αόριστη αντωνυμία, βλ. πιο πάνω)


ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΡΧΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ

ΑΝΩΜΑΛΑ ΡΗΜΑΤΑ
  1. 1. sum, fui, –  , esse =είμαι
2.absum, afui, – , abesse =είμαι μακριά, απουσιάζω,  (ad+sum)
3. adsumadfui (affui) – adesse = παρευρίσκομαι, έρχομαι (ab+sum)
4.interest – interfuit – interesse (απρόσωπο) = ενδιαφέρει (inter+est)
5.praesum – praefui-praeesse = προΐσταμαι, έχω την αρχηγία (prae+sum)
  1. 6. possum, potui, – , posse = μπορώ
  2. 7. ferotulilatumferre = φέρω, αναφέρω
8.affero (adfero)-attuliallatumafferre =φέρνω, προσφέρω (ad+fero)
9. deferodetulidelatumdeferre= μεταφέρω (de+fero)
  1. 10. refero – retuli (rettuli) – relatum – referre = παραδίδω, αναφέρω (re+fero)
11. eo, ii (ivi), itum, ire =πηγαίνω
  1. 12. abeo, abivi(abii), abitum, abire=φεύγω (ab+eo)
  2. 13. adeo – adii – aditum – adire = πλησιάζω (ad+eo)
  3. 14. pereo – perii(ivi)- peritum- perire (per+eo) = χάνομαι, πεθαίνω (per+eo)
  4. 15. redeo, redivi(redii), reditum, redire=επιστρέφω (red+eo)
  5. 16. nequeo – nequivi – nequire (ελλειπτικό) = δεν μπορώ
17. fio- factus sum – fieri = γίνομαι
18. nolo, nolui, – , nolle=δεν θέλω
19. volo, volui, -, velle =θέλω,
20. malo – malui – malle = προτιμώ
21. aiο (ελλειπτικό) =λέω
22. aveo(ελλειπτικό)=χαιρετώ
23. coepicoepisse (ελλειπτικό) = αρχίζω
24. memini – meminisse (ελλειπτικό) = θυμάμαι
25. inquam (ελλειπτικό)= λέγω
26. quaeso (ελλειπτικό)=παρακαλώ

ΡΗΜΑΤΑ ΤΩΝ 4 ΣΥΖΥΓΙΩΝ
27. abicioabieciabiectumabicere 3-15= πετάω κάτι, καταθέτω (τα όπλα) (ab+iacio) -iacio, 3-15
28. abstineo – abstinui – abstentum – abstinere 2= απέχω από -teneo
29. accedo – accessi – accessum – accedere 3= συνοδεύω -cedo
30. accipio, accepi, acceptum, -ere 3-15 =παίρνω, δέχομαι, μαθαίνω  (ad+capio) -capio, 3-15
31. adhaeresco – adhaesi – adhaesum – adhaerescere 3= προσκολλιέμαι
32. adhortor-adhortatus sum – adhortatum-adhortari (αποθετικό) 1= προτρέπω αποθετικό
33. adligo- adligavi- adligatum- adligare 1= δένω
34. administro, administravi, administratum, administrare 1= διαχειρίζομαι
35. admiror, admiratus sum, admiratum, admirari (αποθετικό) 1= θαυμάζω αποθετικό
36. admitto – admisi – admissum – admittere 3= αφήνω κάποιον να περάσει, δέχομαι
37. aegroto, aegrotavi, aegrotatum, aegrotare 1=ασθενώ,
38. afficio (adficio) – affeci (adfeci) – affectum (adfectum) – afficere (adficere) = περιβάλλω (dolore adficior=περιβάλλομαι με οργή, οργίζομαι) -facio, 3-15
39. ago – egi – actum – agere 3= οδηγώ (άγω), κάνω,
40. alo – alui – alitum (altum) – alere 3= εκτρέφω
41. amo, amavi, amatum, amare 1=αγαπώ
42. animadverto – animadverti – animadversum – animadvertere 3= παρατηρώ (animadverto in aliquem=τιμωρώ κάποιον) -verto
43. antecello – – – – – antecellere 3= ξεπερνώ κάποιον σε κάτι
44. anteponoanteposuiantepositumanteponere 3= προκρίνω, βάζω κάτι πάνω από κάτι άλλο -pono
45. appendo, appendi, appensum, -ere 3=ζυγίζω, -pendo
46. appropinquo, appropinquavi, appropinquatum, appropinquare 1= πλησιάζω
47. ascendo – ascendi – ascensum – ascendere 3= ανεβαίνω ,


48. assideo – assedi – assessum – assidere 2= κάθομαι(δίπλα σε) -sedeo
49. audeoausus sumausumaudere (ημιαποθετικό) 2= τολμώ ημιαποθετικό
50. audio – audivi – auditum – audire 4= ακούω
51. cado – cecidi – casum – cadere 3= πέφτω
52. capio, cepi, captum, capere 3-15=πιάνω, συλλαμβάνω 3-15
53. caveo-cavi-cautum-ere 2=προσέχω, φυλάγομαι,
54. cedo – cessi – cessum – cedere 3= παραχωρώ
55. ceno, cenavi, cenatum, cenare 1= δειπνώ, γευματίζω
56. censeo – censui – censum – censere 2= πιστεύω, νομίζω
57. cerno – crevi – cretum – cernere 3= (δια)κρίνω (παθητική φωνή : ΠΡΚ: conspectus sum ΥΠ: conspectus eram Σ.Μ: conspectus ero από το ρ. conspicio)
58. circumsedeo – circumsedi – circumsessum – circumsedere 2= περικυκλώνω -sedeo
59. clamo, clamavi, clamatum, clamare 1= φωνάζω
60. cogito, cogitavi, cogitatum, cogitare 1= σκέπτομαι
61. cognosco – cognovi – cognitum – cognoscere 3= γνωρίζω -gnosco
62. cogo – coegi – coactum – cogere 3= συγκαλώ, εξαναγκάζω (cum+ago) -ago
63. cohibeo – cohibui – cohibitum – cohibere 2= συγκρατώ, εμποδίζω , -habeo
64. colo – colui – cultum – colere 3= καλλιεργώ, λατρεύω, κατοικώ
65. comprehendo, -ndi, -nsum, -ere 3=συλλαμβάνω -hendo
66. conduco – conduxi – conductum – conducere 3 = νοικιάζω (con+duco) -duco
67. confido – confisus sum – confisum – confidere (ημιαποθετικό) 3= έχω εμπιστοσύνη
68. confirmo, confirmavi, confirmatum, confirmare 1= επιβεβαιώνω
69. conformo, conformavi, conformatum, conformare 1= διαπλάθω, διαμορφώνω
70. congredior-congressus sum-congressum-congredi 3-15 (αποθετικό) = συγκρούομαι, μονομαχώ (con+gradior) αποθετικό, -gradior, 3-15
71. congruo – congrui – – – congruere 3= συμφωνώ
72. conloco, conlocavi, conlocatum, conlocare 1= εγκαθιστώ
73. conloquor – conlocutus sum – conlocutum – conloqui ( αποθετικό) 3= συνομιλώ αποθετικό, -loquor
74. conscribo – conscripsi – conscriptum – conscribere 3= γράφω -scribo
75. consecro, consecravi, consecratum, consecrare 1= αφιερώνω, προσφέρω
76. consequor – consecutus sum – consecutum – consequi (αποθετικό) 3= ακολουθώ, πετυχαίνω αποθετικό, -sequor
77. conservo, conservavi, conservatum, conservare 1= σώζω
78. conspicio – conspexi – conspectum – conspicere 3-15= βλέπω (con+specio) -specio, 3-15
79. constituo – constitui – constitutum – constituere 3= αναδιοργανώνω, αποφασίζω -stituo
80. consulo – consului – consultum – consulere 3= φροντίζω
81. contemno – contempsi – contemptum – contemnere 3= περιφρονώ
82. corrumpo – corrupi – corruptum – corrumpere 3 = διαφθείρω -rumpo
83. credo – credidi – creditum – credere 3= πιστεύω -do
84. cupio – cupivi (cupii) – cupitum – cupere 3-15 = επιθυμώ 3-15
85. curo- curavi- curatum- curare 1=φροντίζω
86. debeo – debui – debitum – debere 2= οφείλω, πρέπει
87. decerpo-decerpsi-decerptum-ere 3 =κόβω,
88. decet – decuit – decere (απρόσωπο) 2= αρμόζει
89. deduco, deduxi, deductum, -ere 3=οδηγώ προς, φέρνω (πρ.Εν. deduc) (de+duco) -duco
90. deleo, delevi, deletum, -ere 2 = καταστρέφω,
91. deponο-deposui-depositum-ere 3=αποβάλλω, -pono
92. deporto, deportavi, deportatum, deportare 1= παίρνω μαζί μου
93. deprehendo – deprehendi – deprehensum – deprehendere 3= συλλαμβάνω, ανακαλύπτω -hendo
94. desiderο, desideravi, desideratum, desiderare 1=επιθυμώ
95. desisto – destiti – – – desistere 3= σταματώ -sto
96. deterreo – deterrui – deterritum – deterrere 2= αποθαρρύνω
97. deverto – deverti – deversum – devertere ή devertor – deverti – deversum – deverti 3 (ημιαποθετικό) =καταλύω, διαμένω ημιαποθετικό, verto


98. dicodixidictumere 3 (πρ.Εν. dic) =λέω,
99. diligo – dilexi – dilectum – diligere 3= αγαπώ -lego (-lexi)
  1. 100. disco – didici – – – discere 3 (μετοχή μέλλοντα disciturus) = μαθαίνω, διδάσκομαι κάτι
  1. 101. dissimulo, dissimulavi, dissimulatum, dissimulare 1= προσποιούμαι ότι δεν
  1. 102. divido, divisi, divisum, -ere 3 =μοιράζω,
  1. 103. dodedidatumdare 1 =δίνω
  1. 104. doceodocuidoctumdocere 2= διδάσκω κάποιον κάτι
  1. 105. dubito, dubitavi, dubitatum, dubitare 1= αμφιβάλλω
  1. 106. ducoduxiductumducere 3 (πρ.Εν. duc) = θεωρώ, οδηγώ
  1. 107. edico – edixi – edictum – edicere 3 = διατάζω να (e+dico)
-dico
  1. 108. egredior – egressus sum – egressum – egredi (αποθετικό) 3-15= βγαίνω (e+gradior)
αποθετικό, -gradior, 3-15
  1. 109. elabor, elapsus sum, elapsum, elabi 3 (αποθ)=ξεγλιστρώ
αποθετικό
  1. 110. emitto – emisi – emissum – emittere 3= αφήνω ελεύθερο
-mitto
  1. 111. emo – emi – emptum – emere 3= αγοράζω
  1. 112. everto – everti – eversum – evertere 3= καταστρέφω,
-verto
  1. 113. ex(s)ulo, ex(s)ulavi, ex(s)ulatum, ex(s)ulare 1=είμαι εξόριστος
  1. 114. exclamo, exclamavi, exclamatum, exclamare 1=φωνάζω,
  1. 115. existimo, existimavi, existimatum, existimare 1= νομίζω
  1. 116. expecto, expectavi, expectatum, expectare 1=περιμένω
  1. 117. experior – expertus sum – expertum – experiri (αποθετικό) 4= δοκιμάζω
αποθετικό
  1. 118. expeto – expetivi (-petii) – expetitum – expetere 3= επιδιώκω
  1. 119. extraho – extraxi – extractum – extrahere 3= τραβάω έξω, παρατείνω
  1. 120. faciofecifactumfacere 3 -15= κάνω
3-15
  1. 121. fateorfassus sumfassumfateri (αποθετικό) 2= ομολογώ
αποθετικό
  1. 122. fatiscor, (fessus sum, fessum), fatisci 3 (αποθ)=κουράζομαι
αποθετικό
  1. 123. fugio, fugi, fugitum, -ere 3-15=φεύγω, δραπετεύω
3-15
  1. 124. fugo, fugavi, fugatum, -are 1= τρέπω σε φυγή
  1. 125. gero – gessi – gestum – gerere 3= διεξάγω (gero rem publicam= διοικώ την πολιτεία)
  1. 126. gigno – genui – genitum – gignere 3= γεννώ
  1. 127. habeo – habui – habitum – habere 2= έχω, θεωρώ
  1. 128. iaceo-iacui – (iacitum) – iacere  2= κείμαι
  1. 129. ignoro, ignoravi, ignoratum, ignorare 1= αγνοώ,
  1. 130. imitor – imitatus sum – imitatum – imitari (αποθετικό) 1= μιμούμαι
αποθετικό
  1. 131. immineo, – , – , imminere 2= πλησιάζω απειλητικά
  1. 132. impendoimpendiimpensumimpendere 3= ξοδεύω (frustra impendo operam =ξοδεύω μάταια τον κόπο μου, κοπιάζω μάταια)
-pendo
  1. 133. impero, imperavi, imperatum, imperare 1= διατάζω.
  1. 134. impetro, impetravi, impetratum, impetrare 1= κατορθώνω ,
  1. 135. impono – imposui – impositum – imponere 3= επιβιβάζω,
-pono
  1. 136. incito, incitavi, incitatum, incitare 1= παρακινώ
  1. 137. indignor, indignatus  sum, indignatum, -ari 1 (αποθ)= αγανακτώ, οργίζομαι,
  1. 138. induco – induxi – inductum – inducere 3= φέρνω κάτι για συζήτηση (in+duco)
  1. 139. ingredior – ingressus sum – ingressum – ingredi (αποθετικό) 3-15= εισέρχομαι (in+gradior)
αποθετικό, -gradior, 3-15
  1. 140. instinguo – instinxi – instinctum – instinguere 3= κατευθύνω, παρορμώ
  1. 141. instituo – institui – institutum – instituere 2= διδάσκω
-stituo
  1. 142. insto – insiti – – (μετοχή μέλλοντα instaturus) – instare 1= ασκώ πίεση
-sto
  1. 143. intellego (intelligo) – intellexi – intellectum – intellegere 3= καταλαβαίνω
-lego (-lexi)
  1. 144. intendo – intendi – intentum (intensum) – intendere 3= κατευθύνομαι
-tendo
  1. 145. intercipio – intercepi – interceptum – intercipere 3-15= αρπάζω (inter+capio)
-capio
  1. 146. interficio – interfeci – interfectum – interficere 3 -15= σκοτώνω (inter+facio)
-facio
  1. 147. interimo, interemi, interemptum, -ere 3=εξολοθρεύω,
-emo
  1. 148. interrogo, interrogavi, interrogatum, interrogare 1= ρωτώ
-rogo


  1. 149. intervenio – interveni – interventum – intervenire 4= εμφανίζομαι απρόοπτα
-venio
  1. 150. intro, intravi, intratum, intrare 1= μπαίνω,
  1. 151. intromitto – instromisi – intromissum – intromittere 3= βάζω μέσα
-mitto
  1. 152. introrumpo – introrupi – introruptum – introrumpere 3= εισβάλλω
-rumpo
  1. 153. intueor – intuitus sum – intuitum – intueri (αποθετικό) 2= κοιτάζω
αποθετικό
  1. 154. invado – invasi – (invasum) – invadere 3= εισχωρώ, καταλαμβάνω
  1. 155. invenioinveniinventuminvenire 4= βρίσκω
venio
  1. 156. investigo, –avi, –atum, –are 1=αναζητώ, ερευνώ
  1. 157. iubeoiussiiussumiubere 2= διατάζω
  1. 158. iudico, avi, atum, are 1= κρίνω
  1. 159. lacesso – lacessivi – lacessitum – ere 3 = προκαλώ
  1. 160. laudo, laudavi, laudatum, laudare 1= επαινώ
  1. 161. lego – legi – lectum – legere 3= διαβάζω, (canos lego : κόβω, βγάζω τις άσπρες τρίχες)
  1. 162. loquor – locutus sum – locutum – loqui 3 (αποθετικό) = μιλώ .
αποθετικό
  1. 163. maneo – mansi – mansum – manere 2= περιμένω
  1. 164. mentior, mentitus sum, mentitum, -iri 4 (αποθ)=λέω ψέματα,
αποθετικό
  1. 165. mereo – merui – meritum – merere 2= αξίζω (mereo stipendia =υπηρετώ τη στρατιωτική θητεία μου)
  1. 166. metuo – metui – metutum – metuere 2= φοβάμαι
  1. 167. minitor, minitus sum, minitatum, minitari (αποθετικό) 1= απειλώ
αποθετικό
  1. 168. miror, miratus sum, miratum, mirari (αποθετικό) 1= θαυμάζω
αποθετικό
  1. 169. mitto – misi – missum – mittere 3= στέλνω, ρίχνω
  1. 170. molior – molitus sum – molitum – moliri (αποθετικό) 4= μηχανεύομαι
αποθετικό
  1. 171. moneo – monui – monitum – monere 2= συμβουλεύω, καθοδηγώ
  1. 172. morior, mortuus sum (μτχ.μέλλοντα moriturus), mortuum, mori (αποθ) 3-15=πεθαίνω
αποθετικό, 3-15
  1. 173. moveo – movi – motum – movere 2= κινώ ,
  1. 174. multo, multavi, multatum, –are 1= τιμωρώ
  1. 175. narro, narravi, narratum, narrare 1= αφηγούμαι
  1. 176. nascor – natus sum (μετοχή μέλλοντα nasciturus) – natum – nasci (αποθετικό) 3= γεννιέμαι
αποθετικό
  1. 177. nescio – nescivi (nescii) – nescitum – nescire 4= δεν ξέρω
-scio
  1. 178. nosco, novi, notum, -ere 3=γνωρίζω
  1. 179. nuntio, nuntiavi, nuntiatum, nuntiare 1= αναγγέλλω
  1. 180. obicioobieciobiectumobicere 3 -15= ρίχνω, προβάλλω αντίρρηση, προσάπτω ως μομφή, χρησιμοποιώ ως μομφή εναντίον κάποιου (ob+iacio)
-iacio
  1. 181. obiurgo, obiurgavi, obiurgatum, obiurgare 1 = μαλώνω
  1. 182. obsequor – obsecutus sum – obsecutum – obsequi (αποθετικό) 3= κάνω το χατίρι κάποιου, ευνοώ κάποιον
-sequor, αποθετικό
  1. 183. occido – occidi – occisum – occidere 3= σκοτώνω ,
  1. 184. occupo, occupavi, occupatum, occupare 1= καταλαμβάνω
  1. 185. occurrooccurri (occucurri)-occursumoccurrere 3= πηγαίνω (τρέχω) να συναντήσω (ob+curro)
-curro
  1. 186. opprimo – oppressi- oppressum – opprimere 3= πιάνω επ’ αυτοφώρω
  1. 187. oppugno, oppugnavi, oppugnatum, oppugnare 1= πολιορκώ
  1. 188. orior – ortus sum (μετοχή μέλλοντα oriturus) – ortum – oriri (αποθετικό) 4= ανατέλλω, γεννιέμαι.
αποθετικό
  1. 189. oro, oravi, oratum, orare 1= παρακαλώ ,
  1. 190. osculor, osculatus sum, osculatum, osculari (αποθετικό) 1= φιλώ
αποθετικό
  1. 191. ostendo – ostendi – ostentum (ostensum) – ostendere 3= δείχνω
-tendo
  1. 192. paenitet, paenituit, -ere 2(απρόσωπο) =μετανοώ, μεταμέλει μοι
  1. 193. pareo – parui – paritum – parere 2= υπακούω
  1. 194. pario – peperi – partum (μετοχή μέλλοντα pariturus) – parere 3-15= γεννώ
3-15
  1. 195. paro paravi, paratum, parare 1 = ετοιμάζω
  1. 196. patior – passus sum – passum – pati (αποθετικό) 3-15= ανέχομαι, υπομένω
αποθετικό


  1. 197. penso, -avi, -atum, -are 1=ζυγίζω,
  1. 198. perdo – perdidi – perditum – perdere 3= χάνω
-do
  1. 199. pergo – perrexi – perrectum – pergere 3= κατευθύνομαι προς
  1. 200. perlego – perlegi – perlectum – perlegere 3= διαβάζω μέχρι το τέλος
-lego (-legi)
  1. 201. permoveo – permovi – permotum – permovere 2= παρακινώ
-moveo
  1. 202. persedeo – persedi – persessum – persedere 2= κάθομαι για πολλή ώρα
-sedeo
  1. 203. persuadeo – persuasi – persuasum – persuadere 2= πείθω
  1. 204. pertineo – pertinui – pertentum – pertinere 2= αφορώ
-teneo
  1. 205. pervenio – perveni – perventum – pervenire 4= φθάνω
-venio
  1. 206. peto – petivi (petii) – petitum – petere 3= ζητώ, ορμώ
  1. 207. placeo – placui – placitum – placere 2= αρέσω
  1. 208. pono- posui – positum – ponere 3= τοποθετώ
  1. 209. populor, populatus sum, populatum, populari (αποθετικό) 1= λεηλατώ
αποθετικό
  1. 210. posco – poposci – (postulatum) – poscere3= ζητώ
  1. 211. praebeopraebuipraebitumpraebere 2= παρέχω, προσφέρω
-habeo
  1. 212. praecipiopraecepipraeceptumpraecipere 3 -15= καθοδηγώ. (prae+capio)
-capio, 3-15
  1. 213. praedico,  praedicavi, praedicatum, praedicare 1= διακηρύσσω
-dico (αλλά α΄)
  1. 214. praeripio – praeripui – praereptum – praeripere 3-15= αρπάζω (prae+rapio)
-rapio
  1. 215. praeterequito, praeterequitavi, praeterequitatum, praeterequitare 1= περνώ έφιππος μπροστά από
  1. 216. propono-proposui-propositum-proponere 3= βάζω μπροστά μου ως παράδειγμα
-pono
  1. 217. prorumpoprorupiproruptumprorumpere 3= ξεσπώ
-rumpo
  1. 218. provideo – providi – provisum – providere 2= προνοώ, μεριμνώ
-video
  1. 219. pugno, pugnavi, pugnatum, –are 1= μάχομαι, πολεμώ
  1. 220. puto, putavi, putatum, putare 1= νομίζω, θεωρώ
  1. 221. quaero, quaesivi, quaesitum, quaerere 3 =ζητώ,
  1. 222. quiesco – quievi – quietum – quiescere 3= ηρεμώ, αναπαύομαι,
  1. 223. recedo, recessi, recessum, -ere 3=αποσύρομαι
-cedo
  1. 224. recipio, recepi, receptum, recipere 3-15 =παίρνω πίσω,  (re+capio)
-capio, 3-15
  1. 225. reddo – reddidi – redditum – reddere 3= κάνω, καθιστώ (red+do)
-do
  1. 226. rego – rexi – rectum – regere 3= κυβερνώ
  1. 227. relinquo – reliqui – relictum – relinquere 3= αφήνω
  1. 228. resecoresecuiresectum (μετοχή μέλλ. resecaturus)-resecare1= κόβω
  1. 229. resero, reseravi, reseratum, reserare 1= ανοίγω
  1. 230. respondeo – respondi – responsum – respondere 2= απαντώ
  1. 231. revertor – reverti – reversum – reverti (ημιαποθετικό) ή revertor – reversus sum – reversum – reverti (αποθετικό) 3= επιστρέφω
αποθετικό, ημιαποθετικό
  1. 232. rideo – risi – risum – ridere 2= γελώ
  1. 233. rogo, rogavi, rogatum, rogare 1= ζητώ, παρακαλώ, ρωτώ
  1. 234. ruo – rui – rutum– ruere (μετοχή μέλλοντα ruiturus) 3= ορμώ
  1. 235. saluto, salutavi, salutatum, salutare 1=χαιρετώ
  1. 236. scio – scivi (scii) – scitum – scire 4= γνωρίζω
  1. 237. scribo – scripsi – scriptum – scribere 3= γράφω
  1. 238. sentio – sensi – sensum – sentire 4= καταλαβαίνω
  1. 239. sequor – secutus sum – secutum – sequi (αποθετικό) 3= ακολουθώ (auctoritatem alicuius sequor=ενεργώ κάτω από την επιρροή κάποιου)
αποθετικό
  1. 240. simulo, simulavi, simulatum, simulare 1 = προσποιούμαι ,
  1. 241. soleo – solitus sum – solitum – solere (ημιαποθετικό) 2= συνηθίζω
ημιαποθετικό
  1. 242. solvo – solvi – solutum – solvere 3= λύνω
  1. 243. specto, spectavi, spectatum, spectare 1= κοιτάζω,  βλέπω, με απασχολεί
  1. 244. spero, speravi, speratum, sperare 1=ελπίζω
  1. 245. spolio, spoliavi, spoliatum, –are 1= απογυμνώνω, σκυλεύω
  1. 246. sto – steti – statum – stare 1= στέκομαι
  1. 247. subvenio – subveni – subventum – subvenire 4= βοηθώ
-venio


  1. 248. succurrit , succurrit , succurrere (απρόσωπο) 3= μου έρχεται κάτι στο μυαλό
-curro
  1. 249. sumosumpsisumptumsumere 3= παίρνω, αρχίζω
  1. 250. suscipiosuscepisusceptumsuscipere 3-15 = παραλαμβάνω, δέχομαι (subs+capio)
-capio, 3-15
  1. 251. suspicio, suspexi, suspectum, suspicere 3-15 =υποπτεύομαι
-specio, 3-15
  1. 252. taceotacuitacitumtacere 2= σωπαίνω
  1. 253. teneo – tenui – tentum – tenere2 = κρατώ
  1. 254. timeotimui – – – timere 2= φοβάμαι
  1. 255. trado, tradidi, traditum, -ere 3=παραδίδω (tra+ do)
-do
  1. 256. traho – traxi – tractum – trahere 3= τραβώ ,
  1. 257. transfigo – transfixi – transfixum – transfigere 3= διαπερνώ, καρφώνω
  1. 258. tutor-tutatus sum-tutatum-ari 1 (αποθετικό)=προστατεύω,
αποθετικό
  1. 259. utor – usus sum – usum – uti (αποθετικό) 3= χρησιμοποιώ
αποθετικό
  1. 260. veneror, veneratus sum, veneratum, venerari (αποθετικό) 1= λατρεύω, προσκυνώ
αποθετικό
  1. 261. venio – veni – ventum – venire 4= έρχομαι (venit mihi in mentem=μου έρχεται στο νου, θυμάμαι, παρίσταταί μοι)
  1. 262. vereor – veritus sum – veritum – vereri (αποθετικό) 2= φοβάμαι
αποθετικό
  1. 263. video – vidi – visum – videre 2 = βλέπω
  1. 264. vinco – vici – victum – vincere 3= νικώ ,
  1. 265. vitupero, vituperavi, vituperatum, vituperare 1= επικρίνω
  1. 266. vivo – vixi – victum – vivere 3= ζω
  1. 267. voco, vocavi, vocatum, vocare 1= καλώ
  1. 268. vulnero, vulneravi, vulneratum, vulnerare 1= τραυματίζω

Πηγή : http://rhopath.wordpress.com/

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2356

Λογοτεχνία Α’ Λυκείου : Οδηγίες Διδασκαλίας 2012-2013

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία του μαθήματος της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας της Α΄ τάξης Γενικού Λυκείου και Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχ. έτος 2012-2013

Σας αποστέλλουμε τις παρακάτω οδηγίες για τη διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας της Α΄ τάξης Γενικού Λυκείου και Εσπερινού Γενικού Λυκείου.

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ

Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α΄ Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας που να συνάδουν με τη φιλοσοφία του Π.Σ. για την Υποχρεωτική Εκπαίδευση αλλά και να προετοιμάζουν το έδαφος για την ανανέωση του μαθήματος στις δύο επόμενες τάξεις του Λυκείου. Δεν είναι κειμενοκεντρικό, αλλά μαθητοκεντρικό.

Με ποια κείμενα δουλεύουμε στο μάθημα της λογοτεχνίας;

Το παρόν Π.Σ. χρησιμοποιεί ως αφετηρία το Ανθολόγιο Κειμένων της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Α΄ Λυκείου αλλά προτείνει τη συνανάγνωση κειμένων που ανθολογούνται και στα άλλα δύο ανθολόγια λογοτεχνικών κειμένων του Λυκείου. Παράλληλα προτείνονται για τον εμπλουτισμό της διδασκαλίας παράλληλα κείμενα που είναι διαθέσιμα στο διαδίκτυο σε ψηφιακή μορφή. Τούτος είναι ένας άμεσος τρόπος να πολλαπλασιάσουμε τις δυνατότητες επιλογής κειμένων και να δημιουργήσουμε ενδιαφέρουσες διδακτικές ενότητες. Ταυτόχρονα, το παρόν ΠΣ προτείνει την ανάγνωση ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, ενταγμένων στις προτεινόμενες διδακτικές ενότητες.

Τι είναι η διδακτική ενότητα;

Μέχρι τώρα, η μονάδα οργάνωσης του μαθήματος της Λογοτεχνίας ήταν το μεμονωμένο λογοτεχνικό κείμενο που διδασκόταν σε μία διδακτική ώρα ή περισσότερες. Η μονάδα οργάνωσης του ισχύοντος Π.Σ. είναι η διδακτική ενότητα. Η Διδακτική ενότητα στηρίζεται σε μια αρχική ιδέα που μπορεί να είναι ένα θέμα ή ένα λογοτεχνικό είδος, πραγματοποιείται μέσα από ένα σύνολο ομοειδών ή ομόθεμων κειμένων και διαρκεί αρκετό χρονικό διάστημα. Προτείνονται τρεις διδακτικές ενότητες για μια σχολική χρονιά. Κάθε διδακτική ενότητα είναι σχεδιασμένη ως project, προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες της λογοτεχνίας και διαρκεί δύο με τρεις μήνες, ανάλογα με τη συχνότητα των ωρών διδασκαλίας και των δραστηριοτήτων που θα γίνουν. Όπως σε όλα τα project, η διδασκαλία των ενοτήτων αναπτύσσεται σε φάσεις με διακριτή στοχοθεσία. Οι προτεινόμενες διδακτικές ενότητες για την Α΄ Λυκείου είναι: 1) Τα φύλα στη λογοτεχνία. 2) Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση. 3) Θέατρο

Τι είναι η μέθοδος project;

Μέχρι τώρα, η συνηθέστερη μέθοδος διδασκαλίας της λογοτεχνίας ήταν η μετωπική διδασκαλία με τον καθηγητή να ερμηνεύει το κείμενο ή να εκμαιεύει την ορθή ερμηνεία και τους μαθητές να απαντούν ατομικά σε ερμηνευτικές ή ιστορικές ερωτήσεις. Χωρίς να καταργείται η μετωπική διδασκαλία (ούτε εξάλλου θα ήταν αυτό δυνατόν), επιδιώκουμε οι μαθητές να εργάζονται σε ομάδες και να εκπονούν δραστηριότητες παρά να απαντούν σε ερωτήσεις. Η μεθοδολογική μας προσέγγιση βασίζεται σε δύο παιδαγωγικές μεθόδους: τη διδασκαλία σε ομάδες και τη μέθοδο project. H μέθοδος project είναι μία ανοιχτή διαδικασία μάθησης τα όρια και οι διαδικασίες της οποίας δεν είναι αυστηρά καθορισμένα και εξελίσσεται ανάλογα με την εκάστοτε κατάσταση και τα ενδιαφέροντα των συμμετεχόντων. Mε την υιοθέτηση της μεθόδου project επιχειρείται η μεταφορά του βάρους από τη διδασκαλία στη μάθηση και στην ανακάλυψη, τόσο των μαθητών όσο και των δασκάλων. Η μέθοδος project προϋποθέτει την ανάληψη πρωτοβουλίας εκ μέρους των μαθητών, την ανακαλυπτική μάθηση (discovery learning), την ομαδική εργασία των μαθητών, τη συνέχεια της σχολικής εργασίας σε χρόνο μεγαλύτερο της μίας διδακτικής ώρας, την τελική της παρουσίαση στην στενότερη (τάξη ή και σχολείο) ή και ευρύτερη κοινότητα (γειτονιά, πόλη), την αλλαγή του ρόλου του δασκάλου από κύριο καθοδηγητή σε συντονιστή και εμψυχωτή της σχολικής εργασίας. Με τη μέθοδο project δίδεται έμφαση στην παραγωγή πρωτότυπου υλικού και κυρίως ―αυτό άλλωστε μας ενδιαφέρει στη λογοτεχνία― προσωπικών ερμηνειών των μαθητών.

Ποιες είναι οι φάσεις της διδασκαλίας μιας διδακτικής ενότητας;

Οι φάσεις αυτές είναι συνήθως τρεις:

Α΄ Φάση: Πριν από την ανάγνωση. Η Στη φάση αυτή «χτίζονται οι γέφυρες» μεταξύ κειμένων και μαθητών. Κύριος σκοπός της είναι να δώσει κίνητρα για ανάγνωση που θα ακολουθήσει, και να πλουτίσει τον γνωστικό και πολιτισμικό ορίζοντα των μαθητών, δημιουργώντας ένα πλαίσιο προβληματισμού που θα διευκολύνει την προσέγγιση του νοήματος. Γίνονται συζητήσεις στην τάξη και διάφορες δραστηριότητες, ατομικές ή ομαδικές, προφορικές ή γραπτές, συνήθως ερευνητικής φύσεως (σε μη λογοτεχνικές πηγές ή στο πεδίο). Τα κείμενα που χρησιμοποιούμε σε αυτή τη φάση είναι συνήθως μη λογοτεχνικά (επιστημονικά, πληροφοριακά, δημοσιογραφικά, οπτικά, ηλεκτρονικά) αλλά και μικρά λογοτεχνικά κείμενα (μικρά διηγήματα, αποσπάσματα από μεγαλύτερα πεζά, ποιήματα) που διαβάζονται στην τάξη και προετοιμάζουν την κυρίως ανάγνωση.

Β΄ Φάση: Ανάγνωση – Παρουσίαση. Οι μαθητές διαβάζουν μεγαλύτερα κείμενα (συστάδες ποιημάτων, διηγήματα, κεφάλαια από μυθιστορήματα και στο τέλος ολόκληρα βιβλία) στο σχολείο αλλά και στο σπίτι. Θα πρέπει ιδιαιτέρως να τονιστεί πως έχει μεγάλη σημασία το σχολείο να ζητά από τους μαθητές να διαβάζουν λογοτεχνικά κείμενα στο σπίτι. Η φάση της κυρίως ανάγνωσης έχει μεγάλη διάρκεια, γιατί περιλαμβάνει πολλά υποστάδια διαβαθμισμένης δυσκολίας. Ξεκινούμε, δηλαδή, από μικρότερα και ευκολότερα κείμενα, συνεχίζουμε σε μεγαλύτερα και δυσκολότερα και καταλήγουμε στην ανάγνωση ολόκληρων βιβλίων. Κάθε τάξη, ανάλογα με τις δυνατότητές της, προχωρεί σε όσο περισσότερα στάδια μπορεί. Στη φάση της κυρίως ανάγνωσης έχει ιδιαίτερη σημασία η ομαδική εργασία, η οποία οργανώνεται ως εξής: Η τάξη χωρίζεται σε ομάδες και κάθε ομάδα αναλαμβάνει να διαβάσει και να παρουσιάσει ένα διαφορετικό κείμενο. Στην περίπτωση που η διδακτική ενότητα αφορά αποκλειστικά στην ποίηση, όπως είναι η ενότητα «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση», κάθε ομάδα μαθητών μπορεί να αναλάβει να μελετήσει μια συστάδα ποιημάτων. ΄Ετσι, μπορεί να επιτευχθεί μια διαφοροποιημένη διδασκαλία καθώς κάθε ομάδα μπορεί να αναλάβει ένα ή περισσότερα κείμενα που να ταιριάζουν στις δυνατότητες και στις επιθυμίες της. Οι εργασίες που συνοδεύουν την παρουσίαση των κειμένων σχετίζονται στενότερα ή ευρύτερα με το κείμενο. Επιδιώκουν λ.χ. οι μαθητές να αναπτύξουν αιτιολογημένη και τεκμηριωμένη προσωπική άποψη γι’ αυτά που διαβάζουν, αναγνωρίζουν διάφορα πολιτισμικά στοιχεία των κειμένων και προσδιορίζουν την ιστορικότητά τους· περιγράφουν και ερμηνεύουν την εποχή, το κοινό και τις συνθήκες παραγωγής ενός έργου, επισημαίνουν τους συγκρουόμενους κώδικες συμπεριφοράς και τις αξίες που εκφράζονται από τους ήρωες, διατυπώνουν προτάσεις, ή και πιθανές λύσεις, σχετικά με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ήρωες, και κρίσεις σχετικά με τις επιλογές που πρέπει να πραγματοποιήσουν, συγκρίνουν κείμενα (λογοτεχνικά και οπτικο-ακουστικά, πεζά και ποιητικά) ως προς έναν παράγοντα (π.χ. κοινή θεματική). Άλλες εργασίες εστιάζουν στην οπτική γωνία από την οποία μιλά ο αφηγητής, στη συγκεκριμένη στάση ζωής στην οποία παραπέμπει, ή έχουν ως στόχο τον σχολιασμό των διαφορετικών τρόπων σκέψης και των διαφορετικών αξιών που καθορίζουν τις συμπεριφορές των ηρώων. Άλλες εργασίες επικεντρώνονται στην αναζήτηση μορφικών χαρακτηριστικών των κειμένων ανάλογα με το λογοτεχνικό είδος στο οποίο ανήκουν ή την τεχνοτροπία που υιοθετούν.

Γ΄ Φάση: Μετά την ανάγνωση. Στη φάση αυτή οι μαθητές παράγουν δικό τους λόγο όχι πια γύρω από τα κείμενα, αλλά γύρω από το θέμα της διδακτικής ενότητας με την οποία ασχολήθηκαν. Ο σκοπός της φάσης αυτής είναι να διαπιστώσουν όλοι, διδάσκοντες και διδασκόμενοι, τι καινούργιο έμαθαν, ποιες αντιλήψεις σχημάτισαν, ποια συναισθήματα ένιωσαν μέσα από τις αναγνώσεις και τις συζητήσεις τους. Η παραγωγή λόγου νοείται ως έκφραση προσωπικών αντιλήψεων και στάσεων που μπορεί να επιτευχθεί με γλωσσικές αλλά και μη γλωσσικές δραστηριότητες. Σ’ αυτή τη φάση ζητείται από τους μαθητές να γράψουν, ατομικά ή ομαδικά, ένα κείμενο ανάλογο του είδους που διάβασαν, να κάνουν έρευνα και να γράψουν μια συνθετική εργασία. Στις εργασίες αυτής της φάσης αξιοποιούνται συνήθως μοτίβα, λογοτεχνικοί χαρακτήρες και επεισόδια από τα βιβλία που διαβάστηκαν αλλά και οι ειδικότερες γνώσεις γύρω από το λογοτεχνικό είδος ή φαινόμενο που μελέτησαν.

Τι είναι το σενάριο;

Το σενάριο ή «σενάριο μάθησης» είναι ένας δομημένος τρόπος σχεδιασμού δραστηριοτήτων μάθησης, που βοηθά να οργανώσουμε τα μαθήματα στη βάση των δραστηριοτήτων των μαθητών. Το σενάριο περιγράφει αυτό που γίνεται στην τάξη όχι από τη σκοπιά του «τι διδάσκω;» αλλά από τη σκοπιά του «τι κάνουν οι μαθητές;» και «τι θέλω να αποκομίσουν από αυτή τους τη δραστηριότητα;». Το σενάριο απευθύνεται σε κάθε εκπαιδευτικό που θα διδάξει το συγκεκριμένο αντικείμενο αλλά και γενικότερα στην εκπαιδευτική κοινότητα, καθώς αποτελεί έναν σαφή και πρακτικό τρόπο να εξειδικευτούν οι εξαγγελίες και οι γενικές αρχές του Προγράμματος Σπουδών και να δοθούν παραδείγματα οργάνωσης της διδασκαλίας και δραστηριοτήτων των μαθητών. Όπως έχει εξηγηθεί παραπάνω, το Π.Σ. για τη λογοτεχνία προτείνει την οργάνωση της διδασκαλίας κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους σε τρεις διδακτικές ενότητες, με βάση ένα θέμα ή ένα λογοτεχνικό είδος. Επίσης, υιοθετεί δύο μεθοδολογικές επιλογές, την ομαδοσυνεργατική διδασκαλία και τη μέθοδο project. Με βάση τα παραπάνω, τα σενάρια που θα προταθούν στο πλαίσιο του Π.Σ. σκοπεύουν στο να προτείνουν μια ορισμένη οργάνωση της διδασκαλίας μιας διδακτικής ενότητας με τη μέθοδο project. Πρόκειται για παιδαγωγική μέθοδο που αποτελεί το υπόβαθρο για όλα τα σενάρια στο πλαίσιο του μαθήματος της Λογοτεχνίας. Η διδακτική ενότητα, όπως αναπτύσσεται στους πίνακες του Π.Σ., δίνει το γενικό παιδαγωγικό πλαίσιο και το σενάριο αποτελεί μια εκδοχή, μια πρόταση για την οργάνωση της διδασκαλίας μιας διδακτικής ενότητας. Τα σενάρια είναι, επομένως, πάντα παραδειγματικά. Τούτο σημαίνει πως για μια διδακτική ενότητα μπορούμε να έχουμε περισσότερα του ενός σενάρια και πως ο εκπαιδευτικός μπορεί να αλλάζει σημεία των προτεινόμενων σεναρίων, ανάλογα με τις ανάγκες της τάξης του, ή να δημιουργεί δικά του. Ποια σημεία μπορεί να αλλάζει; Μπορεί να αλλάζει τα προτεινόμενα κείμενα και τις δραστηριότητες των μαθητών. Μπορεί, δηλαδή, να κάνει επιλογή από τα προτεινόμενα βιβλία και να προσθέσει και άλλα από τα πολλά ομόθεμα ή ομοειδή που υπάρχουν. Μπορεί, επίσης, να επιλέξει κάποιες από τις προτεινόμενες δραστηριότητες ή να επινοήσει άλλες, στο πνεύμα πάντα της ενεργητικής μάθησης. Εκείνα τα οποία πρέπει να ακολουθούνται, σε κάθε περίπτωση, διότι αποτελούν τη βάση του Π.Σ., είναι: α) η εργασία των μαθητών σε ομάδες (χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχουν ατομικές εργασίες), β) η οργάνωση της διδασκαλίας σε μεγάλες χρονικά ενότητες, γ) η διάκριση της διαδικασίας σε τρεις διακριτές φάσεις (πριν από την ανάγνωση, ανάγνωση – παρουσίαση, μετά την ανάγνωση).

Πόσες διδακτικές ώρες διαρκεί μία διδακτική ενότητα;

Μία διδακτική ενότητα διαρκεί το ένα τρίτο της σχολικής χρονιάς,  δηλαδή 24 διδακτικές ώρες περίπου. Ο χρόνος αυτός μπορεί ελαφρώς να αυξομειωθεί εάν η προηγούμενη ή επόμενη ενότητα που πρόκειται να διδάξουμε, υπολογίζουμε ότι θα χρειαστεί περισσότερο ή λιγότερο χρόνο. Πάντως, καλό είναι στις τρεις ενότητες κάθε χρονιά να διαθέτουμε περίπου τον ίδιο χρόνο.

Η χρήση των ΤΠΕ στο μάθημα της λογοτεχνίας

Η χρήση των ΤΠΕ στο μάθημα της λογοτεχνίας δεν είναι μονότροπη. Έχει πολλές διαβαθμίσεις. Μπορούμε να τις αξιοποιήσουμε μόνο ως μέσο αναζήτησης πηγών και βιβλιογραφίας. Μπορούμε ακόμη να τις αξιοποιήσουμε για να ακούσουμε αναγνώσεις κειμένων ή να γνωρίσουμε έτοιμο υλικό σε ιστοσελίδες που συνδέουν τη λογοτεχνία με άλλες τέχνες, π.χ. ζωγραφική, τραγούδι, κ.λπ. Οι δραστηριότητες αυτές εισάγουν τους μαθητές στον κόσμο της ηλεκτρονικής λογοτεχνικής βιβλιοθήκης και του ηλεκτρονικού λογοτεχνικού βιβλίου. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητες και αξίζει να προηγηθούν. Στη συνέχεια μπορούμε να περάσουμε σε πιο σύνθετες εργασίες, δηλαδή σε δημιουργία δικών μας σελίδων, blogs, βίντεο, σύνθετες παρουσιάσεις κ.λπ.

Στις ομαδικές εργασίες πώς θα αξιολογήσουμε τη συμβολή κάθε μαθητή χωριστά;

Ο εκπαιδευτικός γνωρίζει πολύ καλά το επίπεδο κάθε μαθητή του και εξάλλου οι ομαδικές εργασίες παρουσιάζονται στην τάξη και μπορούμε να διαπιστώσουμε το μέγεθος και την ποιότητα της συμβολής του κάθε μέλους της ομάδας. Συνεπώς, η βαθμολογία της ομαδικής εργασίας μπορεί να μην είναι πάντοτε ίδια για όλους. Ο εκπαιδευτικός, επίσης, γνωρίζει το επίπεδο των μαθητών του καθώς οι εργασίες είναι ποικίλες και αναδεικνύουν επιμέρους δεξιότητες των μαθητών. Οι μαθητές αξιολογούνται για τη συμμετοχή τους στις ομαδικές εργασίες, για τον προφορικό και γραπτό τους λόγο, για τη γενικότερη συμμετοχή τους στο μάθημα και για τη συμβολή τους στη δουλειά της ομάδας τους, για την προθυμία που δείχνουν και για την ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας τους.

Θα αλλάξει ο τρόπος εξέτασης των μαθητών στη διάρκεια της χρονιάς και στις τελικές εξετάσεις;

Η αξιολόγηση των μαθητών αντιστοιχεί στη σκοποθεσία και στο περιεχόμενο του Π.Σ. Κατά τη διάρκεια της χρονιάς οι μαθητές αξιολογούνται με βάση τις ατομικές και ομαδικές εργασίες όπως περιγράφονται στο Π.Σ. και στα προτεινόμενα σενάρια. Στο τέλος της χρονιάς εξετάζονται σε άγνωστο κείμενο, ομόθεμο ή ομοειδές με αυτά που διάβασαν και με ερωτήσεις ανάλογες με τις δραστηριότητες που δούλεψαν κατά τη διάρκεια της χρονιάς.

Κατά την εξέταση του μαθήματος από το τρέχον σχολικό έτος (2012-13) δεν θα δίδονται στους μαθητές δύο θέματα, (όπως προβλέπεται στο Π.Δ. 48/2012, άρθρο 1, παρ. 9) αλλά ένα θέμα (θα ακολουθήσει σχετική τροποποίηση). Κατά τα λοιπά ισχύει ό,τι προβλέπεται στην παρ. 9 του άρθρου 1 του Π.Δ. 48/2012 (ΦΕΚ Α΄97).

Τι είναι οι συνθετικές εργασίες στο μάθημα της Λογοτεχνίας;

Συνθετική είναι μια εργασία, ατομική ή ομαδική, η οποία επικεντρώνεται σε ένα ή περισσότερα λογοτεχνικά κείμενα αλλά δεν περιορίζεται σε αυτά. Χρειάζεται τη συμβολή και άλλων πρωτογενών ή δευτερογενών πηγών σε έντυπη ή ψηφιακή μορφή (βιβλία γνώσεων, ιστορικά κείμενα, δημοσιογραφικά άρθρα, κινηματογραφικές ταινίες ή ντοκυμαντέρ, κείμενα κριτικής). Σημασία δεν έχει η έκτασή της αλλά η διατύπωση ενός ορισμένου ερωτήματος – προβλήματος ως αφετηρία της. Αξιολογείται ο συνδυασμός των εξωκειμενικών πληροφοριών με την ερμηνεία του κειμένου, η παραγωγή προσωπικού λόγου εκ μέρους των μαθητών και η οργανωμένη παρουσίαση των δεδομένων, των ερμηνειών και των συμπερασμάτων της.

Ο ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ Π. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2353

Αρχαία Ελληνικά Α’ Λυκείου : Οδηγίες Διδασκαλίας 2012-2013

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία και αξιολόγηση του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας της Α΄ τάξης Γενικού και Α΄ και Β΄ τάξεων του Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχ. έτος 2012-2013

Σας αποστέλλουμε τις παρακάτω οδηγίες για τη διδασκαλία και αξιολόγηση του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας της Α΄ τάξης Γενικού Λυκείου και των Α΄ και Β΄ τάξεων του Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχ. έτος 2012-13.

I. Διδακτέα ύλη – Διαχείριση ύλης

Για τη διδασκαλία του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας θα χρησιμοποιηθούν: α) το εγχειρίδιο της Α΄ Λυκείου Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι (Ξενοφών, Θουκυδίδης) των Κ. Διαλησμά, Α. Δρουκόπουλου, Ε. Κουτρουμπέλη, Γ. Χρυσάφη. β) το Εγχειρίδιο Γλωσσικής Διδασκαλίας της Α΄ Λυκείου των Ν. Μήτση, Ειρ. Ζαμάρου, Ι. Παπανδρέου.

Σύμφωνα με τις Υ.Α. με τις οποίες καθορίζονται τα Ωρολόγια Προγράμματα της Α΄ τάξης ΓΕΛ (36797/Γ2/02-04-2012, ΦΕΚ Β΄ 1163), της Α΄ τάξης Εσπερινού ΓΕΛ (70000/Γ2/21-06-2011, ΦΕΚ Β΄ 1557) και της Β΄ τάξης Εσπερινού ΓΕΛ (36798/Γ2/02-04-2012, ΦΕΚ Β΄ 1163) προβλέπεται για τη διδασκαλία του μαθήματος: α) στην Α΄ τάξη του Γενικού Λυκείου πέντε (5) ώρες εβδομαδιαίως καθ’ όλη τη διάρκεια του διδακτικού έτους, εκ των οποίων τρεις (3) θα διατίθενται για τη διδασκαλία των κειμένων του Ξενοφώντα και του Θουκυδίδη (βλ. παρακάτω πίνακες) και δύο (2) για γλωσσική διδασκαλία· β) στην Α΄ τάξη του Εσπερινού Γενικού Λυκείου δύο (2) ώρες εβδομαδιαίως καθ’ όλη τη διάρκεια του διδακτικού έτους, εκ των οποίων μία (1) θα διατίθεται για τη διδασκαλία κειμένων του Ξενοφώντα (βλ. παρακάτω πίνακα) και μία (1) για γλωσσική διδασκαλία· γ) στην Β΄ τάξη του Εσπερινού Γενικού Λυκείου τρεις (3) ώρες εβδομαδιαίως καθ’ όλη τη διάρκεια του διδακτικού έτους, εκ των οποίων δύο (2) θα διατίθενται για τη διδασκαλία κειμένων του Θουκυδίδη (βλ. παρακάτω πίνακες) και μία (1) για γλωσσική διδασκαλία.

Βάσει του Προγράμματος Σπουδών (Υ.Α. 70001/Γ2/27-06-2011, ΦΕΚ Β΄ 1562) προβλέπεται η διδασκαλία κειμένων από το έργο του Ξενοφώντα και του Θουκυδίδη. Η διδακτέα ύλη και ο προγραμματισμός της διδασκαλίας της έχει ως εξής:

ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΩΡΕΣ
Εισαγωγικά στην Αρχαία Ελληνική Ιστοριογραφία 2
3.1. Ξενοφώντα Ελληνικά (βιβλίο Β’) 28
3.2. Θουκυδίδη βιβλίο Γ΄(Κερκυραϊκά) 22
3.3. Θουκυδίδη βιβλία Ζ’ (= 6ο ) & Η’ (= 7ο ) (Σικελικά) 25
3.4. Γενική θεώρηση – Διαθεματικές εργασίες 15
3.5. Α.Ε. Γλώσσα 50
Σύνολο 142

3.1. Ξενοφών, Ελληνικά, Βιβλίο Β΄

ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΩΡΕΣ
Ι, 16-32 6
ΙΙ, 1-4 3
ΙΙ, 16-23 4
ΙΙΙ, 11-16 (από μετάφραση) 2
ΙΙΙ, 50-56 4
ΙV, 1-17 (από μετάφραση) 2
ΙV, 18-23 3
ΙV, 37-43 4
Σύνολο 28

3.2. Θουκυδίδης, Βιβλίο Γ΄

ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΩΡΕΣ
Γ’, 70 3
Γ’, 71-74 4
Γ’, 75 3
Γ’, 76-78 3
Γ’, 79-80 3
Γ’, 81 3
Γ’, 82-83 (από μετάφραση) 3
Σύνολο 22

3.3. Θουκυδίδης, Βιβλία Ζ’ (= 6ο) & Η’ (= 7ο)

ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΩΡΕΣ
Ζ’, 30 2
Ζ’, 31 4
Ζ’, 32 2
Η’, 75 3
Η’, 76-77 4
Η’, 84 2
Η’, 85 2
Η’, 86 3
Η’, 87 3
Σύνολο 25

Σημείωση: Τα στοιχεία Ζ’ και Η’, δηλώνουν, όπως και στις στερεότυπες εκδόσεις, τα Βιβλία 6ο και 7ο αντίστοιχα του έργου του Θουκυδίδη.

II. Εισαγωγή

Η Εισαγωγή διδάσκεται κανονικά στην αρχή των μαθημάτων, αλλά και κατά τη διδασκαλία του κειμένου χρησιμοποιείται σε άμεση συνάφεια με αυτό, με στόχο την κατανόησή του. Αποτελεί μαζί με το Χρονολόγιο (το οποίο δεν θα διδαχθεί), σελίδες 39-42, υλικό αναφοράς, όπου μπορεί ο μαθητής να βρει απαντήσεις σε ερωτήματα που τίθενται κατά τη διδασκαλία συγκεκριμένων κεφαλαίων και, κυρίως, κατά τη γενική θεώρηση κάθε έργου. Συγκεκριμένα από την Εισαγωγή θα διδαχθούν:

α) Συνοπτικά τα κεφάλαια Α΄ (= Εισαγωγικά στην Αρχαία Ελληνική Ιστοριογραφία) και Δ΄ (= Ο Πελοποννησιακός πόλεμος), (σελίδες 11-17 και 34-36 αντίστοιχα). Επίσης, συνοπτικά θα διδαχθεί η εισαγωγή στα Ελληνικά του Ξενοφώντα (σελίδες 44-45) και η εισαγωγή των επιμέρους ενοτήτων του Θουκυδίδη που πρόκειται να διδαχθούν (σελίδες 295, 259-260, 382).

β) Αναλυτικά τα κεφάλαια Β΄ (= Θουκυδίδης Ολόρου Αλιμούσιος) και Γ΄ (= Ξενοφών Γρύλλου Ερχιεύς), (σελίδες 18-28, και  29-33 αντίστοιχα).

Κατά την εξέταση του μαθήματος οι μαθητές εξετάζονται στην ύλη που θα διδαχθούν αναλυτικά.

III. Ο ρόλος της μετάφρασης

Η μετάφραση παραμένει χρήσιμο εργαλείο για την κατανόηση του κειμένου, και η ανάπτυξη της μεταφραστικής ικανότητας των μαθητών είναι ένας από τους διδακτικούς στόχους του μαθήματος. Παράλληλα με τη γλωσσική εξομάλυνση του κειμένου, ο εκπαιδευτικός ζητά από τους μαθητές να επιχειρήσουν να το μεταφράσουν, με τη δική του βοήθεια, αξιολογώντας έτσι και τη μεταφραστική τους ικανότητα. Η μετάφραση είναι ένα εργαλείο, που σε συνεργασία με άλλα βοηθά τους μαθητές να κατανοήσουν το αρχαίο κείμενο και σε καμία περίπτωση δεν το υποκαθιστά. Η διδασκαλία δεν θα πρέπει να καταλήγει σε μία και μοναδική παγιωμένη μετάφραση του διδασκόμενου κειμένου, την οποία θα απομνημονεύουν οι μαθητές και βάσει αυτής θα αξιολογούνται. Η μετάφραση θα εξετάζεται κατά τις εξετάσεις βάσει Π.Δ. που πρόκειται να εκδοθεί (βλ. παρακάτω).

IV. Διδακτικές οδηγίες για την κατανόηση της δομής του κειμένου

Η μεταγραφή όλων των περιόδων του διδασκόμενου κειμένου κατά τα κώλα τους προτείνεται ως απαραίτητη προεργασία (γίνεται αρχικά από τον καθηγητή και αργότερα και από τους μαθητές), και αποτελεί μια διαδικασία που προχωρεί παράλληλα με τη συντακτική ανάλυση. Σκοπός της είναι να αναδείξει με τη μεγαλύτερη σαφήνεια τη δομή της περιόδου. Στον μακροπερίοδο λόγο των κειμένων της κλασικής περιόδου, όπου το κύριο μέρος της περιόδου γίνεται κύρια πρόταση, τα δευτερεύοντα μέρη της δευτερεύουσες (επιρρηματικές) προτάσεις, ως προϋποθέσεις για την κύρια πρόταση, και τα τριτεύοντα, (επιρρηματικές) μετοχικές φράσεις, ο χωρισμός του συνεχούς κειμένου σε τμήματα ή κώλα (που μπορεί να είναι κύριες ή δευτερεύουσες προτάσεις, μετοχικές φράσεις, μεγάλες απαρεμφατικές εκφράσεις κ.ο.κ.), αναδεικνύει και τα δομικά συστατικά της περιόδου, αλλά και την ιεραρχική τους σχέση (δηλώνεται με γραφική είσθεση των «υποτασσόμενων» μερών). Η πρακτική αυτή βοηθά στην ακριβή κατανόηση των σχέσεων των μερών, στη μετάφραση, και στην παρακολούθηση μακρών περιόδων και των στοιχείων ενός συλλογισμού. π.χ.:

Τοιούτων δὲ ὄντων

Θηραμένης εἶπεν ἐν ἐκκλησίᾳ

ὅτι         εἰ βούλονται αὐτὸν πέμψαι παρὰ Λύσανδρον,

εἰδὼς ἥξει Λακεδαιμονίους

π ό τ ε ρ ο ν ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν  β ο υ λ ό μ ε ν ο ι

ἀντέχουσι περὶ τῶν τειχῶν            ἢ  πίστεως ἕ ν ε κ α.

V. Λεξιλογικά

Οι λεξιλογικές διασαφήσεις που δίνει το σχολικό βιβλίο είναι χρήσιμες για τη λεξιλογική, και γραμματικο-συντακτική προσέγγιση του διδασκόμενου κειμένου, για να καταλάβει ο μαθητής τι και πώς μεταφράζουμε αλλά και γιατί μεταφράζουμε με τον συγκεκριμένο τρόπο τα μικροσύνολα του κειμένου. Ο καθηγητής μπορεί να προσθέσει εδώ και δικές του παρατηρήσεις-ασκήσεις, για να φέρει στην επιφάνεια λεπτομέρειες της μετάφρασης. Έτσι, η μετάφραση γίνεται μέρος της γλωσσικής επεξεργασίας του κειμένου. Λ.χ.: παίρνουμε από το σχολικό βιβλίο τέσσερις αναγραφές, τις οποίες μεταποιούμε σε ερωτήσεις ως εξής:

1. αὐτόν : οριστ. αντωνυμία: «αυτόν τον ίδιο»

ΕΡ.: Γιατί μεταφράζουμε έτσι; Τι αντωνυμία είναι η αντωνυμία αυτός / αυτή / αυτό στα Ν.Ε.;

ΑΠ.: Αντίθετα με τα Α.Ε., είναι αντωνυμία δεικτική [στη φράση: «αυτός είναι», δείχνοντας κάποιον με το χέρι (ή νοερά)].

2. εἰδὼς ἥξει Λακεδαιμονίους

πότερον ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν βουλόμενοι ἀντέχουσι περὶ τῶν τειχῶν

πίστεως ἕνεκα.

ΕΡ.: Έτσι όπως μεταφράζεται η φράση, με ποια λέξη πρέπει να συνάψουμε το πότερον, με το εἰδὼς ή με το ἥξει; Και γιατί;

ΑΠ.: με το εἰδώς. Ως ρήμα γνώσεως σημαντικό.

ΕΡ.: Από τον τρόπο που μεταφράζεται η φράση αυτή, τι είδους πρόταση συμπεραίνετε ότι πρέπει να εξαρτάται από το ρήμα αυτό;

ΑΠ.: Πλάγια ερωτηματική, και μάλιστα διμελής πρόταση: «ή … ή»

ΕΡ.: Πώς θα ήταν η ευθεία ερωτηματική;

ΑΠ.: πότερον βουλόμενοι ἀντέχουσιν περὶ τῶν τειχῶν ἢ πίστεως ἕνεκα; (υπογραμμίζεται το ρήμα)–δεν ξεχνούμε να βάλουμε ερωτηματικό στο τέλος.

ΕΡ.: βουλόμενοι :: πίστεως ἕνεκα. Ποια συντακτική λειτουργία επιτελούν οι όροι αυτοί;

ΑΠ.: Παρατηρούμε ότι εδώ ισοζυγιάζονται, διαζευκτικά, δύο γραμματικοί όροι διαφορετικοί, μια μετοχή και ένας εμπρόθετος προσδιορισμός. Είναι φανερό από τη σύνδεσή τους ότι οι δύο αυτοί διαφορετικοί γραμματικώς όροι επιτελούν την ίδια συντακτική λειτουργία. Κι αυτή είναι αιτιολογική. Άρα έχουμε μια αιτιολογική μετοχή και έναν εμπρόθετο προσδιορισμό της αιτίας.

3. ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν: «υποδουλώνω την πόλη κ.λπ.»

Παρατηρούμε ότι το ρήμα μεταφράζεται ως ενεργητικό μεταβατικό, με αντικείμενο τὴν πόλιν.

ΕΡ.: Μπορεί ένα ρήμα με τέτοια κατάληξη να έχει σημασία ενεργητική;

ΑΠ.: Ναι, αν πρόκειται για ρήμα μέσο.

ΕΡ.: Γιατί δεν χρησιμοποιείται και εδώ (όπως παρακάτω) το ενεργητικό ρήμα;  Ποια η ουσιαστική διαφορά μέσου και ενεργητικού ρήματος;

ΑΠ.: Όταν κάνω κάτι με όλη την ψυχή μου ή με όλη την ενεργητικότητά μου, χρησιμοποιώ, αντί για το απλό, ένα ρήμα «μέσο». Πρβλ. θύω («θυσιάζω» απλώς, χωρίς έμφαση) και θύομαι («θυσιάζω» με όλη την ψυχή μου, με έντονο θρησκευτικό συναίσθημα κ.λπ.). Το Λεξικό διδάσκει ότι στα Α.Ε. απαντά και το ενεργητικό ἐξανδραποδίζω, με την ίδια σημασία, αλλά με λιγότερο έντονη διάθεση.

VI. Περίληψη

Η σύνταξη περίληψης θεωρείται δικαίως ως μια από τις χρησιμότερες ασκήσεις γραμματισμού. Και αυτή η διαδικασία διαφωτίζεται από την κατανομή της περιόδου σε κώλα, με τον τρόπο που υποδεικνύουμε εδώ. Το τμήμα 16-17 ξαναγράφεται ως εξής:

Τοιούτων δὲ ὄντων

Θηραμένης εἶπεν ἐν ἐκκλησίᾳ

ὅτι       εἰ βούλονται αὐτὸν πέμψαι παρὰ Λύσανδρον,

εἰδὼς ἥξει Λακεδαιμονίους

π ό τ ε ρ ο ν ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν  β ο υ λ ό μ ε ν ο ι

ἀντέχουσι περὶ τῶν τειχῶν               ἢ  πίστεως ἕ ν ε κ α .

πεμφθεὶς δὲ διέτριβε παρὰ Λυσάνδρῳ τρεῖς μῆνας καὶ πλείω,

ἐπιτηρῶν        ὁπότε Ἀθηναῖοι  ἔ μ ε λ λ ο ν

διὰ τὸ επιλελοιπέναι τὸν σῖτον

ἅπαντα ὅ,τι τις λέγοι  ὁ μ ο λ ο γ ή σ ε ι ν.

Ἐπεὶ δὲ ἧκε τετάρτῳ μηνί,

ἀπήγγειλεν ἐν ἐκκλησίᾳ

ὅτι αὐτὸν Λύσανδρος τέως μὲν κ α τ έ χ ο ι,

εἶτα      κ ε λ ε ύ ο ι  εἰς Λακεδαίμονα ἰέναι∙

οὐ γὰρ εἶναι κύριος

ὧν ἐρωτῷτο ὑπ’ αὐτοῦ

ἀλλὰ τοὺς ἐφόρους.

Μετὰ δὲ ταῦτα,

ᾑρέθη πρεσβευτὴς εἰς Λακεδαίμονα αὐτοκράτωρ δέκατος αὐτός.

Η περίληψη προκύπτει αβίαστα από τη απομόνωση των τεσσάρων ρημάτων των κυρίων προτάσεων (με ημίμαυρα εδώ). Επίσης, φαίνεται αβίαστα και η γερή συνοχή του χωρίου και μόνον με την παρατήρηση ότι υποκείμενο σε όλα τα κύρια ρήματα είναι το ίδιο πρόσωπο: ο Θηραμένης. Έτσι, τεκμηριώνεται απολύτως αντικειμενικά ο πρώτος πλαγιότιτλος που δίνει το βιβλίο: «ο πρωταγωνιστικός ρόλος του Θηραμένη». Αλλά και η τιτλοφόρηση μιας περιόδου ή μιας συστάδας περιόδων μπορεί να προκύπτει με την ίδια διαδικασία της κατά κώλα μεταγραφής του κειμένου: αρκεί να τρέψουμε το ρήμα της κύριας περιόδου σε αφηρημένο (κάποτε και ομόρριζο) ουσιαστικό. Λόγος Θηραμένους, διατριβή Θηραμένους, ανακοίνωση Θηραμένους, εκλογή Θηραμένους.

VII. Η χρήση των νεοελληνικών μεταφράσεων

Οι δύο νεοελληνικές μεταφράσεις παρέχονται ως εργαλείο, στο οποίο μπορεί να προσφεύγει ο εκπαιδευτικός, όποτε το κρίνει απαραίτητο, για την κατανόηση του Α.Ε. κειμένου. Παρέχονται δύο μεταφράσεις και όχι μία, προκειμένου να κατανοήσουν οι μαθητές ότι η μεταφραστική διαδικασία δεν είναι μονοσήμαντη, γι’ αυτό εκκινώντας οι μεταφραστές από το ίδιο Α.Ε. κείμενο καταλήγουν σε διαφορετικό αποτέλεσμα, ανάλογα με τις μεταφραστικές επιλογές τους. Κατά συνέπεια, η μετάφραση δεν μπορεί να είναι μια μηχανιστική διαδικασία απόδοσης δομών της Αρχαίας Ελληνικής με αντίστοιχες της Νέας Ελληνικής, αλλά προϋποθέτει αποφάσεις και επιλογές. Ο εκπαιδευτικός μπορεί, ευκαιριακά, να επισημαίνει τέτοιες αποκλίσεις μεταξύ των δύο μεταφράσεων και να υποψιάζει τους μαθητές για τους εναλλακτικούς τρόπους με τους οποίους μια αρχαιοελληνική γλωσσική δομή μπορεί να αποδοθεί στα Νέα Ελληνικά, ξεκινώντας από τις πιο απλές περιπτώσεις, π.χ. την απόδοση μιας αιτιολογικής μετοχής άλλοτε με αιτιολογική πρόταση και άλλοτε με εμπρόθετο προσδιορισμό της αιτίας. Ασφαλώς, η διδακτική αυτή πρακτική δεν μπορεί να έχει συστηματικό χαρακτήρα, ούτε να καλύπτει το σύνολο του κειμένου, αλλά μόνο επιλεγμένα από τον εκπαιδευτικό σημεία.

VIII. Η γραμματική και συντακτική επεξεργασία του κειμένου

Η γραμματική επεξεργασία του κειμένου θα πρέπει να περιορίζεται μόνο στους γραμματικούς εκείνους τύπους που δυσκολεύουν τους μαθητές, ενώ η συντακτική επεξεργασία θα πρέπει να υποτάσσεται στην προσπάθεια κατανόησης του νοήματος του κειμένου. Δεν έχει αξία, επομένως, ο εξαντλητικός συντακτικός χαρακτηρισμός ακόμη και στοιχείων που είναι προφανή στους μαθητές (π.χ. επιθετικοί προσδιορισμοί). Θα πρέπει ο εκπαιδευτικός να επιμένει, κυρίως, στους βασικούς αρμούς της κάθε περιόδου, κατευθύνοντας τους μαθητές του με κατάλληλες ερωτήσεις. Για να κατανοηθεί π.χ. η σχέση των δευτερευουσών προτάσεων με την κύρια σε μια περίοδο είναι χρήσιμες ερωτήσεις του τύπου: πότε / γιατί / για ποιο σκοπό κ.λπ. συμβαίνει αυτό που δηλώνεται στην κύρια πρόταση; Σε κάθε περίπτωση στόχος είναι να κατανοήσουν οι μαθητές τους λογικούς δεσμούς των στοιχείων της περιόδου και πώς με βάση αυτούς συγκροτείται το νόημα ― και όχι ο χαρακτηρισμός των επιμέρους στοιχείων με τη χρήση της τεχνικής ορολογίας του συντακτικού.

IX. Γλωσσική διδασκαλία

Όπως προαναφέρθηκε, δύο ώρες εβδομαδιαίως του προβλεπόμενου για το μάθημα προγράμματος των Γενικών Λυκείων (τάξη Α΄) και μία ώρα του προγράμματος των Εσπερινών Γενικών Λυκείων (τάξεις Α΄ και Β΄) θα διατίθενται για γλωσσική διδασκαλία (Γραμματικής και Συντακτικού). Καλό είναι η αφορμή να προέρχεται από το αρχαίο κείμενο, η διδασκαλία δηλ. να αφορά γραμματικούς τύπους ή συντακτικά φαινόμενα που οι μαθητές συνάντησαν στο αρχαίο κείμενο, και να στοχεύει στον πληρέστερο φωτισμό τους. Στόχος θα πρέπει να είναι πρωτίστως η κατανόηση της δομής της Αρχαίας Ελληνικής και όχι η απομνημόνευση γραμματικών τύπων και συντακτικής τεχνικής ορολογίας. Για τη διδασκαλία θα χρησιμοποιηθεί το Εγχειρίδιο Γλωσσικής Διδασκαλίας της Α΄ Λυκείου των Ν. Μήτση, Ειρ. Ζαμάρου, Ι. Παπανδρέου, το οποίο στην Α΄ Λυκείου του Γενικού Λυκείου θα διδαχθεί στο σύνολό του (Ενότητες 1-21), από Σεπτέμβριο έως Μάιο, ενώ στο Εσπερινό Λύκειο η ίδια ύλη θα διδαχθεί στις τάξεις Α΄ και Β΄. Εάν σε μερικά σχολεία δεν έχει ολοκληρωθεί η γλωσσική διδασκαλία (μορφολογία και σύνταξη) που προβλέπεται για τη Γ΄ Γυμνασίου, ο καθηγητής θα πρέπει πρώτα να διδάξει την ύλη που δεν έχουν διδαχθεί οι μαθητές και στη συνέχεια να προχωρήσει στη διδασκαλία του ανωτέρω Εγχειριδίου Γλωσσικής Διδασκαλίας.

X. Διαθεματικές εργασίες

Σε τακτικά διαστήματα (3 ή 4 φορές κατά τη διάρκεια του έτους και κατά προτίμηση στο πλαίσιο της γενικής θεώρησης των έργων των δύο ιστοριογράφων) ανατίθεται στους μαθητές η σύνταξη διαθεματικών εργασιών.

Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι οι μαθητές να ασχοληθούν συστηματικότερα με σημαντικά θέματα που τους απασχόλησαν κατά την ανάγνωση των κειμένων: να διαβάσουν παράλληλα κείμενα, να συγκεντρώσουν στοιχεία από έντυπες ή ηλεκτρονικές πηγές και να συνθέσουν μια παρουσίαση, την οποία θα συζητήσουν μέσα στην τάξη.

Επισημαίνεται ότι ο αριθμός των διαθεματικών εργασιών, λόγω του περιορισμένου χρόνου διδασκαλίας του μαθήματος στα Εσπερινά Λύκεια, επαφίεται στην κρίση του διδάσκοντος.

ΧΙ. Αξιολόγηση των μαθητών στην Α΄ τάξη του Γενικού και στην Α΄ τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου

Για την εξέταση του μαθήματος στην Α΄ τάξη Γενικού και στην Α΄ τάξη του Εσπερινού Γενικού Λυκείου κατά το τρέχον σχολικό έτος (2012-13) θα ισχύσουν (όπως προβλεπόταν στο Π.Δ. 60/2006) τα εξής:

1. Δίνεται στους μαθητές απόσπασμα διδαγμένου «κειμένου 12 – 20 στίχων» με νοηματική συνοχή και ζητείται: α) να μεταφράσουν ένα τμήμα του 8−10 στίχων στη νέα ελληνική και β) να απαντήσουν σε:

i. Δύο (2) ερωτήσεις ερμηνευτικές, που μπορεί να αναφέρονται σε ιδέες / αξίες / προβλήματα, στη στάση / ήθος / χαρακτήρα των προσώπων, στο ιστορικό / κοινωνικό / πολιτιστικό πλαίσιο της εποχής του έργου, στη δομή / σύνθεση του κειμένου, σε υφολογικά / αισθητικά θέματα, με βάση ολόκληρο το απόσπασμα.

ii. Μία (1) ερώτηση ερμηνευτική που αναφέρεται σε τμήμα τού από μετάφραση διδασκόμενου κειμένου, σε συσχετισμό με το παραπάνω εξεταζόμενο πρωτότυπο απόσπασμα. Σ’ αυτή την περίπτωση δίνεται στους μαθητές σε φωτοτυπία το συγκεκριμένο μεταφρασμένο τμήμα.

iii. Μία (1) ερώτηση που αναφέρεται στο γραμματειακό είδος, στο οποίο ανήκει το κείμενο, στο συγγραφέα ή το έργο του.

iv. Μία (1) ερώτηση λεξιλογική−σημασιολογική (σύνδεση λέξεων αρχαίας και νέας, διατήρηση ή αλλαγή της σημασίας τους, οικογένειες ομόρριζων λέξεων, απλών ή σύνθετων, συνώνυμα, αντώνυμα).

v. Μία (1) ερώτηση γραμματικής και

vi. Μία (1) ερώτηση συντακτικού.

Οι ερωτήσεις υπό τα στοιχεία iv, v, vi μπορεί να αναλύονται σε δύο υποερωτήματα, ανάλογα με το είδος των ερωτήσεων που χρησιμοποιούνται.

2. Η βαθμολογία κατανέμεται ως εξής:

α) Η μετάφραση του κειμένου βαθμολογείται με 30 μονάδες της εκατοντάβαθμης κλίμακας.

β) Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με 10 μονάδες της εκατοντάβαθμης κλίμακας.

γ) Στις περιπτώσεις κειμένων για τα οποία δεν προβλέπεται από το Πρόγραμμα Σπουδών διδασκαλία από μετάφραση, δε δίνεται στους μαθητές η υπό στοιχείο ii ερμηνευτική ερώτηση και τότε οι δύο πρώτες υπό στοιχείο i ερμηνευτικές ερωτήσεις βαθμολογούνται η καθεμία με δέκα πέντε (15) μονάδες της εκατοντάβαθμης κλίμακας.

Θα ακολουθήσει σχετική τροποποίηση της περ. Ι της παρ. 6 του άρθρου 1 του Π.Δ. 48/2012 (ΦΕΚ Α΄97).

ΧΙΙ. Αξιολόγηση των μαθητών στη Β΄ τάξη του Εσπερινού Γενικού Λυκείου

Για την αξιολόγηση της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας στη Β΄ τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου ισχύει η περ. ΙΙ της παρ. 6 του άρθρου 1 του Π.Δ. 48/2012 (ΦΕΚ Α΄97).

Ο ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ Π. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2352

Συντακτικό Αρχαίας Ελληνικής : Το Απαρέμφατο

ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ

Eίναι άκλιτος τύπος του ρήματος που συμπεριφέρεται και ως όνομα και ως  ρήμα.  Ως  όνομα  συμπεριφέρεται  κυρίως  όταν  έχει μπροστά το ο υ δ έ τ ε ρ ο άρθρο τ ό (= έ ν α ρ θ ρ ο )  και  ως  ρήμα όταν δεν έχει άρθρο (=  ά ν α ρ θ ρ ο ). Η ονοματική του φύση φαίνεται από το  ότι,  ως  έναρθρο,  μπορεί  να συνδεθεί παρατακτικά με άλλα ουσιαστικά η από το  ότι  λειτουργεί  το ίδιο ως υποκείμενο, αντικείμενο, επεξήγηση. Η ρηματική του φύση φαίνεται από το ότι έχει χρόνους, διαθέσεις  και παίρνει   το    ίδιο   υποκείμενο, αντικείμενο,  κατηγορούμενο, επιρρηματικούς  προσδιορισμούς,  π.χ.

  • γυναικί σιγή καί τό σωφρονεῖν κάλλιστον ἐστί.
  • τόν καλόν κἀγαθόν ἄνδρα εὐδαίμονα εἶναι φημί.

ΕΝΑΡΘΡΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ

Είναι ουδετέρου γένους, ενικού αριθμού και έχει τις εξής ιδιότητες:

1.Ισοδυναμεί με αφηρημένο ουσιαστικό,  π.χ. τό  σιγᾶν (= η  σιγή),  τό φυλάξαι (= η φύλαξη, η προσοχή).

2.Συντάσσεται όπως κάθε ουσιαστικό (ως  υποκείμενο,  κατηγορούμενο, αντικείμενο, ετερόπτωτος  προσδιορισμός,  επιρρηματικός,  εμπρόθετος προσδιορισμός). π.χ.

  • Τό ἁμαρτάνειν ἀνθρώπους ὄντας οὐδέν θαυμαστόν.
  • Τοῦ ζῆν αὑτόν ἀπεστέρησεν.
  • Τοῦτο ἐστι τό ἀδικεῖν, τό πλέον τῶν  ἄλλων ζητεῖν ἔχειν.

3.Παίρνει άρνηση  μ ή .

4.Η γενική του χρησιμοποιείται κυρίως  μετά  από  ρήματα  κίνησης  ως επιρρηματικός προσδιορισμός τ ο υ   σ κ ο π ο ύ. π.χ.ἧκ εν τοῦ  λαβεῖν ἀργύρια.


ΑΝΑΡΘΡΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ

ΕΙΔΙΚΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ (άρνηση οὐ)

Εξαρτάται από τις εξής κατηγορίες ρημάτων:

α.Λεκτικά: λέγω, φημί, ἀποκρίνομαι.

β.Δοξαστικάνομίζω, δοκῶ, ἡγοῦμαι, οἴομαι (οἶμαι), ὑπολαμβάνω, λογίζομαι, εἰκάζω γ.Γνωστικά: γιγνώσκω, οἶδα, ἐπίσταμαι κλπ.

δ.Αισθητικά:π.χ. ἀκούω, αἰσθάνομαι

ε.Αγγελτικά: π.χ. ἀγγέλλω

στ.Πληροφοριακά:π.χ.   πυνθάνομαι.

ζ.Δηλωτικά-δεικτικά: δηλῶ, δείκνυμι, μηνύω κλπ.

η.Υποψίας:π.χ.ὑποτοπῶ, ὑποπτεύω, ὕποπτον ἐστί

θ.Ελπίδας, προσδοκίας, υπόσχεσης, όρκου, απειλής: π.χ. ἐλπίζω,  προσδοκῶ, ἐπαγγέλλομαι, ὑπισχνοῦμαι, ὄμνυμι, ἀπειλῶ κλπ.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ.

1.Το ειδικό απαρέμφατο που εξαρτάται από  τα  ρήματα  της  τελευταίας κατηγορίας βρίσκεται σχεδόν πάντα σε χρόνο Μ  έ  λ  λ  ο  ν  τ  α  και παίρνει κατ᾿ εξαίρεση άρνηση  μ ή.  Μεταφράζεται και με το ό τ ι και  με το ν α .

  • Αθηναῖοι ὑπισχνοῦντο ποιήσειν ταῦτα.
  • Ωμωσαν μή προδώσειν ἀλλήλους.

2.Το ρήμα φ η μ ί συντάσσεται σχεδόν πάντα με ειδικό  απαρέμφατο  και σημαίνει ισχυρίζομαι. Σπάνια  συντάσσεται  και  με  ειδική  πρόταση (όταν είναι στον Αόριστο) και σημαίνει είπε… (λεκτικό ρ.).

3.Το ρήμα ν ο μ ί ζ ω συντάσσεται και  με  δυο  αιτιατικές,  η  μια κατηγορούμενο στην άλλη  (θεωρώ  κάποιον  ως  κάτι).  Επίσης,  νομίζω θεούς =   πιστεύω στους θεούς.

4.Το ρήμα δ ο κ ε ῖ   μ ο ι με  Ειδικό Απαρ.=  μου φαίνεται  ότι,  νομίζω ότι (δοξαστικό), μπορεί να είναι και προσωπικό (αν έχουμε ονομαστική στην προταση), και απρόσωπο. Το ρήμα δ ο κ ε ῖ  μ ο ι με Τελικό  Απαρ.= μου φαίνεται καλό να… αποφασίζω  να…(δογματικό),  είναι  πάντα απρόσωπο.

  • δοκεῖ μοι ὁ ἀνήρ οὐκ ἀληθῆ λέγειν.
  • ἔδοξε τῆ πόλει δημοσίᾳ θάπτειν τούς νεκρούς.

5.Το ρήμα γ οῦ  μ  α  ι συντάσσεται:

α.γενική = είμαι  επικεφαλής κάποιου,

β. δοτική  =    είμαι  οδηγός κάποιου,

γ. δυο  αιτιατικές (αντικείμενο-κατηγορούμενο) = θεωρώ κάποιον ως  κάτι

δ. Ειδικό απαρέμφατο =  νομίζω ότι…

6.Το ρήμα ὑ π ο λ α μ β ά ν ω συντάσσεται :

α. δυο Αιτιατικές (αντικείμενο – κατηγορούμενο) =  θεωρώ  κάποιον  ως κάτι

β.Ειδικό Απαρ.=   θεωρώ οτι…

γ.Ειδική πρόταση =   θεωρώ οτι…

Τα κυρίως δοξαστικά ρήματα , εκτός από το  ὑπολαμβάνω συντάσσονται μόνο με ειδικό απαρέμφατο και ποτέ με ειδική πρόταση .

ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΙΔΙΚΟΥ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟΥ

1.ΩΣ  ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ:  σε απρόσωπα  ρήματα  και  εκφράσεις.

  • λέγεται ἑαλωκέναι τήν πόλιν.

2.ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: σε προσωπικά ρήματα των παραπάνω κατηγοριών.

  • Οὐκ οἴονται χρῆναι αὑτόν ἀπολέσαι.

3.ΩΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ: σε (αφηρημένα) ουσιαστικά, σε επίθετα ή στο ουδέτερο δεικτικών αντωνυμιών. Τοῦτο ἡγοῦνται πάντες, τό μή  χεῖρον βέλτιστον εἶναι.


ΤΕΛΙΚΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ (άρνηση μ ή).

Εξαρτάται από τις κατηγορίες ρημάτων:

α.ΒΟΥΛΗΤΙΚΑ: βούλομαι, ἐθέλω, προαιροῦμαι κλπ.

β.ΕΦΕΤΙΚΑ: ἐπιθυμῶ, ἐφίεμαι, γλίχομαι, ὀρέγομαι, κλπ.

γ.ΔΥΝΗΤΙΚΑ: δύναμαι, ἔξεστι, οἶόν τ᾿   ἐστί, ὑπάρχει, ἔχω κλπ.

δ.ΚΕΛΕΥΣΤΙΚΑ: κελεύω, προστάττω κλπ.

ε.ΠΑΡΑΓΓΕΛΤΙΚΑ: παραγγέλλω, ἐπιστέλλω κλπ.

στ.ΠΡΟΤΡΕΠΤΙΚΑ: παραινῶ, παράγω, πείθω κλπ.

ζ.ΠΑΡΑΚΛΗΤΙΚΑ: δέομαι, παρακαλῶ, ἱκετεύω κλπ.

η.ΕΥΧΕΤΙΚΑ: εὔχομαι, ἀρῶμαι κλπ.

θ.ΑΙΤΗΤΙΚΑ: ζητῶ, αἰτοῦμαι κλπ.

ι.ΔΟΓΜΑΤΙΚΑ: ψηφίζομαι, δοκεῖ μοι, δέδοκται, βουλεύομαι κλπ.

ια.ΚΩΛΥΤΙΚΑ: κωλύω, ἀπαγορεύω, ἀπείργω, ἀπερύκω, ἐμποδών εἰμί κλπ.

Κάποτε αυτά παίρνουν πλεοναστική αρνηση μ ή (δεν μεταφράζεται).

ιβ.ΑΠΟΠΕΙΡΑΤΙΚΑ: πειρῶμαι, ἐπιχειρῶ , μελετῶ κλπ.

ιγ.ἐῶ, συγχωρῶ, ἀφίημι, ἐπιτρέπω, δίδωμι.

ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΤΕΛΙΚΟΥ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟΥ

1.ΩΣ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ: σε απρόσωπα ρήματα και απρόσωπες εκφράσεις.

  • δεῖ δέ σε χαίρειν καί λυπεῖσθαι, θνητός γάρ ἔφυς.

2.ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ : σε προσωπικά ρήματα. βούλομαι καί τα῀oτα λέγειν.

3.ΩΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ : σε  (αφηρημένα)  ουσιαστικά,  επίθετα  και,  κυρίως, στο ουδέτερο αντωνυμιών. Εἶς  οἰωνός  ἄριστος,  ἀμύνεσθαι  περί πάτρης.

4.ΩΣ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ. Τό λακωνίζειν ἐστί φιλοσοφεῖν.


ΑΝΑΡΘΡΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΤΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ

Δηλώνει αναφορά και εξαρτάται μ ό ν ο   α π ό  ε π  ί θ ε τ  α,  όπως ἄξιος, ἀνάξιος, ἱκανός, δυνατός, ὀξύς, ἐπιτήδειος,  δεινός,  φοβερός, χαλεπός, ῾ράδιος, θαυμαστός, κλπ.

  • δεινός λέγειν, ἱκανός ὁρᾶν .

ΑΝΑΡΘΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΤΟΥ ΣΚΟΠΟΥ ή ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ.

Δηλώνει σκοπό η αποτέλεσμα και εξαρτάται από ρήματα

α.εκλογής :αἱροῦμαι, χειροτονῶ κλπ.

β. παροχής: δίδωμι, παρέχω , πέμπω κλπ.

γ.κίνησης: ἣκω κλπ.

δ.από τα ρήματα ποιῶ, ποιοῦμαι, μισθῶ, μισθοῦμαι, συμβαίνω, ἀναγκάζω, ἀναγκάζομαι.

πχ.ἡρέθη λέγειν, ἐποίησε αὐτούς φυγεῖν, συνέβη γενέσθαι.

ΑΝΑΡΘΡΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΑΝΤΙ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗΣ (σπάνιο)

Τέτοιο είναι  το  απαρέμφατο  που  δεν  εξαρτάται  από  πουθενά  αλλά αντικαθιστά  μια  προστακτική,  άρα  στηρίζει   μια   κύρια   πρόταση επιθυμίας.

  • ὦ ξεῖν᾿ , ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις…

ΑΝΑΡΘΡΟ ΑΠΟΛΥΤΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ

Τέτοιο είναι  το  απαρέμφατο  που  δεν  εξαρτάται  από  πουθενά  αλλά βρίσκεται σε στερεότυπες εκφράσεις όπως:

  • (ὡς) διά βραχέων εἰπεῖν, (ὡς) συνελόντι εἰπεῖν, (ὡς) συντόμως εἰπεῖν, (ὡς) ἐν κεφαλαίῳ εἰπεῖν =   για να μιλήσω συνοπτικά, σύντομα.
  • ὡς ἔπος εἰπεῖν, οὕτως εἰπεῖν =   για να το πω  έτσι.
  • τἀληθές εἰπεῖν.
  • (ὡς) ἐμοί δοκεῖν.
  • τό ἐπ᾿  ἐμοί εἶναι=   όσο εξαρτάται από εμένα.
  • τό κατ᾿  ἐμέ εἶναι=   όσον αφορά εμένα.
  • ὀλίγου δεῖν, μικροῦ δεῖν=   λίγο λείπει (έλειψε) να…
  • ἑκών εἶναι=   όσο εξαρτάται από τη θέλησή μου.

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2350

“Αντιγόνη” του Σοφοκλή : Μετάφραση [Διδακτέας Ύλης]

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Στίχ. 1-10

ΑΝΤ. Πολυαγαπημένη μου αδερφή Ισμήνη,

άραγε ξέρεις αν υπάρχει καμιά συμφορά που μας κληροδότησε ο Οιδίποδας

και να μην την έστειλε ο Δίας σ’ εμάς όσο ακόμη ζούμε;

Γιατί τίποτε δεν υπάρχει ούτε λυπηρό ούτε γεμάτο συμφορές

ούτε που να φέρνει ντροπή ούτε επονείδιστο

που να μην έχω δει εγώ μέσα στα δικά σου και στα δικά μου βάσανα.

Και τώρα τι είναι πάλι αυτή η δια­ταγή

που λένε ότι διακήρυξε (έβγαλε) ο στρατηγός πριν από λίγο σ’ ολόκληρη την πόλη;

Ξέρεις τίποτα κι έχεις ακούσει;

Ή μήπως σου ξεφεύγει ότι τους αγαπημένους απειλούν

κακά που ταιριάζουν στους εχθρούς;

Στίχ. 11-20

ΙΣΜ. Σε μένα τουλάχιστον, Αντιγόνη,

καμιά είδηση δεν έφτασε για τους αγαπημένους[μου]ούτε ευχάριστη ούτε δυσάρεστη,

αφότου δυο εμείς στερηθήκαμε τα δυο μας αδέρφια,

που σκοτώθηκαν την ίδια μέρα με αμοιβαίο φόνο

κι από τότε που ο στρατός των Αργείων τράπηκε σε φυγή τη νύχτα αυτή

δεν ξέρω τίποτε περισσότερο, ούτε ότι είμαι πιο ευτυχισμένη ούτε πιο δυστυχισμένη. ΑΝΤ. Ήμουνα σίγουρη,

και γι αυτό ζήτησα να ‘ρθεις στις εξώπορτες του ανακτόρου,

για να τ’ ακούσεις μόνη.

ΙΣΜ. Τι ‘ναι λοιπόν;Γιατί δείχνεις ότι κάποια είδηση σε βασανίζει.

Στίχ. 21-38

ΑΝΤ. Γιατί, από τα δυο μας αδέρφια,

ο Κρέοντας  δεν έκρινε τον ένα άξιο ταφής,

ενώ τον άλλο ανάξιο να ταφεί;

Τον Ετεοκλή διέταξε να τον θάψουν κάτω από τη γη

ώστε να είναι τιμημένος μες στους νεκρούς στον κάτω κόσμο,

αφού του φέρθηκε,καταπώς λεν,με δίκαιη κρίση

και σύμφωνα με το (θρησκευτικό) νόμο,

αλλά το κορμί του Πολυνείκη,

που πέθανε με αξιολύπητο τρόπο,

λένε πως έχει διακηρυχτεί στους πο­λίτες

κανείς να μην το θάψει και να μην το κλάψει,

αλλά να το αφήσουν άκλαυτο κι άθα­φτο,

εύρημα ευχάριστο για τα όρνια που λαίμαργα ψάχνουν

για να βρουν την τροφή τους.

Τέτοια λένε ότι έχει κηρύξει δημόσια

ο Κρέοντας «ο καλός» για σένα και για μένα

—λέω και για μένα—,

και [λένε] ότι έρχεται εδώ

για να τα διακηρύξει δημόσια ώστε να είναι ξεκάθαρα

σ’ αυτούς που δεν τα ξέρουν,

και δε θεωρεί την υπόθεση κάτι ασήμαντο,

αλλά ότι (τον) περιμένει θάνατος με δημόσιο λιθοβολισμό

μπροστά στην πόλη όποιον κάνει κάτι απ’ αυτά.

Έτσι έχουν αυτά για σένα·

και γρήγορα θα δείξεις αν είσαι από ευγενική γενιά και γεν­ναία στο ήθος

ή τιποτένιά από ευγενική γενιά.

Στίχ. 39-68

ΙΣΜ. Αν έτσι έχουν τα πράγματα,τι όφελος θα μπορούσα να φέρω εγώ,δύστυχη, ό,τι κι αν κάνω;

ΑΝΤ. Σκέψουαν θα με βοηθήσεις και θα συνεργαστείς μαζί μου.

ΙΣΜ. Για ποια επικίνδυνη πράξη μιλάς

Τι τάχα έχεις στο μυαλό σου;

ΑΝΤ. [Σκέψου] αν θα σηκώσεις το νεκρό μαζί μ’ αυτό μου εδώ το χέρι.

ΙΣΜ. Αλήθεια, έχεις στο νου σου να θάψεις αυτόν,

μολονότι απαγορεύεται ρητά στους πολίτες;

ΑΝΤ. Το δικό μου, βέβαια,και το δικό σου αδερφό, αν εσύ δε θέλεις·

γιατί κανείς δε θα με κατηγορήσει ότι τον πρόδωσα.

ΙΣΜ. Παράτολμη (ή: δύστυχη),μολονότι το έχει απαγορέψει ο Κρέο­ντας;

ΑΝΤ. Μα δεν έχει κανένα δικαίωμα αυτός να μ’ εμποδίσει από τους δικούς μου.

ΙΣΜ. Αλίμονο· σκέψου,αδερφή μου,

πόσο μισητός και ντροπιασμένος μας χάθηκε ο πατέρας,

αφού χτύπησε δυνατά ο ίδιος τα δυο του μάτια με το ίδιο του το χέρι

λόγω των αμαρτημάτων που μόνος του έφερε στο φως·

κι ύστερα η μάνα και η γυναίκα του,διπλό όνομα,

πεθαίνει ντροπιασμένη με μια πλεχτή θηλιά·

τρίτο κακό, τα δυο μας αδέρφια,

που αλληλοσκοτώθηκαν οι δυστυχι­σμένοι

μέσα στην ίδια μέρα,βρήκαν αμοιβαίο θάνατο

με χέρι που σήκωσε ο ένας πάνω στον άλλο.

Και τώρα πάλι, σκέψου πόσο ατιμωτικά θα χαθούμε

εμείς οι δυο, που έχουμε μείνει ολομόναχες,

αν παραβούμε την απόφαση και τη βασιλική εξουσία παραβιάζοντας το νόμο.

Αλλά πρέπει να σκεφτείς το εξής, ότι δηλαδή από τη μια γεννηθήκαμε γυναίκες

και από την άλλη δεν επιτρέπεται να τα βάζουμε με άντρες·

ύστερα,ότι κυβερνιόμαστε από ισχυρότερους,

ώστε να υπακούμε και σ’ αυτά και σ’ ακόμη πιο οδυνηρά απ’ αυτά.

Εγώ λοιπόν θα υποταχτώ στους άρχοντες παρακαλώντας αυτούς που ‘ναι στον κάτω κόσμο να με συγχωρήσουν,

γιατί κάνω αυτά χωρίς τη θέληση μου·

γιατί το να κάνει κανείς πράγματα ανώτερα από τις δυνάμεις του είναι τελείως ανόητο.

Στίχ. 69-99

ΑΝΤ. Ούτε θα σε παρακαλούσα ούτε θα δεχόμουν, εγώ τουλάχιστον,

με ευχαρίστηση τη σύμπραξη σου,

έστω κι αν τώρα πια ήθελες να με βοηθήσεις.

Αλλά έχε όποια γνώμη θέλεις, εκείνον όμως εγώ θα θάψω·

θα ‘ναι ωραίο για μένα να θάψω τον αδερφό μου και μετά να πεθά­νω·

θα αναπαύομαι πλάι του αγαπημένη κοντά σ’ αγαπημένο,

αφού διαπράξω μια ιερή παρανομία.

γιατί είναι περισσότερος ο καιρός

που πρέπει να αρέσω σ’ αυτούς που ‘ναι στον κάτω κόσμο

παρά σ’ αυτούς που ‘ναι δω πάνω.

Γιατί αιώνια εκεί θα αναπαύομαι·μα εσύ, αν το κρίνεις σωστό,

περιφρόνησε όσα είναι άξια τιμής για τους θεούς.

ΙΣΜ. Εγώ δεν τα περιφρονώ αυτά,

από τη φύση μου όμως είμαι ανίκα­νη να ενεργώ αντίθετα με τη θέληση των πολιτών.

ΑΝΤ. Εσύ αυτά μπορείς να τα προφασίζεσαι·

εγώ όμως θα πάω να σωρεύσω χώμα

και να σηκώσω τύμβο για τον πολυαγαπημένο αδερφό.

ΙΣΜ. Αλίμονο, δυστυχισμένη,

πόσο φοβάμαι για σένα!

ΑΝΤ. Για μένα μη φοβάσαι· φρόντιζε για τη δική σου μοίρα.

ΙΣΜ. Όμως τουλάχιστον μην αποκαλύψεις σε κανέναν αυτό το σχέδιο σου,κράτησε το μυστικό, το ίδιο θα κάνω κι εγώ.

ΑΝΤ. Αλίμονο, διακήρυξε το σ’ όλους· πολύ πιο μισητή θα είσαι αν σωπάσεις,

αν σ’ όλους δε διαλαλήσεις αυτά εδώ.

ΙΣΜ. Έχεις ζεστή καρδιά για ψυχρά πράγματα.

ΑΝΤ. Ξέρω όμως ότι είμαι αρεστή σ’ εκείνους που πρέπει περισσότερο ν’ αρέσω.

ΙΣΜ. Ναι, αν βέβαια θα έχεις και τη δύναμη· επιδιώκεις όμως ακατόρθωτα πράγ­ματα.

ΑΝΤ. θα σταματήσω λοιπόν,όταν πια δε θα ‘χω δύναμη.

ΙΣΜ. Καθόλου όμως δεν πρέπει να κυνηγάει κανείς τα ακατόρθωτα

ΑΝΤ. Αν εξακολουθήσεις να λες αυτά, και από μένα θα μισηθείς

και δίκαια θα σε μισεί για πάντα ο νεκρός.

Αλλά άφησε εμένα και τη δική μου αφροσύνη να πάθω αυτό το κακό·

γιατί τίποτε τόσο φοβερό δε θα πάθω, ώστε να μην πεθάνω έντιμα.

ΙΣΜ. Προχώρα λοιπόν,αν έτσι κρίνεις·αυτό να ξέρεις μόνο,

ότι βαδίζεις ασυλλόγιστη,όμως αληθινά αγαπημένη στους αγα­πημένους σου.

Α’ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ

Στίχ. 278-331

ΧΟ. Βασιλιά,εδώ και πολλή ώρα στ’ αλήθεια γυρίζει στο μυαλό μου μήπως είναι κάπως θεόσταλτο το πράγμα αυτό.

ΚΡ. Πάψε,προτού και μένα με τα λόγια σου γεμίσεις με θυμό,

μήπως φανείς ανόητος αν και είσαι γέρος·

γιατί λες ανυπόφορα πράγματα, όταν λες ότι οι θεοί

έχουν έγνοια γι’ αυτόν το νεκρό.

Ποιο απ’ τα δυο, επειδή τον τιμούσαν σαν ευεργέτη,

έθαψαν αυτόν,που ‘ρθε να πυρπολήσει τους περίστυλους ναούς και τα αφιερώματα τους

και να ρημώσει τη γη εκείνων και να καταλύσει τους νόμους;

Ή μήπως βλέπεις οι θεοί να τιμούν τους κακούς;

Δεν είναι δυνατό·αλλά κάποιοι στην πόλη, από την πρώτη στιγμή της βασιλείας μου,

που με δυσκολία υπέφεραν τη διατα­γή μου,

σιγομουρμούριζαν εναντίον μου κρυφά, κουνώντας το κεφάλι,

ούτε έβαζαν κάτω από το ζυγό τον τράχηλο υπάκουα,ώστε να πειθαρχήσουν σ’ εμένα.

Από αυτούς εδώ τους πολίτες γνωρίζω πολύ καλά

ότι αυτοί, επειδή παρασύρθηκανμε χρήματα,έκαναν αυτά.

Γιατί κανένας θεσμόςστους ανθρώπους δε φύτρωσε άλλος τόσο κακός σαν το χρήμα· αυτό και πόλεις κυριεύει,

αυτό και ξεσπιτώνει τους ανθρώπους,

αυτό και καθοδηγεί και διαστρέφει τις δίκαιες γνώμες των ανθρώπων

να στρέφονται σε αισχρές πράξεις·και δείχνει στους ανθρώπους να κάνουν πανουργίες και να γνωρίζουν κάθε ανόσιο έργο.

Όσοι όμως πληρώθηκαν και έκαναν αυτά εδώ,

αργά ή γρήγορα πέτυχαν ώστε να τιμωρηθούν.

Αν όμως τιμώ και σέβομαι ακόμη το Δία,

κατάλαβε το καλά,με όρκο σου το λέω,

αν δε βρείτε και παρουσιάσετε μπροστά στα μάτια μου το δράστη αυτής της ταφής,

δε θα ‘ναι αρκετός για σας ο θάνατος μόνος,

πριν, ζωντανοί στην κρεμάλα,φανερώσετε αυτή την παρανομία,

για να μάθετε από πού πρέπει να ζητάτε το κέρδος

και στο εξής [από κει] να το αρπάζετε,

και για να καταλάβετε ότι δεν πρέπει να αγαπάτε να κερδίζετε από παντού.

Γιατί μπορείς να δεις απ’ τα παράνομα κέρδη τους πιο πολλούς

να καταστρέφονται,παρά να έχουν σωθεί.

ΦΥ. θα μου επιτρέψεις να μιλήσω

ή, αφού κάνω μεταβολή, να φύγω χωρίς να πω τίποτε;

ΚΡ.Δεν καταλαβαίνεις ότι και τώρα μιλάς ενοχλητικά;

ΦΥ. Στ’ αυτιά ή στην ψυχή ενοχλείσαι;

ΚΡ. Γιατί λοιπόν προσδιορίζεις η λύπη μου πού είναι;

ΦΥ. Ο δράστης ταράζει την ψυχή σου, εγώ τ’ αυτιά σου.

ΚΡ.Αλίμονο, πόσο φαίνεσαι ότι γεννήθηκες φλύαρος!

ΦΥ. Σε καμιά περίπτωση δεν έχω κάνει αυτή την πράξη.

ΚΡ. [Την έχεις κάνει] και μάλιστα αφού πούλησες την ψυχή σου για χρήματα.

ΦΥ. Αλίμονο!

Αλήθεια είναι φοβερό να σχηματίζει εσφαλμένες αντιλήψεις  εκείνος που παίρνει αποφάσεις.

ΚΡ. Κάνε τον έξυπνο με τη λέξη «δόξα»·

αν όμως δε μου αποκαλύψετε τους δράστες αυτής της πράξης,

θα ομολογήσετε ότι τα ανέντιμα κέρδη φέρνουν συμφορές.

ΦΥ. Πάνω απ’ όλα μακάρι να βρεθεί·

είτε όμως πιαστείείτε όχι—αυτό η τύχη θα το κρίνει—,

με κανέναν τρόπο εσύ δε θα με δεις εδώ να ξανάρθω.

Γιατί και τώρα που σώθηκα χωρίς να το ελπίζω και να το περιμένω,

χρωστάω στους θεούς μεγάλη ευγνωμοσύνη.

Β’ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ

Στίχ. 441-470

ΚΡ. Σε σένα, σε σένα μιλώ που σκύβεις το κεφάλι κάτω,

ομολογείς ή αρνείσαι ότι τα ‘κανες αυτά;

ΑΝΤ. Και ομολογώ ότι τα ‘κανα και δεν τ’ αρνούμαι αυτό.

ΚΡ. Εσύ μπορείς να πας όπου θέλεις,

εντελώς απαλλαγμένος από τη βαριά κατηγορία·

συ πες μου όχι με πολυλογία ,αλλά με συντομία,

γνώριζες ότι είχε διακηρυχτεί να μην κάνει κανείς αυτά;

ΑΝΤ. Το ‘ξερα· πώς ήταν δυνατό να μην το ξέρω;

Αφού ήτανε σ’ όλους γνωστό.

ΚΡ. Και τόλμησες λοιπόν να παραβείς αυτούς εδώ τους νόμους;

ΑΝΤ. Ναι [τόλμησα], γιατί δεν ήταν ο Δίας αυτός που είχε διακηρύξει σε μένα αυτά

ούτε η Δίκη, η συγκάτοικος με τους θεούς του κάτω κόσμου,

όρισε τέτοιους νόμους μες στους ανθρώπους,

ούτε μπορούσα να φανταστώ ότι οι δικές σου διακηρύξεις έχουν τόση δύναμη,

ώστε να μπορείς εσύ, αν και θνητός,

να ξεπεράσεις τους άγραφους και απαρασάλευτους νόμους των θεών.

Γιατί δεν έχουν ισχύ αυτοί (οι νόμοι) σήμερα, βέβαια, και χτες αλλά αιώνια, και κανείς δεν ξέρει από πότε φάνηκαν.

Κι ούτε σκόπευα εγώ, από φόβο για την αλαζονεία κανενός ανθρώπου,

να τιμωρηθώ γι’ αυτούς (τους νόμους) μπροστά στους θεούς·

γιατί πως θα πεθάνω το ‘ξερα πολύ καλά·πώς όχι;

Κι αν ακόμη εσύ δεν είχες βγάλει τη διαταγή σου.

Αν όμως είναι να πεθάνω πρόωρα,κέρδος αυτό το θεωρώ εγώ·

γιατί όποιος ζεισε μεγάλη δυστυχία,όπως εγώ,

πώς αυτός δεν είναι κερδισμένοςόταν πεθάνει;

Έτσι και μένα να υποστώ αυτόν το θάνατοκαθόλου δε με λυπεί·

αν ανεχόμουνα όμως για τον αδερφό μου

να μένει άταφο το πτώμα μετά το θάνατο του,

για κείνο θα λυπόμουνα·γι’ αυτό εδώ όμως δε θλίβομαι.

Κι αν όμως τώρα σου φαίνομαι πως είμαι ανόητη,

ίσως από έναν ανόητο θεωρούμαι ανόητη.

Στίχ. 471-507

ΧΟ. Ο χαρακτήρας της κόρης φαίνεται πως είναι σκληρός από σκληρό πατέ­ρα και δεν ξέρει να υποχωρεί στις συμφορές.

ΚΡ. Μάθε όμως πως τα πιο αλύγιστα φρονήματα συχνά ταπεινώνονται,

και μπορείς να δεις ότι το πιο σκληρό σίδερο,

πυρακτωμένο στη φωτιά ώστε να γίνει άκαμπτο,

ραγίζει και σπάει τις πιο πολλές φορές·

και ξέρω ότι τα αγριεμένα άλογα δαμάζονται με μικρό χαλινάρι·

γιατί δεν επιτρέπεται να περηφανεύεται αυτός που ‘ναι δούλος των άλλων.

Αυτή ήξερε καλά να αυθαδιάζει τότε,

όταν παραβίαζε τους νόμους που ισχύουν κι αυτό είναι δεύτερη αυθάδεια,

αφού το έχει κάνει, να καυχιέται δηλαδή γι’ αυτό

και να χλευάζει για το κατόρθωμα της.

Αλήθεια τώρα εγώ δεν είμαι άντρας, αυτή θα είναι άντρας,

αν η νίκη αυτή θα εξακολουθεί να μένει στο ενεργητικό της χωρίς τιμωρία.

Όμως, είτε είναι κόρη της αδερφής μου

είτε ο πλησιέστερος απ’ όλους μας τους συγγενείς,

αυτή και η αδερφή της δε θα ξεφύγουν

από τον πιο ατιμωτικό θάνατο·

γιατί κι εκείνη κατηγορώ εξίσου ότι σκέφτηκε και σχεδίασε αυτή την ταφή.

Φωνάξτε κι αυτήν.Πραγματικά πριν από λίγο την είδα μέσα

να κάνει σαν λυσσασμένη και να μην ελέγχει το λογικό της.

Συνήθως η ψυχή αυτών που μηχανεύονται άσχημες πράξεις στο σκοτάδι

προδίνεται ως ένοχη·

μισώ όμως όταν συλληφθεί κάποιος την ώρα που κά­νει το κακό

κι ύστερα θέλει να το παρουσιάζει ως ωραίο αυτό.

ΑΝΤ. Θέλεις τίποτα χειρότερο από το να με συλλάβεις και να με θανατώσεις;

ΚΡ. Εγώ τουλάχιστον τίποτα·απ’ τη στιγμή που έχω αυτό,έχω τα πάντα.

ΑΝΤ. Γιατί λοιπόν αργείς [να με θα­νατώσεις];

Γιατί τίποτε από τα λόγια σου δε μου είναι ευχάριστο

και μακάρι ποτέ να μη μου είναι ευχάριστο·

έτσι και σε σένα τα δικά μου λόγια είναι φυσικό να σου είναι δυσάρεστα·

κι όμως,από πού θα κέρδιζα λαμπρότερη δόξα

παρά θάβοντας τον αδερφό μου;

Αυτό θα ομολογούσαν όλοι αυτοί ότι τους αρέσει,

εάν ο φόβος δεν κρατούσε κλειστό το στόμα τους.

Αλλά ο τύραννος,εκτός από τα πολλά άλλα πλεονεκτή­ματα που έχει,

μπορεί ακόμη να κάνει και να λέει ό,τι θέλει.

Στίχ. 508-525

ΚΡ. Εσύ μόνη απ’ αυτούς εδώ τους  Καδμείους το βλέπεις έτσι αυτό.

ΑΝΤ. Κι αυτοί το βλέπουν, αλλά για χάρη σου κλείνουν το στόμα τους.

ΚΡ. Δεν ντρέπεσαι λοιπόν εσύ που σκέφτεσαι διαφορετικά απ’ αυτούς εδώ;

ΑΝΤ. [Όχι], γιατί καμιά ντροπή δεν είναι να τιμά κανείς τ’ αδέρφια του.

ΚΡ. Αδερφός από το ίδιο αίμα δεν ήταν κι αυτός που σκοτώθηκε απέναντι ακριβώς;

ΑΝΤ. Από το ίδιο αίμα ήταν, από μια μάνα και από τον ίδιο πατέρα.

ΚΡ. Πώς λοιπόν προσφέρεις τιμές[στον Πολυνείκη], που ‘ναι ασέβεια για κείνον (τον Ετεο­κλή);

ΑΝΤ. Δε θα συμφωνήσει μ’ αυτά ο σκοτωμένος.

ΚΡ. [θα συμφωνήσει] βέβαια,αν τον τιμάς εξίσου με τον ασεβή.

ΑΝΤ. [Τον τιμώ τον Πολυνείκη],γιατί, βέβαια, δε σκοτώθηκε σαν δού­λος αλλά σαν αδερφός.

ΚΡ. [Σαν αδερφός σκοτώθηκε],προσπαθώντας όμως να υποτάξει αυτήν εδώ τη χώρα1

ενώ ο άλλος [σκοτώθηκε]υπερασπίζοντας την.

ΑΝΤ. Ο Άδης όμως αξιώνει οι νόμοι να είναι ίσοι για όλους.

ΚΡ. Μα ο καλός δεν είναι στην ίδια θέση με τον κακό,

ώστε να λάβει την ίδια τιμή.

ΑΝΤ. Ποιος ξέρει αν αυτές οι διακρίσεις είναι δίκαιες στον κάτω κόσμο;

ΚΡ. Ποτέ όμως ο εχθρός δεν είναι φίλος,ούτε κι όταν πεθάνει.

ΑΝΤ. Δε γεννήθηκα εγώ για να συμμερίζομαι το μίσος,

αλλά για να αγαπώ μαζί με άλλους.

ΚΡ. Αν λοιπόν πρέπει να αγαπάς, αγάπα εκείνους,

όταν πας στον κάτω κόσμο·όσο όμως εγώ ζω,δε θα κυβερνήσει γυναίκα.

Στίχ. 526-550

ΧΟ. Αλλά να η Ισμήνη μπροστά στις πύλες,

χύνονταςδάκρυα από αδερφική αγάπη,

κι ένα σύννεφο πάνω απ’ τα φρύδια της

ασχημίζει το κατακόκκινο πρόσωπο της,

βρέχοντας τα ωραία μαγουλά της.

ΚΡ. Εσύ, πουμέσα στο σπίτι μου σαν οχιά κρυμμένη

μου έπινες το αίμα χωρίς να γίνεσαι αντιληπτή,

και δεν καταλάβαινα πως έτρεφα δυο συμφορές

και δυο επαναστάτριες εναντίον του θρόνου μου,

εμπρός, πες μου λοιπόν, θα ομολογήσεις και συ ότι πήρες μέρος σε τούτη την ταφή ή θα ορκιστείς πως δεν ξέρεις τίποτα;

ΙΣΜ. Το έχω κάνει αυτό, αν βέβαια και τούτη συμφωνεί,

κι έχω μερίδιο στην κατηγορία και τη δέχομαι.

ΑΝΤ. Η δικαιοσύνη όμως δε θα σ’ το επιτρέψει αλήθεια αυτό,

γιατί ούτε και θέλησες ούτε κι εγώ σε έκανα συνεργό.

ΙΣΜ. Μα μέσα στις συμφορές σου δεν ντρέπομαι

να κάνω τον εαυτό μου συμμέτοχο στο πάθος σου.

ΑΝΤ. Ο Αδης και οι θεοί του κάτω κόσμου ξέρουν καλά

ποιοι έκαναν αυτή την πράξη·

κι εγώ όποια με λόγια αγαπάει δεν τη θεωρώ δικό μου άνθρωπο.

ΙΣΜ. Αδερφή, μη μου στερήσεις την τιμή

μαζί σου να πεθάνω και να εξαγνίσω το νεκρό.

ΑΝΤ. Να μην πεθάνεις μαζί μου ούτε να οικειοποιείσαι αυτά που δεν άγγιξες·

θα είναι αρκετό να πεθάνω εγώ.

ΙΣΜ. Και στη ζωή ποια χαρά θα έχω αν στερηθώ εσένα;

ΑΝΤ. Τον Κρέοντα ρώτα· γιατί γι’ αυτόν εσύ νοιάζεσαι.

ΙΣΜ. Γιατί με πικραίνεις μ’ αυτά, χωρίς να έχεις κανένα κέρδος;

Στίχ. 551-560

ΑΝΤ. Πονώντας, βέβαια[το κάνω αυτό],αν γελώ σε βάρος σου.

ΙΣΜ. Έστω και τώρα λοιπόν σε τι θα μπορούσα να σε ωφελήσω ακόμη εγώ;

ΑΝΤ. Σώσε τον εαυτό σου·δεν αρνούμαι από φθόνο εσύ να γλιτώσεις το θάνατο.

ΙΣΜ. Αλοίμονο η δύστυχη,και να μη συμμεριστώ τη δική σου μοίρα;

ΑΝΤ. Ναι, γιατί εσύ προτίμησες να ζεις, εγώ όμως να πεθάνω.

ΙΣΜ. Αλλά όχι χωρίς να εκφράσω τις δικαιολογίες μου.

ΑΝΤ. Στα μάτια αυτών εδώ φαινόσουν ότι σωστά σκέφτεσαι εσύ,

ενώ εγώ φαινόμουν ότι σκέφτομαι σωστά στα μάτια των άλλων.

ΙΣΜ. Κι όμως το παράπτωμα είναι ίσο για τις· δυο μας.

ΑΝΤ. Πάρε θάρρος· εσύ ζεις, η δική μου όμως ψυχή από καιρό έχει πεθάνει, ώστε να είναι ωφέλιμη στους νεκρούς.

Στίχ. 561-569

ΚΡ. Απ’ αυτές τις δύο κόρες λέω πωςη μια πριν από λίγο αποδείχτηκε άμυαλη και η άλλη από την πρώτη στιγμή της γέννησης της.

ΙΣΜ. Ναι, βασιλιά, γιατί ποτέ δε μένει ούτε η φρόνηση που έχουμε έμφυτη

σε όσους δυστυχούν, αλλά φεύγει από τη θέση της.

ΚΡ. Εσένα λοιπόν σου σάλεψε,

από τη στιγμή που προτίμησες να κάνεις με τους κακούς παράνομα έργα.

ΙΣΜ. Και πώς μπορώ μόνη μου να ζήσω χωρίς αυτήν εδώ;

ΚΡ. Όμως μη λες «αυτή εδώ»· γιατί δεν είναι πια στη ζωή.

ΙΣΜ. θα σκοτώσεις λοιπόν τη μνη­στή του δικού σου παιδιού;

ΚΡ. Ναι, γιατί κι άλλων χωράφια είναι κατάλληλα για καλ­λιέργεια.

Στίχ. 570-581

ΙΣΜ. Όμως ο γάμος με άλλη δε θα είναι τόσο ταιριαστός

όσο ήταν ταιριαστός ανάμεσα σ’ εκείνον και σ’ αυτήν εδώ.

ΚΡ. Εγώ μισώ γυναίκες κακές για τα παιδιά.

ΙΣΜ. Πολυαγαπημένε Αίμονα, πόσο σε προσβάλλει ο πατέρας σου!

ΚΡ. Πολύ πράγματι με στεναχωρείς και συ και ο γάμος για τον οποίο μιλάς.

ΧΟ. Αλήθεια θα στερήσεις το σπλάχνο σου απ’ αυτήν εδώ;

ΚΡ. Ο Αδης είναι αυτός που θα διαλύσει το γάμο αυτό.

ΧΟ. Έχει αποφασιστεί, όπως φαίνε­ται, αυτή εδώ να πεθάνει.

ΚΡ. Και από σένα, βέβαια, και από μένα έχει αποφασιστεί·

μην καθυστερείτε άλλο,αλλά οδηγήστε τις μέσα,δούλοι·

δεμένες (φυλακισμένες)πρέπει αυτές να ‘ναι κι όχι ελεύθερες γυναίκες·

γιατί προσπαθούν, βέβαια, να ξεφύγουν και οι τολμηροί,

όταν βλέπουν πια το Χάρο κοντά στη ζωή τους.


Γ’ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ

Στίχ. 635-680

ΑΙ. Πατέρα, είμαι δικός σου·

και συ με καθοδηγείς σωστά με τις καλές σου συμβουλές,

τις οποίες εγώ, βέβαια, θα ακολουθή­σω·

γιατί εγώ κανένα γάμο δε θα θεωρήσω τόσο σπουδαίο

ώστε να τον βάλω πάνω από τη δική σου συνετή καθοδήγηση.

ΚΡ. Ναι, παιδί μου, γιατί αυτή τη γνώμη πρέπε ινα έχεις,

σ’ όλα δηλαδή ν’ ακολουθείς την πατρική συμβουλή.

Γι’ αυτό εξάλλου οι άνθρωποι εύχονται να αποκτήσουν υπάκουα παιδιά

και να τα ‘χουν σπίτια τους,

για να εκδικούνται τους εχθρούς και να τιμούν το φίλο

όπως ακριβώς [εκδικείται και τιμά] ο πατέρας·

όποιος όμως γεννάει παιδιά άχρηστα,

τι άλλο θα ‘λεγες πως γέννησε αυτός

παρά βάσανα για τον εαυτό του και πολύ γέλιο στους εχθρούς;

Ποτέ λοιπόν να μην αλλάξεις,γιε μου,

τις τωρινές σου σκέψεις από έρωτα για μια γυναίκα, γνωρίζοντας ότι αυτό,

μια γυναίκα δηλαδή όταν είναι κακή σύζυγος, είναι παγερό αγκάλιασμα·

γιατί τι μεγαλύτερη πληγή μπορεί να γίνει από τον κακό φίλο;

Περιφρονώντας την λοιπόν σαν να ήταν εχθρός σου,

άφησε αυτή την κόρη στον Άδη να παντρευτεί.

Γιατί αυτή μόνη απ’ όλους τους πολίτες την έπιασα επ’ αυτοφώρω

να παρα­βαίνει τη διαταγή μου και ψεύτης

δε θα βγω μπροστά σ’ όλους τους πο­λίτες,

αλλά θα τη θανατώσω.Γι’ αυτά ας επικαλείται το Δία,

τον προστάτη της συγγένειας·

γιατί, αν βέβαια αναθρέψω τους φυσικούς μου συγγενείς, ώστε να είναι απείθαρχοι,

θα ανέχομαι πολύ πιο απείθαρχους τους ξένους.

Γιατί, όποιος στους δικούς του είναι άνθρωπος καλός,

και στους πολίτες θα φανεί ότι είναι δίκαιος.

Αν όμως κάποιος αυθαιρετώντας ή νόμους παραβιάζει

ή σχεδιάζει να δίνει διαταγές σ’ αυτούς που κυβερνούν,

δεν είναι δυνατό να επαινεθεί από μένα.

Αλλ’ όποιον εκλέξει η πόλη άρχοντα,αυτόν πρέπει να τον υπακούνε όλοι

και στα μικρά και δίκαια και στ’ αντίθετα τους.

Κι εγώ θα μπορούσα να πιστέψω   ·

ότι ένας τέτοιος άντρας θα είχε τη θέληση και να κυβερνά καλά

και καλά να κυβερνιέται, και πως θα ‘μενε στη θύελλα της μάχης

πιστός και γενναίος σύντροφος εάν είχε παραταχθεί [δίπλα σε κά­ποιον].

Απ’ την αναρχία όμως δεν υπάρχει μεγαλύτερο κακό·

αυτή και πόλεις καταστρέφει,αυτή και σπίτια διαλύει,αυτή κάνει να σπάσει η παράταξη

και να τραπεί σε άτακτη φυγή ο συμμαχικός στρατός·

η πειθαρχία όμως σώζει τους πολλούς απ’ αυτούς που πειθαρχούν.

Γι’ αυτό πρέπει να υπερασπίζεται κανείς τους νόμους

και με κανέναν τρόπο δεν πρέπει να νικιέται [ένας άντρας] από μια γυναίκα·

γιατί είναι προτιμότερο να χάσουμε την εξουσία από έναν άντρα,αν χρειαστεί,

κι έτσι δε θα αποκαλούμαστε κατώτεροι από γυναίκες.

Στίχ. 681-723

ΧΟ. Σε μας τουλάχιστον,αν δεν έχουμε χάσει το νου από τα γηρατειά,

φαίνεσαι ότι μιλάς σωστά για όσα τώρα κάνεις λόγο.

ΑΙ. Πατέρα μου, οι θεοί προικίζουν τους ανθρώπους με μυαλό,

το πιο πολύτιμο απ’ όλα τα πράγματα που υπάρχουν.

Κι εγώ ούτε θα μπορούσα και μακάρι να μη μάθω να πω

ότι εσύ δε λες σωστά αυτά εδώ.

θα μπορούσε όμως να έχει και κάποιος άλλος κάποια σωστή σκέψη.

Πάντως, από τη φύση μου έχω χρέος να προσέχω από πριν για σένα

όλα όσα λέει κάποιος ή κάνει ή μπορεί να σε κατηγορεί·

γιατί το βλέμμα σου προκαλεί φόβο στον απλό πολίτη για τέτοια λόγια

ώστε εσύ να μην ευχαριστιέσαι ακούγοντας τα.

Σ’ εμένα όμως είναι δυνατό ν’ ακούω αυτά εξαιτίας της ασημότητας της θέσης μου,

πόσο δηλαδή θρηνεί η πόλη την κόρη αυτή,

λέγοντας πόσο πιο ανάξια απ’ όλες τις γυναίκες με τον πιο ατιμωτικό τρόπο πεθαίνει

για μια τόσο ένδοξη πράξη·γιατί αυτή τον αδερφό της

πεσμένο μέσα στο αίμα δεν άφησε άταφο να κατασπαραχτεί

ούτε από άγρια σκυλιά ούτε από κάποιο όρνιο·

δεν αξίζει αυτή να τιμηθεί με λαμπρή τιμή;

Τέτοια σκοτεινή φήμη κυκλοφορεί κρυφά [στην πόλη].

Για μένα όμως, πατέρα μου,

κανένα   πολυτιμότερο αγαθό δεν υπάρχει από τη δική σου ευτυχία·

γιατί ποια χαρά είναι μεγαλύτερη για τα παιδιά

από τη δόξα του ευτυχισμένου πατέ­ρα

ή ποια [χαρά είναι μεγαλύτερη] για τον πατέρα [από τη δόξα] των ευτυχισμένων παι­διών;

Μην έχεις λοιπόν μέσα σου έναν τρόπο σκέψης μόνο,

ότι είναι σωστό αυτό που λες εσύ και τίποτε άλλο.

Γιατί όσοι νομίζουν ή ότι μόνο αυτοί σκέφτονται σωστά

ή ότι έχουν γλώσσα ή θάρρος που δεν έχει άλλος,

αυτοί, όταν ανοιχτούν και εξεταστούν σε βάθος,φαίνονται ότι είναι άδειοι.

Αλλά για έναν άνθρωπο να μαθαίνει πολλά,κι αν ακόμη κάποιος είναι σοφός,

δεν είναι καθόλου ντροπή, και, ακόμη, να μην παρατραβάει το σκοινί.

Βλέπεις πως όσα (από τα) δέντρα υποχωρούν κοντά στο ορμητικό ρεύμα

διασώζουν τα κλαδιά τους,

όσα όμως αντιστέκονται, αυτά καταστρέφονται σύρριζα.

Επίσης, όποιος τεντώνει πολύ τα πανιά του πλοίου

ώστε να είναι σταθερά και δεν τα χαλαρώνει καθόλου στον άνεμο,

[αυτός]  αφού  αναποδογυρίσει  το πλοίο,

από κει και πέρα ταξιδεύει με ανεστραμμένο το κατάστρωμα (του πλοίου).

Μα δώσε τόπο στην οργή κι άλλαξε γνώμη.

Γιατί, αν κι εγώ, αν και νεότερος, μπορώ να προσθέσω κάποια γνώμη,

εγώ, βέβαια, λέω ότι το πιο καλό είναι να γεννιέται κανείς πάνσοφος·

διαφορετικά, γιατί αυτό συνήθως δε συμβαίνει έτσι,

είναι καλό να μαθαίνει και απ’ όσους μιλούν ορθά.

Στίχ. 724-780

ΧΟ. Βασιλιά, είναι λογικό και συ ν’ ακούσεις [τον Αίμονα], αν λέει κάτι ορθό,

και συ πάλι αυτόν εδώ· γιατί κι από τους δυο έχουν ειπωθεί σωστά λόγια.

ΚΡ. θα διδαχτούμε λοιπόν εμείς σ’ αυτήν την ηλικία να σκεφτόμαστε σωστά από έναν άντρα τόσο νέο στην ηλι­κία;

ΑΙ. Να μη διδαχτείς τίποτε το άδικο· κι αν εγώ είμαι νέος,

δεν πρέπει να κοιτάς τα χρόνια μου περισσότερο από τις πράξεις μου.

ΚΡ. Είναι λοιπόν πράξη σωστή να τιμά κανείς όσους παρανομούν;

ΑΙ. Ούτε και θα συμβούλευα κανέναν να δείχνει σεβασμό στους κακούς.

ΚΡ. Αυτή εδώ λοιπόν δεν έχει προ­σβληθεί από τέτοια αρρώστια;

ΑΙ. Δεν το ομολογούν αυτό όλοι οι πολίτες αυτής της Θήβας.

ΚΡ. Και λοιπόν η πόλη θα μας πει τι πρέπει εγώ να διατάζω;

ΑΙ. Βλέπεις πως έχεις πει αυτό το λόγο σαν ανόητος;

ΚΡ. Για λογαριασμό άλλου ή για δικό μου

πρέπει να κυβερνάω εγώ αυτήν εδώ τη χώρα;

ΑΙ. Πόλη δεν υπάρχει που ανήκει σ’ έναν άνθρωπο.

ΚΡ. Η πόλη δε θεωρείται ότι ανήκει στον άρχοντα;

ΑΙ. Ωραία, βέβαια, θα κυβερνούσες μόνος σου εσύ μια έρημη χώρα.

ΚΡ. Αυτός εδώ, όπως φαίνεται, είναι σύμμαχος της γυναίκας.

ΑΙ. Ναι, αν βέβαια γυναίκα είσαι συ·γιατί πραγματικά για σένα ενδιαφέ­ρομαι.

ΚΡ. Αχρείε, [ενδιαφέρεσαι για μένα]ενώ έρχεσαι να αντιδικήσεις με τον πατέρα σου;

ΑΙ. Ναι, γιατί σε βλέπω να παίρνεις άδικες αποφάσεις.

ΚΡ. Αδικώ λοιπόν τιμώντας την εξουσία μου;

ΑΙ. Ναι, γιατί δεν την τιμάς,με το να καταπατείς τους νόμους των θεών.

ΚΡ. Πρόστυχε χαρακτήρα και δούλε μιας γυναίκας.

ΑΙ. Ναι, αλλά δεν μπορείς να με βρειςνα υποκύπτω σε αισχρές πράξεις.

ΚΡ. Όλα, βέβαια, αυτά εδώ τα λόγια σου είναι για κείνη.

ΑΙ. Και για σένα, βέβαια, και για μένα

και για τους θεούς του κάτω κόσμου [ενδιαφέρομαι].

ΚΡ. Με κανέναν τρόπο πια δε θα την παντρευτείς ποτέ αυτή ζωντανή.

ΑΙ. Αυτή λοιπόν θα πεθάνει και με το θάνατο της θα καταστρέψει κάποιον.

ΚΡ. Αλήθεια, έρχεσαι εναντίον μου με τόσο θράσος, ώστε να με απειλείς ακόμα;

ΑΙ. Και τι απειλή είναινα μιλάει κανείς ενάντια σε ανόητες γνώμες;

ΚΡ. Με κλάματα θα με συνετίσεις,αν και είσαι ο ίδιος άμυαλος;

ΑΙ. Αν δεν ήσουν πατέρας μου,θα ‘λεγα ότι εσύ δε σκέφτεσαι σωστά,

ΚΡ. Μην προσπαθείς να με κολακέ­ψεις,δούλε μιας γυναίκας.

ΑΙ. θέλεις μόνο να μιλάς και να μην παίρνεις καμιά απάντηση στα λόγια;

ΚΡ. Αλήθεια; Αλλά,μα τον ίδιο τον Όλυμπο,

να ξέρεις ότι δε θα με βρίζεις ατιμώρητα με τις συνεχείς κατηγορίες σου.

Φέρε το μισητό πράμα για να πεθάνει αμέσως

μπροστά στα μάτια [του] κοντά, παρουσία του μνηστήρα.

ΑΙ. Όχι βέβαια,αυτή δε θα πεθάνει κοντά μου του­λάχιστον,

αυτό ποτέ σου μην το φανταστείς κι εσύ ποτέ πια δε θα δεις

το πρόσωπο μου κοιτάζοντας με με τα μάτια σου,

για να δείχνεις την τρέλα σου σε όσους από τους φίλους σου μπορούν να την ανεχτούν.

ΧΟ. Ο άντρας, βασιλιά,από την οργή του έφυγε γρήγορα·

κι η ψυχή τόσο νέου,αν πονέσει, είναι επίφοβη.

ΚΡ. Αφού πάει, ας κάνει κι ας σκέφτεται πράγματα ανώτερα

απ’ αυτά που ταιριάζουν σ’ έναν άνθρωπο·

αυτές όμως τις δυο κόρες δε θα τις γλιτώσει απ’ το θάνατο.

ΧΟ. Αλήθεια, σκέφτεσαι και τις δυο αυτές να τις σκοτώσεις;

ΚΡ. Όχι βέβαια αυτήν που δεν άγγι­ξε [το νεκρό]·

πράγματι μιλάς σωστά.

ΧΟ. Και με ποιόν τρόπο, σκέφτεσαι να σκοτώσεις αυτήν;

ΚΡ. Αφού την οδηγήσω εκεί όπου είναι δρόμος απάτητος,

θα τη θάψω ζωντανή σε πέτρινη σπηλιά,

δίνοντας της τόση τροφή όση μόλις να είναι αρκετή για εξα­γνισμό,

για ν’ αποφεύγει το μίασμα όλη η πόλη.

Και κει,παρακαλώντας τον Άδη που μόνο από τους θεούς τιμά,

ίσως γλιτώσει το θάνατο,ή τουλάχιστον θα καταλάβει,αν και αργά,

ότι είναι μάταιος κόπος να τιμά κανείς όσους βρίσκονται στον Άδη.

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2349

Η “Αντιγόνη” του Σοφοκλή

Για την Αντιγόνη έχουν προταθεί διάφορες ερμηνευτικές προσεγγί­σεις που κάθε μια τους ακολουθεί τη δική της αφετηριακή γραμμή. Κάποιες μάλιστα «βαφτίστηκαν» ήδη σαν ψυχολογικές ή σαν κοινωνιο­λογικές. Εμείς σαν αφετηρία θα πάρουμε τις αντιλήψεις του Αριστοτέλη για την τραγωδία, και ιδιαίτερα το σημείο εκείνο στον περίφημο ορισμό του όπου την χαρακτηρίζει σαν «δι’ έλέου και φόβου περαίνουσα την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν». Πέρα από το πώς μπορούν να ερμηνευτούν οι χαρακτήρες και η σύγκρουση, πιο σημαντικό είναι νομί­ζω να δείξουμε σε τι συνίσταται και πως προκαλείται η ιδιαίτερη συγκί­νηση που νιώθει ο θεατής βλέποντας το έργο. Και κάθε ανάλυση των χαρακτήρων και της σύγκρουσης, αυτό το στόχο θα πρέπει να εξυπηρε­τεί.

«Την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν»! Τα παθήματα όμως τί­νος; της Αντιγόνης, όπως υποστηρίζουν οι περισσότεροι; του Κρέοντα, όπως διατείνονται μερικοί; Εμείς πιστεύουμε και των δυο. Δεν πρόκει­ται για συμβιβαστική λύση, γιατί τα παθήματα τους είναι διαφορετικής υφής, και παραπληρωματικά στη λειτουργία τους, όπως θα δούμε πα­ρακάτω. Το πάθημα της Αντιγόνης είναι ο θάνατος της, και του Κρέο­ντα η τελική συντριβή του. Όμως ποιες δυνάμεις οδήγησαν σ’ αυτά;

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μονοσήμαντη. Υπάρχει ήδη μια ερμηνεία που υποστηρίζει ότι η Αντιγόνη είναι μια τραγωδία πεπρωμέ­νου και ενοχής. Η Αντιγόνη είναι το θύμα μιας κληρονομικής κατάρας, που βαραίνει τον οίκο των Λαβδακιδών, παρόμοια με την κατάρα που βάραινε τον οίκο των Ατρειδών. Έτσι η μοίρα της ήταν προκαθορισμέ­νη, όπως και του Κρέοντα.

Ο Σοφοκλής όμως θεμελιώνει το αναπότρεπτο της μοίρας των ηρώ­ων, όχι τόσο στο εκείθεν, αλλά στο εντεύθεν, όχι τόσο στα θεϊκά πεπρω­μένα, όσο στην ίδια την προσωπικότητα του ήρωα. Και επειδή η παρέμ­βαση των θεών προβλέπεται ήδη από τον μύθο, ο Σοφοκλής, όπως λέει ο (σελ. 76) Κίττο, πολύ επιδέξια βάζει τους θεούς όχι να κατευθύνουν «απ’ έξω» τα γεγονότα, αλλά να εργάζονται «μέσα απ’ αυτά».

Όμως η τραγική αναγκαιότητα, με τους θεούς σε δεύτερο πλάνο, χρειάζεται ένα ευρύτερο σχολιασμό.

«Η δραματική αναγκαιότητα», λέει ο Γκέοργκ Λούκατς, «η υπέρτα­τη κινητήρια δύναμη του δράματος, εξαρτάται ακριβώς από την εσωτε­ρική συμφωνία ανάμεσα στον ήρωα (με το κυρίαρχο πάθος του που προκαλεί το δράμα), και την κοινωνικοϊστορική ουσία της σύγκρουσης» (1, σελ. 140). Ο Λούκατς υποστηρίζει την αντίληψη ότι η Αντιγόνη εκπροσωπεί τις αξίες των συγγενικών δεσμών του πρωτόγονου καθε­στώτος των φυλών, που με τη νέα «αστική» ανάπτυξη υποκαθίστανται με τις αξίες της νομιμοφροσύνης και της υποταγής στις αρχές της πό­λης. Όλοι οι πολίτες είναι φορείς αυτών των παλιών αξιών, όμως η δραματική σύγκρουση θα προκύψει μόνο ανάμεσα σε εκείνους που διαθέ­τουν το «κυρίαρχο πάθος» που θα τους σπρώξει στην ακραία επιδίωξη τους. Σε ασθενέστερες φύσεις, όπως η Ισμήνη, η αντίθεση δεν θα κατέ­ληγε ποτέ σε σύγκρουση.

Ο Σοφοκλής όμως είναι πολύ προσεκτικός, θέλει να είναι απόλυτα πειστικός, ρεαλιστής θα λέγαμε με τη σημερινή ορολογία, όσο ρεαλισμό μπορεί να επιτρέψει ένα λογοτεχνικό είδος όπως το δράμα, και θέλει την σύγκρουση να τη στηρίξει από πολλές πλευρές. Έτσι η Αντιγόνη βρί­σκει λόγους να δικαιολογήσει την αγάπη της για τον αδελφό της με ένα σόφισμα που το παίρνει από τον Ηρόδοτο. Αν της πέθαινε λέει ο άντρας της, θα μπορούσε να βρει άλλον άντρα, αν της πέθαιναν τα παιδιά της, θα μπορούσε να κάνει άλλα παιδιά. Όμως τώρα που οι γονείς της έχουν πεθάνει, δεν μπορεί να υπάρξει άλλος αδελφός γι’ αυτήν. Δικαιολογεί επίσης το γεγονός ότι παραβίασε τους νόμους της πόλης θάπτοντας τον αδελφό της με το ότι έμεινε πιστή στους νόμους των θεών, που «δεν είναι τωρινοί ή χθεσινοί, αλλά πάντοτε υπήρχαν και κανείς δεν ξέρει πότε πρωτοφανερώθηκαν» (στ. 456-7).

Με εξίσου ισχυρά επιχειρήματα μιλάει ο Κρέων για την ανάγκη υποταγής στους νόμους της πόλης, που μόνο όταν ευτυχεί ευτυχούν και οι πολίτες της, ενώ η αναρχία είναι πρόξενος μυρίων τόσων κακών. Δεν είναι μόνο η αλαζονεία του, και ο φόβος μη φανεί κατώτερος από μια γυναίκα, που τον σπρώχνουν στην αδυσώπητη τιμωρία της Αντιγόνης. Αποτελεί και πεποίθηση του, ότι ενεργώντας έτσι, ενεργεί για το καλό της πόλης.

Όμως υπάρχουν και άλλα στοιχεία που σπρώχνουν προς την τελική σύγκρουση.

«Πως δεν είναι κέρδος να πεθάνει κανείς όταν βρίσκεται μέσα σε τόσες συμφορές, όπως εγώ» (στ. 463-4) λέει η Αντιγόνη. Αν αναλογι (σελ. 77) σθούμε μάλιστα και το γεγονός ότι παροτρύνει την Ισμήνη, να διακηρύ­ξει την πράξη της και να μην την κρατήσει κρυφή, υποψιαζόμαστε και μια ενδόμυχη τάση αυτοκτονίας. Μετά τον τραγικό χαμό των αδελφό» της, είναι απόλυτα δικαιολογημένα τέτοια αισθήματα. Η Käte Hamburger μάλιστα υποστηρίζει ότι αυτό είναι και το πρωταρχικό, στοιχειακό κίνητρο που την ωθεί στην πράξη της, και όχι τόσο η αγάπη της για τον αδελφό της, και ας προβάλλεται συνεχώς μέσα στο έργο σε πρώτο πλάνο.

Ένας άλλος λόγος που η Αντιγόνη θέλει να θάψει τον αδελφό της είναι για να βρει η ψυχή του ανάπαυση και να μην περιφέρεται το φάντασμα του πάνω στη γη. Ο Bowra αναφέρει όλες τις σχετικές δοξασίες των Αρχαίων.

Όμως δεν είναι μόνο αυτό, ή κυρίως αυτό. Ο Σοφοκλής σκόπιμα δεν κάνει καμιά σχετική αναφορά, γιατί θέλει να δώσει μια πιο πλατιά σημασία στην πράξη της Αντιγόνης, και αυτός είναι ίσως ο κύριος λόγος που βάζει την ηρωίδα του να προτρέπει την αδελφή της να την κοινοποιή­σει.

«Η τραγωδία εστί μίμησις βελτιόνων ή καθ’ ημάς» μας λέει ο Αρι­στοτέλης. Και ο Σοφοκλής προσπαθεί με κάθε τρόπο να εξυψώσει τους ήρωες του, να τους παρουσιάσει «βελτίονες». Ένας από τους στόχους που εξυπηρετούν οι αυτοκτονίες της Ευρυδίκης και του Αίμονα είναι και αυτός, και όχι μόνο η τιμωρία του Κρέοντα. Η πολλαπλή αξιοποίηση των δραματικών στοιχείων είναι άλλωστε χαρακτηριστικό κάθε μεγά­λου καλλιτέχνη. Με την αυτοκτονία τους ο Σοφοκλής τους εξυψώνει σε ανώτερες φύσεις, που δεν συμβιβάζονται με μια ξαφνική μεταστροφή της μοίρας τους, που προτιμούν το θάνατο από το να φέρουν στο εξής μίζερα το βάρος του πόνου τους.

Το πρόσωπο της Ισμήνης στην οικονομία του έργου έχει επίσης αυτόν τον στόχο, την εξύψωση της Αντιγόνης. Ο Λούκατς λέει σχετικά..

«Ο Κρέων έχει κηρύξει ότι ο Πολυνείκης δεν θα ταφεί. Με δοσμένη την κατάσταση, η δραματική σύγκρουση απαιτεί δύο, και μόνο δύο αδελφές του Πολυνείκη. Αν η Αντιγόνη ήταν η μόνη αδελφή, τότε η ηρωική αντίσταση στο διάταγμα του Κρέοντα θα μπορούσε να φανεί σαν συνηθισμένη και αναμενόμενη αντίδραση. Το πρόσωπο της αδελφής της, της Ισμήνης, είναι ζωτικό για να δείξει ότι η πράξη της Αντιγόνης είναι πράγματι μια ηρωική και αυτονόητη έκφραση μιας παλιάς ηθικό­τητας που έχει ήδη εξαφανισθεί και που, κάτω από τις τωρινές συνθήκες του δράματος, δεν είναι πια μια αυθόρμητη και συνηθισμένη αντίδραση. Η Ισμήνη αποδοκιμάζει την απαγόρευση του Κρέοντα ακριβώς όπως και η Αντιγόνη, όμως συμβουλεύει την ηρωική αδελφή της, σαν πιο αδύναμη που είναι, να υποταχτεί στη δύναμη της εξουσίας. Είναι πι (σελ. 78) στεύω εντελώς αυτονόητο ότι χωρίς την Ισμήνη η τραγωδία της Αντιγό­νης δεν θα ήταν πειστική, δεν θα ήταν η καλλιτεχνική εικόνα μιας κοινωνικοϊστορικής πραγματικότητας, όπως είναι επίσης αυτονόητο ότι μια τρίτη αδερφή δραματικά θα ήταν μια καθαρή ταυτολογία» (1, σελ. 108).

Όμως ο Σοφοκλής και την Ισμήνη δεν την αφήνει αμετάκλητα υπο­τιμημένη στη συνείδηση του θεατή. Βρίσκει τρόπο να την εξυψώσει αργότερα στα μάτια μας. Όταν η αδελφή της συλλαμβάνεται, την εκλιπαρεί να την δεχθεί σαν συνυπεύθυνη της ταφής. Έτσι η Ισμήνη δεν φαίνεται πια στα μάτια μας δειλή, αλλά «ανθρώπινη, πολύ ανθρώπινη», που απλώς υποχώρησε από το ηθικό καθήκον της σε μια στιγμή αδυνα­μίας. Ακόμη, αυτή η τελική μεταστροφή της περιβάλλει με ακόμη με­γαλύτερη αίγλη την πράξη της Αντιγόνης. Και όταν η Αντιγόνη αρνεί­ται να δεχθεί την προσφορά της, δεν το κάνει τόσο από αγανάκτηση για την προηγούμενη στάση της, αλλά περισσότερο για να την προστατεύ­σει από τη σκληρή μοίρα που περιμένει την ίδια. «Μη φοβάσαι, εσύ ζεις, η δική μου όμως ψυχή έχει από καιρό πεθάνει, για να ωφελήσει τους νεκρούς» (στ. 1559-60).

Η ίδια νιώθει τον εαυτό της ζωντανό νεκρό. Όμως αργότερα, καθώς οδηγείται στην υπόγεια φυλακή της, η εγκαρτέρηση αυτή την εγκατα­λείπει, και ξεσπάει σε δυνατό θρήνο. «Άκλαυτη, έρημη και ανύπαντρη η ταλαίπωρη σέρνομαι σ’ αυτό τον αναπόφευκτο δρόμο», (στ. 876-7). Πολλοί, σ’ αυτό το θρήνο, βλέπουν μια κάμψη του φρονήματος της. Όμως είναι έτσι;

Ο θρήνος αυτός, ένα από τα πιο υπέροχα λυρικά ξεσπάσματα σε τραγωδία, δεν αποτελεί καθόλου αδυναμία του έργου, αλλά εξυπηρετεί κάποιους στόχους. Ένας στόχος είναι να διαγράψει ρεαλιστικότερο και τρυφερότερο τον χαρακτήρα της Αντιγόνης, που αρκετά έχει παρολαυτά επικριθεί σαν ιδιαίτερα ανδροπρεπής. Ακόμη, με το θρήνο της γι’ αυτά που στερείται, συνειδητοποιεί ο θεατής ότι η Αντιγόνη δεν είναι ένα ψυχρό ηθικό τέρας, αλλά ένας άνθρωπος με τους ανθρώπινους φόβους του και τις ανθρώπινες αδυναμίες του, και ότι η ουσία του ηρωισμού δεν βρίσκεται τόσο στην ίδια την επιτέλεση της ηρωικής πράξης, όσο στο μέγεθος της θυσίας που υποβάλλεται ο ήρωας, και προ παντός στον αγώνα που καταβάλλει κάθε στιγμή να μη λυγίσει. «Ένας μεταγενέ­στερος», λέει ο Victor Ehrenberg, «θα είχε ίσως χειριστεί έτσι το θέμα: ο άρχοντας βγάζει την απαγόρευση, η Αντιγόνη την ακούει, και αρχίζει ένας εσωτερικός αγώνας προκειμένου να πραγματοποιήσει την ηρωική της απόφαση. Ο Σοφοκλής όμως το θέμα του δεν το χειρίζεται έτσι».

Δεν το χειρίζεται έτσι, γιατί στην τραγωδία του Σοφοκλή οι συγ (σελ. 79) κρούσεις είναι εξωτερικές, όχι εσωτερικές. Όμως η εσωτερική σύγκρουση είναι ένα στοιχείο πραγματικό (Ο Ευριπίδης το ήξερε όταν έγραφε τη Μήδεια), και αν και δεν απεικονίζεται στην τραγωδία, όμως με το θρήνο γίνεται μια νύξη, αν όχι αμφιταλάντευσης (ο Σοφοκλής θέλει τους ήρωες «όπως πρέπει να είναι»), πάντως μιας συνειδητοποίησης από τη μεριά της ηρωίδας για το μέγεθος της τραγικής μοίρας την περίμενε, και παρολαυτά δεν λύγισε.

Ακόμη ο έλεος, η συμπόνια για την τραγική ηρωίδα, πώς αλλιώς θα μπορούσε να προκληθεί; Χωρίς το θρήνο, η Αντιγόνη θα κέρδιζε απλώς το θαυμασμό μας. Με τον θρήνο της κερδίζει και την συμπόνια μας, μας! κάνει να νιώσουμε τον επερχόμενο θάνατο της σε όλη του την τραγικότητα.

Η τραγωδία αποτελείται από δύο στοιχεία, το λυρικό και το επικό, και συνοψίζει, μπορούμε να πούμε, σε μια νέα, υψηλότερη σύνθεση, την ποιητική παράδοση της λυρικής ποίησης και του έπους. Μορφολογικά, το επικό στοιχείο το εκπροσωπούν οι υποκριτές ενώ το λυρικό ο χορός.

Ένα μειονέκτημα όμως της λυρικής ποίησης του χορού είναι οι μπορεί να εκφράζει μεν αισθήματα, όμως τα αισθήματα αυτά είναι μπορούμε να πούμε, αισθήματα κατ’ αντανάκλαση, αισθήματα που έχουν τη βάση τους στα αισθήματα και στην δράση των πρωταγωνιστών, και τα οποία ο χορός γενικεύει. Ο κομμός, που αποτελείται από συντομότερα άσματα που τραγουδά ο χορός και ένας ή δύο ηθοποιοί] καθώς και οι μονωδίες και οι διωδίες (άσματα που τραγουδούν ένας κα δυο υποκριτές αντίστοιχα) αίρουν αυτό το μειονέκτημα.

Τα χορικά, που γράφονταν σε δωρική διάλεκτο ή σε διάλεκτο πολλά δωρικά στοιχεία, εκφράζουν μια συλλογικότητα, την ίδια συλλογικότητα που εμπνέει ο αγροτοστρατιωτικός κοινωνικός βίος των δωρι­κών φύλων. Τα διαλογικά μέρη απεναντίας είναι γραμμένα στην ιωνική διάλεκτο, τη διάλεκτο των ανεπτυγμένων οικονομικά ιωνικών πόλεων εκφράζοντας έτσι εκείνο το πνεύμα του ατομισμού που είναι σύμφυτο αεί κάθε αστικό σχηματισμό. Έτσι οι στίχοι 890-928 που αποτελούν προέκταση του κομμού, γραμμένοι στο ιαμβικό τρίμερο των διαλογικών μερών, υποβάλλουν μια αίσθηση εξυποκειμενισμού των αισθημάτων της Αντιγόνης και μιας πιο νηφάλιας επεξεργασίας τους, θα μπορούσε να πει κανείς, όπου στο θυμικό επεμβαίνει το νοητικό στοιχείο. Μόνο με τέτοιους στίχους θα μπορούσε να εκφραστεί το λεγόμενο «σόφισμα» της  Αντιγόνης, όπου αναφέρει τους λόγους για τους οποίους αγαπάει τόσο πολύ τον αδελφό της (και τους οποίους παραθέσαμε πιο πριν).

Τα χορικά βρίσκονται σε συνεχή υποχώρηση στο αρχαίο δράμα. Ενώ κατέχουν μια εξέχουσα θέση στις τραγωδίες του Αισχύλου, αρχίζουν να (σελ. 80) υποχωρούν στο Σοφοκλή, για να υποχωρήσουν στο ελάχιστο στον Ευρι­πίδη, ο οποίος αναθέτει το λυρικό στοιχείο στους ίδιους τους υποκριτές. Μάλιστα με βάση το γεγονός ότι η Αντιγόνη βρίθει από χορικά, την κατατάσσουν στα πρωιμότερα έργα του Σοφοκλή.

Με το επικό στοιχείο τα πράγματα είναι διαφορετικά.

Οι Έλληνες δεν έπαψαν ποτέ να αρέσκονται να ακούνε αφηγήσεις. Ίσως μάλιστα να ξεκινάει από εδώ η σύμβαση να μην παριστάνονται φόνοι πάνω στη σκηνή. Ο θεατής προτιμά να ακούσει την αφήγηση τους. Οι ποιητικές ικανότητες του δραματουργού θα φανούν εδώ πιο καθαρά. Φανταστείτε τον θάνατο του Αίμονα και της Αντιγόνης πάνω στη σκηνή, και συγκρίνετε τον με τη ζωηρή περιγραφή που μας δίνει ο φύλακας. Η τραγωδία, αντίθετα από το σύγχρονο θέατρο, αποσκοπούσε περισσότερο σε ακουστικές παρά σε οπτικές εντυπώσεις.

Επί πλέον, όσο κι αν φαίνεται περίεργο, έχουμε έτσι ένα μεγαλύτερο ρεαλισμό. Ο θάνατος της Αντιγόνης και του Αίμονα πάνω στη σκηνή θα ήταν ψεύτικος, τα τρυκ δεν θα διέφευγαν την προσοχή ενός παρατηρητι­κού θεατή. Όμως η αφήγηση ενός πλαστού σε σχέση με την αφήγηση ενός πραγματικού επεισοδίου θεωρητικά δεν διαφέρει σε τίποτα. Και ξέρουμε ότι οι Έλληνες ενδιαφέρονταν να δώσουν όσο το δυνατόν την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας πάνω στη σκηνή, με κύριο μέσο τη διατήρηση των περίφημων τριών ενοτήτων, του χώρου, του χρόνου και της δράσης. Μόνο η ψευδαίσθηση της πραγματικότητας μπορεί να οδη­γήσει στην ολοκληρωτική ταύτιση του θεατή με τους ήρωες, αυξάνοντας έτσι το αίσθημα του ελέους που νιώθει γι’ αυτούς.

Στο αρχαίο δράμα όμως δεν διακρίνουμε μόνο τις επιδράσεις του έπους και της λυρικής ποίησης. Στο έργο του Σοφοκλή αρχίζει να ασκεί την επίδραση της και η ρητορική. Ο Σοφοκλής ενδιαφέρεται για την ρητορική αποτελεσματικότητα του λόγου του αγγελιοφόρου, λέει ο  Κίττο. Ο Κρέων και ο Αίμων, η Αντιγόνη και ο Κρέων, κονταροχτυπιούνται σαν καλοί ρήτορες. Οι αποφθεγματικές εκφράσεις βρίθουν στα στό­ματα τους και υποστηρίζουν με πολύ επιτυχία αντίθετες απόψεις. Δεν είναι τυχαίο που ένας μεγάλος φιλόσοφος όπως ο Χέγκελ «πείσθηκε» από τον Κρέοντα ότι είχε αρκετό δίκιο. Ακόμη οι τραγικές συγκρούσεις, με την σοφιστική επιχειρηματολογία, φαίνονται ακόμη πιο έντονες. Αυ­τή η επίδραση της σοφιστικής όλο και αυξάνεται, για να φτάσει στο αποκορύφωμά της στο έργο του μεγάλου σκεπτικιστή, του Ευριπίδη.

Ένα σημείο που θα θέλαμε να θίξουμε τώρα είναι σχετικά με τον χαρακτηρισμό των τραγικών ηρώων, θα δώσουμε το λόγο και πάλι στον Λούκατς.

«Οι κινητήριες δυνάμεις της ζωής αναπαριστώνται στο δράμα μόνο στο βαθμό που οδηγούν σ’ αυτές τις κεντρικές συγκρούσεις, μόνο στο (σελ.81) βαθμό που αποτελούν τις κινητήριες δυνάμεις αυτών των τελικών συ­γκρούσεων. Στην επική (αφηγηματική) τέχνη αντίθετα, η ζωή εμφανίζεται με όλη την έκταση και τον πλούτο της. Δραματικές κορυφώσεις μπορούν να συμβούν, όμως σχηματίζουν βουνοκορφές που περιλαμβά­νουν όχι μόνο ολόκληρη την οροσειρά, αλλά και τους λόφους και τις πεδιάδες» (1, σελ. 123)

Και αλλού:

«Και η τραγωδία και η επική (αφηγηματική) τέχνη — δηλαδή το έπος και το μυθιστόρημα — παρουσιάζουν τον αντικειμενικό, εξωτερικό κόσμο. Την εσωτερική ζωή του ανθρώπου την παρουσιάζουν μόνο στο βαθμό που τα αισθήματα και οι σκέψεις του εκδηλώνονται σε πράξεις και ενεργήματα, σε μια ορατή αλληλεπίδραση με την αντικειμενική, εξωτερική πραγματικότητα» (1, σελ. 103).

Όταν λοιπόν στο μυθιστόρημα, όπου έχουμε τους λόφους και τις πεδιάδες, ή, όπως λέει αλλού ο Λούκατς, την «ολότητα των αντικειμέ­νων», η εσωτερική ζωή του ήρωα παρουσιάζεται μόνο σε περιορισμένο βαθμό, αυτό θα ισχύει πολύ περισσότερο για το δράμα. Ο Κίττο επίσης λέει χαρακτηριστικά: «Ο Σοφοκλής δεν δημιούργησε πινακοθήκη προ­σωπογραφιών. Η μόνη ανάγκη είναι το κάθε έργο να παρουσιάζει όσο γίνεται πιο ζωηρά την τραγική ιδέα που βρίσκεται πίσω του». Αλλού μιλώντας για το ίδιο το έργο, λέει ότι «δεν είναι ένα πλήρες πορτρέτα της Αντιγόνης». Τέλος ο ίδιος ο Αριστοτέλης θεωρεί σαν πρωταρχική την πλοκή, ενώ τους ήρωες και την ψυχολογία τους σαν δευτερεύοντα στοιχεία. Στην Ποιητική λέει:

«Ή γαρ τραγωδία μίμησις εστίν ουκ ανθρώπων αλλά πράξεως και βίου». Ακόμη «ούκουν όπως τα ήθη μιμήσωνται πράττουσιν, αλλά τα ήθη συμπεριλαμβάνουσι δια τας πράξεις» και τέλος, «άνευ μεν πράξεως ουκ αν γένοιτο τραγωδία, άνευ δε ηθών γένοιτ’ αν». (1450 α)

θα ήταν λοιπόν ανεπίτρεπτος βιασμός του κειμένου να ψάχνουμε και για την πιο παραμικρή ένδειξη που θα μας επέτρεπε να προσθέσουμε κάτι στον χαρακτηρισμό του ήρωα. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε, είναι να βρούμε τα χαρακτηριστικά εκείνα στο πρόσωπο του ήρωα που έχουν άμεση σχέση με την δραματική σύγκρουση.

Ο Λούκατς λέει σχετικά: «Συγκεντρώνοντας την αντανάκλαση της ζωής γύρω από μια μεγάλη σύγκρουση, μαζεύοντας όλες τις εκδηλώσει. της ζωής γύρω από αυτή τη σύγκρουση και επιτρέποντας τους να βιωθούν μόνο σε σχέση με τη σύγκρουση, το δράμα απλοποιεί και γενίκευε τις πιθανές στάσεις των ανθρώπων απέναντι στα προβλήματα της ζωής. τους. Η απεικόνιση περιορίζεται στην παρουσίαση των πιο σημαντικοί και πιο χαρακτηριστικών στάσεων των ανθρώπων, σε ότι είναι απαραίτητο στη δυναμική για την εκδήλωση της σύγκρουσης, σε εκείνα δηλαδή (σελ. 82) τα κοινωνικά, ανθρωπιστικά και ηθικά χαρακτηριστικά που βρίσκονται μέσα στους ανθρώπους, από τα οποία προκύπτει η σύγκρουση και στα οποία αναλύεται. Κάθε πρόσωπο, κάθε ψυχολογικό χαρακτηριστικό ενός προσώπου που ξεπερνάει τη διαλεκτική αναγκαιότητα αυτής της σχέσης, της δυναμικής της σύγκρουσης, κατ’ ανάγκη είναι περιττό από την άποψη του δράματος» (1, σελ. 107-108). (Η υπογράμμιση δική μας).

Τα πάντα λειτουργούν με μια θαυμαστή αίσθηση ισορροπίας και οικονομίας, από την παρουσία της Ισμήνης μέχρι την έλλειψη αναφοράς από την Αντιγόνη για τον ερωτά της με τον Αίμονα, πράγμα για το οποίο κατηγορήθηκε ο Σοφοκλής από κάποιους ερμηνευτές. Στα πλαί­σια αυτής της οικονομίας, δίνονται εκείνα μόνο τα χαρακτηριστικά των ηρώων που έχουν σχέση με την πλοκή.

Ο δραματικός ήρωας, υποστηρίζει ο Λούκατς, αποτελεί ένα τυπικό εκπρόσωπο (της εποχής του, της τάξης του κλπ.), αλλά και με αρκετά στοιχεία ατομικότητας, ώστε τίποτα στις ενέργειες του να μη φαίνεται αναπόφευκτο, όπως θα πρόκυπτε στην πρώτη περίπτωση. Ο Κρέων αποτελεί ένα τυπικό εκπρόσωπο της τυραννίδας. Σαν τύραννος είναι αμείλικτος, γιατί πρέπει να είναι αμείλικτος. Όμως υπάρχει και μια ιδιαιτερότητα στη θέση του σαν τύραννος: ο γιος του είναι αρραβωνιαστικός κάποιας που έχει παραβιάσει τις διαταγές του. θα εξακολουθεί να είναι αμείλικτος; και μέχρι πότε; Η σημασία της απόφασης του παίρνει ένα απροσδόκητο μέγεθος από αυτό το γεγονός, παρά αν η Αντιγόνη του ήταν ένα πρόσωπο εντελώς αδιάφορο.

Ακόμη είναι αλαζονικός. Αντιμετωπίζει με αρκετή υπεροψία τις υποδείξεις του χορού και τις συμβουλές του Τειρεσία, και το θεωρεί πολύ υποτιμητικό να υποχωρήσει σε μια γυναίκα.

Κάτι που θα πρέπει να θυμούμαστε πάντα σε σχέση με το δράμα είναι ότι η ψυχολογία των ηρώων δεν κρέμεται στο κενό, αλλά βρίσκεται σε μόνιμη αναφορά με τις συνθήκες, και μάλιστα με εκείνες τις συνθήκες που έχουν άμεση σχέση με τη δραματική σύγκρουση. Την αλαζονεία του Κρέοντα δεν θα την θεωρήσουμε σαν έμφυτο χαρακτηριστικό ή δημιούρ­γημα πρώιμων εμπειριών, αλλά σαν κάτι που του υποβάλλει —και γιατί όχι, που του επιβάλλει — η θέση του σαν τύραννος.

Όμως ο Σοφοκλής είναι είπαμε πολύ προσεκτικός για να στηρίξει τη δραματική σύγκρουση μόνο στην αλαζονεία του Κρέοντα και στο πείσμα της Αντιγόνης. Ο Κρέοντας επιχειρηματολογεί πολύ επιτυχημέ­να για τις θέσεις του, τόσο πολύ μάλιστα, που στη συνείδηση πολλών ερμηνευτών φαίνεται αρκετά δικαιωμένος. Ένας μονάρχης που μόλις ανέβηκε στην εξουσία δεν μπορεί να φανεί ελαστικός, αν θέλει να διατη­ρήσει τη θέση του. Η παραμικρή υποχώρηση θα μπορούσε να εκληφθεί (σελ. 83) σαν ένδειξη αδυναμίας. Η απαγόρευση της ταφής του Πολυνείκη δεν γίνεται ίσως σε μια έκρηξη οργής για τον εχθρό της πατρίδος, αλλά ύστερα από ψύχραιμο πολιτικό υπολογισμό. Ο Κρέοντας μανιάζει πραγματικά, όταν αντί για λόγια συγγνώμης προσκρούει πάνω στην προκλητικότητα της Αντιγόνης.

Εδώ θα πρέπει να κάνουμε μια μικρή παρέκβαση για να θυμίσουμε ότι όταν πλησιάζουμε ένα λογοτεχνικό έργο του παρελθόντος, πρέπει να κάνουμε ένα «άλμα αναχρονισμού». Με αυτό θέλουμε να πούμε ότι πρέπει να δούμε την Αντιγόνη όχι με τα μάτια τα σημερινά, με τις σημερινές αντιλήψεις και ευαισθησίες μας, αλλά με τα μάτια του θεατή της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. «Η μεγάλη τέχνη δεν είναι αιώνια, εκτός αν μπούμε στον κόπο να καταλάβουμε τη γλώσσα της, που μπορεί να είναι πολύ διαφορετική από τη δική μας», λέει ο Κίττο. Ο Κρέων είναι τύραννος, δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι η τυραννίδα ήταν η πιο προο­δευτική μορφή καθεστώτος την εποχή που λαμβάνει χώρα το δράμα. Ο τύραννος εξέφραζε τα συμφέροντα μιας τάξης εμπορικής και βιοτεχνι­κής, κάτι ανάλογο με την σημερινή αστική τάξη, ενάντια στα συμφέρο­ντα μιας τάξης γαιοκτημόνων-αριστοκρατών. Όλοι οι τύραννοι προστά­τεψαν τα γράμματα και τις τέχνες, και αυτοί προώθησαν την διονυσιακά λατρεία, που ήταν λατρεία λαϊκή, από την οποία μάλιστα προήλθε και το αρχαίο δράμα. Όταν η αστική αυτή τάξη ένιωσε τον εαυτό της αρκετά ισχυρό, έπαψε πια να καταφεύγει στη διαμεσολάβηση του τυράννου για την υποστήριξη των συμφερόντων της (από μια άποψη το καθεστώς του ήταν κάτι ανάλογο με τη σημερινή «δικτατορία του προ­λεταριάτου») και κυβερνούσε η ίδια «δημοκρατικά», μια και η αντιπολί­τευση των ολιγαρχικών αριστοκρατών ήταν αρκετά αδύνατη ώστε να της αμφισβητήσει σοβαρά την εξουσία. Ο Περικλής κυβέρνησε επί χρό­νια σαν δημοκρατικός μονάρχης.

Η τυραννίδα λοιπόν για την εποχή της αποτελεί πολιτικό νεωτερι­σμό. Γι’ αυτό όταν ακούμε τον Κρέοντα να λέει ότι «Μα η πόλη λοιποί δεν θεωρείται ότι ανήκει σε αυτόν που την κυβερνά;» (στ. 738) δεν πρέπει να μας πιάνει αγανάκτηση, γιατί αυτό που λέει ο Κρέοντας τι εννοεί, και αποτελεί περισσότερο μια ρητορική ερώτηση που ηχεί σαν υπενθύμιση. Η αρνητική σημασία της τυραννίδας είναι προϊόν μιας μεταγενέστερης εποχής.

Τελικά ο Κρέοντας είναι ή δεν είναι «κακός»;

Και εδώ έχουμε να κάνουμε πάλι την παρατήρηση ότι το φιλολογικό μας γούστο επισκοτίζεται συχνά από τη μαθητεία μας σε έργα λαϊκής κατανάλωσης, για να μην πούμε από τα ίδια τα παραμύθια με τα οποία γαλουχηθήκαμε στην πρώτη παιδική μας ηλικία, και στα οποία επικρατεί ο μανιχαϊσμός της διάκρισης των ηρώων σε καλούς και κακούς. Αφού (σελ. 84) η Αντιγόνη είναι η καλή, ο Κρέοντας δεν μπορεί παρά να είναι ο κακός. Όμως ένας κακός Κρέοντας δεν θα ήταν τραγικός (δεν θα νιώθαμε γι’ αυτόν κανένα «έλεο») γιατί, αν ήταν πραγματικά κακός, η συμφορά της οικογένειας του μπορεί και να τον άφηνε ασυγκίνητο και, πολύ περισσό­τερο βέβαια, δεν θα υποχωρούσε με την απειλή μιας τέτοιας συμφοράς. Παρά τον υπολογισμό που διέκριναν μερικοί στη στάση αυτή του Κρέο­ντα, είναι τελικά πολύ ανθρώπινη.

Όμως η συμπάθεια του Σοφοκλή είναι με την Αντιγόνη, αυτό δεν πρέπει να μας διαφεύγει, και τη συμπάθεια του αυτή προσπαθεί κάθε στιγμή να μας την μεταδώσει· και κάνουν λάθος κάποιοι ερμηνευτές παίρνοντας τη συγκατάβαση του χορού στα λεγόμενα του Κρέοντα σχε­τικά με την Αντιγόνη ότι εκφράζει τα πραγματικά του αισθήματα, πολύ περισσότερο του ίδιου του Σοφοκλή. Ο χορός δεν κρατάει καμιά ενδιά­μεση στάση, η συμπάθεια του είναι με την Αντιγόνη ευθύς εξαρχής, όμως μπροστά στον τύραννο δεν μπορεί παρά να κρατήσει μια συναινε­τική στάση και να εκφράζει με πολύ προσοχή τις επιφυλάξεις του.

Γιατί όμως ο Σοφοκλής συμπαθεί τόσο την ηρωίδα του, και θέλει να την συμπαθήσουμε και εμείς; Από συναισθηματισμό, για την τόση αγά­πη που δείχνει για τον αδελφό της; Ή μήπως για την μέχρι θανάτου αφοσίωσή της στους θεϊκούς νόμους; Τη δεύτερη αυτή άποψη υποστηρί­ζει ο Κ. Μάνος, χαρακτηρίζοντας τον Σοφοκλή θρησκόληπτο. Εμείς όμως θα παραπέμψουμε σε μια από τις ερμηνείες που αναφέραμε ήδη, και δίνουμε πάλι το λόγο στο Λούκατς. «Η ιστορική ανάπτυξη των κοινωνικών ανταγωνισμών στη ζωή δημιουργεί την τραγωδία σαν το λογοτεχνικό είδος της απεικονιζόμενης σύγκρουσης» (σελ. 102) και πιο κάτω. «Δεν είναι βέβαια τυχαίο που οι μεγάλες περίοδοι της τραγωδίας συμπίπτουν με τις μεγάλες κοσμοϊστορικές αλλαγές στην ανθρώπινη κοινωνία. Ήδη ο Χέγκελ, αν και με μια μυστικοποιημένη μορφή, είδε στη σύγκρουση της Αντιγόνης του Σοφοκλή την σύγκρουση εκείνων των κοινωνικών δυνάμεων που στην πραγματικότητα οδηγούσαν στην κατα­στροφή των πρωτόγονων κοινωνικών σχηματισμών και στην ανάπτυξη της ελληνικής πόλης. Στην ανάλυση που κάνει ο Μπαχόφεν, πάνω στην «Ορέστεια» του Αισχύλου, αν και σπρώχνει τις μυστικοποιημένες τά­σεις ακόμη πιο πέρα από τον Χέγκελ, περιγράφει αυτή την κοινωνική σύγκρουση πιο συγκεκριμένα, δηλαδή σαν την τραγική σύγκρουση ανά­μεσα στην μητριαρχία που αρχίζει να εξαφανίζεται και στην καινούρια πατριαρχική κοινωνική τάξη» (σελ. 111).

Στην πρωτόγονη κοινωνία με το κοινοκτημονικό καθεστώς των φύ­λων, κυριαρχούν οι δεσμοί του αίματος σαν πιο αποφασιστικοί. Η «αστική» ανάπτυξη που ακολουθεί, κάνει πιο επιτακτική την υποταγή στους νόμους της πόλης από την υποταγή στη φωνή του αίματος. Τα (σελ. 85) οικονομικά συμφέροντα τα εκπροσωπεί τώρα καλύτερα η κρατική εξουσία από ότι η κοινότητα των συγγενικών δεσμών. Την προτεραιότητα της πολιτείας την εκφράζουν πολύ παραστατικά τα λόγια του Κρέοντα που λέει ότι «αυτή είναι που μας σώζει, και όταν μ’ ασφάλεια ταξιδεύουμε πάνω σ’ αυτή κάνουμε τους φίλους μας» (στ. 189-190).

Όμως ο Σοφοκλής θρηνεί για τις συνέπειες που έχει αυτή η αλλά Στο παλιό κοινωνικό καθεστώς υπήρχαν σχέσεις συντροφικότητας, στο καινούριο καθεστώς σχέσεις υποταγής. Στο παλιό καθεστώς υπήρχε αγάπη ανάμεσα στους συγγενείς, στο καινούριο καθεστώς ένας θείος μπορεί να θεωρεί την ανιψιά του σαν δούλη. («Γιατί δεν ταιριάζει όποιος είναι δούλος των άλλων να κάνει τον υπερήφανο» στ. 478). Στο παλιό καθεστώς υπήρχε η αγάπη για τον συνάνθρωπο, στο καινούριο η αγάπη για το χρήμα. «Αλλά όσοι δωροδοκηθέντες κάνουν τέτοια πράγματα, αργά ή γρήγορα καταλήγουν να τιμωρηθούν», (στ. 301) λέει ο Κρέοντας, που το μυαλό του, εκφράζοντας το πνεύμα της εποχής του, δεν μπορεί να χωρέσει ότι μπορεί να κάνει κανείς κάτι διακινδυνεύοντας τη ζωή του χωρίς να έχει σαν στόχο το κέρδος.

Ο Σοφοκλής διαπιστώνει την αναπόφευκτη μετάβαση στην καινούρια τάξη πραγμάτων, και θρηνεί για την απώλεια του παρελθόντος, τότε που οι ηθικές αξίες ήσαν πιο πάνω από τις υλικές, τότε που η λατρεία των θεών δεν είχε ακόμη υποκατασταθεί από την λατρεία του χρήματος. Η μετάβαση αυτή είναι αναπόφευκτη, και αυτό εκφράζει από το ότι η Αντιγόνη σαν εκφραστής του παλιού δεν σώζεται, αλλά πεθαίνει για να καταυγάσουν στον ορίζοντα οι αρετές και αξίες τις οποίες εκπροσωπεί.

Αυτή η στάση απέναντι στην πραγματικότητα δεν είναι καινούς Ο Ουώλτερ Σκωτ στο ιστορικό του μυθιστόρημα θρηνεί την αποσύνθεση των Σκοτσέζων φύλων με τις πρωτόγονες αρετές τους κάτω από επαφή τους με την «πολιτισμένη» Αγγλία και με τις αυλικές ίντριγκες. Ο Τζέημς Φένιμορ Κούπερ («Ο τελευταίος των Μοϊκανών») θρηνεί για τον εκφυλισμό του «ευγενικού» ινδιάνου στην επαφή του με τους λευκών.

Ηρωική στο τραγικό της πέσιμο παρουσιάζει και ο Μασάκι Κουμπαγιάσι, για να αναφέρουμε και ένα παράδειγμα από τον κινηματογράφο, την πτώση των Σαμουράι στο ομώνυμο έργο του, και των αξιών: εκπροσωπούν, κατά τη μετάβαση από την κατακερματισμένη φεουδαρχία σε ένα καθεστώς συγκεντρωτικό (ανάλογο με αυτό που πέρασε Ευρώπη στον ύστερο Μεσαίωνα, κατά τον σχηματισμό των εθνικών κρατών), οπότε οι Γιαπωνέζοι αυτοί «ιππότες» έχασαν την κοινών βάση της ύπαρξης τους, με την αποδυνάμωση των τοπικών ηγεμονίσκων.

Όπως όλοι αυτοί, με παρόμοιο τρόπο και ο Σοφοκλής θρηνεί για την (σελ. 86) απώλεια του παλιού, νιώθει όμως ότι είναι αμετάκλητα καταδικασμέ­νο, και γι’ αυτό περιβάλλει την πτώση του με τόση αίγλη.

Ο επαρκής αναγνώστης, τον οποίο τόσο θαύμαζε ο Σεφέρης, μπορεί να ανακαλύψει σε ένα έργο πλευρές που ούτε κατά διάνοια δεν είχαν περάσει από το μυαλό του δημιουργού του, και παρολαυτά να είναι απόλυτα έγκυρες. Δυστυχώς όμως επαρκείς αναγνώστες στις μέρες μας είναι συνήθως οι κριτικοί και οι ειδικοί μελετητές της λογοτεχνίας, και ο Σοφοκλής δεν έγραψε γι’ αυτούς την Αντιγόνη, αλλά για τον μέσο Αθη­ναίο πολίτη.

Και θα επιμείνουμε στην άποψη του μέσου Αθηναίου πολίτη, ή γενι­κότερα του μέσου θεατή, γιατί υπάρχει η τάση να αγνοείται από τη νεότερη κριτική. Και δεν εννοούμε ότι η κριτική πρέπει να αποκαλύπτει στο έργο μόνο ότι μπορεί να αποκαλύψει ο μέσος θεατής και τίποτα παραπάνω — κάθε άλλο μάλιστα. Εννοούμε ότι πρέπει να αποκαλύψει τους δρόμους και να αναλύσει τις τεχνικές με τις οποίες ο δραματουργός κοιτάζει να προσεγγίσει το κοινό του. Μια τέτοια προσέγγιση όμως, που θα την χαρακτηρίζαμε φορμαλιστική, είναι ξένη στην ιδιοσυγκρασία των σημερινών ερμηνευτών, οι οποίοι συνεχώς παραπέμπουν στο περιε­χόμενο, και την μορφολογική ανάλυση την θεωρούν σαν απλό βοηθητικό συμπλήρωμα στην προσέγγιση του περιεχομένου. Αυτή η προσέγγιση, που θα την ονομάζαμε ιντελλεκτουαλιστική, διανοητική, είναι βέβαια ολότελα σύμφωνη με την εποχή μας, και κυριαρχεί στην ερμηνεία του αρχαίου δράματος —και όχι μόνο— με πρώτο διδάξαντα τον Χέγκελ, όμως δεν νομίζω ότι είναι σύμφωνη με το ίδιο το πνεύμα της τραγωδίας. Έννοιες όπως «δίκη» και «ύβρις», που αποτελούν κλειδιά στις σύγχρο­νες προσεγγίσεις, είναι ολοφάνερα ανεπαρκείς, και η χρήση τους πολλές φορές αντιμετωπίζει δυσκολίες. Ο Κίττο καταβάλλει μεγάλες προσπά­θειες για να μας πείσει για την ύβριν του Οιδίποδα. Χειρότερες είναι οι προσπάθειες αυτών που αγωνίζονται να μας πείσουν ότι οι τραγικοί από τη σκηνή προσπάθησαν να κάνουν κήρυγμα. Αν υπάρχει μια φιλο­σοφία στο αρχαίο δράμα, και αν μπορούν να αντληθούν ηθικά διδάγμα­τα, αυτό γίνεται μόνο παρεμπιπτόντως. Ο κύριος στόχος των τραγικών ήταν άλλος. Ήταν η «δι’ ελέου και φόβου περαίνουσα την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν», όπως μας λέει ο Αριστοτέλης.

Ο Αριστοτέλης στην ποιητική του μας λέει ότι έλεο δεν νιώθουμε για τον οποιονδήποτε, αλλά για τον όμοιο. Και ο έλεος αυτός είναι κάτι παρά πάνω από τον απλό οίκτο, υποδηλώνει την ταύτιση με τον πάσχο­ντα σε τέτοια βαθμό, που νιώθουμε σαν να πάσχουμε εμείς οι ίδιοι. Την ταύτιση αυτή την θεωρεί ο Μπρεχτ σαν το πιο χαρακτηριστικό αποτέ­λεσμα της τραγωδίας, και πάνω σ’ αυτή τη βάση διαφορίζει το δικό του, (σελ. 87) το επικό θέατρο όπως το ονομάζει, όπου θέλει ο θεατής να μην ταυτίζεται με τους ήρωες, αλλά να τους τοποθετεί απέναντι του κριτικά και να τους συζητά.

Όμως, για να επιτευχθεί αυτή η ταύτιση, ο ήρωας πρέπει να τύχει της αποδοχής του θεατή. Με την Αντιγόνη δεν υπάρχει αμφιβολία, ταυτίζεται. Είναι μια ξεχωριστή προσωπικότητα. Δεν εμφορείται μόνο από υψηλές αξίες και συναισθήματα (σεβασμό προς τους θεούς, για τον αδελφό της), διαθέτει και το απαιτούμενο πάθος, που τη σπρώχνει μοιραία στην επιδίωξη των αξιών της και στην έκφραση των αισθημάτων της, χωρίς να κάμπτεται από οποιοδήποτε εμπόδιο, ακόμη και το θάνατο. Και η Ισμήνη αγαπά τον αδελφό της, και η Ισμήνη σέβεται τους θεούς, όμως ο θεατής δεν ταυτίζεται μαζί της γιατί δε διαθέτει το ίδιο πάθος με την Αντιγόνη. Και το πάθος αυτό (εδώ μπορούμε να διακρίνουμε ένα υπολανθάνοντα ρομαντισμό) δεν πρέπει να συγχέεται με το μέγεθος της αδελφικής αγάπης, ή με τον βαθμό υιοθέτησης και αποδοχής κάποιων αξιών. Είναι μια ξεχωριστή ψυχική ποιότητα, που ανήκει στην ηρωίδα, και που θα μπορούσε να εκφράσει την ίδια δύναμη στην υλοποίηση οποιασδήποτε αξίας, στην επιδίωξη οποιουδήποτε σκοπού. Στην Αντιγόνη, όπως και στην Άλκηστη, δεν θαυμάζουμε τόσο το μέγεθος της αγάπης, (για τον αδελφό ή για το σύζυγο), αλλά την δύναμη αυτών των ηρωίδων να θυσιάζουν τη ζωή τους για αυτούς που αγαπάνε.

Αν το τραγικό πρόσωπο ήταν μόνο η Αντιγόνη, τότε μπορούμε πούμε ότι με την αποχώρησή της από τη σκηνή ολοκληρώνεται η τραγωδία, ήδη από τον 943 στίχο. Όμως μας μένουν ακόμη τετρακόσια στίχοι, σχεδόν το ένα τρίτο του έργου. Τι λόγο ύπαρξης έχουν αυτοί οι στίχοι; Μήπως για να ικανοποιηθεί ένα αίσθημα ικανοποίησης του θεατή με την απόδοση δικαιοσύνης, να επιτευχθεί η ηθική ικανοποίηση με το να δει τον «κακό» να γκρεμίζεται, σύμφωνα με την «ασθένεια των θεάτρων», όπως ονομάζει ο Αριστοτέλης την προσμονή των θεατών θέλουν στο τέλος του έργου τον κακό να τιμωρείται; Τότε ο Σοφοκλής θα ήταν ένα κακός τραγωδός. Την ουσία μάλλον πρέπει να την αν αναζητήσουμε αλλού.

Το έργο, έχουν πει πολλοί κριτικοί, έχει μια δίπτυχη δομή, κι αυτό για να δικαιολογήσουν την εξαφάνιση της ηρωίδας λίγο μετά τη μέση του έργου, κι ας μη λέει τίποτα αυτό, αφού σύμφωνα με τα λεγόμενα του ίδιου του Αριστοτέλη, η ενότητα του έργου στηρίζεται στην ενότητα της «πράξης», δηλαδή των συμβαινόντων, και όχι στο πρόσωπο του ήρωα. Και η ενότητα της πράξης απαιτεί δύο τραγικούς ήρωες, όπου στη μεταξύ τους αλληλεπίδραση τα πάντα βαίνουν «κατά το εικός και το αναγκαίον», που σημαίνει ότι ή τα γεγονότα εξελίσσονται έτσι κατ’ (σελ. 88) ανάγκη, ή ότι η τέτοια εξέλιξη τους είναι από τις πιο πιθανές. Και τίποτα δεν εμποδίζει τον δεύτερο αυτό ήρωα, τον Κρέοντα, να εξελιχθεί σε τραγικό πρόσωπο, ίσως πιο τραγικό από ότι η ίδια η Αντιγόνη.

Κατ’ αρχήν στο πρόσωπο του εφαρμόζεται πληρέστερα η «μεταβολή εις δυστυχίαν». που κατά τον Αριστοτέλη χαρακτηρίζει τον τραγικό ήρωα. Η Αντιγόνη είναι από την αρχή δυστυχισμένη, και η ίδια αναμένει τη μοίρα της όσο και ο θεατής. Η μεταβολή εις δυστυχίαν της Αντιγό­νης συντελείται πριν καν αρχίσει η τραγωδία, τότε που τα δυο αδέλφια της πέφτουν αλληλοσκοτωμένα. Όμως η μοίρα του Κρέοντα δεν έχει αποφασισθεί ακόμη, ο ίδιος κρατάει στα χέρια του τα νήματα της. Αν υποθέσουμε ότι η καταδίκη της Αντιγόνης συνιστά μια δεύτερη «μετα­βολή εις δυστυχίαν», αυτή δεν είναι καθόλου όπως του Κρέοντα. Η δυστυχία της Αντιγόνης είναι η επιβεβαίωση του ηθικού της αναστήμα­τος, η έκφραση του, και σαν τέτοια είναι αναμενόμενη από τον θεατή. Για τον Κρέοντα αντίθετα η προσδοκία είναι μήπως καταφέρει και αποτρέψει τη συμφορά. Όμως κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει, γιατί έτσι θα μειωνόταν το μέγεθος της σημασίας της πράξης της Αντιγόνης, καθώς και το ηθικό της ανάστημα. Γι αυτό και ο θάνατος της είναι αναγκαίος, και αναπότρεπτα θα επιφέρει την πτώση του Κρέοντα. Εξ άλλου, ο Αριστοτέλης τονίζει ιδιαίτερα ότι ο τραγικός ήρωας πρέπει να μεταβαίνει «ουκ εις ευτυχίαν εκ δυστυχίας, αλλά τουναντίον εξ ευτυχίας εις δυστυχίαν».

Όμως δεν είναι μόνο αυτά. Ο Σοφοκλής, με αληθινά μεγαλοφυή τρόπο, καταφέρνει να αξιοποιήσει τους περιορισμούς που αντιμετωπίζει, και να δημιουργήσει ένα δεύτερο τραγικό ήρωα. «Η Βιρτζίνια Γουλφ», μαρτυρεί ο Βίκτορ Έρεμπεργκ, είχε πει κάποτε ότι ο θεατής στο τέλος του έργου συμπαθεί τον Κρέοντα. Αυτό γίνεται όχι με ένα τρυκ από τη μεριά του ποιητή, αλλά από το γεγονός ότι ο Κρέων με όλες τις ψεύτικες απόψεις του και τις αποτρόπαιες μεθόδους του, γίνε­ται τελικά θύμα των αρχών του και των εγκληματικών ενεργειών του, και από το ότι τα κτυπήματα της μοίρας στο τέλος τον έχουν κάνει πιο ανθρώπινο».

Ο Κρέοντας είναι πράγματι τραγικός χαρακτήρας, ίσως μάλιστα πιο τραγικός από ότι η Αντιγόνη. Και αυτό γιατί η πτώση της Αντιγό­νης την αναδεικνύει σαν ηρωίδα. Τη μοίρα της την έχει επιλέξει η ίδια, ακολουθεί η ίδια μια πορεία που ξέρει ότι το πέρας της θα είναι ο θάνατος, και την πορεία αυτή την επιλέγει συνειδητά.

Για τον Κρέοντα όμως δεν συμβαίνει το ίδιο. Ο Κρέων όταν καταδι­κάζει την Αντιγόνη, δεν σκέφτεται καθόλου τις συνέπειες που μπορεί να έχει πάνω του η καταδίκη αυτή. Ενεργεί αλαζονικά, όμως βαθιά πεπει­σμένος ότι έτσι πρέπει. Η Αντιγόνη θρηνεί γιατί δεν έχει σε ποιους να (σελ. 89) στραφεί, ούτε σε θεούς ούτε σε φίλους. Όμως σε λίγο καταφτάνει ο Τειρεσίας, και ο Αίμων πεθαίνει κρατώντας αγκαλιασμένο το νεκρό της σώμα. Αυτός που μένει πραγματικά μόνος είναι ο Κρέων. Όλοι σταδιακά στρέφονται εναντίον του, με τελευταία τη γυναίκα του Ευρυδίκη, που αυτοκτονεί αφού τον καταραστεί για τον θάνατο του γιου τους. Και το χειρότερο, η «μεταβολή εις δυστυχίαν» δεν συνιστά στη δικιά του περίπτωση καμιά δικαίωση, όπως στην περίπτωση της Αντιγόνης.

Όμως φτάνουν όλα αυτά για να γίνει τραγικός ήρωας ο Κρέων; Και η Κλυταιμνήστρα πεθαίνει κάτω από τα φονικά κτυπήματα του γιου της, όπως και ο Αίγισθος, όμως τα πρόσωπα αυτά δεν είναι τραγικά. Η Ηλέκτρα αλαλάζει που επί τέλους αποδόθηκε δικαιοσύνη, και ο θεατής φαίνεται να συμμερίζεται τα αισθήματα της. Γιατί τα δυο αυτά άτομα δεν είναι ήρωες τραγικοί;

Για να γίνουν τραγικοί ήρωες θα πρέπει ο θεατής να νιώσει τον έλεο, αυτό το αίσθημα συμπόνιας για τη μοίρα του ήρωα. Αυτό το αίσθημα δεν μπορούν να το προκαλέσουν η Κλυταιμνήστρα και ο Αίγισθος, καταφέρνει όμως να το προκαλέσει ο Κρέων. Πώς όμως;

Η μεταμέλεια είναι το πρώτο στοιχείο που οδηγεί στην μεταστροφή των αισθημάτων μας. Το κακό δεν έχει ακόμη συντελεστεί, η Αντιγόνη δεν έχει ακόμη αυτοκτονήσει, όλα μπορούν να σωθούν. Το ότι ο Κρέων βρίσκεται ανίσχυρος να σταματήσει τον τροχό που γύρισε ο ίδιος προκαλεί τη συμπόνια μας. Κατά μια έννοια μάλιστα, δεν είναι αυτός που έχει σκοτώσει την Αντιγόνη, αλλά η τύχη, αφού είναι τελείως  συμπτωματικό το ότι ο Κρέοντας πήγε να θάψει πρώτα τον Πολυνείκη και μετά να ελευθερώσει την Αντιγόνη. Και αυτή η σύμπτωση βλέπουμε πόσο καλά λειτουργεί, και πόσο πολύ μας κάνει να συμπονέσουμε τον Κρέοντα που «δεν πρόλαβε».

Η συμπόνια μας για τον Κρέοντα δεν βγαίνει απλά μέσα από την πλοκή, δεν πρόκειται για ένα αποτέλεσμα που ο Σοφοκλής δεν μπόρεσε να χειρισθεί και να το αποτρέψει. Στο αποτέλεσμα αυτό αποβλέπει  συνειδητά. Και αυτό το βλέπουμε στο τέλος του έργου, όταν τον βάζει να θρηνεί και να παρακαλεί τον θάνατο να έλθει να τον λυτρώσει.

Ο θρήνος αυτός δεν είναι συμπτωματικός. Ο Σοφοκλής θέλει να μας κάνει να νιώσουμε όσο γίνεται μεγαλύτερο έλεο για τον τραγικό του ήρωα. Και αυτό φαίνεται πιο χαρακτηριστικά στον Οιδίποδα Τύραννο, όπου το έργο τελειώνει αρκετούς στίχους μετά την κορύφωση της αποκάλυψης και την αυτοκτονία της Ιοκάστης, σημείο στο οποίο θα είχε τελειώσει κάθε σύγχρονος δραματουργός. Μας δείχνει τον Οιδίποδα για πολύ ακόμη πάνω στη σκηνή, με όλες τις συνέπειες της μοίρας του, ιδιαίτερα στη σκηνή εκείνη όπου θρηνεί κρατώντας στην αγκαλιά του (σελ. 90) τις δυο κόρες του, για να τις απομακρύνουν στο τέλος σχεδόν βίαια από κοντά του.

Ο Κρέων, όπως και ο Οιδίπους, δεν πεθαίνει. Φεύγει από την πόλη του, υποφέροντας όλη την υπόλοιπη ζωή του για το κακό που έκανε. Ο πόνος του αυτός τον εξαγνίζει στα μάτια μας, συνιστώντας μια τιμωρία πιο φοβερή και από το θάνατο. Ο Σοφοκλής είναι πολύ προσεκτικός ώστε να τον βάλει και αυτόν να αυτοκτονήσει.

Ένα ακόμη στοιχείο που τον κάνει τραγικό ήρωα είναι το γεγονός ότι δεν πέφτει «εις την δυστυχίαν μήτε δια κακίαν και μοχθηρίαν, αλλά δι’ αμαρτίαν τινά».

Το είπαμε και πριν ότι ο Κρέοντας δεν ενεργεί από κακία ή μοχθη­ρία. Αν είναι αλαζονικός, αυτό οφείλεται στο αξίωμα του. Πιστεύει ότι ο πολίτης πρέπει να υπακούει στον άρχοντα και ο άρχοντας, αν θέλει να αποφύγει κεντρόφυγες τάσεις, πρέπει να τιμωρεί παραδειγματικά όσους καταφέρονται εναντίον της πατρίδας. Ακόμη δεν πρέπει να ξεχνά­με ότι πρέπει να φανεί αδυσώπητος, αν θέλει να εδραιώσει μια εξουσία που κατέλαβε μόλις χθες.

«Άπαξ δε τραχύς όστις αν νέον κρατεί» (στ. 35) (και είναι σκληρόψυχος ο κάθε νέος αφέντης), λέει ο Αισχύλος στον Προμηθέα Δεσμώτη. Όσο για το ότι αψηφά τους νόμους των θεών, μπορούμε να πούμε μαζί με τον Αγαμέμνονα στον Αίαντα «τον τύραννον ευσεβείν ου ράδιον» (στ. 1350) (το να είναι ένα τύραννος ευσεβής δεν είναι εύκολο).

Κάτι που θα πρέπει να παρατηρήσουμε εδώ, είναι ότι για την Αντι­γόνη δεν ισχύει τόσο ο Αριστοτελικός ορισμός για τον τραγικό ήρωα, αφού η μεταβολή «εξ ευτυχίας εις δυστυχίαν μη δια μοχθηρίαν, αλλά δι’ αμαρτίαν μεγάλην» ισχύει περισσότερο για τον Κρέοντα παρά γι’ αυ­τήν. Μήπως είναι λοιπόν ο Κρέων πιο τραγικό πρόσωπο; Ή χειρότερα, μήπως η Αντιγόνη δεν είναι καν τραγικό πρόσωπο, αφού δεν βλέπουμε να έχει διαπράξει καμιά αμαρτία, με εξαίρεση ίσως αυτή που είχε κατά νου ο Χέγκελ; Ο μέσος θεατής, που εξακολουθούμε να επιμένουμε στην άποψη του, θα δυσκολευόταν να ανακαλύψει μια οποιαδήποτε αμαρτία.

Κύριος στόχος της τραγωδίας, δεν θα κουραστούμε να το επαναλαμ­βάνουμε μαζί με τον Αριστοτέλη, είναι η πρόκληση του ελέου και του φόβου. Τον έλεο αυτό και το φόβο θα μας τον προκαλέσουν οι ήρωες με τις πράξεις τους. Όμως δεν υπάρχει μια μόνο συνταγή για το πως μπορεί να προκληθεί αυτός ο έλεος η οποία να ισχύει παντού και πάντα· ίσως μάλιστα να μην έχει καμιά σημασία μια τέτοια συνταγή. Κάθε ευφυής δραματουργός θα μπορούσε να επινοήσει τους δικούς του τρό­πους για να προκαλέσει τον έλεο. Όμως επειδή συζητάμε για την αρ­χαία τραγωδία, που ανήκει πια στο παρελθόν, από την οποία μάλιστα (σελ. 91) μας σώθηκε περιορισμένος μόνο αριθμός έργων, θα μπορούσαμε να ψάξουμε για τέτοιες συνταγές. Ο Αριστοτέλης νομίζω μας παρέχει δύο. Εκτός από τον τραγικό ήρωα που δυστυχεί «δι’ αμαρτίαν μεγάλην», μας μίλησε και για τον έλεο που προκαλείται «περί τον αναξίως δυστυχούντα», γι αυτόν που πάσχει χωρίς να το αξίζει.

Εδώ υπάρχει μια αντίφαση. Νομίζουμε όμως ότι η αντίφαση αυτή είναι φραστική. Τραγικός ήρωας είναι αυτός που πέφτει σε δυστυχία «δι’ αμαρτίαν μεγάλην» ενώ έλεο νιώθουμε για τον αναξίως δυστυχού­ντα. Το «δι’  αμαρτίαν» και το «αναξίως» φαίνονται βέβαια κάπως αντιφατικά, όμως η αντίφαση λύνεται αν θεωρήσουμε ότι και οι δύο είναι τραγικοί ήρωες, και ο δυστυχών αναξίως και ο δυστυχών δι’ αμαρτίαν μεγάλην, και ότι και οι δυο προκαλούν τον έλεο. «Δυστυχών αναξίως είναι η Αντιγόνη, δυστυχών δι’ αμαρτίαν μεγάλη είναι ο Κρέων. Κα μας προκαλούν και οι δυο έλεο, η Αντιγόνη γιατί πεθαίνει δικαιωμένη, ο δε Κρέων γιατί βγαίνει εξαγνισμένος με τον πόνο που νιώθει για συμφορά που προκάλεσε. Αν δεν πονούσε, δεν θα νιώθαμε έλεο, αλλά θα λέγαμε ότι έπαθε ό, τι του άξιζε. Γι’ αυτό και ο πόνος του (όπως και ο πόνος του Οιδίποδα), παρουσιάζεται τόσο ανάγλυφα, και μάλιστα χωρίς  τέλος. Οι τέτοιοι ήρωες τελειώνει το έργο και υποφέρουν, δεν αυτοκτονούν.  Κι αυτό γιατί πρέπει να υποφέρουν πολύ, και για πολύ χρόνο, αν είναι να κερδίσουν τον οίκτο μας. Μόνο έτσι συντελείται η κάθαρσις των παθημάτων τους, που αλλιώς θα φαίνονταν σαν μια δίκαιη τιμωρία. Όσο για την κάθαρση των παθημάτων της Αντιγόνης (και όλων των αναξίως δυστυχούντων), αυτή συντελείται με τη δικαίωση της, ολοκληρώνεται με την πτώση του Κρέοντα. Ο τραγικός ήρωας τυχαίνει είτε του θαυμασμού, είτε της συγνώμης μας.

Τώρα, ποιος από τους δυο είναι πιο τραγικός ήρωας, η Αντιγόνη ή ο Κρέων; Αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να το αποφασίσει η κριτική. τραγικός είναι αυτός που προκαλεί περισσότερο έλεο. Για μένα τραγικός είναι ο Κρέων κι αυτό γιατί ένα μέρος από τον έλεο που νιώθω για την Αντιγόνη έχει μετατραπεί σε θαυμασμό. Το ζήτημα πάντως είναι καθαρά υποκειμενικό, και από ερμηνευτική άποψη χωρίς νόημα. Εξ άλλου σημασία έχει το κατά πόσο το έργο σαν σύνολο, με τις πράξεις των ηρώων, μας προκαλεί τον έλεο και τον φόβο, και όχι σε ποιο βαθμό ο καθένας ήρωας χωριστά.

Κάτι που μπορούμε να παρατηρήσουμε ακόμη σχετικά με τον Κρέοντα, αλλά και με άλλους τραγικούς ήρωες, είναι ότι με την πτώση τους αίρονται σε ένα νέο επίπεδο συνειδητότητας. Η πτώση του Κρέοντα τον οδηγεί να δει πράγματα που μέχρι τότε δεν είχε αντιληφθεί. Βέβαια αυτό δεν είναι ένα από τα αποτελέσματα στα οποία αποβλέπει ιδιαίτερα το αρχαίο δράμα, σε αντίθεση με το σύγχρονο, που αποβλέπει σ’ (σελ. 92) αυτό συνειδητά (π.χ. το «κουκλόσπιτο» του Ίψεν). Ο Σοφοκλής στο τέλος του έργου μας παρουσιάζει απλώς το θρήνο του Κρέοντα για να μας δείξει το μέγεθος της συντριβής του. Η αυτοσυνείδηση και η διαυ­γής της έκφραση δεν μπορεί να χωρέσει παρά στο μεσοδιάστημα μεταξύ της μεταστροφής και της καταστροφής. Όταν ο Κρέων ακούει τις τρο­μερές προφητείες και αποφασίζει να ταπεινώσει την υπερηφάνεια του είναι που λέει «φοβούμαι μήπως είναι καλύτερα να περνά κανείς τη ζωή του τηρώντας τους καθιερωμένους νόμους» (στ. 1113-4) (σελ. 93)

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Lukacs Georg, The historical novel, New York 1972, Penguin.

Γεράσιμου Μαρκαντωνάκου, Αντιγόνη, Gutenberg

H. D. F. Kitto, Αρχαία Ελληνική Τραγωδία, Παπαδήμας.

Hegel,  Aισθητική, Αναγνωστίδης.

Φ. Ένγκελς,  Η καταγωγή της οικογένειας, Αναγνωστίδης.

C. M. Bowra, Sophoclean Tragedy, Oxford 1944,

Κ. Μάνος, Αντιγόνη, Ζαχαρόπουλος

Victor Ehrenberg, Sophocles und Pericles, Munlhen, MCMLVI.

Käte Hamburger, Von Sophocles zu Sartre N. Kohlhammer Vereag Stuttgart

Max Pohlenz, Die Griechishe Tregodie, Goettingen, Vandenhoeck and Ruprecht,

1954.

E.Z.H. Letters, The life and work of Sophocles, Sheed and Ward.

H.D.F. Kitto, Form and meaning in drama, Methuen

Αριστοτέλους, Περί Ποιητικής, Αθήνα Βιβλιοπωλείο της Εστίας.

Αριστοτέλους, Περί Ρητορικής, Αθήνα, Πάπυρος

Gerhard Nebel, weltangst und Goetteszorn, Stuttgart, Ernst Klett Verlag 1951.

Siegfried Melchiger, Die welt als Tragedie, 1 verlag C. H. Beik Munchen 1979.

Kurt von Fritz Antike und Moderne Tragedie, Walter de Gruyter und Co, Berlin 1962.

Φ. Νίτσε, Η γέννηση της τραγωδίας, Αθήνα, Μαρής.

Νεοελληνική Παιδεία, Χειμώνας 1988,    τ. 15, σελ. 76-93.

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2348

(Χωρίς τίτλο)

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2347

Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση