Οκτ 02 2012
Λυσία “Υπέρ Μαντιθέου”
Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2362
Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2360
Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2358
Σεπ 30 2012
Γραμματική Λατινικών
ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
| ΡΗΜΑΤΑ | |
| ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΥΠΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΡΧΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ | σελ. 1 |
| ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΤΩΝ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΣΥΖΥΓΙΩΝ | σελ. 2 |
| Α΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : amo, amav-i, ama-tum, ama-re | σελ. 4 |
| Β΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : dele-o, delev-i, dele-tum, del-ere | σελ. 5 |
| Γ΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : leg-o, leg-i, lec-tum, leg-ere | σελ. 6 |
| Δ΄ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ:audi-o, audiv-i, audi-tum, audi-re | σελ. 7 |
| A΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : amor, amatus sum, amari | σελ. 8 |
| Β΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : dele-or, deletus sum, dele-ri | σελ. 9 |
| Γ΄ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : leg-or, lectus sum, leg-i | σελ. 10 |
| Δ΄ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : audior, auditus sum, audiri | σελ. 11 |
| ΑΠΟΘΕΤΙΚΑ ΡΗΜΑΤΑ | σελ. 12 |
| Το αποθετικό ρήμα orior, ortus sum, ortum, oriri 4=ανατέλλω, γεννιέμαι | σελ. 14 |
| ΗΜΙΑΠΟΘΕΤΙΚΑ ΡΗΜΑΤΑ | σελ. 15 |
| Τα 15 ρήματα 3ης συζυγίας σε -io | σελ. 17 |
| Το ανώμαλο ρήμα sum, fui, esse=είμαι | σελ. 20 |
| Το ανώμαλο ρήμα possum, potui, posse=μπορώ | σελ. 21 |
| Το ανώμαλο ρήμα eo, ivi (ii), itum, ire =βαίνω, πηγαίνω | σελ. 22 |
| Το ανώμαλο ρήμα adeor, aditus sum, adiri =προσεγγίζομαι, πλησιάζομαι | σελ. 23 |
| Το ανώμαλο ρήμα fer-o, tul-i, lat-um, fer-re =φέρω | σελ. 24 |
| Το ανώμαλο ρήμα fio, factus sum, fieri=γίνομαι | σελ. 26 |
| Τα ανώμαλα ρήματα volo, volui, velle=θέλω , nolo, nolui, nelle=δεν θέλω | σελ. 27 |
| Το ανώμαλο ρήμα malo, malui, malle=προτιμώ | σελ. 28 |
| Το ελλειπτικό ρήμα coepi, coepisse=αρχίζω | σελ. 29 |
| Το ελλειπτικό ρήμα memini, meminisse=θυμάμαι | σελ. 30 |
| Τα ελλειπτικά ρήματα inquam, aio, ave, quaeso | σελ. 31 |
| ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΥΠΩΝ | σελ. 32 |
| ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ | |
| ΠΡΩΤΗ ΚΛΙΣΗ | σελ. 33 |
| ΔΕΥΤΕΡΗ ΚΛΙΣΗ | σελ. 34 |
| ΤΡΙΤΗ ΚΛΙΣΗ | σελ. 35 |
| ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗΣ ΚΛΙΣΗΣ | σελ. 37 |
| ΑΝΩΜΑΛΑ Γ΄ΚΛΙΣΗΣ | σελ. 37 |
| ΤΕΤΑΡΤΗ ΚΛΙΣΗ | σελ. 38 |
| ΠΕΜΠΤΗ ΚΛΙΣΗ | σελ. 38 |
| ΟΝΟΜΑΤΑ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ | σελ. 39 |
| ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΜΕ ΙΔΙΟΜΟΡΦΙΕΣ | σελ. 40 |
| ΕΠΙΘΕΤΑ | |
| ΕΠΙΘΕΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΚΛΙΣΗΣ | σελ. 41 |
| ΕΠΙΘΕΤΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΛΙΣΗΣ | σελ. 42 |
| ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΩΝ | σελ. 43 |
| ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΒΑΘΜΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΩΝ | σελ. 45 |
| ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ | σελ. 46 |
| ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ | |
| ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ | σελ. 48 |
| ΚΤΗΤΙΚΗ ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ | σελ. 48 |
| ΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ | σελ. 49 |
| ΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ | σελ. 50 |
| ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ | σελ. 51 |
| ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ | σελ. 52 |
| ΑΟΡΙΣΤΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ | σελ. 53 |
| ΑΝΤΩΝΥΜΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ | σελ. 56 |
| ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΡΧΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ | σελ. 57 |
| ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΥΠΩΝ
ΑΠΟ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΡΧΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ amo, amavi, amatum, amare |
| ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ | ||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ||
| ΕΝΕΣΤ. | am-o (<ama-o) (=Ε) | am-em (=Ε) | ama (=Ε) | |
| ΠΑΡΑΤ. | ama-bam (=Ε) | amare-m (=Α) | ||
| ΜΕΛ. | ama-bo (=Ε) | amaturus sim (=Σ) | ama-to (=Ε) | |
| ΠΡΚ. | amav-i (=Π) | amav-erim (=Π) | ||
| ΥΠΕΡΣ. | amav-eram (=Π) | amav-issem (=Π) | ||
| Σ.ΜΕΛ. | amav-ero (=Π) | |||
| ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | ΜΕΤΟΧΗ | ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ | ΣΟΥΠΙΝΟ | |
| ΕΝΕΣΤ. | ama-re (=Α) | ama-ns (=Ε) | ΓΕΝ : ama-ndi (=Ε) | ΑΙΤ: amat-um (=Σ) |
| ΜΕΛ. | amaturum esse (=Σ) | amat-urus (=Σ) | ||
| ΠΡΚ. | amav-isse (=Π) | |||
| ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ | |||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | |
| ΕΝΕΣΤ. | am-or (<ama-or) (=Ε) | am-er (=Ε) | ama-re (=Ε) |
| ΠΑΡΑΤ. | ama-bar (=Ε) | amare-r (=Α) | |
| ΜΕΛ. | ama-bor (=Ε) | ama-tor (=Ε) | |
| ΠΡΚ. | amatus sum (=Σ) | amatus sim (=Σ) | |
| ΥΠΕΡΣ. | amatus eram (=Σ) | amatus essem (=Σ) | |
| Σ.ΜΕΛ. | amatus ero (=Σ) | ||
| ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | ΜΕΤΟΧΗ | ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ | |
| ΕΝΕΣΤ. | ama-ri (=Ε) | ΠΡΚ : amatus (=Σ) | ama-ndus (=Ε) |
| ΠΑΡΑΤ. | |||
| ΜΕΛ. | amatum iri (=Σ) | ||
| ΠΡΚ. | amatum esse (=Σ) | ||
| Σ.ΜΕΛ. | amatum fore (=Σ) | ||
Ο παραπάνω πίνακας απεικονίζει το σχηματισμό των διαφόρων ρηματικών τύπων από τα θέματα των αρχικών χρόνων. Ισχύει για κάθε ρήμα (εκτός βεβαίως των ιδιόμορφων τύπων).
από το θέμα του ενεστώτα σχηματίζονται :
- οριστική ενεστώτα, παρατατικού, μέλλοντα και των δύο φωνών
- υποτακτική ενεστώτα και των δύο φωνών
- προστακτική ενεστώτα και μέλλοντα και των δύο φωνών
- μετοχή ενεστώτα
- γερούνδιο και γερουνδιακό
από το θέμα του παρακειμένου σχηματίζονται :
- οριστική παρακειμένου, υπερσυντελίκου και συντ. μέλλοντα της ενεργητικής φωνής
- υποτακτική παρακειμένου, υπερσυντελίκου της ενεργητικής φωνής
- απαρέμφατο παρακειμένου της ενεργητικής φωνής
από το θέμα του σουπίνου σχηματίζονται :
- μετοχή μέλλοντα και παρακειμένου
- όλοι οι περιφραστικοί τύποι με χρήση των μετοχών μέλλονται-παρακειμένου και σουπίνου
από το απαρέμφατο του ενεστώτα σχηματίζονται (δεν αποτελεί ιδιαίτερο θέμα, αλλά παράγεται από το θέμα του ενεστώτα) :
- υποτακτική παρατατικού και των δύο φωνών
ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΤΩΝ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΣΥΖΥΓΙΩΝ
ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ
| ΕΝΕΣΤΩΣ | |||||||||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | |||||||||
| Α | Β | Γ | Δ | Α | Β | Γ | Δ | Α | Β | Γ | Δ |
| -o | e-o | -o | i-o | -em | e-am | -am | i-am | ||||
| a-s | e-s | i-s | i-s | -es | e-as | -as | i-as | -a | -e | -e | -i |
| a-t | e-t | i-t | i-t | -et | e-at | -at | i-at | ||||
| a-mus | e-mus | i-mus | i-mus | -emus | e-amus | -amus | i-amus | ||||
| a-tis | e-tis | i-tis | i-tis | -etis | e-atis | -atis | i-atis | -a-te | -e-te | -i-te | i-te |
| a-nt | e-nt | u-nt | i-u-nt | -ent | e-ant | -ant | i-ant | ||||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | |||||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ||||||
| Α | Β | Γ | Δ | Α | Β | Γ | Δ |
| a-bam | e-bam | e-bam | i-e-bam | ar-em | er-em | er-em | ir-em |
| a-bas | e-bas | e-bas | i- e-bas | ar-es | er-es | er-es | ir-es |
| a-bat | e-bat | e-bat | i- e-bat | ar-et | er-et | er-et | ir-et |
| a-bamus | e-bamus | e-bamus | i- e-bamus | ar-emus | er-emus | er-emus | ir-emus |
| a-batis | e-batis | e-batis | i- e-batis | ar-etis | er-etis | er-etis | ir-etis |
| a-bant | e-bant | e-bant | i- e-bant | ar-ent | er-ent | er-ent | ir-ent |
| ΜΕΛΛΩΝ | ||||||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ||||||
| Α | Β | Γ | Δ | Α, Β, Γ, Δ | Α | Β | Γ | Δ |
| a-bo | e-bo | -am | i-am | μτχ. μελ.+sim | ||||
| a-bis | e-bis | -es | i-es | μτχ. μελ.+sis | -a-to | -e-to | -i-to | -i-to |
| a-bit | e-bit | -et | i-et | μτχ. μελ.+sit | -a-to | -e-to | -i-to | -i-to |
| a-bimus | e-bimus | -emus | i-emus | μτχ. μελ.+simus | ||||
| a-bitis | e-bitis | -etis | i-etis | μτχ. μελ.+sitis | -a-tote | -e-tote | -i-tote | -i-tote |
| a-bunt | e-bunt | -ent | i-ent | μτχ. μελ.+sint | -a-nto | -e-nto | -u-nto | -i-u-nto |
| ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ | ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ | Σ. ΜΕΛΛΩΝ | ||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
| Α, Β, Γ, Δ | Α, Β, Γ, Δ | Α, Β, Γ, Δ | Α, Β, Γ, Δ | Α, Β, Γ, Δ |
| -i | -erim | -eram | -issem | -ero |
| -isti | -eris | -eras | -isses | -eris |
| -it | -erit | -erat | -isset | -erit |
| -imus | -erimus | -eramus | -issemus | -erimus |
| -istis | -eritis | -eratis | -issetis | -eritis |
| -erunt ή -ere | -erint | -erant | -issent | -erint |
| ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | ΜΕΤΟΧΗ | ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ | ||||||||||
| Α | Β | Γ | Δ | Α | Β | Γ | Δ | Α | Β | Γ | Δ | |
| ΕΝ : | -are | -ere | -ere | -ire | -ans | -ens | -ens | i-ens | a-ndi | e-ndi | e-ndi | i-e-ndi |
| ΜΕΛ : | αιτιατική μτχ. μελ.+esse | -turus | ||||||||||
| ΠΡΚ : | -isse | – | ||||||||||
ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΤΩΝ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΣΥΖΥΓΙΩΝ
ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ
| ΕΝΕΣΤΩΣ | |||||||||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | |||||||||
| Α | Β | Γ | Δ | Α | Β | Γ | Δ | Α | Β | Γ | Δ |
| -or | e-or | -or | i-or | -er | e-ar | -ar | i-ar | ||||
| a-ris | e-ris | e-ris | i-ris | -eris | e-aris | -aris | i-aris | -are | -ere | -ere | -ire |
| a-tur | e-tur | i-tur | i-tur | -etur | e-atur | -atur | i-atur | ||||
| a-mur | e-mur | i-mur | i-mur | -emur | e-amur | -amur | i-amur | ||||
| a-mini | e-mini | i-mini | i-mini | -emini | e-amini | -amini | i-amini | -a-mini | -e-mini | -i-mini | i-mini |
| a-ntur | e-ntur | u-ntur | u-ntur | -entur | e-antur | -antur | i-antur | ||||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | |||||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ||||||
| Α | Β | Γ | Δ | Α | Β | Γ | Δ |
| a-bar | e-bar | e-bar | i-e-bar | ar-er | er-er | er-er | ir-er |
| a-baris | e-baris | e-baris | i- e-baris | ar-eris | er-eris | er-eris | ir-eris |
| a-batur | e-batur | e-batur | i- e-batur | ar-etur | er-etur | er-etur | ir-etur |
| a-bamur | e-bamur | e-bamur | i- e-bamur | ar-emur | er-emur | er-emur | ir-emur |
| a-bamini | e-bamini | e-bamini | i- e-bamini | ar-emini | er-emini | er-emini | ir-emini |
| a-bantur | e-bantur | e-bantur | i- e-bantur | ar-entur | er-entur | er-entur | ir-entur |
| ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ | ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ | Σ. ΜΕΛΛΩΝ | ||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
| Α, Β, Γ, Δ | Α, Β, Γ, Δ | Α, Β, Γ, Δ | Α, Β, Γ, Δ | Α, Β, Γ, Δ |
| μτχ.πρκ. + sum | μτχ.πρκ. + sim | μτχ.πρκ. + eram | μτχ.πρκ. + essem | μτχ.πρκ. + ero |
| μτχ.πρκ. + es | μτχ.πρκ. + sis | μτχ.πρκ. + eras | μτχ.πρκ. + esses | μτχ.πρκ. + eris |
| μτχ.πρκ. + est | μτχ.πρκ. + sit | μτχ.πρκ. + erat | μτχ.πρκ. + esset | μτχ.πρκ. + erit |
| μτχ.πρκ. + sumus | μτχ.πρκ. + sius | μτχ.πρκ. + eramus | μτχ.πρκ. + essemus | μτχ.πρκ. + erimus |
| μτχ.πρκ. + estis | μτχ.πρκ. + sitis | μτχ.πρκ. + eratis | μτχ.πρκ. + essetis | μτχ.πρκ. + eritis |
| μτχ.πρκ. + sunt | μτχ.πρκ. + sint | μτχ.πρκ. + erant | μτχ.πρκ. + essent | μτχ.πρκ. + erunt |
| ΜΕΛΛΩΝ | ||||||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ||||||
| Α | Β | Γ | Δ | Α, Β, Γ, Δ | Α | Β | Γ | Δ |
| a-bor | e-bor | -ar | i-ar | – | ||||
| a-beris | e-beris | -eris | i-eris | – | -a-tor | -e-tor | -i-tor | -i-tor |
| a-bitur | e-bitur | -etur | i-etur | – | -a-tor | -e-tor | -i-tor | -i-tor |
| a-bimur | e-bimur | -emur | i-emur | – | ||||
| a-bimini | e-bimini | -emini | i-emini | – | (-a-mini) | (-e-mini) | (-i-mini) | (-i-mini) |
| a-buntur | e-buntur | -entur | i-entur | – | -a-ntor | -e-ntor | -u-ntor | -i-u-ntor |
| ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | ΜΕΤΟΧΗ | ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ | ||||||||||
| Α | Β | Γ | Δ | Α | Β | Γ | Δ | Α | Β | Γ | Δ | |
| ΕΝΕΣΤ : | -ari | -eri | -i | -iri | a-ndus | e-ndus | e-ndus | i-e-ndus | ||||
| ΜΕΛ : | ΣΟΥΠΙΝΟ +iri | – | ||||||||||
| ΠΡΚ : | αιτιατική μτχ.πρκ. +esse | – | ||||||||||
| Σ.ΜΕΛ : | αιτιατική μτχ.πρκ.+fore | -tus | ||||||||||
| Α΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : amo, amav-i, amat-um, ama-re | ||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | am-o (<ama-o) | am-em | – | ΕΝΕΣΤ : ama-re |
| ama-s | am-es | ama | ΜΕΛΛ : amaturum, -am, um esse | |
| ama-t | am-et | – | amaturos, -as, -a esse | |
| ama-mus | am-emus | – | ΠΑΡΑΚ : amav-isse | |
| ama-tis | am-etis | ama-te | ||
| ama-nt | am-ent | – | ||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | ama-bam | amare-m | ΜΕΤΟΧΗ | |
| ama-bas | amare-s | ΕΝΕΣΤ : amans | ||
| ama-bat | amare-t | ΜΕΛΛ : amat-urus, -a, -um | ||
| ama-bamus | amare-mus | |||
| ama-batis | amare-tis | |||
| ama-bant | amare-nt | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | ama-bo | amaturus,-a,-um sim | – | ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ |
| ama-bis | amaturus,-a,-um sis | ama-to | ΓΕΝ : ama-ndi | |
| ama-bit | amaturus,-a,-um sit | ama-to | ΔΟΤ: ama-ndo | |
| ama-bimus | amaturi,-ae,-a simus | – | ΑΙΤ : ama-ndum | |
| ama-bitis | amaturi,-ae,-a sitis | ama-tote | ΑΦ : ama-ndo | |
| ama-bunt | amaturi,-ae,-a sint | ama-nto | ||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ | amav-i | amav-erim | ΣΟΥΠΙΝΟ | |
| amav-isti | amav-eris | ΑΙΤ: amat-um | ||
| amav-it | amav-erit | ΑΦ : amat-u | ||
| amav-imus | amav-erimus | |||
| amav-istis | amav-eritis | |||
| amav-erunt ή -ere | amav-erint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ | amav-eram | amav-issem | ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η α΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα –a– | |
| amav-eras | amav-isses | |||
| amav-erat | amav-isset | |||
| amav-eramus | amav-issemus | |||
| amav-eratis | amav-issetis | |||
| amav-erant | amav-issent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ | amav-ero | |||
| amav-eris | ||||
| amav-erit | ||||
| amav-erimus | ||||
| amav-eritis | ||||
| amav-erint | ||||
Β΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : dele–o, delev–i, delet–um, del–ere |
||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | dele-o | dele-am | – | ΕΝΕΣΤ : dele -re |
| dele-s | dele-as | dele | ΜΕΛΛ : deleturum, -am, um esse | |
| dele-t | dele-at | – | deleturos, -as, -a esse | |
| dele-mus | dele-amus | – | ΠΑΡΑΚ : delev-isse | |
| dele-tis | dele-atis | dele-te | ||
| dele-nt | dele-ant | – | ||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | dele-bam | delere-m | ΜΕΤΟΧΗ | |
| dele-bas | delere-s | ΕΝΕΣΤ : dele -ns | ||
| dele-bat | delere-t | ΜΕΛΛ : delet-urus, -a, -um | ||
| dele-bamus | delere-mus | |||
| dele-batis | delere-tis | |||
| dele-bant | delere-nt | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | dele-bo | deleturus -a, -um sim | – | ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ |
| dele-bis | deleturus -a, -um sis | dele-to | ΓΕΝ : dele -ndi | |
| dele-bit | deleturus -a, -um sit | dele-to | ΔΟΤ: dele -ndo | |
| dele-bimus | deleturi -ae, -a simus | – | ΑΙΤ : dele -ndum | |
| dele-bitis | deleturi -ae, -a sitis | dele-tote | ΑΦ : dele –ndo | |
| dele-bunt | deleturi -ae, -a sint | dele-nto | ||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ | delev-i | delev-erim | ΣΟΥΠΙΝΟ | |
| delev-isti | delev-eris | ΑΙΤ: delet-um | ||
| delev-it | delev-erit | ΑΦ : delet-u | ||
| delev-imus | delev-erimus | |||
| delev-istis | delev-eritis | |||
| delev-erunt ή -ere | delev-erint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ | delev-eram | delev-issem | ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η β΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα –e– | |
| delev-eras | delev-isses | |||
| delev-erat | delev-isset | |||
| delev-eramus | delev-issemus | |||
| delev-eratis | delev-issetis | |||
| delev-erant | delev-issent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ | delev-ero | |||
| delev-eris | ||||
| delev-erit | ||||
| delev-erimus | ||||
| delev-eritis | ||||
| delev-erint | ||||
| Γ΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : leg-o, leg-i, lect-um, leg-ere | ||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | leg-o | leg-am | ΕΝΕΣΤ : leg -ere | |
| leg-i-s | leg-as | lege | ΜΕΛΛ : lecturum, -am, um esse | |
| leg-i-t | leg-at | lecturos, -as, -a esse | ||
| leg-i-mus | leg-amus | ΠΑΡΑΚ : leg-isse | ||
| leg-i-tis | leg-atis | leg-i-te | ||
| leg-u-nt | leg-ant | |||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | leg-e-bam | legere-m | ΜΕΤΟΧΗ | |
| leg-e-bas | legere-s | ΕΝΕΣΤ : lege -ns | ||
| leg-e-bat | legere-t | ΜΕΛΛ : lect-urus, -a, -um | ||
| leg-e-bamus | legere-mus | |||
| leg-e-batis | legere-tis | |||
| leg-e-bant | legere-nt | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | leg-am | lecturus -a, -um sim | ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ | |
| leg-es | lecturus -a, -um sis | leg-i-to | ΓΕΝ : lege -ndi | |
| leg-et | lecturus -a, -um sit | leg-i-to | ΔΟΤ: lege -ndo | |
| leg-emus | lecturi -ae, -a simus | ΑΙΤ : lege -ndum | ||
| leg-etis | lecturi -ae, -a sitis | leg-i-tote | ΑΦ : lege –ndo | |
| leg-ent | lecturi -ae, -a sint | leg-u-nto | ||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ | leg-i | leg-erim | ΣΟΥΠΙΝΟ | |
| leg-isti | leg-eris | ΑΙΤ: lect-um | ||
| leg-it | leg-erit | ΑΦ : lect-u | ||
| leg-imus | leg-erimus | |||
| leg-istis | leg-eritis | |||
| leg-erunt /-ere | leg-erint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ | leg-eram | leg-issem | ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η γ΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα σύμφωνο ή φωνήεν εκτός από a, e, i | |
| leg-eras | leg-isses | |||
| leg-erat | leg-isset | |||
| leg-eramus | leg-issemus | |||
| leg-eratis | leg-issetis | |||
| leg-erant | leg-issent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ | leg-ero | |||
| leg-eris | ||||
| leg-erit | ||||
| leg-erimus | ||||
| leg-eritis | ||||
| leg-erint | ||||
| Δ΄ΣΥΖΥΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ:audi-o, audiv-i, audit-um, audi-re | ||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | audi-o | audi-am | – | ΕΝΕΣΤ : audi -re |
| audi-s | audi-as | audi | ΜΕΛΛ : auditurum, -am, um esse | |
| audi-t | audi-at | – | audituros, -as, -aesse | |
| audi-mus | audi-amus | – | ΠΑΡΑΚ : audiv-isse | |
| audi-tis | audi-atis | audi-te | ||
| audi-u-nt | audi-ant | – | ||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | audi-e-bam | audire-m | ΜΕΤΟΧΗ | |
| audi-e-bas | audire-s | ΕΝΕΣΤ : audi-e –ns | ||
| audi-e-bat | audire-t | ΜΕΛΛ : audit-urus, -a, -um | ||
| audi-e-bamus | audire-mus | |||
| audi-e-batis | audire-tis | |||
| audi-e-bant | audire-nt | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | audi-am | auditurus -a, -um sim | – | ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ |
| audi-es | auditurus -a, -um sis | audi-to | ΓΕΝ : audie –ndi | |
| audi-et | auditurus -a, -um sit | audi-to | ΔΟΤ: audie –ndo | |
| audi-emus | audituri -ae, -a simus | – | ΑΙΤ : audie –ndum | |
| audi-etis | audituri -ae, -a sitis | audi-tote | ΑΦ : audie –ndo | |
| audi-ent | audituri -ae, -a sint | audi-unto | ||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ | audiv-i | audiv-erim | ΣΟΥΠΙΝΟ | |
| audiv-isti | audiv-eris | ΑΙΤ: audit-um | ||
| audiv-it | audiv-erit | ΑΦ : audit-u | ||
| audiv-imus | audiv-erimus | |||
| audiv-istis | audiv-eritis | |||
| audiv-erunt /-ere | audiv-erint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ | audiv-eram | audiv-issem | ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η δ΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα -i- | |
| audiv-eras | audiv-isses | |||
| audiv-erat | audiv-isset | |||
| audiv-eramus | audiv-issemus | |||
| audiv-eratis | audiv-issetis | |||
| audiv-erant | audiv-issent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ | audiv-ero | |||
| audiv-eris | ||||
| audiv-erit | ||||
| audiv-erimus | ||||
| audiv-eritis | ||||
| audiv-erint | ||||
| A΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : amor, amatus sum, amari | ||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | am-or (<ama-or) | am-er | ΕΝΕΣΤ : ama-ri | |
| ama-ris | am-eris | ama-re | ΜΕΛΛ : amatum iri | |
| ama-tur | am-etur | ΠΡΚ : amatum,-am,-um esse | ||
| ama-mur | am-emur | amatos,-as,-a esse | ||
| ama-mini | am-emini | ama-mini | Σ.ΜΕΛ : amatum,-am,-um fore | |
| ama-ntur | am-entur | amatos,-as,-a fore | ||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | ama-bar | amare-r | ΜΕΤΟΧΗ | |
| ama-baris | amare-ris | ΠΡΚ : amatus, -a, -um | ||
| ama-batur | amare-tur | |||
| ama-bamur | amare-mur | |||
| ama-bamini | amare-mini | |||
| ama-bantur | amare-ntur | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | ama-bor | ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ | ||
| ama-beris | ama-tor | amandus, -a, -um | ||
| ama-bitur | ama-tor | |||
| ama-bimur | ||||
| ama-bimini | (ama-mini) | |||
| ama-buntur | ama-ntor | |||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ | amatus,-a,-um sum | amatus,-a,-um sim | ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η α΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα –a- | |
| amatus,-a,-um es | amatus,-a,-um sis | |||
| amatus,-a,-um est | amatus,-a,-um sit | |||
| amati,-ae,-a sumus | amati,-ae,-a simus | |||
| amati,-ae,-a estis | amati,-ae,-a sitis | |||
| amati,-ae,-a sunt | amati,-ae,-a sint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ | amatus,-a,-um eram | amatus,-a,-um essem | ||
| amatus,-a,-um eras | amatus,-a,-um esses | |||
| amatus,-a,-um erat | amatus,-a,-um esset | |||
| amati,-ae,-a eramus | amati,-ae,-a essemus | |||
| amati,-ae,-a eratis | amati,-ae,-a essetis | |||
| amati,-ae,-a erant | amati,-ae,-a essent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ | amatus,-a,-um ero | |||
| amatus,-a,-um eris | ||||
| amatus,-a,-um erit | ||||
| amati,-ae,-a erimus | ||||
| amati,-ae,-a eritis | ||||
| amati,-ae,-a erunt | ||||
| Β΄ ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : dele-or, deletus sum, dele-ri | ||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | dele-or | dele-ar | ΕΝΕΣΤ : dele-ri
ΜΕΛΛ : deletum iri ΠΡΚ : deletum,-am,-um esse deletos,-as,-a esse Σ.ΜΕΛ : deletum,-am,-um fore deletos,-as,-a fore |
|
| dele-ris | dele-aris | delere | ||
| dele-tur | dele-atur | |||
| dele-mur | dele-amur | |||
| dele-mini | dele-amini | dele-mini | ||
| dele-ntur | dele-antur | |||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | dele-bar | delere-r | ΜΕΤΟΧΗ | |
| dele-baris | delere-ris | ΠΡΚ : deletus, -a, -um | ||
| dele-batur | delere-tur | |||
| dele-bamur | delere-mur | |||
| dele-bamini | delere-mini | |||
| dele-bantur | delere-ntur | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | dele-bor | ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ | ||
| dele-beris | dele-tor | delendus, -a, -um | ||
| dele-bitur | dele-tor | |||
| dele-bimur | ||||
| dele-bimini | (dele-mini) | |||
| dele-buntur | dele-ntor | |||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ | deletus,-a,-um sum | deletus,-a,-um sim | ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η β΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα –e– | |
| deletus,-a,-um es | deletus,-a,-um sis | |||
| deletus,-a,-um est | deletus,-a,-um sit | |||
| deleti,-ae,-a sumus | deleti,-ae,-a simus | |||
| deleti,-ae,-a estis | deleti,-ae,-a sitis | |||
| deleti,-ae,-a sunt | deleti,-ae,-a sint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ | deletus,-a,-um eram | deletus,-a,-um essem | ||
| deletus,-a,-um eras | deletus,-a,-um esses | |||
| deletus,-a,-um erat | deletus,-a,-um esset | |||
| deleti,-ae,-a eramus | deleti,-ae,-a essemus | |||
| deleti,-ae,-a eratis | deleti,-ae,-a essetis | |||
| deleti,-ae,-a erant | deleti,-ae,-a essent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ | deletus,-a,-um ero | |||
| deletus,-a,-um eris | ||||
| deletus,-a,-um erit | ||||
| deleti,-ae,-a erimus | ||||
| deleti,-ae,-a eritis | ||||
| deleti,-ae,-a erunt | ||||
| Γ΄ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : leg–or, lectus sum, leg–i | ||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | leg-or | leg-ar | ΕΝΕΣΤ : leg-i
ΜΕΛΛ : lectum iri ΠΡΚ : lectum,-am,-um esse lectos,-as,-a esse Σ.ΜΕΛ : lectum,-am,-um fore lectos,-as,-a fore |
|
| leg-e-ris | leg-aris | legere | ||
| leg-i-tur | leg-atur | |||
| leg-i-mur | leg-amur | |||
| leg-i-mini | leg-amini | leg-i-mini | ||
| leg-u-ntur | leg-antur | |||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | leg-e-bar | legere-r | ΜΕΤΟΧΗ | |
| leg-e-baris | legere-ris | ΠΡΚ : lectus, -a, -um | ||
| leg-e-batur | legere-tur | |||
| leg-e-bamur | legere-mur | |||
| leg-e-bamini | legere-mini | |||
| leg-e-bantur | legere-ntur | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | leg-ar | ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ | ||
| leg-eris | leg-i-tor | legendus, -a, -um | ||
| leg-etur | leg-i-tor | |||
| leg-emur | ||||
| leg-emini | (leg-i-mini) | |||
| leg-entur | leg-u-ntor | |||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ | lectus,-a,-um sum | lectus,-a,-um sim | ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η γ΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα σύμφωνο ή φωνήεν εκτός των –a-, –e-, –i–
|
|
| lectus,-a,-um es | lectus,-a,-um sis | |||
| lectus,-a,-um est | lectus,-a,-um sit | |||
| lecti,-ae,-a sumus | lecti,-ae,-a simus | |||
| lecti,-ae,-a estis | lecti,-ae,-a sitis | |||
| lecti,-ae,-a sunt | lecti,-ae,-a sint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ | lectus, -a, -um eram | lectus, -a, -um essem | ||
| lectus,-a,-um eras | lectus,-a,-um esses | |||
| lectus,-a,-um erat | lectus,-a,-um esset | |||
| lecti,-ae,-a eramus | lecti,-ae,-a essemus | |||
| lecti,-ae,-a eratis | lecti,-ae,-a essetis | |||
| lecti,-ae,-a erant | lecti,-ae,-a essent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ | lectus, -a, -um ero |
|
||
| lectus,-a,-um eris | ||||
| lectus,-a,-um erit | ||||
| lecti,-ae,-a erimus | ||||
| lecti,-ae,-a eritis | ||||
| lecti,-ae,-a erunt | ||||
| Δ΄ΣΥΖΥΓΙΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ : audior, auditus sum, audiri | ||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | audi-or | audi-ar | ΕΝΕΣΤ : audi-ri
ΜΕΛΛ : auditum iri ΠΡΚ : auditum,-am,-um esse auditos,-as,-a esse Σ.ΜΕΛ : auditum,-am,-um fore auditos,-as,-a fore |
|
| audi-ris | audi-aris | audire | ||
| audi-tur | audi-atur | |||
| audi-mur | audi-amur | |||
| audi-mini | audi-amini | audi-mini | ||
| audi-u-ntur | audi-antur | |||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | audi-e-bar | audire-r | ΜΕΤΟΧΗ | |
| audi-e-baris | audire-ris | ΠΡΚ : auditus, -a, -um | ||
| audi-e-batur | audire-tur | |||
| audi-e-bamur | audire-mur | |||
| audi-e-bamini | audire-mini | |||
| audi-e-bantur | audire-ntur | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | audi-ar | ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ | ||
| audi-eris | audi-tor | audiendus, -a, -um | ||
| audi-etur | audi-tor | |||
| audi-emur | ||||
| audi-emini | (audi-mini) | |||
| audi-entur | audi-untor | |||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ | auditus,-a,-um sum | auditus, -a, -um sim | ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η δ΄συζυγία περιλαμβάνει ρήματα με χαρακτήρα -i- | |
| auditus, -a, -um es | auditus, -a, -um sis | |||
| auditus, -a, -um est | auditus, -a, -um sit | |||
| auditi,-ae,-a sumus | auditi,-ae,-a simus | |||
| auditi,-ae,-a estis | auditi,-ae,-a sitis | |||
| auditi,-ae,-a sunt | auditi,-ae,-a sint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ | auditus, -a, -um eram | auditus, -a, -um essem | ||
| auditus, -a, -um eras | auditus, -a, -um esses | |||
| auditus, -a, -um erat | auditus, -a, -um esset | |||
| auditi,-ae,-a eramus | auditi,-ae,-a essemus | |||
| auditi,-ae,-a eratis | auditi,-ae,-a essetis | |||
| auditi,-ae,-a erant | auditi,-ae,-a essent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ | auditus, -a, -um ero |
|
||
| auditus, -a, -um eris | ||||
| auditus, -a, -um erit | ||||
| auditi,-ae,-a erimus | ||||
| auditi,-ae,-a eritis | ||||
| auditi,-ae,-a erunt | ||||
ΑΠΟΘΕΤΙΚΑ ΡΗΜΑΤΑ
| consequor, consecutus sum, consecutum, consequi 3 | |||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | |
| ΕΝΕΣΤ. | consequ-or | consequ-ar | -, consequ-ere |
| ΠΑΡΑΤ. | consequ-e-bar | consequere-r | |
| ΜΕΛΛΩΝ | consequ-ar | * consecuturus, -a, -um sim | -, consequ-i-tor |
| ΠΑΡΑΚ. | consecutus, -a, -um sum | consecutus, -a, -um sim | |
| ΥΠΕΡΣ. | consecutus, -a, -um eram | consecutus, -a, -um essem | |
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. | consecutus, -a, -um ero | ||
| ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | ΜΕΤΟΧΗ | * ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ |
| ΕΝΕΣΤ : consequ-i | *ΕΝΕΣΤ : consequ-ens | ΓΕΝ : consequend-i |
| *ΜΕΛΛ : consecuturum -am, um esse | *ΜΕΛΛ : consecuturus, -a, -um | ΔΟΤ : consequend-o |
| consecuturos -as, -a esse | ΠΡΚ : consecutus, -a, -um | ΑΙΤ : consequend-um |
| ΠΡΚ : consecutum, -am, -um esse | * ΣΟΥΠΙΝΟ | ΑΦ : consequend-o |
| consecutos, -as, -a esse | ΑΙΤ : consecutum | ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ |
| Σ. ΜΕΛ : consecutum, -am, -um fore | ΑΦ : consecutu | consequendus, -a, -um |
| consecutos, -as, -a fore |
|
| Το αποθετικό ρήμα orior, ortus sum, ortum, oriri 4=ανατέλλω, γεννιέμαι | ||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | ori-or | ori-ar | – | ΕΝΕΣΤ : or-iri |
| ori -ris και or-e-ris | ori-aris | ori-re και or-ere | ΜΕΛ : oriturum -am, -um esse | |
| ori-tur | ori-atur | – | orituros -as,-a esse | |
| ori-mur | ori-amur | – | ΠΡΚ : ortum,-am, -um esse | |
| ori-mini | ori-amini | or-i-mini | ortos,-as, -a esse | |
| ori-u-ntur | ori-antur | – | Σ.ΜΕΛ : ortum,-am, -um fore | |
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | ori-e-bar | orire-r και orere-r | ortos,-as, -a fore | |
| ori-e-baris | orire-ris και orere-ris | ΜΕΤΟΧΗ | ||
| ori-e-batur | orire-tur και orere-tur | ΕΝΕΣΤ : oriens | ||
| ori-e-bamur | orire-mur και orere-mur | ΜΕΛ : oriturus, -a, -um | ||
| ori-e-bamini | orire-mini και orere-mini | ΠΡΚ : ortus, -a, -um | ||
| ori-e-bantur | orire-ntur και orere-ntur | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | ori-ar | oriturus,–a,–um sim | – | ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ |
| ori-eris | oriturus, -a, -um sis | ori-tor | ΓΕΝ : ori-e-ndi | |
| ori-etur | oriturus, -a, -um sit | ori-tor | ΔΟΤ : ori-e-ndo | |
| ori-emur | orituri,–ae,–a simus | – | ΑΙΤ : ori-e-ndum | |
| ori-emini | orituri, -ae,-a sitis | (ori-mini) | ΑΦ : ori-e-ndo | |
| ori-entur | ortituri, -ae,-a sint | ori-untor | ||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜ. | ortus, -a, -um sum | ortus,-a,-um sim | ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ | |
| ortus, -a, -um es | ortus, -a, -um sis | oriendus, -, -um και | ||
| ortus, -a, -um est | ortus, -a, -um sit | ori-u-ndus, -a, -um | ||
| orti, -ae,-a sumus | orti,-ae,-a simus | ΣΟΥΠΙΝΟ | ||
| orti, -ae,-a estis | orti, -ae,-a sitis | ΑΙΤ : ortum | ||
| orti, -ae,-a sunt | orti, -ae,-a sint | ΑΦ : ortu | ||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. | ortus, -a,-um eram | ortus,-a,-um essem | ||
| ortus, -a, -um eras | ortus, -a, -um esses | |||
| ortus, -a, -um erat | ortus, -a, -um esset | |||
| orti,-ae,-a eramus | orti,-ae,-a essemus | |||
| orti, -ae,-a eratis | orti, -ae,-a essetis | |||
| orti, -ae,-a erant | orti, -ae,-a essent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. | ortus,-a,-um ero | |||
| ortus,-a,-um eris | ||||
| ortus, -a, -um erit | ||||
| orti,-ae,-a erimus | ||||
| orti, -ae,-a eritis | ||||
| orti, -ae,-a erunt | ||||
|
ΗΜΙΑΠΟΘΕΤΙΚΑ ΡΗΜΑΤΑ
| audeo, ausus sum, ausum, audere 2 | |||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | |
| ΕΝΕΣΤ. | aude-o | aude-am | -, aude |
| ΠΑΡΑΤ. | aude-bam | audere-m | |
| ΜΕΛΛΩΝ | aude-bo | ausurus, -a, -um sim | -, aude-to |
| ΠΑΡΑΚ. | ausus, -a, -um sum | ausus, -a, -um sim | |
| ΥΠΕΡΣ. | ausus, -a, -um eram | ausus, -a, -um essem | |
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. | ausus, -a, -um ero | ||
| ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | ΜΕΤΟΧΗ | ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ | |
| ΕΝΕΣΤ : aude-re | ΕΝΕΣΤ : aude-ns | audendus, -a, -um | |
| ΜΕΛ : ausurum -am, um esse | ΜΕΛ : ausurus, -a, -um | ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ | |
| ausuros -as, -a esse | ΠΡΚ : ausus, -a, -um | ΓΕΝ : audend-i | |
| ΠΡΚ : ausum, -am, -um esse | ΣΟΥΠΙΝΟ | ΔΟΤ : audend-o | |
| ausos, -as, -a esse | ΑΙΤ : ausum | ΑΙΤ : audend-um | |
| Σ. ΜΕΛ : ausum, -am, -um fore | ΑΦ : ausu | ΑΦ : audend-o | |
| ausos, -as, -a fore | |||
| deverto – deverti – deversum – devertere 3
devertor – deverti – deversum – deverti (ημιαποθετικό) 3 |
||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ||
| ΕΝΕΣΤ. | devert-o / devert-or | devert-am / devert-ar | -, deverte / -, devertere | |
| ΠΑΡΑΤ. | deverte-bam / deverte-bar | devertere-m / devertere-r | ||
| ΜΕΛΛΩΝ | devert-am / devert-ar | deversurus, -a, -um sim | -, devertito / -, devertitor | |
| ΠΑΡΑΚ. | devert-i | devert-erim | ||
| ΥΠΕΡΣ. | devert-eram | devert-issem | ||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. | devert-ero | |||
| ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | ΜΕΤΟΧΗ | * ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ | ||
| ΕΝΕΣΤ : devert-i | ΕΝΕΣΤ : devert-ens | ΓΕΝ : devertend-i | ||
| ΜΕΛ : deversurum -am, um esse | ΜΕΛ : deversurus, -a, -um | ΔΟΤ : devertend-o | ||
| deversuros -as, -a esse | ΠΡΚ : – | ΑΙΤ : devertend-um | ||
| ΠΡΚ : devertisse | ΣΟΥΠΙΝΟ | ΑΦ : devertend-o | ||
| ΑΙΤ : deversum | ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ | |||
| ΑΦ : deversu | devertendus, -a, -um | |||
| revertor – reverti – reversum – reverti (ημιαποθετικό) 3 ή
revertor – reversus sum – reversum – reverti (αποθετικό) 3 |
||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ||
| ΕΝΕΣΤ. | revert-or | revert-ar | -, revertere | |
| ΠΑΡΑΤ. | reverte-bar | revertere-r | ||
| ΜΕΛΛΩΝ | revert-ar | reversurus, -a, -um sim | -, revertitor | |
| ΠΑΡΑΚ. | revert-i / reversus sum | revert-erim / reversus sim | ||
| ΥΠΕΡΣ. | revert-eram / reversus eram | revert-issem / reversus essem | ||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. | revert-ero / reversus ero | |||
| ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | ΜΕΤΟΧΗ | * ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ | ||
| ΕΝΕΣΤ : revert-i
ΜΕΛ : reversurum -am, um esse reversuros -as, -a esse ΠΡΚ : revertisse και reversum, am, um esse reversos, as, a esse Σ. ΜΕΛ : reversum, am, um fore reversos, as, a fore |
ΕΝΕΣΤ : revert-ens
ΜΕΛ : reversurus, -a, -um ΠΡΚ : reversus, -a, -um |
ΓΕΝ : revertend-i | ||
| ΔΟΤ : revertend-o | ||||
| ΑΙΤ : revertend-um | ||||
| ΣΟΥΠΙΝΟ | ΑΦ : revertend-o | |||
| ΑΙΤ : reversum | ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ | |||
| ΑΦ : reversu | revertendus, -a, -um | |||
|
Τα 15 ρήματα 3ης συζυγίας σε –io
capi–o, cep–i, cap–tum, cap–ere
| ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ | ||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | capi-o | capi-am | – | ΕΝΕΣΤ : cap-ere (<capi-ere) |
| capi-s (<capi-i-s) | capi-as | cap-e (<capi-e) | ΜΕΛ : capturum,-am, -um esse | |
| capi-t (<capi-i-t) | capi-at | – | capturos,-as, -a esse | |
| capi-mus (<capi-i-mus) | capi-amus | – | ΠΡΚ : cep-isse | |
| capi-tis (<capi-i-tis) | capi-atis | capi-te | ||
| capi-u-nt | capi-ant | – | ||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | capi-e-bam | capere-m (<capi-erem) | ΜΕΤΟΧΗ | |
| capi-e-bas | capere-s | ΕΝΕΣΤ : capi-ens | ||
| capi-e-bat | capere-t | ΜΕΛ : capturus, -a, -um | ||
| capi-e-bamus | capere-mus | |||
| capi-e-batis | capere-tis | |||
| capi-e-bant | capere-nt | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | capi-am | capturus,a,um sim | – | ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ |
| capi-es | capturus,a,um sis | capi-to | ΓΕΝ : capi-e-ndi | |
| capi-et | capturus,a,um sit | capi-to | ΔΟΤ : capi-e-ndo | |
| capi-emus | capturi ae, a simus | – | ΑΙΤ : capi-e-ndum | |
| capi-etis | capturi ae, a sitis | capi-tote | ΑΦ : capi-e-ndo | |
| capi-ent | capturi ae, a sint | capi-unto | ΣΟΥΠΙΝΟ | |
| ΠΑΡΑΚΕΙΜ. | cep-i | cep-erim | ΑΙΤ : capt-um | |
| cep-isti | cep-eris | ΑΦ : capt-u | ||
| cep-it | cep-erit | |||
| cep-imus | cep-erimus | |||
| cep-istis | cep-eritis | |||
| cep-erunt ( -ere) | cep-erint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. | cep-eram | cep-issem | ||
| cep-eras | cep-isses | |||
| cep-erat | cep-isset | |||
| cep-eramus | cep-issemus | |||
| cep-eratis | cep-issetis | |||
| cep-erant | cep-issent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. | cep-ero | |||
| cep-eris | ||||
| cep-erit | ||||
| cep-erimus | ||||
| cep-eritis | ||||
| cep-erint | ||||
|
| ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ | ||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | capi-or | capi-ar | – | ΕΝΕΣΤ : cap-i (<capi-i) |
| cap-e-ris (<capi-e-ris) | capi-aris | cap-ere (<capi-e-re) | ΜΕΛ : captum iri | |
| capi-tur (<capi-i-tur) | capi-atur | – | ΠΡΚ : captum,-am, -um esse | |
| capi-mur (<capi-i-mur) | capi-amur | – | captos,-as, -a esse | |
| capi-mini (<capi-i-mini) | capi-amini | cap-i-mini (<capi-i-mini) | Σ.ΜΕΛ : captum,-am, -um fore | |
| capi-u-ntur | capi-antur | – | captos,-as, -a fore | |
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | capi-e-bar | capere-r (<capi-e-rer) | ΜΕΤΟΧΗ | |
| capi-e-baris | capere-ris | ΠΡΚ : captus, -a, -um | ||
| capi-e-batur | capere-tur | |||
| capi-e-bamur | capere-mur | |||
| capi-e-bamini | capere-mini | |||
| capi-e-bantur | capere-ntur | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | capi-ar | – | ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ | |
| capi-eris* | capi-tor (<capi-i-tor) | capi-e-ndus, -a, -um | ||
| capi-etur | capi-tor (<capi-i-tor) | |||
| capi-emur | – | |||
| capi-emini | (capi-mini) | |||
| capi-entur | capi-untor | |||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜ. | captus, -a, -um sum | captus,-a,-um sim | ||
| captus, -a, -um es | captus, -a, -um sis | |||
| captus, -a, -um est | captus, -a, -um sit | |||
| capti, -ae,-a sumus | capti,-ae,-a simus | |||
| capti, -ae,-a estis | capti, -ae,-a sitis | |||
| capti, -ae,-a sunt | capti, -ae,-a sint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. | captus, -a,-um eram | captus,-a,-um essem | ||
| captus, -a, -um eras | captus, -a, -um esses | |||
| captus, -a, -um erat | captus, -a, -um esset | |||
| capti,-ae,-a eramus | capti,-ae,-a essemus | |||
| capti, -ae,-a eratis | capti, -ae,-a essetis | |||
| capti, -ae,-a erant | capti, -ae,-a essent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. | captus,-a,-um ero | |||
| captus,-a,-um eris | ||||
| captus, -a, -um erit | ||||
| capti,-ae,-a erimus | ||||
| capti, -ae,-a eritis | ||||
| capti, -ae,-a erunt | ||||
|
| Το ανώμαλο ρήμα sum, fui, esse=είμαι |
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | sum | sim | – | ΕΝΕΣΤ : esse |
| es | sis | es | ΜΕΛ : fore ή | |
| est | sit | – | futurum,-am, -um esse | |
| sumus | simus | – | futuros,-as, -a esse | |
| estis | sitis | este | ΠΡΚ : fuisse | |
| sunt | sint | – | ||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | eram | essem | ΜΕΤΟΧΗ | |
| eras | esses | ΕΝΕΣΤ : μετοχή ενεστώτα | ||
| erat | esset | σχηματίζουν μόνο τα σύνθετα: | ||
| eramus | essemus | absum και praesum : absens-praesens | ||
| eratis | essetis | ΜΕΛ : fut-urus, -a, -um | ||
| erant | essent | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | ero | futurus,-a,-um sim | – | ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ |
| eris | futurus,-a,-um sis | es-to | – | |
| erit | futurus,-a,-um sit | es-to | ΣΟΥΠΙΝΟ | |
| erimus | futuri,-ae,-a simus | – | – | |
| eritis | futuri,-ae,-a sitis | es-tote | ||
| erunt | futuri,-ae,-a sint | sunto | ||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜ. | fu-i | fu-erim | ||
| fu-isti | fu-eris | |||
| fu-it | fu-erit | |||
| fu-imus | fu-erimus | |||
| fu-istis | fu-eritis | |||
| fu-erunt / -ere | fu-erint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. | fu-eram | fu-issem | ||
| fu-eras | fu-isses | |||
| fu-erat | fu-isset | |||
| fu-eramus | fu-issemus | |||
| fu-eratis | fu-issetis | |||
| fu-erant | fu-issent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. | fu-ero | |||
| fu-eris | ||||
| fu-erit | ||||
| fu-erimus | ||||
| fu-eritis | ||||
| fu-erint |
|
| Το ανώμαλο ρήμα possum, potui, posse =μπορώ |
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | possum (<pot+sum) | possim (<pot+sim) | ΕΝΕΣΤ : posse (<pot+esse) |
| potes | possis | ΜΕΛ : – | |
| potest | possit | ΠΡΚ : potuisse | |
| possumus (<pot+sumus) | possimus | ||
| potestis | possitis | ||
| possunt (<pot+sunt) | possint | ||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | poteram | possem | ΜΕΤΟΧΗ |
| poteras | posses | ΕΝΕΣΤ : potens | |
| poterat | posset | ΜΕΛ : – | |
| poteramus | possemus | ||
| poteratis | possetis | ||
| poterant | possent | ||
| ΜΕΛΛΩΝ | potero | ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ | |
| poteris | – | ||
| poterit | – | ΣΟΥΠΙΝΟ | |
| poterimus | – | ||
| poteritis | |||
| poterunt | |||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜ. | potu-i | potu-erim | |
| potu-isti | potu-eris | ||
| potu-it | potu-erit | ||
| potu-imus | potu-erimus | ||
| potu-istis | potu-eritis | ||
| potu-erunt ή-ere | potu-erint | ||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. | potu-eram | potu-issem | |
| potu-eras | potu-isses | ||
| potu-erat | potu-isset | ||
| potu-eramus | potu-issemus | ||
| potu-eratis | potu-issetis | ||
| potu-erant | potu-issent | ||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. | potu-ero | ||
| potu-eris | |||
| potu-erit | |||
| potu-erimus | |||
| potu-eritis | |||
| potu-erint |
|
Το ανώμαλο ρήμα eo, ivi (ii), itum, ire =βαίνω, πηγαίνω
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | eo | eam | – | ΕΝΕΣΤ : ire |
| is | eas | i | ΜΕΛ : iturum, -am, -um esse | |
| it | eat | – | ituros, -as, -a esse | |
| imus | eamus | – | ΠΡΚ : (ivisse-iise-) isse | |
| itis | eatis | ite | ||
| eunt | eant | – | ||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | ibam | irem | ΜΕΤΟΧΗ | |
| ibas | ires | ΕΝΕΣΤ : iens, γεν. euntis | ||
| ibat | iret | ΜΕΛ : iturus, -a, -um | ||
| ibamus | iremus | |||
| ibatis | iretis | |||
| ibant | irent | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | i-bo | iturus,-a,-um sim | – | ΓΕΡΟΥΝΔΙO |
| i-bis | iturus,-a,-um sis | ito | ΓΕΝ : eundi | |
| i-bit | iturus,-a,-um sit | ito | ΔΟΤ : eundo | |
| i-bimus | ituri,-ae,-a simus | – | ΑΙΤ : eundum | |
| i-bitis | ituri,-ae,-a sitis | itote | ΑΦ : eundo | |
| i-bunt | ituri,-ae,-a sint | eunto | ||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ | ivi και ii | (iverim-) ierim | ΣΟΥΠΙΝΟ | |
| (ivisti-iisti-) isti | (iveris -) ieris | ΑΙΤ : itum | ||
| (ivit-) iit | (iverit-) ierit | ΑΦ : itu | ||
| (ivimus-) iimus | (iverimus-) ierimus | |||
| (ivistis-iistis-) istis | (iveritis -) ieritis | |||
| (iverunt-) ierunt (-ere) | (iverint-) ierint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ | (iveram -) ieram | (ivissem – iissem -) issem | ||
| (iveras –) ieras | (ivisses – iisses -) isses | |||
| (iverat –) ierat | (ivisset – iisset -) isset | |||
| (iveramus -) ieramus | (ivissemus – issemus-) issemus | |||
| (iveratis -) ieratis | (ivissetis – iissetis -) issetis | |||
| (iverant -) ierant | (ivissent – iissent -) issent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ | (ivero –) iero | |||
| (iveris –) ieris | ||||
| (iverit –) ierit | ||||
| (iverimus-) ierimus | ||||
| (iveritis-) ieritis | ||||
| (iverint-) ierint |
|
| adeor, aditus sum, adiri =προσεγγίζομαι, πλησιάζομαι |
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | adeor | adear | – | ΕΝΕΣΤ : adiri |
| adiris | adearis | adire | ΜΕΛ : aditum iri | |
| aditur | adeatur | – | ΠΡΚ : aditum,-am,-um esse | |
| adimur | adeamur | – | aditos,-as,-a esse | |
| adimini | adeamini | adimini | Σ.ΜΕΛ : aditum,-am,-um fore | |
| adeuntur | adeantur | – | aditos,-as,-a fore | |
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | adibar | adirer | ΜΕΤΟΧΗ | |
| adibaris | adireris | ΠΡΚ : aditus, -a, -um | ||
| adibatur | adiretur | ΓΕΡΟΥΝΔΙAKO | ||
| adibamur | adiremur | adeundus, -a, -um | ||
| adibamini | adiremini | |||
| adibantur | adirentur | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | adi-bor | – | ||
| adi-beris | aditor | |||
| adi-bitur | aditor | |||
| adi-bitur | – | |||
| adi-bimini | (adimini) | |||
| adi-buntur | adeuntor | |||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ | aditus,-a,-um sum | aditus,-a,-um sim | ||
| aditus,-a,-um es | aditus,-a,-um sis | |||
| aditus,-a,-um est | aditus,-a,-um sit | |||
| aditi,-ae,-a sumus | aditi,-ae,-a simus | |||
| aditi,-ae,-a estis | aditi,-ae,-a sitis | |||
| aditi,-ae,-a sunt | aditi,-ae,-a sint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. | aditus,-a,-um eram | aditus,-a,-um essem | ||
| aditus,-a,-um eras | aditus,-a,-um esses | |||
| aditus,-a,-um erat | aditus,-a,-um esset | |||
| aditi,-ae,-a eramus | aditi,-ae,-a essemus | |||
| aditi,-ae,-a eratis | aditi,-ae,-a essetis | |||
| aditi,-ae,-a erant | aditi,-ae,-a essent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ | aditus,-a,-um ero | |||
| aditus,-a,-um eris | ||||
| aditus,-a,-um erit | ||||
| aditi,-ae,-a erimus | ||||
| aditi,-ae,-a eritis | ||||
| aditi,-ae,-a erunt |
| itur, itum est, iri (απρ.)=γίνεται πορεία | ΤΑ ΣΥΝΘΕΤΑ ΤΟΥ eo ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ
|
|
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | |
| itur | eatur | |
| ibatur | iretur | |
| ibitur | ||
| itum est | itum sit | |
| itum erat | itum esset | |
| itum erit | ||
| ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | METOXH | |
| ΕΝΕΣΤ : iri | ΠΡΚ : itum | |
| ΠΡΚ : itum esse | ||
| Σ. ΜΕΛ : itum fore | ||
| Το ανώμαλο ρήμα fer–o, tul–i, lat–um, fer–re =φέρω |
| ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ | ||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | fer-o | fer-am | ΕΝΕΣΤ : fer-re | |
| fer-s | fer-as | fer | ΜΕΛ : laturum,-am,-um esse | |
| fer-t | fer-at | laturos,-as,-a esse | ||
| fer-i-mus | fer-amus | ΠΡΚ : tul-isse | ||
| fer-tis | fer-atis | fer-te | ||
| fer-u-nt | fer-ant | |||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | fer-e-bam | ferre-m | ΜΕΤΟΧΗ | |
| fer-e-bas | ferre-s | ΕΝΕΣΤ : fer-e-ns | ||
| fer-e-bat | ferre-t | ΜΕΛ : lat-urus, -a, -um | ||
| fer-e-bamus | ferre-mus | |||
| fer-e-batis | ferre-tis | |||
| fer-e-bant | ferre-nt | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | fer-am | laturus -a,-um sim | ΓΕΡΟΥΝΔΙΟ | |
| fer-es | laturus -a,-um sis | fer-to | ΓΕΝ : fer-e-ndi | |
| fer-et | laturus -a,-um sit | fer-to | ΔΟΤ : fer-e-ndo | |
| fer-emus | laturi,-ae,-a simus | ΑΙΤ : fer-e-ndum | ||
| fer-etis | laturi,-ae,-a sitis | fer-tote | ΑΦ : fer-e-ndo | |
| fer-ent | laturi,-ae,-a sint | fer-unto | ||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜ. | tul-i | tul-erim | ΣΟΥΠΙΝΟ | |
| tul-isti | tul-eris | ΑΙΤ : lat-um | ||
| tul-it | tul-erit | ΑΦ : lat-u | ||
| tul-imus | tul-erimus | |||
| tul-istis | tul-eritis | |||
| tul-erunt /tul-ere | tul-erint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. | tul-eram | tul-issem | ||
| tul-eras | tul-isses | |||
| tul-erat | tul-isset | |||
| tul-eramus | tul-issemus | |||
| tul-eratis | tul-issetis | |||
| tul-erant | tul-issent | |||
| ΣΥΝΤ.ΜΕΛΛΩΝ | tul-ero | |||
| tul-eris | ||||
| tul-erit | ||||
| tul-erimus | ||||
| tul-eritis | ||||
| tul-erint | ||||
|
| ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ | ||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | fer-or | fer-ar | – | ΕΝΕΣΤ : fer-ri |
| fer-ris | fer-aris | ferre | ΜΕΛ : latum iri | |
| fer-tur | fer-atur | – | ΠΡΚ : latum,-am,-um esse | |
| fer-i-mur | fer-amur | – | latos,-as,-a esse | |
| fer-i-mini | fer-amini | fer-i-mini | Σ. ΜΕΛ : latum,-am,-um fore | |
| fer-u-ntur | fer-antur | – | latos,-as,-a fore | |
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | fer-e-bar | ferre-r | ΜΕΤΟΧΗ | |
| fer-e-baris | ferre-ris | ΠΡΚ : latus, -a, -um | ||
| fer-e-batur | ferre-tur | |||
| fer-e-bamur | ferre-mur | ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΟ | ||
| fer-e-bamini | ferre-mini | ferendus, -a, um | ||
| fer-e-bantur | ferre-ntur | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | fer-ar | – | ||
| fer-eris* | fer-tor | |||
| fer-etur | fer-tor | |||
| fer-emur | – | |||
| fer-emini | (fer-i-mini) | |||
| fer-entur | fer-u-ntor | |||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜ. | latus,-a,-um sum | latus, -a, -um sim | ||
| latus,-a,-um es | latus,-a,-um sis | |||
| latus,-a,-um est | latus,-a,-um sit | |||
| lati,-ae,-a sumus | lati,-ae,-a simus | |||
| lati,-ae,-a estis | lati,-ae,-a sitis | |||
| lati,-ae,-a sunt | lati,-ae,-a sint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. | latus,-a,-um eram | latus,-a,-um essem | ||
| latus,-a,-um eras | latus,-a,-um esses | |||
| latus,-a,-um erat | latus,-a,-um esset | |||
| lati,-ae,-a eramus | lati,-ae,-a essemus | |||
| lati,-ae,-a eratis | lati,-ae,-a essetis | |||
| lati,-ae,-a erant | lati,-ae,-a essent | |||
| ΣΥΝΤ.ΜΕΛΛΩΝ | latus, -a, -um ero | |||
| latus,-a,-um eris | ||||
| latus,-a,-um erit | ||||
| lati,-ae,-a erimus | ||||
| lati,-ae,-a eritis | ||||
| lati,-ae,-a erunt | ||||
|
Το ανώμαλο ρήμα fio, factus sum, fieri=γίνομαι
|
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | fi-o | fi-am | – | ΕΝΕΣΤ : fieri |
| fi-s | fi-as | fi | ΜΕΛ : factum iri | |
| fi-t | fi-at | – | ΠΡΚ : factum,-am,-um esse | |
| fi-mus | fi-amus | – | factos,-as,-a esse | |
| fi-tis | fi-atis | fite | Σ.ΜΕΛ : factum,-am,-um fore | |
| fi-u-nt | fi-ant | – | factos,-as,-a fore | |
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | fi-e-bam | fiere-m | ΜΕΤΟΧΗ | |
| fi-e-bas | fiere-s | factus, -a, -um | ||
| fi-e-bat | fiere-t | |||
| fi-e-bamus | fiere-mus | ΓΕΡΟΥΝΔΙAKO | ||
| fi-e-batis | fiere-tis | faciendus, -a, -um | ||
| fi-e-bant | fiere-nt | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | fi-am | – | ||
| fi-es | fi-to | |||
| fi-et | fi-to | |||
| fi-emus | – | |||
| fi-etis | fi-tote | |||
| fi-ent | (fi-unto) | |||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ | factus,-a,-um sum | factus,-a,-um sim | ||
| factus,-a,-um es | factus,-a,-um sis | |||
| factus,-a,-um est | factus,-a,-um sit | |||
| facti,-ae,-a sumus | facti,-ae,-a simus | |||
| facti,-ae,-a estis | facti,-ae,-a sitis | |||
| facti,-ae,-a sunt | facti,-ae,-a sint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ | factus, -a, -um eram | factus, -a, -um essem | ||
| factus,-a,-um eras | factus,-a,-um esses | |||
| factus,-a,-um erat | factus,-a,-um esset | |||
| facti,-ae,-a eramus | facti,-ae,-a essemus | |||
| facti,-ae,-a eratis | facti,-ae,-a essetis | |||
| facti,-ae,-a erant | facti,-ae,-a essent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛΛΩΝ | factus,-a,-um ero | |||
| factus,-a,-um eris | ||||
| factus,-a,-um erit | ||||
| facti,-ae,-a erimus | ||||
| facti,-ae,-a eritis | ||||
| facti,-ae,-a erunt |
| volo, volui, velle=θέλω | nolo, nolui, nolle=δεν θέλω |
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ||
| ΕΝΕΣΤΩΣ | volo | velim | nolo | nolim | – | |
| vis | velis | non vis | nolis | nol-i | ||
| vult | velit | non vult | nolit | – | ||
| volumus | velimus | nolumus | nolimus | – | ||
| vultis | velitis | non vultis | nolitis | nol-ite | ||
| volunt | velint | nolunt | nolint | – | ||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | volebam | vellem | nolebam | nollem | ||
| volebas | velles | nolebas | nolles | |||
| volebat | vellet | nolebat | nollet | |||
| volebamus | vellemus | nolebamus | nollemus | |||
| volebatis | velletis | nolebatis | nolletis | |||
| volebant | vellent | nolebant | nollent | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | volam | nolam | – | |||
| voles | noles | nol-ito | ||||
| volet | nolet | nol-ito | ||||
| volemus | nolemus | – | ||||
| voletis | noletis | nol-itote | ||||
| volent | nolent | nol-unto | ||||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜ. | volu-i | volu-erim | nolu-i | nolu-erim | ||
| volu-isti | volu-eris | nolu-isti | nolu-eris | |||
| volu-it | volu-erit | nolu-it | nolu-erit | |||
| volu-imus | volu-erimus | nolu-imus | nolu-erimus | |||
| volu-istis | volu-eritis | nolu-istis | nolu-eritis | |||
| volu-erunt/ere | volu-erint | nolu-erunt/ere | nolu-erint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. | volu-eram | volu-issem | nolu-eram | nolu-issem | ||
| volu-eras | volu-isses | nolu-eras | nolu-isses | |||
| volu-erat | volu-isset | nolu-erat | nolu-isset | |||
| volu-eramus | volu-issemus | nolu-eramus | nolu-issemus | |||
| volu-eratis | volu-issetis | nolu-eratis | nolu-issetis | |||
| volu-erant | volu-issent | nolu-erant | nolu-issent | |||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. | volu-ero | nolu-ero | ||||
| volu-eris | nolu-eris | |||||
| volu-erit | nolu-erit | |||||
| volu-erimus | nolu-erimus | |||||
| volu-eritis | nolu-eritis | |||||
| volu-erint | nolu-erint | |||||
| ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |||||
| ΕΝΕΣΤ : velle | ΕΝΕΣΤ : nolle | |||||
| ΠΡΚ : voluisse | ΠΡΚ : noluisse | |||||
| ΜΕΤΟΧΗ | ΜΕΤΟΧΗ | |||||
| ΕΝΕΣΤ : volens | ΕΝΕΣΤ : nolens | |||||
| malo, malui, malle=προτιμώ |
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | malo | malim | ΕΝΕΣΤ : malle |
| mavis | malis | ΠΡΚ : maluisse | |
| mavult | malit | ||
| malumus | malimus | ΜΕΤΟΧΗ | |
| mavultis | malitis | – | |
| malunt | malint | ||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | malebam | mallem | |
| malebas | malles | ||
| malebat | mallet | ||
| malebamus | mallemus | ||
| malebatis | malletis | ||
| malebant | mallent | ||
| ΜΕΛΛΩΝ | malam | ||
| males | |||
| malet | |||
| malemus | |||
| maletis | |||
| malent | |||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜ. | malu-i | malu-erim | |
| malu-isti | malu-eris | ||
| malu-it | malu-erit | ||
| malu-imus | malu-erimus | ||
| malu-istis | malu-eritis | ||
| malu-erunt/ere | malu-erint | ||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. | malu-eram | malu-issem | |
| malu-eras | malu-isses | ||
| malu-erat | malu-isset | ||
| malu-eramus | malu-issemus | ||
| malu-eratis | malu-issetis | ||
| malu-erant | malu-issent | ||
| ΣΥΝΤ. ΜΕΛ. | malu-ero | ||
| malu-eris | |||
| malu-erit | |||
| malu-erimus | |||
| malu-eritis | |||
| malu-erint |
|
| Το ελλειπτικό ρήμα coepi, coepisse=αρχίζω |
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡ. | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | incipi-o | incipi-am | – | ΕΝΕΣΤ : incip-ere |
| incipi-s | incipi-as | incipe | ΜΕΛ : coepturum, -am, um esse | |
| incipi-t | incipi-at | – | coepturos,-as,-a esse | |
| incipi-mus | incipi-amus | – | ΠΡΚ : coep-isse | |
| incipi-tis | incipi-atis | incipite | ||
| incipi-u-nt | incipi-ant | – | ||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | incipi-e-bam | incipere-m | ΜΕΤΟΧΗ | |
| incipi-e-bas | incipere-s | ΕΝΕΣΤ : incipi-ens | ||
| incipi-e-bat | incipere-t | ΜΕΛ : coepturus, -a, -um | ||
| incipi-e-bamus | incipere-mus | ΠΡΚ.: coeptus, -a, -um | ||
| incipi-e-batis | incipere-tis | |||
| incipi-e-bant | incipere-nt | |||
| ΜΕΛΛΩΝ | incipi-am | incepturus,a,um sim | – | ΣΟΥΠΙΝΟ |
| incipi-es | incepturus,a,um sis | incipito | ΑΙΤ : coeptum | |
| incipi-et | incepturus,a,um sit | incipito | ΑΦ : coeptu | |
| incipi-emus | incepturi ae, a simus | – | ||
| incipi-etis | incepturi ae, a sitis | incipitote | ||
| incipi-ent | incepturi ae, a sint | incipiunto | ||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜ. | coep-i | coep-erim | ||
| coep-isti | coep-eris | |||
| coep-it | coep-erit | |||
| coep-imus | coep-erimus | |||
| coep-istis | coep-eritis | |||
| coep-erunt /-ere | coep-erint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. | coep-eram | coep-issem | ||
| coep-eras | coep-isses | |||
| coep-erat | coep-isset | |||
| coep-eramus | coep-issemus | |||
| coep-eratis | coep-issetis | |||
| coep-erant | coep-issent | |||
| ΣΥΝΤ.ΜΕΛ. | coep-ero | |||
| coep-eris | ||||
| coep-erit | ||||
| coep-erimus | ||||
| coep-eritis | ||||
| coep-erint |
|
| Το ελλειπτικό ρήμα memini, meminisse=θυμάμαι |
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ | |
| ΕΝΕΣΤΩΣ | ||||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | ||||
| ΜΕΛΛΩΝ | – | |||
| memento | ||||
| – | ||||
| – | ||||
| mementote | ||||
| – | ||||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜ. | memin-i | memin-erim | memin-isse | |
| memin-isti | memin-eris | |||
| memin-it | memin-erit | |||
| memin-imus | memin-erimus | |||
| memin-istis | memin-eritis | |||
| memin-erunt /-ere | memin-erint | |||
| ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛ. | memin-eram | memin-issem | ||
| memin-eras | memin-isses | |||
| memin-erat | memin-isset | |||
| memin-eramus | memin-issemus | |||
| memin-eratis | memin-issetis | |||
| memin-erant | memin-issent | |||
| ΣΥΝΤ.ΜΕΛ. | memin-ero | |||
| memin-eris | ||||
| memin-erit | ||||
| memin-erimus | ||||
| memin-eritis | ||||
| memin-erint |
| Τα ελλειπτικά ρήματα inquam, aio, ave, quaeso |
|
| inquam=λέγω, φημί | aio=λέγω | ||||
| ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ΟΡΙΣΤΙΚΗ | ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ | ||
| ΕΝΕΣΤΩΣ | inquam | – | aio | – | |
| inquis | inque | ais | ai | ||
| inquit | – | ait | – | ||
| (inquimus) | – | – | – | ||
| (inquitis) | – | – | – | ||
| inquiunt | – | aiunt | – | ||
| ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ | – | ΜΕΤΟΧΗ | aiebam | ΜΕΤΟΧΗ | |
| – | ΕΝΕΣΤ : inquiens | aiebas | ΕΝΕΣΤ : aiens | ||
| inqui-e-bat | aiebat | ||||
| – | aiebamus | ||||
| – | aiebatis | ||||
| – | aiebant | ||||
| ΜΕΛΛΩΝ | – | ||||
| inqui-es | |||||
| inqui-et | |||||
| – | |||||
| – | |||||
| – | |||||
| ΠΑΡΑΚΕΙΜ. | (inquii) | – | |||
| inquisti | – | ||||
| inquit | ait | ||||
| (inquimus) | – | ||||
| – | – | ||||
| – | – | ||||
| ave=χαίρε | quaeso=παρακαλώ | |
| ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΕΝΕΣΤΩΤΑ | ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΕΣΤΩΤΑ | |
| – | quaeso | |
| ave (ή have) | – | |
| – | – | |
| avete (ή havete) | quaesumus | |
| – | – | |
| – | – | |
| ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ ΜΕΛΛΟΝΤΑ | ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΕΝΕΣΤΩΤΑ | |
| – | quaesere | |
| aveto (ή haveto) | ||
| – | ||
| – | ||
| – | ||
| – | ||
| ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΕΝΕΣΤΩΤΑ | ||
| avere (ή havere) | ||
ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΥΠΩΝ
ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΤΟΧΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΑ
1. Τα παρακάτω ρήματα σχηματίζουν μετοχή μέλλοντα, αν και δεν έχουν σουπίνο :
- insto, insiti, – , instare 1 (= πιέζω) : μτχ. μελ : instaturus
- valeo, valui, – , valere 2 (= υγιαίνω) : μτχ. μελ : valiturus
- disco, didici, – , discere 3 (= μαθαίνω κάτι) : μτχ. μελ. disciturus
2. Τα παρακάτω ρήματα σχηματίζουν ανώμαλα τη μετοχή μέλλοντα :
- morior, mortuus sum, mortuum, mori (αποθ.) 3 (= πεθαίνω): μτχ. μελ : moriturus (αντί mortuurus)
- nascor, natus sum, natum, nasci (αποθ.) 3 (= γεννιέμαι): μτχ. μελ : nasciturus (αντί naturus)
- orior, ortus sum, ortum, oriri (αποθ.) 4 (=ανατέλλω): μτχ. μελ : oriturus (αντί oriturus)
- pario, peperi, partum, parere 3 (=γεννώ): μτχ. μελ : pariturus (αντί parturus)
- reseco, resecui, resectum, resecare 1 (= κόβω): μτχ. μελ : resecaturus (αντί resecturus)
- ruo, rui, rutum, ruere (= ορμώ): μτχ. μελ : ruiturus (αντί ruturus)
ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ ΕΝΕΣΤΩΤΑ
1.Τα παρακάτω ρήματα σχηματίζουν το β΄ ενικό της προστακτικής του ενεργητικού ενεστώτα χωρίς την κατάληξη –e.
- dico, dixi, dictum, dicere 3 (= λέω) : dic (αντί dice)
- duco, duxi, ductum, ducere 3 (= οδηγώ) : duc (αντί duce)
- fero, tuli, latum, ferre (= φέρω) : fer (αντί fere)
- facio, feci, factum, facere 3*15 (= κάνω) : fac (αντί face)
Το ίδιο και τα σύνθετα των τριών πρώτων :
- edico, edixi, edictum, edicere 3 (= διατάζω) : edic (αντί edice)
- deduco, deduxi, deductum, deducere 3 (= οδηγώ) : deduc (αντί deduce)
- defero, detuli, delatum, deferre (= μεταφέρω) : defer (αντί defere)
Τα σύνθετα όμως του facio σχηματίζουν τον τύπο κανονικά :
- interficio, interfeci, interfectum, interficere 3*15 (= σκοτώνω) : interfice
2. Η προστακτική ενεστώτα του ρ. scio 4 (=γνωρίζω) σχηματίζεται σύμφωνα με την προστακτική μέλλοντα :
–
scito (αντί sci)
–
–
scitote (αντί scite)
–
ΠΡΩΤΗ ΚΛΙΣΗ
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||
| ΟΝ | -a | terr-a (γη) |
| ΓΕΝ | -ae | terr-ae |
| ΔΟΤ | -ae | terr-ae |
| ΑΙΤ | -am | terr-am |
| ΚΛΗΤ | -a | terr-a |
| ΑΦ | -a | terr-a |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||
| ΟΝ | -ae | terr-ae |
| ΓΕΝ | -arum | terr-arum |
| ΔΟΤ | -is | terr-is |
| ΑΙΤ | -as | terr-as |
| ΚΛΗΤ | -ae | terr-ae |
| ΑΦ | -is | terr-is |
| ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ
|
|||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||
| ΟΝ | de-a (θεά) | fili-a (κόρη) | famili-a (οικογένεια) |
| ΓΕΝ | de-ae | fili-ae | famili-ae / famili-as |
| ΔΟΤ | de-ae | fili-ae | famili-ae |
| ΑΙΤ | de-am | fili-am | famili-am |
| ΚΛΗΤ | de-a | fili-a | famili-a |
| ΑΦ | de-a | fili-a | famili-a |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||
| ΟΝ | de-ae | fili-ae | famili-ae |
| ΓΕΝ | de-arum | fili-arum | famili-arum |
| ΔΟΤ | de-is / de-abus | fili-is / fili-abus | famili-is |
| ΑΙΤ | de-as | fili-as | famili-as |
| ΚΛΗΤ | de-ae | fili-ae | famili-ae |
| ΑΦ | de-is / de-abus | fili-is / fili-abus | famili-is |
ΔΕΥΤΕΡΗ ΚΛΙΣΗ
ΑΡΣ -ΘΗΛ |
ΑΡΣ | ΟΥΔ | ||||||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||||
| ΟΝ | -us | domin-us (κύριος) | er- | puer (παιδί) | ager (αγρός) | -um | don-um (δώρο) | |
| ΓΕΝ | -i | domin-i | (e)r-i | puer-i | agr-i | -i | don-i | |
| ΔΟΤ | -o | domin-o | (e)r-o | puer-o | agr-o | -o | don-o | |
| ΑΙΤ | -um | domin-um | (e)r-um | puer-um | agr-um | -um | don-um | |
| ΚΛΗΤ | -e | domin-e | er- | puer | ager | -um | don-um | |
| ΑΦ | -o | domin-o | (e)r-o | puer-o | agr-o | -o | don-o | |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||||
| ΟΝ | -i | domin-i | (e)r-i | puer-i | agr-i | -a | don-a | |
| ΓΕΝ | -orum | domin-orum | (e)r-orum | puer-orum | agr-orum | -orum | don-orum | |
| ΔΟΤ | -is | domin-is | (e)r-is | puer-is | agr-is | -is | don-is | |
| ΑΙΤ | -os | domin-os | (e)r-os | puer-os | agr-os | -a | don-a | |
| ΚΛΗΤ | -i | domin-i | (e)r-i | puer-i | agr-i | -a | don-a | |
| ΑΦ | -is | domin-is | (e)r-is | puer-is | agr-is | -is | don-is | |
| ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ
|
|||||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||||
| ΟΝ | de-us (θεός) | soci-us (σύντροφος) | fili-us (γιός) | Vergili-us | offici-um (αξίωμα) |
| ΓΕΝ | de-i | soci-i / soc-i | fili-i / fil-i | Vergili-i / Vergili | offici-i / offici |
| ΔΟΤ | de-o | soci-o | fili-o | Vergili-o | offici-o |
| ΑΙΤ | de-um | soci-um | fili-um | Vergili-um | offici-um |
| ΚΛΗΤ | de-us / dive | soci-e | fili-e / fil-i | Vergili | offici-um |
| ΑΦ | de-o | soci-o | fili-o | Vergili-o | offici-o |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||||
| ΟΝ | de-i / di-i / di | soci-i | fili-i | offici-a | |
| ΓΕΝ | de-orum / de-um | soci-orum | fili-orum | offici-orum | |
| ΔΟΤ | de-is / di-is / dis | soci-is | fili-is | offici-is | |
| ΑΙΤ | de-os | soci-os | fili-os | offici-a | |
| ΚΛΗΤ | de-i / di-i / di | soci-i | fili-i | offici-a | |
| ΑΦ | de-is / di-is / dis | soci-is | fili-is | offici-is | |
ΤΡΙΤΗ ΚΛΙΣΗ
ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 1 : Συμφωνόληκτα (ανισοσύλλαβα) και των τριών γενών που το θέμα τους λήγει σε ένα σύμφωνο
| ΑΡΣ+ΘΗΛ | ΟΥΔ | |||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||
| ΟΝ | -s ή – | rex (<reg-s) (βασιλιάς) | – | nomen (όνομα) |
| ΓΕΝ | -is | reg-is | -is | nomin-is |
| ΔΟΤ | -i | reg-i | -i | nomin-i |
| ΑΙΤ | -em | reg-em | – | nomen |
| ΚΛΗΤ | -s ή – | rex | – | nomen |
| ΑΦ | -e | reg-e | -e | nomin-e |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||
| ΟΝ | -es | reg-es | -a | nomin-a |
| ΓΕΝ | -um | reg-um | -um | nomin-um |
| ΔΟΤ | -ibus | reg-ibus | -ibus | nomin-ibus |
| ΑΙΤ | -es | reg-es | -a | nomin-a |
| ΚΛΗΤ | -es | reg-es | -a | nomin-a |
| ΑΦ | -ibus | reg-ibus | -ibus | nomin-ibus |
ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2 : α) Φωνηεντόληκτα (ισοσύλλαβα) αρσενικά και θηλυκά
β) Συμφωνόληκτα (ανισοσύλλαβα) και των τριών γενών που το θέμα τους λήγει σε δύο ή
περισσότερα σύμφωνα
| ΑΡΣ+ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||||
| ΟΝ | -s ή – | mon-s (<mont-s) (βουνό) | fini-s (τέλος) | – | |
| ΓΕΝ | -is | mont-is | fin-is | -is | |
| ΔΟΤ | -i | mont-i | fin-i | -i | |
| ΑΙΤ | -em | mont-em | fin-em | – | |
| ΚΛΗΤ | -s ή – | mon-s | fin-is | – | |
| ΑΦ | -e | mont-e | fin-e | -e | |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||||
| ΟΝ | -es | mont-es | fin-es | -a | |
| ΓΕΝ | -ium | mont-ium | fin-ium | -ium | |
| ΔΟΤ | -ibus | mont-ibus | fin-ibus | -ibus | |
| ΑΙΤ | -es και -is | mont-es και -montis | fin-es και fin-is | -a | |
| ΚΛΗΤ | -es | mont-es | fin-es | -a | |
| ΑΦ | -ibus | mont-ibus | fin-ibus | -ibus | |
ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3 : ουδέτερα που λήγουν σε -al (-alis), -ar (-aris), -e (-is)
| ΟΥΔ | ||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||
| ΟΝ | – | animal (ζώο) |
| ΓΕΝ | -is | animal-is |
| ΔΟΤ | -i | animal-i |
| ΑΙΤ | – | animal |
| ΚΛΗΤ | – | animal |
| ΑΦ | -i | animal-i |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||
| ΟΝ | -ia | animal-ia |
| ΓΕΝ | -ium | animal-ium |
| ΔΟΤ | -ibus | animal-ibus |
| ΑΙΤ | -ia | animal-ia |
| ΚΛΗΤ | -ia | animal-ia |
| ΑΦ | -ibus | animal-ibus |
| ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗΣ ΚΛΙΣΗΣ | |||
| α) Γενική πληθυντικού
-um (αντί -ium) |
1 | pater, patris (ΑΡΣ)= πατέρας | patrum |
| 2 | mater, matris (ΘΗΛ)= μητέρα | matrum | |
| 3 | frater, fratris (ΑΡΣ)= αδελφός | fratrum | |
| 4 | canis, canis = σκύλος | canum | |
| 5 | iuvenis,iuvenis (ΑΡΣ) =νέος | iuvenum | |
| 6 | suboles, subolis (ΑΡΣ)= απόγονοι | subolum | |
| 7 | senex, senis (ΑΡΣ)= γέροντας | senum | |
| 8 | sedes, sedis (ΘΗΛ)= κάθισμα | sedum (ενίοτε sedium) | |
| β) Γενική πληθυντικού
-ium (αντί -um) |
1 | dos, dotis (ΘΗΛ) =προίκα | dotium |
| 2 | Samnis, Samnitis (ΑΡΣ)= Σαμνίτης | Samnitium | |
| 3 | penates (ΑΡΣ)= πατρογονικοί θεοί | penatium | |
| γ) Γενική πληθυντικού
-ium και -um |
1 | laus, laudis (ΘΗΛ)= έπαινος | laud(i)um |
| 2 | virtus, virtutis (ΘΗΛ)= αρετή | virtut(i)um | |
| 3 | mensis, mensis (ΑΡΣ)= μήνας | mens(i)um | |
| 4 | caedes, caedis (ΘΗΛ)= σφαγή | caed(i)um | |
| 5 | clades, cladis (ΘΗΛ)= καταστροφή | clad(i)um | |
| 6 | aetas, aetatis (ΘΗΛ)= ηλικία | aetat(i)um | |
| 7 | aequitas, aequitatis (ΘΗΛ)= ισότητα | aequitat(i)um | |
| 8 | civitas, civitatis (ΘΗΛ)= πολιτεία | civitat(i)um | |
| 9 | dignitas, dignitatis (ΘΗΛ)= κύρος | dignitat(i)um | |
| 10
11 |
honestas, honestatis (ΘΗΛ)=τιμή
frugalitas, frugalitatis (ΘΗΛ) =ολιγάρκεια |
honestat(i)um
frugalitat(i)um |
|
| 12 | vetustas, vetustatis (ΘΗΛ)=αρχαιότητα | vetustat(i)um | |
| 13 | utilitas, utilitatis (ΘΗΛ)= χρησιμότητα | utilitat(i)um | |
| 14 | locuples, locupletis (ΑΡΣ)= πλούσιος | locuplet(i)um | |
| 15 | adulescens, adulescentis (ΑΡΣ)= νεαρός | adulescent(i)um | |
| 16 | ius, iuris (ΟΥΔ)= το δίκαιο | iur(i)um | |
| δ) Αιτιατική ενικού -im (αντί -em) και αφαιρετική ενικού -i (αντί -e) | 1 | turris, turris (ΘΗΛ)= πύργος | turrim, turri |
| 2 | Tiberis, Tiberis (ΑΡΣ)= Τίβερης | Tiberim, Tiberi | |
| 3 | Neapolis, Neapolis (ΘΗΛ)= Νεάπολη | Neapolim, Neapoli | |
| 4 | vis (ΘΗΛ)= η δύναμη | vim, vi | |
| δ) Αφαιρετική ενικού
-i και -e |
1 | rete, retis (ΟΥΔ)= δίχτυ | rete και reti |
| 2 | civis, civis (ΑΡΣ)= πολίτης | cive και civi | |
| 3 | navis, navis (ΘΗΛ)= πλοίο | nave και navi | |
| 4 | avis, avis (ΘΗΛ)= πουλί | ave και avi | |
| 5 | unguis, unguis (ΑΡΣ)= νύχι | ungue και ungui | |
| 6 | locuples, locupletis (ΑΡΣ)= πλούσιος | locuplete και locupleti | |
| 12 | adulescens, adulescentis (ΑΡΣ)= νεαρός | adulescente και -i | |
| ΑΝΩΜΑΛΑ Γ΄ΚΛΙΣΗΣ |
| bos (αρσ. ή θηλ., το βόδι) | caro (θηλ, το κρέας) | senex (αρς, γέροντας) | vis (θηλ, δύναμη) | |||
| ΟΝ | bos | caro | senex | vis | ||
| ΓΕΝ | bov-is | carn-is | sen-is | – | ||
| ΔΟΤ | bov-i | carn-i | sen-i | – | ||
| ΑΙΤ | bov-em | carn-em | sen-em | vim | ||
| ΚΛΗΤ | bos | caro | senex | – | ||
| ΑΦ | bov-e | carn-e | sen-e | vi | ||
| ΟΝ | bov-es | carn-es | sen-es | vires | ||
| ΓΕΝ | bov-um και boum | carn-ium | sen-um | virium | ||
| ΔΟΤ | bobus και bubus | carn-ibus | sen-ibus | viribus | ||
| ΑΙΤ | bov-es | carn-es και carnis | sen-es | vires και viris | ||
| ΚΛΗΤ | bov-es | carn-es | sen-es | vires | ||
| ΑΦ | bobus και bubus | carn-ibus | sen-ibus | viribus | ||
| ΤΕΤΑΡΤΗ ΚΛΙΣΗ | ||||||
| ΑΡΣ+ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ | |||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||||
| ΟΝ | -us | exercit-us (στρατός) | -u | corn-u (κέρας) | dom-us (οίκος) |
| ΓΕΝ | -us | exercit-us | -us | corn-us | dom-us / domi |
| ΔΟΤ | -ui | exercit-ui | -u | corn-u | dom-ui |
| ΑΙΤ | -um | exercit-um | -u | corn-u | dom-um |
| ΚΛΗΤ | -us | exercit-us | -u | corn-u | dom-us |
| ΑΦ | -u | exercit-u | -u | corn-u | dom-o |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||||
| ΟΝ | -us | exercit-us | -ua | corn-ua | dom-us |
| ΓΕΝ | -uum | exercit-uum | -uum | corn-uum | dom-uum / domorum |
| ΔΟΤ | -ibus | exercit-ibus | -ibus | corn-ibus | dom-ibus |
| ΑΙΤ | -us | exercit-us | -ua | corn-ua | dom-os |
| ΚΛΗΤ | -us | exercit-us | -ua | corn-ua | dom-us |
| ΑΦ | -ibus | exercit-ibus | -ibus | corn-ibus | dom-ibus |
| ΠΕΜΠΤΗ ΚΛΙΣΗ |
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||||
| ΟΝ | -es | di-es (ημέρα) | faci-es (πρόσωπο) | fid-es (πίστη) | sp-es (ελπίδα) |
| ΓΕΝ | -ei | di-ei | faci-ei | fid-ei | sp-ei |
| ΔΟΤ | -ei | di-ei | faci-ei | fid-ei | sp-ei |
| ΑΙΤ | -em | di-em | faci-em | fid-em | sp-em |
| ΚΛΗΤ | -es | di-es | faci-es | fid-es | sp-es |
| ΑΦ | -e | di-e | faci-e | fid-e | sp-e |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||||
| ΟΝ | -es | di-es | faci-es | _ | sp-es / speres |
| ΓΕΝ | -erum | di-erum | _ | _ | _ |
| ΔΟΤ | -ebus | di-ebus | _ | _ | _ |
| ΑΙΤ | -es | di-es | faci-es | _ | sp-es / speres |
| ΚΛΗΤ | -es | di-es | faci-es | _ | sp-es / speres |
| ΑΦ | -ebus | di-ebus | _ | _ | _ |
ΟΝΟΜΑΤΑ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚ
| Α΄ ΚΛΙΣΗ | |||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |
| ΟΝ | Nymph-a / Nymph-e (Νύμφη) | Aene-as (Αινείας) | Pers-a / Pers-es (Πέρσης) |
| ΓΕΝ | Nymph-ae / Nymph-es | Aene-ae | Pers-ae |
| ΔΟΤ | Nymph-ae | Aene-ae | Pers-ae |
| ΑΙΤ | Nymph-am / Nymph-en | Aene-am / Aene-an | Pers-am / Pers-en |
| ΚΛΗΤ | Nymph-a / Nymph-e | Aene-a | Pers-a / Pers-e |
| ΑΦ | Nymph-a / Nymph-e | Aene-a | Pers-a / Pers-e |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||
| ΟΝ | Nymph-ae | Cassiop-e (Κασσιόπη) | |
| ΓΕΝ | Nymph-arum | Cassiop-es | |
| ΔΟΤ | Nymph-is | Cassiop-ae | |
| ΑΙΤ | Nymph-as | Cassiop-en | |
| ΚΛΗΤ | Nymph-ae | Cassiop-e | |
| ΑΦ | Nymph-is | Cassiop-e | |
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||
| ΟΝ | Andromed-a / Andromed-e (Ανδρομέδα) | Anchis-es (Αγχίσης) | |
| ΓΕΝ | Andromed-ae / Andromed-es | Anchis-ae | |
| ΔΟΤ | Andromed-ae | Anchis-ae | |
| ΑΙΤ | Andromed-am/ Andromed-an / Andromed-en | Anchis-am / Anchis-en | |
| ΚΛΗΤ | Andromed-a / Andromed-e | Anchis-a / Anchis-e | |
| ΑΦ | Andromed-a / Andromed-e | Anchis-a | |
| Β΄ ΚΛΙΣΗ | ||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |
| ΟΝ | Perse-us (Περσέας) | Cephe-us (Κηφέας) |
| ΓΕΝ | Perse-i / Perse-os | Cephe-i / Cephe-os |
| ΔΟΤ | Perse-o | Cephe-o |
| ΑΙΤ | Perse-um / Perse-a | Cephe-um / Cephe-a |
| ΚΛΗΤ | Perse-u | Cephe-u |
| ΑΦ | Perse-o | Cephe-o |
| Γ΄ ΚΛΙΣΗ | ||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |
| ΟΝ | Dido (Διδώ) | Geryon / Geryon-es (Γηρυόνης) |
| ΓΕΝ | Didon-is / Did-us | Geryonis / Geryon-ae |
| ΔΟΤ | Didon-i / Did-o | Geryoni / Geryon-ae |
| ΑΙΤ | Didon-em / Did-o | Geryonem / Geryonen |
| ΚΛΗΤ | Dido | Geryon / Geryon-e |
| ΑΦ | Didon-e | Geryone |
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |
| ΟΝ | Hercul-es (Ηρακλής) | Plato / Platon (Πλάτων) |
| ΓΕΝ | Hercul-is / Hercul-i | Platon-is |
| ΔΟΤ | Hercul-i | Platon-i |
| ΑΙΤ | Hercul-em / Hercul-en | Platon-em / Platon-a |
| ΚΛΗΤ | Hercul-e / Hercl-e | Plato / Platon |
| ΑΦ | Hercul-e | Platon-e |
ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΜΕ ΙΔΙΟΜΟΡΦΙΕΣ
| ΕΛΛΗΝΙΚΑ |
|
| ΕΤΕΡΟΓΕΝΗ (δύο γένη) |
|
| ΕΤΕΡΟΚΛΙΤΑ (δύο ή και τρεις κλίσεις) |
|
| ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟ ΑΡΙΘΜΟ |
|
| ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΕΝΙΚΟ ΑΡΙΘΜΌ |
|
| ΕΧΟΥΝ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟ ΑΛΛΑ ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ (όταν τα κλίνουμε βάζουμε και πληθυντικό, αλλά σημειώνουμε την άλλη σημασία) |
|
| ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΚΑΠΟΙΕΣ ΠΤΩΣΕΙΣ |
|
ΕΠΙΘΕΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΚΛΙΣΗΣ
| τρικατάληκτα σε –us, -a, -um | |||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | |
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||
| ΟΝ | nov-us (νέος) | nov-a | nov-um |
| ΓΕΝ | nov-i | nov-ae | nov-i |
| ΔΟΤ | nov-o | nov-ae | nov-o |
| ΑΙΤ | nov-um | nov-am | nov-um |
| ΚΛΗΤ | nov-e | nov-a | nov-um |
| ΑΦ | nov-o | nov-a | nov-o |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||
| ΟΝ | nov-i | nov-ae | nov-a |
| ΓΕΝ | nov-orum | nov-arum | nov-orum |
| ΔΟΤ | nov-is | nov-is | nov-is |
| ΑΙΤ | nov-os | nov-as | nov-a |
| ΚΛΗΤ | nov-i | nov-ae | nov-a |
| ΑΦ | nov-is | nov-is | nov-is |
| τρικατάληκτα σε –er, -era, -erum | συγκοπτόμενα τρικατάληκτα σε -er, -ra, -rum | ||||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | liber (ελεύθερος) | liber-a | liber-um | pulcher (όμορφος) | pulchr-a | pulchr-um | |
| ΓΕΝ | liber-i | liber-ae | liber-i | pulchr-i | pulchr-ae | pulchr-i | |
| ΔΟΤ | liber-o | liber-ae | liber-o | pulchr-o | pulchr-ae | pulchr-o | |
| ΑΙΤ | liber-um | liber-am | liber-um | pulchr-um | pulchr-am | pulchr-um | |
| ΚΛΗΤ | liber | liber-a | liber-um | pulcher | pulchr-a | pulchr-um | |
| ΑΦ | liber-o | liber-a | liber-o | pulchr-o | pulchr-a | pulchr-o | |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | liber-i | liber-ae | liber-a | pulchr-i | pulchr-ae | pulchr-a | |
| ΓΕΝ | liber-orum | liber-arum | liber-orum | pulchr-orum | pulchr-arum | pulchr-orum | |
| ΔΟΤ | liber-is | liber-is | liber-is | pulchr-is | pulchr-is | pulchr-is | |
| ΑΙΤ | liber-os | liber-as | liber-a | pulchr-os | pulchr-as | pulchr-a | |
| ΚΛΗΤ | liber-i | liber-ae | liber-a | pulchr-i | pulchr-ae | pulchr-a | |
| ΑΦ | liber-is | liber-is | liber-is | pulchr-is | pulchr-is | pulchr-is | |
ΕΠΙΘΕΤΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΛΙΣΗΣ
| τρικατάληκτα –er, -eris, -ere | τρικατάληκτα –er, -ris, -re | ||||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | celer (ταχύς) | celer-is | celer-e | alacer (εύθυμος) | alacr-is | alacr-e | |
| ΓΕΝ | celer-is | celer-is | celer-is | alacr-is | alacr-is | alacr-is | |
| ΔΟΤ | celer-i | celer-i | celer-i | alacr-i | alacr-i | alacr-i | |
| ΑΙΤ | celer-em | celer-em | celer-e | alacr-em | alacr-em | alacr-e | |
| ΚΛΗΤ | celer | celer-is | celer-e | alacer | alacr-is | alacr-e | |
| ΑΦ | celer-i | celer-i | celer-i | alacr-i | alacr-i | alacr-i | |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | celer-es | celer-es | celer-ia | alacr-es | alacr-es | alacr-ia | |
| ΓΕΝ | celer-ium, -um* | celer-ium, -um * | celer-ium, -um * | alacr-ium | alacr-ium | alacr-ium | |
| ΔΟΤ | celer-ibus | celer-ibus | celer-ibus | alacr-ibus | alacr-ibus | alacr-ibus | |
| ΑΙΤ | celer-es | celer-es | celer-ia | alacr-es | alacr-es | alacr-ia | |
| ΚΛΗΤ | celer-es | celer-es | celer-ia | alacr-es | alacr-es | alacr-ia | |
| ΑΦ | celer-ibus | celer-ibus | celer-ibus | alacr-ibus | alacr-ibus | alacr-ibus | |
| δικατάληκτα σε
-is, -is, -e |
μονοκατάληκτα σε
-x, -e, -r, -us, -es, -ns, -l, -ps, -rs |
συγκριτικός σε
-ior, -ior, -ius |
||||||
| ΑΡΣ – ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ – ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ – ΘΗΛ | ΟΥΔ | |||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | omn-is (πας) | omn-e | ingens (πελώριος) | ingens | altior (ψηλότερος) | alt-ius | ||
| ΓΕΝ | omn-is | omn-is | ingent-is | ingent-is | altior-is | altior-is | ||
| ΔΟΤ | omn-i | omn-i | ingent-i | ingent-i | altior-i | altior-i | ||
| ΑΙΤ | omn-em | omn-e | ingent-em | ingens | altior-em | alt-ius | ||
| ΚΛΗΤ | omn-is | omn-e | ingens | ingens | altior | alt-ius | ||
| ΑΦ | omn-i | omn-i | ingent-i | ingent-i | altior-e | altior-e | ||
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | omn-es | omn-ia | ingent-es | ingent-ia | altior-es | altior-a | ||
| ΓΕΝ | omn-ium | omn-ium | ingent-ium | ingent-ium | altior-um | altior-um | ||
| ΔΟΤ | omn-ibus | omn-ibus | ingent-ibus | ingent-ibus | altior-ibus | altior-ibus | ||
| ΑΙΤ | omn-es | omn-ia | ingent-es | ingent-ia | altior-es | altior-a | ||
| ΚΛΗΤ | omn-es | omn-ia | ingent-es | ingent-ia | altior-es | altior-a | ||
| ΑΦ | omn-ibus | omn-ibus | ingent-ibus | ingent-ibus | altior-ibus | altior-ibus | ||
|
| ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΩΝ |
| ΟΜΑΛΑ ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ | ||
| ΘΕΤΙΚΟΣ | ΣΥΓΚΡ. : θέμα + –ior, –ior, – ius | ΥΠΕΡΘ. : θέμα+-issimus, a, um |
| clarus, -a, -um (καθαρός) | clar-ior, -ior, -ius | clarissimus, -a, -um |
| amabilis, -is, -e (αγαπητός) | amabil-ior, -ior, -ius | amabilissimus, -a, -um |
| felix (ευτυχής) | felic-ior, -ior, -ius | felicissimus, -a, -um |
| impudens (αναιδής) | impudent-ior, -ior, -ius | impudentissimus, -a, -um |
| Σχηματίζουν τον ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟ σε –rrimus όλα τα επίθετα που λήγουν σε–er και το maturus | ||
| pulcher, -ra, -rum (ωραίοςς) | pulchrior, -ior, -ius | pulcherrimus, -a, -um |
| miser, -era, -erum (άθλιος) | miserior, -ior, -ius | miserrimus, -a, -um |
| celer, celer-is, celer-e (γρήγορος) | celerior, -ior, -ius | celerrimus, -a, -um |
| acer, acris, acre (οξύς) | acrior, -ior, -ius | acerrimus, -a, -um |
| maturus, -a, -um (ώριμος) | maturior, -ior, -ius | maturissimus και maturrimus,-a,-um |
| Σχηματίζουν τον ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟ σε –llimus 6 επίθετα σε –lis
(facilis, difficilis, humilis, gracilis, similis, dissimilis) |
||
| facilis, -is, -e (εύκολος) | facilior, -ior, -ius | facillimus, -a, -um |
| similis, -is, -e (όμοιος) | similior, -ior, -ius | simillimus, -a, -um |
| Σχηματίζουν τον ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ σε –entior και τον ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟ σε –entissimus
τα επίθετα που λήγουν σε –dicus,-volus,-ficus και το νalidus |
||
| magnificus, -a, -um (μεγαλοπρεπής) | magnificentior, -ior, -ius | magnificentissimus, -a, -um |
| validus, -a, -um (ισχυρός) | validior και valentior, -ior, -ius | validissimus και valentissimus,-a,-um |
| Σχηματίζουν ΠΕΡΙΦΡΑΣΤΙΚΑ ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ
όσα επίθετα έχουν χαρακτήρα φωνήεν εκτός από όσα λήγουν σε –quus |
||
| ΣΥΓΚΡ. : magis + θετικός | ΥΠΕΡΘ. : maxime + θετικός | |
| vacuus, -a, -um (κενός) | magis vacuus | maxime vacuus, -a, -um |
| antiquus, -a, -um (παλαιός) | antiquior, -ior, -ius | antiquissimus, -a, -um |
| ΑΝΩΜΑΛΑ ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ (παραθετικά από άλλα θέματα) | ||
| bonus, -a, -um (καλός) | melior, -ior, -ius | optimus, -a, -um |
| magnus, -a, -um (μεγάλος) | maior, -ior, -ius | maximus, -a, -um |
| parvus, -a, -um (μικρός) | minor, -ior, -ius | minimus, -a, -um |
| multus, -a, -um (πολύς, ενικός) | -, -, plus (μόνο στο ουδέτερο) | plurimus, -a, -um |
| multi,-ae,-a (πολλοί, πληθυντικός) | plures, -es, -a | plurimi,-ae,-a |
| ΔΕΝ ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΝ ΘΕΤΙΚΟ, γιατί προέρχονται από επιρρήματα | ||
| (intra) (εντός) | interior, -ior, -ius | intimus, -a, -um |
| (prae) (προ, εμπρός) | prior, -ior, -ius | primus, -a, -um |
| (prope) (κοντά) | propior, -ior, -ius | proximus, -a, -um |
| (ultra) (πέρα) | ulterior, -ior, -ius | ultimus, -a, -um |
| ΔΕΝ ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΝ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ και τον αναπληρώνουν από άλλα επίθετα | ||
| novus, -a, -um (νέος) | recentior, -ior,-ius (< recens, πρόσφατος) | novissimus, -a, -um |
| sacer, sacra, sacrum (ιερός) | sanctior, -ior, -ius (< sanctus) | sacerrimus, -a, -um |
| ΔΕΝ ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΝ ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟ | ||
| alacer, alacris, alacre (εύθυμος) | alacrior, -ior, -ius | – |
| iuvenis (νέος) | iunior | – |
| ingens (πελώριος) | ingentior, -ior, -ius | – |
| senex (γέρων) | senior | – |
| adulescens (νεαρός) | adulescentior | – |
| debilis, -is, -e | debilior, -ior, -ius | – |
| memorabilis, -is, -e (αξιομνημόνευτος) | memorabilior, -ior, -ius | – |
| ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΝ ΔΙΠΛΟ ΥΠΕΡΘΕΤIΚΟ | ||
| exterus, -a, -um (ο έξω) | exterior, -ior, -ius | extremus και extimus, -a, -um |
| superus , -a, -um (ο κάτω) | superior, -ior, -ius | supremus και summus, -a, -um |
| posterus , -a, -um (ο ύστερος) | posterior, -ior, -ius | postremus και postumus, -a, -um |
|
ΚΛΙΣΗ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΒΑΘΜΟΥ ΤΩΝ ΕΠΙΘΕΤΩΝ
| συγκριτικός σε –ior, -ior, -ius | plures και plus | ||||
| ΑΡΣ – ΘΗΛ | ΑΡΣ – ΘΗΛ | ΑΡΣ – ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||
| ΟΝ | altior (ψηλότερος) | alt-ius | – | plus (περισσότερο) | |
| ΓΕΝ | altior-is | altior-is | – | plur-is | |
| ΔΟΤ | altior-i | altior-i | – | plur-i | |
| ΑΙΤ | altior-em | alt-ius | – | plus | |
| ΚΛΗΤ | altior | alt-ius | – | plus | |
| ΑΦ | altior-e | altior-e | – | plur-e | |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||
| ΟΝ | altior-es | altior-a | plur-es (περισσότεροι, ες) | plur-a | |
| ΓΕΝ | altior-um | altior-um | plur–ium | plur-ium | |
| ΔΟΤ | altior-ibus | altior-ibus | plur-ibus | plur-ibus | |
| ΑΙΤ | altior-es | altior-a | plur-es | plur-a | |
| ΚΛΗΤ | altior-es | altior-a | plur-es | plur-a | |
| ΑΦ | altior-ibus | altior-ibus | plur-ibus | plur-ibus | |
ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΒΑΘΜΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΩΝ
1. Ο σχηματισμός των τριών βαθμών των επιρρημάτων γίνεται ως εξής :
Σχηματισμός επιρρήματος θετικού βαθμού :
- από επίθετo β΄ κλίσης : θέμα επιθέτου + –e
- από επίθετo γ΄ κλίσης : θέμα επιθέτου +-iter
- από επίθετo γ΄ κλίσης σε –ens (-entis), -ans (-antis), -ers (-ertis) : θέμα επιθέτου + –er
Σχηματισμός επιρρήματος συγκριτικού βαθμού :
- θέμα επιθέτου +-ius (=συγκριτικός βαθμός ουδετέρου στην ονομαστική ενικού)
Σχηματισμός επιρρήματος υπερθετικού βαθμού :
- θέμα υπερθετικού βαθμού επιθέτου με κατάληξη –e
2. Υπενθυμίζεται ότι το θέμα του επιθέτου το βρίσκουμε από τη γενική ενικού αφαιρώντας την κατάληξη : clarus, clari θέμα : clar-, pulcher, pulchri θέμα : pulchr-, felix, felicis θέμα : felic-
3. Προσοχή στην παραγωγή επιρρήματος θετικού βαθμού από επίθετo γ΄ κλίσης σε –ens (-entis), –ans (-antis), –ers (-ertis)! Η κατάληξη είναι –er και όχι –iter
4. Ως θετικός βαθμός μερικών επιρρημάτων χρησιμοποιείται η αιτιατική ενικού του ουδέτερο γένους, όπως : facile, multum, paulum
| ΟΜΑΛΟΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ | |||
| ΕΠΙΘΕΤΟ | ΕΠΙΡΡΗΜΑ | ||
| ΘΕΤΙΚΟΣ | ΘΕΤΙΚΟΣ | ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ | ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟΣ |
| clarus (β΄, καθαρός) | clar-e (καθαρά) | clar-ius | clarissim-e |
| miser (β΄, άθλιος) | miser-e (άθλια) | miser-ius | miserrim-e |
| pulcher (β΄, ωραίος) | pulchr-e (ωραία) | pulchr-ius | pulcherrim-e |
| gravis (γ΄, σοβαρός) | grav-iter (σοβαρά) | grav-ius | gravissim-e |
| felix (γ΄, ευτυχής) | felic-iter (ευτυχώς) | felic-ius | felicissim-e |
| celer (γ΄, γρήγορος) | celer-iter (γρήγορα) | celer-ius | celerrim-e |
| prudens (γ΄, συνετός) | prudent-er (συνετά) | prudent-ius | prudentissim-e |
| ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ | |||
| ΕΠΙΘΕΤΟ | ΕΠΙΡΡΗΜΑ | ||
| ΘΕΤΙΚΟΣ | ΘΕΤΙΚΟΣ | ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ | ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟΣ |
| bonus (καλός) | bene (καλά, εὖ) | melius | optime |
| multus (πολύς) | multum –multo (πολύ) | plus | plurimum |
| facilis (εύκολος) | facile (εύκολα) | facilius | facillime |
| durus (σκληρός) | dure – duriter (σκληρά) | durius | durissime |
| non multum – paulum (λίγο) | minus | minime | |
| (magnus μέγας) | magnopere (μέγα, μάλα) | magis | maxime |
| prope (κοντά) | propius | proxime | |
| supra(επάνω) | superius | summe | |
| ultra (πέρα) | ulterius | ultime | |
| prae (πριν–μπροστά) | prius | primum – primo | |
| post (ύστερα) | posterius | postremo- postumo/ -um | |
| diu (για πολύ χρόνο) | diutius | diutissime | |
| saepe (συχνά) | saepius | saepissime | |
| satis (αρκετά) | satius | – | |
ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ
| ΑΠΟΛΥΤΑ | ΤΑΚΤΙΚΑ | ΔΙΑΝΕΜΗΤΙΚΑ | ΕΠΙΘΕΤΑ | ||
| 1. | I | ūnus, ūna, ūnum | prīmus, πρώτος | singulī, ο καθένας χωριστά | semel, άπαξ |
| 2. | II | duo, duae, duo | secundus | bīnī, ανά δύο | bis |
| 3. | III | trēs, tria | tertius | ternī (trīnī) | ter |
| 4. | IV | quattuor | quārtus | quaternī | quater |
| 5. | V | quīnque | quīntus | quīnī | quīnquiēs |
| 6. | VI | sex | sextus | sēnī | sexiēs |
| 7. | VII | septem | septimus | septēnī | septiēs |
| 8. | VIII | octō | octāvus | octōnī | octiēs |
| 9. | IX | novem | nōnus | novēnī | noviēs |
| 10. | X | decem | decimus | dēnī | deciēs |
| 11. | XI | ūndecim | ūndecimus | ūndēnī | ūndeciēs |
| 12. | XII | duodecim | duodecimus | duodēnī | duodeciēs |
| 13. | XIII | tredecim | tertius decimus | ternī denī | terdeciēs |
| 14. | XIV | quattuordecim | quārtus decimus | quaternī denī | quaterdeciēs |
| 15. | XV | quīndecim | quīntus decimus | quīnī dēnī | quīnquiēs deciēs |
| 16. | XVI | sēdecim, sexdecim | sextus decimus | sēnī dēnī | sexiēs deciēs |
| 17. | XVII | septendecim | septimus decimus | septēnī dēnī | septiēs deciēs |
| 18. | XVIII | duodēvīgintī | duodēvīcēsimus | duodēvīcēnī | octiēs deciēs |
| 19. | XIX | ūndēvīgintī | ūndēvīcēsimus | ūndēvīcēnī | noviēs deciēs |
| 20. | XX | vīgintī | vīcēsimus | vīcēnī | vīciēs |
| 21. | XXI | vīgintī ūnus, ūnus et vīgintī |
vīcēsimus prīmus, ūnus et vīcēsimus |
vīcēnī singulī, singulī et vīcēni |
vīciēs semel |
| 22. | XXII | vīgintī duo, duo et vīgintī |
vīcēsimus secundus, alter et vīcēsimus |
vīcēnī bīnī, bīnī et vīcēnī |
vīciēs bis |
| 30. | XXX | trīgintā | trīcēsimus | trīcēnī | triciēs |
| 40. | XL | quadrāgintā | quadrāgēsimus | quadrāgēnī | quadrāgiēs |
| 50. | L | quīnquāgintā | quīnquāgēsimus | quinquāgēnī | quīnquāgiēs |
| 60. | LX | sexāgintā | sexāgēsimus | sexāgēnī | sexāgiēs |
| 70. | LXX | septuāgintā | septuāgēsimus | septuāgēnī | septuāgiēs |
| 80. | LXXX | octōgintā | octōgēsimus | octōgēnī | octōgiēs |
| 90. | XC | nōnāgintā | nōnāgēsimus | nōnāgēnī | nōnāgiēs |
| 100. | C | centum | centēsimus | centēnī | centiēs |
| 101. | C1 | centum ūnus, centum et ūnus |
centēsimus prīmus, centēsimus et prīmus |
centēnī singulī, centēnī et singulī |
centiēs semel |
| 200. | CC | ducentī, -ae, -a | ducentēsimus | ducēnī | ducentiēs |
| 300. | CCC | trecentī | trecentēsimus | trecēnī | trecentiēs |
| 400. | CD | quadringentī | quadringentēsimus | quadringēnī | quadringentiēs |
| 500. | D | quīngentī | quīngentēsimus | quīngēnī | quīngentiēs |
| 600. | DC | sescentī | sescentēsimus | sescēnī | sescentiēs |
| 700. | DCC | septingentī | septingentēsimus | septingēnī | septingentiēs |
| 800. | DCCC | octingentī | octingentēsimus | octingēnī | octingentiēs |
| 900. | DCCCC | nōngentī | nōngentēsimus | nōngēnī | nōngentiēs |
| 1,000. | M | mīlle | mīllēsimus | singula mīlia | mīliēs |
| 2,000. | MM | duo mīlia | bis mīllēsimus | bīna mīlia | bis mīliēs |
| 100,000. | CCCI ) ) ) | centum mīlia | centiēs mīllēsimus | centēna mīlia | centiēs mīliēs |
| 1,000,000. | CCCCI)) ) ) | deciēs centēna mīlia | deciēs centiēs mīllēsimus | deciēs centēna mīlia | deciēs centiēs mīliēs |
ΚΛΙΣΗ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΩΝ
1. Τα αριθμητικά unus (ένας), duo (δύο), tres (τρεις) mille (χίλια) κλίνονται ως εξής :
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | |||||||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||||||||
| ον | unus | una | unum | mille | |||||
| γεν | unius | unius | unius | mille | |||||
| δοτ | uni | uni | uni | mille | |||||
| αιτ | unum | unam | unum | mille | |||||
| κλ | – | – | – | mille | |||||
| αφ | uno | una | uno | mille | |||||
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||||||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ -ΘΗΛ | ΟΥΔ | |||||
| ον | uni | unae | una | duo | duae | duo | tres | tria | mil(l)ia |
| γεν | unorum | unarum | unorum | duorum | duarum | duorum | trium | trium | milium |
| δοτ | unis | unis | unis | duobus | duabus | duobus | tribus | tribus | milibus |
| αιτ | unos | unas | una | duos, duo | duas | duo | tres (tris) | tria | milia |
| κλ | – | – | – | – | – | – | – | – | milia |
| αφ | unis | unis | unis | duobus | duabus | duobus | tribus | tribus | milibus |
|
||||
| ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ |
| ego, tu, – (ἐγώ, σύ, -) | egomet, tute, – (ἔγωγε, σύγε, -) | ||||||
| α΄ πρόσωπο | β΄ πρόσωπο | γ΄ πρόσωπο | α΄ πρόσωπο | β΄ πρόσωπο | γ΄ πρόσωπο | ||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | ego | tu | (hic, ille, is) | egomet | tute | (hic, ille, is) | |
| ΓΕΝ | mei | tui | sui | meimet | tuimet | suimet | |
| ΔΟΤ | mihi | tibi | sibi | mihimet | tibimet | sibimet | |
| ΑΙΤ | me | te | se | memet, meme | temet, tete | semet, sese | |
| ΚΛΗΤ | – | – | – | – | – | – | |
| ΑΦ | a me | a te | a se | a memet, a meme | a temet, a tete | a semet, a sese | |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | nos | vos | (hi, illi, ei) | nosmet | vosmet | (hi, illi, ei) | |
| ΓΕΝ | nostri, nostrum | vestri, vestrum | sui | nostri, nostrum | vestri, vestrum | suimet | |
| ΔΟΤ | nobis | vobis | sibi | nobismet | vobismet | sibimet | |
| ΑΙΤ | nos | vos | se | nosmet | vosmet | semet, a sese | |
| ΚΛΗΤ | – | – | – | – | – | – | |
| ΑΦ | a nobis | a vobis | a se | a nobismet | a vobismet | a semet, a sese | |
|
| ΚΤΗΤΙΚΗ ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ |
| για έναν κτήτορα | για πολλούς κτήτορες | ||
| α΄πρόσωπο | meus, mea, meum (=δικός μου, ἐμός) | noster, nostra, nostrum (=δικός μας,ἡμέτερος) | |
| β΄ πρόσωπο | tuus, tua, tuum(δικός σου, σός) | vester, vestra, vestrum (=δικός σας, ὑμέτερος) | |
| γ΄ πρόσωπο | suus, sua, suum(δικός του, ἑός) | suus, sua, suum (=δικός τους, σφέτερος) |
| meus, mea, meum (δικό, -η, ό μου) | noster, nostra, nostrum (δικός,- ή,- ό μας) | ||||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | meus | mea | meum | noster | nostra | nostrum | |
| ΓΕΝ | mei | meae | mei | nostri | nostrae | nostri | |
| ΔΟΤ | meo | meae | meo | nostro | nostrae | nostro | |
| ΑΙΤ | meum | meam | meum | nostrum | nostram | nostrum | |
| ΚΛΗΤ | meus, mi | mea | noster | ||||
| ΑΦ | meo | mea | meum | nostro | nostra | nostro | |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | mei | meae | mea | nostri | nostrae | nostra | |
| ΓΕΝ | meorum | mearum | meorum | nostrorum | nostrarum | nostrorum | |
| ΔΟΤ | meis | meis | meis | nostris | nostris | nostris | |
| ΑΙΤ | meos | meas | mea | nostros | nostras | nostra | |
| ΚΛΗΤ | |||||||
| ΑΦ | meis | meis | meis | nostris | nostris | nostris | |
|
| ΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ |
- hic, haec, hoc (αυτός,-η,-ο)
- ille, illa, illud (εκείνος, –η –ο)
- iste, ista, istud (αυτός,-η,-ο)
- talis, talis, tale (τέτοιος, -α, ο – τριτόκλιτη, δικατάληκτη)
- tantus, tanta, tantum (τόσος, -η, ο- δευτερόκλιτη, τρικατάληκτη)
- tot ( τόσοι,-ες,-α -άκλιτη, μόνο πληθυντικού αριθμού)
- totidem (άλλοι τόσοι,-ες,-α -άκλιτη, μόνο πληθυντικού αριθμού)
| hic, haec, hoc (αυτός, -η, -ο) | ille, illa, illud (εκείνος, –η –ο) | ||||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | hic | haec | hoc | ille | illa | illud | |
| ΓΕΝ | huius | huius | huius | illius | illius | illius | |
| ΔΟΤ | huic | huic | huic | illi | illi | illi | |
| ΑΙΤ | hunc | hanc | hoc | illum | illam | illud | |
| ΚΛΗΤ | |||||||
| ΑΦ | hoc | hac | hoc | illo | illa | illo | |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | hi | hae | haec | illi | illae | illa | |
| ΓΕΝ | horum | harum | horum | illorum | illarum | illorum | |
| ΔΟΤ | his | his | his | illis | illis | illis | |
| ΑΙΤ | hos | has | haec | illos | illas | illa | |
| ΚΛΗΤ | |||||||
| ΑΦ | his | his | his | illis | illis | illis | |
| iste, ista, istud (αυτός, –η, –ο) | talis, talis, tale (τέτοιος, –α, ο) | ||||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | iste | ista | istud | talis | talis | tale | |
| ΓΕΝ | istius | istius | istius | talis | talis | talis | |
| ΔΟΤ | isti | isti | isti | tali | tali | tali | |
| ΑΙΤ | istum | istam | istud | talem | talem | tale | |
| ΚΛΗΤ | |||||||
| ΑΦ | isto | ista | isto | tali | tali | tali | |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | isti | istae | ista | tales | tales | talia | |
| ΓΕΝ | istorum | istarum | istorum | talium | talium | talium | |
| ΔΟΤ | istis | istis | istis | talibus | talibus | talibus | |
| ΑΙΤ | istos | istas | ista | tales | tales | talia | |
| ΚΛΗΤ | |||||||
| ΑΦ | istis | istis | istis | talibus | talibus | talibus | |
| ΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ |
- is, ea, id (αυτός, -η, -ο)
- ipse, ipsa, ipsum (ο ίδιος, -α, -ο)
- idem, eadem, idem (ο ίδιος –α, -ο- προήλθε από την is, ea, id με την προσθήκη του άκλιτου προσφύματος -dem. Κλίνεται όπως η is, ea, id. Αν του -dem προηγείται m τρέπεται σε n.)
- alter, altera, alterum (ο άλλος, -η, -ο- , -αντωνυμικό επίθετο)
| is, ea, id (αυτός, -η, -ο) | ipse, ipsa, ipsum (ο ίδιος, -α, -ο) | ||||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | is | ea | id | ipse | ipsa | ipsum | |
| ΓΕΝ | eius | eius | eius | ipsius | ipsius | ipsius | |
| ΔΟΤ | ei | ei | ei | ipsi | ipsi | ipsi | |
| ΑΙΤ | eum | eam | id | ipsum | ipsam | ipsum | |
| ΚΛΗΤ | |||||||
| ΑΦ | eo | ea | eo | ipso | ipsa | ipso | |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | ei-ii-i | eae | ea | ipsi | ipsae | ipsa | |
| ΓΕΝ | eorum | earum | eorum | ipsorum | ipsarum | ipsorum | |
| ΔΟΤ | eis-iis-is | eis-iis-is | eis-iis-is | ipsis | ipsis | ipsis | |
| ΑΙΤ | eos | eas | ea | ipsos | ipsas | ipsa | |
| ΚΛΗΤ | |||||||
| ΑΦ | eis-iis-is | eis-iis-is | eis-iis-is | ipsis | ipsis | ipsis | |
| idem, eadem, idem (ο ίδιος –α, –ο) | alter, altera, alterum (ο άλλος, –η, –ο) | |||||||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | |||||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||||||||
| ΟΝ | idem | eadem | idem | alter | altera | alterum | ||||
| ΓΕΝ | eiusdem | eiusdem | eiusdem | alterius | alterius | alterius | ||||
| ΔΟΤ | eidem | eidem | eidem | alteri | alteri | alteri | ||||
| ΑΙΤ | eundem | eandem | idem | alterum | alteram | alterum | ||||
| ΚΛΗΤ | ||||||||||
| ΑΦ | eodem | eadem | eodem | altero | altera | altero | ||||
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||||||||
| ΟΝ
|
eidem-iidem-idem | eaedem | eadem | alteri
|
alterae
|
altera
|
||||
| ΓΕΝ | eorundem | earundem | eorundem | alterorum | alterarum | alterorum | ||||
| ΔΟΤ
|
eisdem-iisdem-isdem | eisdem-iisdem-isdem | eisdem-iisdem-isdem | alteris
|
alteris
|
alteris
|
||||
| ΑΙΤ | eosdem | easdem | eadem | alteros | alteras | altera | ||||
| ΚΛΗΤ | ||||||||||
| ΑΦ
|
eisdem-iisdem-isdem | eisdem-iisdem-isdem | eisdem-iisdem-isdem | alteris
|
alteris
|
alteris
|
||||
ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ
- qui, quae, quod (ο οποίος,-α,-ο)
- qualis, qualis, quale (τέτοιος,-α,-ο που – τριτόκλιτη, δικατάληκτη)
- quantus, –a, –um (όσος,-η,-ο- δευτερόκλιτη, τρικατάληκτη )
- uter, utra, utrum (όποιος-α,-ο από τους δυο-αντωνυμικό επίθετο-)
- quot (όσοι, ες, α – άκλιτη, πληθυντικού αριθμού μόνο)
Όλες οι αναφορικές αντωνυμίες γίνονται αοριστολογικές όταν προσλαμβάνουν το –cumque (-δήποτε), που κατά την κλίση μένει αμετάβλητο :
- quicumque, quaecumque, quodcumque (οποιοσδήποτε)
- qualiscumque, qualiscumque, qualecumque (οιοσδήποτε)
- quantuscumque, quantacumque, quantumcumque (οσοσδήποτε)
- utercumque, utracumque, utrumcumque (οποιοσδήποτε από τους δυο)
- quotcumque (οσοιδήποτε)
| qui, quae, quod (ο οποίος) | quicumque, quaecumque, quodcumque (οποιοσδήποτε) | ||||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | qui | quae | quod | quicumque | quaecumque | quodcumque | |
| ΓΕΝ | cuius | cuius | cuius | cuiuscumque | cuiuscumque | cuiuscumque | |
| ΔΟΤ | cui | cui | cui | cuicumque | cuicumque | cuicumque | |
| ΑΙΤ | quem | quam | quod | quemcumque | quamcumque | quodcumque | |
| ΚΛΗΤ | |||||||
| ΑΦ | quo | qua | quo | quocumque | quacumque | quocumque | |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | qui | quae | quae | quicumque | quaecumque | quaecumque | |
| ΓΕΝ | quorum | quarum | quorum | quorumcumque | quarumcumque | quorumcumque | |
| ΔΟΤ | quibus | quibus | quibus | quibuscumque | quibuscumque | quibuscumque | |
| ΑΙΤ | quos | quas | quae | quoscumque | quascumque | quaecumque | |
| ΚΛΗΤ | |||||||
| ΑΦ | quibus | quibus | quibus | quibuscumque | quibuscumque | quibuscumque | |
| qualis, qualis, quale (τέτοιος που) | uter, utra, utrum (όποιος από τους δυο) | ||||||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||||
| ΟΝ | qualis | qualis | quale | uter | utra | utrum | |||
| ΓΕΝ | qualis | qualis | qualis | utrius | utrius | utrius | |||
| ΔΟΤ | quali | quali | quali | utri | utri | utri | |||
| ΑΙΤ | qualem | qualem | quale | utrum | utram | utrum | |||
| ΚΛΗΤ | |||||||||
| ΑΦ | quali | quali | quali | utro | utra | utro | |||
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||||
| ΟΝ | quales | quales | qualia | utri | utrae | utra | |||
| ΓΕΝ | qualium | qualium | qualium | utrorum | utrarum | utrorum | |||
| ΔΟΤ | qualibus | qualibus | qualibus | utris | utris | utris | |||
| ΑΙΤ | quales | quales | qualia | utros | utras | utra | |||
| ΚΛΗΤ | |||||||||
| ΑΦ | qualibus | qualibus | qualibus | utris | utris | utris | |||
ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ
- quis, quis, quid, (ποιος, -α,-ο; τις; –ουσιαστική)
- qui, quae, quod (ποιος, -α, -ο ; τις; –επιθετική, κλίνεται όπως η αναφορική)
- uter, utra, utrum (ποιος από τους δυο ; πότερος; – κλίνεται όπως η αναφορική--αντωνυμικό επίθετο–)
- qualis, qualis, quale (τι λογής; ποῖος; -τριτόκλιτη, δικατάληκτη)
- quantus, –a, –um (πόσος, -η, -ο ; -δευτερόκλιτη, τρικατάληκτη)
| quis quis quid (ποιος, –α,-ο; τις😉 | ||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||
| ΟΝ | quis | quis | quid | |
| ΓΕΝ | cuius | cuius | cuius | |
| ΔΟΤ | cui | cui | cui | |
| ΑΙΤ | quem | quem | quid | |
| ΚΛΗΤ | ||||
| ΑΦ | quo | quo | quo | |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||
| ΟΝ | qui | quae | quae | |
| ΓΕΝ | quorum | quarum | quorum | |
| ΔΟΤ | quibus | quibus | quibus | |
| ΑΙΤ | quos | quas | quae | |
| ΚΛΗΤ | ||||
| ΑΦ | quibus | quibus | quibus | |
ΑΟΡΙΣΤΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ
- quis, quae ή qua, quid (ένας, κάποιος-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)
- qui, quae ή qua, quod (κάποιος-ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)
- aliquis, aliqua ή aliquae, aliquid (κάποιος-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)
- aliqui, aliqua, aliquod (κάποιος–ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)
- quidam, quaedam, quiddam (κάποιος-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)
- quidam, quaedam, quoddam (κάποιος–ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ))
- unusquisque, unaquaeque, unumquidque (καθένας χωριστά-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)
- unusquique, unaquaeque, unumquοdque (καθένας χωριστά–ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)
- nemo (κανένας-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ αρσενικού γένους, παράγεται από το ne+homo)
10. nullus, –a, –um (κανένας– ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ-αντωνυμικό επίθετο)
11. nihil (τίποτε-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ, πρόκειται για ουδέτερο ουσιαστικό ενικού αριθμού)
12. ullus, ulla, ullum (κάποιος- ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ -αντωνυμικό επίθετο– κλίνεται όπως η nullus)
13. alter, altera, alterum (ο άλλος -αντωνυμικό επίθετο)
14. neuter, neutra, neutrum (κανείς απ’τους δυο-αντωνυμικό επίθετο)
15. alius, alia, aliud (άλλος-αντωνυμικό επίθετο)
16. aliquot (μερικοί, ες, α – άκλιτη, πληθυντικού αριθμού μόνο)
17. ambo, ambae, ambo (και οι δύο, αμφότεροι-κλίνεται όπως το αριθμητικό duo, duae, duo)
18. quispiam, (quaepiam), quidpiam (κάποιος-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)
19. quispiam, quaepiam, quodpiam, (κάποιος -ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)
20. quisquam, quisquam, quidquam ή quicquam (κάποιος -ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)
21. quisquam, quaepiam, quodquam(κάποιος -ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)
22. quisque, (quaeque), quidque (κάποιος, καθένας -ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)
23. quisque, quaeque, quodque (κάποιος, καθένας -ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)
24. quīvīs, quaevīs, quidvīs (οποιοσδήποτε, όποιος θέλεις-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)
25. quīvis, quaevīs, quodvis (οποιοσδήποτε, όποιος θέλεις -ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)
26. quīlibet, quaelibet, quidlibet (οποιοσδήποτε -ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ)
- quilibet, quaelibet, quodlibet (οποιοσδήποτε – ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ)
| ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ | ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ | ||||||||
| quis, quae ή qua, quid (ένας, κάποιος) | qui, quae ή qua, quod (κάποιος) | ||||||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||||
| ΟΝ | quis | qua ή quae | quid | qui | qua ή quae | quod | |||
| ΓΕΝ | cuius | cuius | cuius | cuius | cuius | cuius | |||
| ΔΟΤ | cui | cui | cui | cui | cui | cui | |||
| ΑΙΤ | quem | quam | quid | quem | quam | quod | |||
| ΚΛΗΤ | |||||||||
| ΑΦ | quo | qua | quo | quo | qua | quo | |||
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||||
| ΟΝ | qui | quae | qua (quae) | qui | quae | qua (quae) | |||
| ΓΕΝ | quorum | quarum | quorum | quorum | quarum | quorum | |||
| ΔΟΤ | quibus | quibus | quibus | quibus | quibus | quibus | |||
| ΑΙΤ | quos | quas | qua (quae) | quos | quas | qua (quae) | |||
| ΚΛΗΤ | |||||||||
| ΑΦ | quibus | quibus | quibus | quibus | quibus | quibus | |||
| ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ | ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ | ||||||||
| aliquis, aliqua ή aliquae, aliquid (κάποιος) | aliqui, aliqua, aliquod (κάποιος) | ||||||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||||
| ΟΝ | aliquis | aliqua ή aliquae | aliquid | aliqui | aliqua | aliquod | |||
| ΓΕΝ | alicuius | alicuius | alicuius rei | alicuius | alicuius | alicuius | |||
| ΔΟΤ | alicui | alicui | alicui rei | alicui | alicui | alicui | |||
| ΑΙΤ | aliquem | aliquam | aliquid | aliquem | aliquam | aliquod | |||
| ΚΛΗΤ | |||||||||
| ΑΦ | aliquo | aliqua | aliqua re | aliquo | aliqua | aliquo | |||
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||||
| ΟΝ | aliqui | aliquae | aliqua | aliqui | aliquae | aliqua | |||
| ΓΕΝ | aliquorum | aliquarum | aliquarum rerum | aliquorum | aliquarum | aliquorum | |||
| ΔΟΤ | aliquibus | aliquibus | aliquibus rebus | aliquibus | aliquibus | aliquibus | |||
| ΑΙΤ | aliquos | aliquas | aliqua | aliquos | aliquas | aliqua | |||
| ΚΛΗΤ | |||||||||
| ΑΦ | aliquibus | aliquibus | aliquibus rebus | aliquibus | aliquibus | aliquibus | |||
| ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ | ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ | ||||||||
| quidam, quaedam, quiddam (κάποιος) | quidam, quaedam, quoddam (κάποιος) | ||||||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||||
| ΟΝ | quidam | quaedam | quiddam | quidam | quaedam | quoddam | |||
| ΓΕΝ | cuiusdam | cuiusdam | cuiusdam rei | cuiusdam | cuiusdam | cuiusdam | |||
| ΔΟΤ | cuidam | cuidam | cuidam rei | cuidam | cuidam | cuidam | |||
| ΑΙΤ | quendam | quandam | quiddam | quendam | quandam | quoddam | |||
| ΚΛΗΤ | |||||||||
| ΑΦ | quodam | quadam | quadam re | quodam | quadam | quodam | |||
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||||
| ΟΝ | quidam | quaedam | quaedam | quidam | quaedam | quaedam | |||
| ΓΕΝ | quorundam | quorundam | quarundam rerum | quorundam | quorundam | quorundam | |||
| ΔΟΤ | quibusdam | quibusdam | quibusdam rebus | quibusdam | quibusdam | quibusdam | |||
| ΑΙΤ | quosdam | quasdam | quaedam | quosdam | quasdam | quaedam | |||
| ΚΛΗΤ | |||||||||
| ΑΦ | quibusdam | quibusdam | quibusdam rebus | quibusdam | quibusdam | quibusdam | |||
| ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ | |||
| unusquisque, unaquaeque, unumquidque (καθένας χωριστά) | |||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | |
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||
| ΟΝ | unusquisque | unaquaeque | unumquidque |
| ΓΕΝ | uniuscuiusque | uniuscuiusque | uniuscuiusque |
| ΔΟΤ | unicuique | unicuique | unicuique |
| ΑΙΤ | unumquemque | unumquamque | unumquidque |
| ΚΛΗΤ | |||
| ΑΦ | unoquoque | unaquaque | unoquoque |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||
| ΟΝ | uniquique | unaequaeque | unaquaque |
| ΓΕΝ | unorumquorumque | unarumquarumque | unorumquorumque |
| ΔΟΤ | unisquibusque | unisquibusque | unisquibusque |
| ΑΙΤ | unosquosque | unasquasque | unaquaque |
| ΚΛΗΤ | |||
| ΑΦ | unisquibusque | unisquibusque | unisquibusque |
| ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ | |||||
| unusquique, unaquaeque, unumquοdque (καθένας χωριστά) | |||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | |||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||||
| ΟΝ | unusquique | unaquaeque | unumquοdque | ||
| ΓΕΝ | uniuscuiusque | uniuscuiusque | uniuscuiusque | ||
| ΔΟΤ | unicuique | unicuique | unicuique | ||
| ΑΙΤ | unumquemque | unumquamque | unumquidque | ||
| ΚΛΗΤ | |||||
| ΑΦ | unoquoque | unaquaque | unoquoque | ||
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||||
| ΟΝ | uniquique | unaequaeque | unaquaque | ||
| ΓΕΝ | unorumquorumque | unarumquarumque | unorumquorumque | ||
| ΔΟΤ | unisquibusque | unisquibusque | unisquibusque | ||
| ΑΙΤ | unosquosque | unasquasque | unaquaque | ||
| ΚΛΗΤ | |||||
| ΑΦ | unisquibusque | unisquibusque | unisquibusque | ||
| ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ | ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ (αντωνυμικό επίθετο) | ||||||
| nemo (κανένας) | nullus, –a, –um (κανένας) | ||||||
| ΑΡΣ | ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | nemo | nullus | nulla | nullum | |||
| ΓΕΝ | nullius | nullius | nullius | nullius | |||
| ΔΟΤ | nemini | nulli | nulli | nulli | |||
| ΑΙΤ | neminem | nullum | nullam | nullum | |||
| ΚΛΗΤ | |||||||
| ΑΦ | nullo | nullo | nulla | nullo | |||
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | nulli | nulli | nullae | nulla | |||
| ΓΕΝ | nullorum | nullorum | nullarum | nullorum | |||
| ΔΟΤ | nullis | nullis | nullis | nullis | |||
| ΑΙΤ | nullos | nullos | nullas | nulla | |||
| ΚΛΗΤ | |||||||
| ΑΦ | nullis | nullis | nullis | nullis | |||
| ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ | |
| nihil (τίποτε) | |
| ΟΥΔ | |
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |
| ΟΝ | nihil |
| ΓΕΝ | nullius rei |
| ΔΟΤ | nulli rei |
| ΑΙΤ | nihil |
| ΚΛΗΤ | |
| ΑΦ | nulla re |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |
| ΟΝ | nullae res |
| ΓΕΝ | nullarum rerum |
| ΔΟΤ | nullis rebus |
| ΑΙΤ | nullas res |
| ΚΛΗΤ | |
| ΑΦ | nullis rebus |
| alius, alia, aliud (άλλος)
(αντωνυμικό επίθετο) |
neuter, neutra, neutrum (κανείς απ‘τους δυο)
(αντωνυμικό επίθετο) |
||||||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | ||
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | alius | alia | aliud | neuter | neutra | neutrum | |
| ΓΕΝ | alius | alius | alius | neutrius | neutrius | neutrius | |
| ΔΟΤ | alii | alii | alii | neutri | neutri | neutri | |
| ΑΙΤ | alium | aliam | aliud | neutrum | neutram | neutrum | |
| ΚΛΗΤ | |||||||
| ΑΦ | alio | alia | alio | neutro | neutra | neutro | |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | ||||||
| ΟΝ | alii | aliae | alia | neutri | neutrae | neutra | |
| ΓΕΝ | aliorum | aliarum | aliorum | neutrorum | neutrarum | neutrorum | |
| ΔΟΤ | aliis | aliis | aliis | neutris | neutris | neutris | |
| ΑΙΤ | alios | alias | alia | neutros | neutras | neutra | |
| ΚΛΗΤ | |||||||
| ΑΦ | aliis | aliis | aliis | neutris | neutris | neutris | |
| alter, altera, alterum (ο άλλος)
(αντωνυμικό επίθετο) |
|||
| ΑΡΣ | ΘΗΛ | ΟΥΔ | |
| ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||
| ΟΝ | alter | altera | alterum |
| ΓΕΝ | alterius | alterius | alterius |
| ΔΟΤ | alteri | alteri | alteri |
| ΑΙΤ | alterum | alteram | alterum |
| ΚΛΗΤ | |||
| ΑΦ | altero | altera | altero |
| ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ | |||
| ΟΝ | alteri | alterae | altera |
| ΓΕΝ | alterorum | alterarum | alterorum |
| ΔΟΤ | alteris | alteris | alteris |
| ΑΙΤ | alteros | alteras | altera |
| ΚΛΗΤ | |||
| ΑΦ | alteris | alteris | alteris |
ΑΝΤΩΝΥΜΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ
Τα αντωνυμικά επίθετα κλίνονται όπως οι αντωνυμίες, δηλαδή σχηματίζουν : γενική ενικού σε –ius και δοτική ενικού σε –i. Η σχολική γραμματική κατατάσσει τα περισσότερα από αυτά στις αντωνυμίες.
- unus, una, unum (ένας-αριθμητικό, βλ. πιο πάνω.)
- ullus, ulla, ullum (κάποιος-αόριστη επιθετική αντωνυμία- κλίνεται όπως το nullus)
- nullus, nulla, nullum (κανένας-αόριστη επιθετική αντωνυμία, βλ. πιο πάνω.)
- solus, sola, solum (μόνος- αντωνυμικό επίθετο- κλίνεται όπως το nullus)
- totus, tota, totum (όλος- αντωνυμικό επίθετο -κλίνεται όπως το nullus)
- alius, alia, aliud (άλλος – αόριστη αντωνυμία, βλ. πιο πάνω.)
- alter, altera, alterum (ο άλλος – αόριστη αντωνυμία ή και οριστική αντωνυμία, βλ. πιο πάνω)
- uter, utra, utrum (ποιος από τους δυο; ερωτηματική αντωνυμία /όποιος από τους δυο: αναφορική αντωνυμία) και uterque, utraque, utrumque (ο καθένας από τους δυο : αόριστη αντωνυμία, βλ. πιο πάνω)
- neuter, neutra, neutrum (κανένας από τους δυο –αόριστη αντωνυμία, βλ. πιο πάνω)
| ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΡΧΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ |
| ΑΝΩΜΑΛΑ ΡΗΜΑΤΑ |
|
| 2.absum, afui, – , abesse =είμαι μακριά, απουσιάζω, (ad+sum) |
| 3. adsum – adfui (affui) – adesse = παρευρίσκομαι, έρχομαι (ab+sum) |
| 4.interest – interfuit – interesse (απρόσωπο) = ενδιαφέρει (inter+est) |
| 5.praesum – praefui-praeesse = προΐσταμαι, έχω την αρχηγία (prae+sum) |
|
| 8.affero (adfero)-attuli–allatum–afferre =φέρνω, προσφέρω (ad+fero) |
| 9. defero – detuli – delatum – deferre= μεταφέρω (de+fero) |
|
| 11. eo, ii (ivi), itum, ire =πηγαίνω |
|
| 17. fio- factus sum – fieri = γίνομαι |
| 18. nolo, nolui, – , nolle=δεν θέλω |
| 19. volo, volui, -, velle =θέλω, |
| 20. malo – malui – malle = προτιμώ |
| 21. aiο (ελλειπτικό) =λέω |
| 22. aveo(ελλειπτικό)=χαιρετώ |
| 23. coepi – coepisse (ελλειπτικό) = αρχίζω |
| 24. memini – meminisse (ελλειπτικό) = θυμάμαι |
| 25. inquam (ελλειπτικό)= λέγω |
| 26. quaeso (ελλειπτικό)=παρακαλώ |
| ΡΗΜΑΤΑ ΤΩΝ 4 ΣΥΖΥΓΙΩΝ | |
| 27. abicio – abieci – abiectum – abicere 3-15= πετάω κάτι, καταθέτω (τα όπλα) (ab+iacio) | -iacio, 3-15 |
| 28. abstineo – abstinui – abstentum – abstinere 2= απέχω από | -teneo |
| 29. accedo – accessi – accessum – accedere 3= συνοδεύω | -cedo |
| 30. accipio, accepi, acceptum, -ere 3-15 =παίρνω, δέχομαι, μαθαίνω (ad+capio) | -capio, 3-15 |
| 31. adhaeresco – adhaesi – adhaesum – adhaerescere 3= προσκολλιέμαι | |
| 32. adhortor-adhortatus sum – adhortatum-adhortari (αποθετικό) 1= προτρέπω | αποθετικό |
| 33. adligo- adligavi- adligatum- adligare 1= δένω | |
| 34. administro, administravi, administratum, administrare 1= διαχειρίζομαι | |
| 35. admiror, admiratus sum, admiratum, admirari (αποθετικό) 1= θαυμάζω | αποθετικό |
| 36. admitto – admisi – admissum – admittere 3= αφήνω κάποιον να περάσει, δέχομαι | |
| 37. aegroto, aegrotavi, aegrotatum, aegrotare 1=ασθενώ, | |
| 38. afficio (adficio) – affeci (adfeci) – affectum (adfectum) – afficere (adficere) = περιβάλλω (dolore adficior=περιβάλλομαι με οργή, οργίζομαι) | -facio, 3-15 |
| 39. ago – egi – actum – agere 3= οδηγώ (άγω), κάνω, | |
| 40. alo – alui – alitum (altum) – alere 3= εκτρέφω | |
| 41. amo, amavi, amatum, amare 1=αγαπώ | |
| 42. animadverto – animadverti – animadversum – animadvertere 3= παρατηρώ (animadverto in aliquem=τιμωρώ κάποιον) | -verto |
| 43. antecello – – – – – antecellere 3= ξεπερνώ κάποιον σε κάτι | |
| 44. antepono – anteposui – antepositum – anteponere 3= προκρίνω, βάζω κάτι πάνω από κάτι άλλο | -pono |
| 45. appendo, appendi, appensum, -ere 3=ζυγίζω, | -pendo |
| 46. appropinquo, appropinquavi, appropinquatum, appropinquare 1= πλησιάζω | |
| 47. ascendo – ascendi – ascensum – ascendere 3= ανεβαίνω , | |
| 48. assideo – assedi – assessum – assidere 2= κάθομαι(δίπλα σε) | -sedeo |
| 49. audeo – ausus sum – ausum – audere (ημιαποθετικό) 2= τολμώ | ημιαποθετικό |
| 50. audio – audivi – auditum – audire 4= ακούω | |
| 51. cado – cecidi – casum – cadere 3= πέφτω | |
| 52. capio, cepi, captum, capere 3-15=πιάνω, συλλαμβάνω | 3-15 |
| 53. caveo-cavi-cautum-ere 2=προσέχω, φυλάγομαι, | |
| 54. cedo – cessi – cessum – cedere 3= παραχωρώ | |
| 55. ceno, cenavi, cenatum, cenare 1= δειπνώ, γευματίζω | |
| 56. censeo – censui – censum – censere 2= πιστεύω, νομίζω | |
| 57. cerno – crevi – cretum – cernere 3= (δια)κρίνω (παθητική φωνή : ΠΡΚ: conspectus sum ΥΠ: conspectus eram Σ.Μ: conspectus ero από το ρ. conspicio) | |
| 58. circumsedeo – circumsedi – circumsessum – circumsedere 2= περικυκλώνω | -sedeo |
| 59. clamo, clamavi, clamatum, clamare 1= φωνάζω | |
| 60. cogito, cogitavi, cogitatum, cogitare 1= σκέπτομαι | |
| 61. cognosco – cognovi – cognitum – cognoscere 3= γνωρίζω | -gnosco |
| 62. cogo – coegi – coactum – cogere 3= συγκαλώ, εξαναγκάζω (cum+ago) | -ago |
| 63. cohibeo – cohibui – cohibitum – cohibere 2= συγκρατώ, εμποδίζω , | -habeo |
| 64. colo – colui – cultum – colere 3= καλλιεργώ, λατρεύω, κατοικώ | |
| 65. comprehendo, -ndi, -nsum, -ere 3=συλλαμβάνω | -hendo |
| 66. conduco – conduxi – conductum – conducere 3 = νοικιάζω (con+duco) | -duco |
| 67. confido – confisus sum – confisum – confidere (ημιαποθετικό) 3= έχω εμπιστοσύνη | |
| 68. confirmo, confirmavi, confirmatum, confirmare 1= επιβεβαιώνω | |
| 69. conformo, conformavi, conformatum, conformare 1= διαπλάθω, διαμορφώνω | |
| 70. congredior-congressus sum-congressum-congredi 3-15 (αποθετικό) = συγκρούομαι, μονομαχώ (con+gradior) | αποθετικό, -gradior, 3-15 |
| 71. congruo – congrui – – – congruere 3= συμφωνώ | |
| 72. conloco, conlocavi, conlocatum, conlocare 1= εγκαθιστώ | |
| 73. conloquor – conlocutus sum – conlocutum – conloqui ( αποθετικό) 3= συνομιλώ | αποθετικό, -loquor |
| 74. conscribo – conscripsi – conscriptum – conscribere 3= γράφω | -scribo |
| 75. consecro, consecravi, consecratum, consecrare 1= αφιερώνω, προσφέρω | |
| 76. consequor – consecutus sum – consecutum – consequi (αποθετικό) 3= ακολουθώ, πετυχαίνω | αποθετικό, -sequor |
| 77. conservo, conservavi, conservatum, conservare 1= σώζω | |
| 78. conspicio – conspexi – conspectum – conspicere 3-15= βλέπω (con+specio) | -specio, 3-15 |
| 79. constituo – constitui – constitutum – constituere 3= αναδιοργανώνω, αποφασίζω | -stituo |
| 80. consulo – consului – consultum – consulere 3= φροντίζω | |
| 81. contemno – contempsi – contemptum – contemnere 3= περιφρονώ | |
| 82. corrumpo – corrupi – corruptum – corrumpere 3 = διαφθείρω | -rumpo |
| 83. credo – credidi – creditum – credere 3= πιστεύω | -do |
| 84. cupio – cupivi (cupii) – cupitum – cupere 3-15 = επιθυμώ | 3-15 |
| 85. curo- curavi- curatum- curare 1=φροντίζω | |
| 86. debeo – debui – debitum – debere 2= οφείλω, πρέπει | |
| 87. decerpo-decerpsi-decerptum-ere 3 =κόβω, | |
| 88. decet – decuit – decere (απρόσωπο) 2= αρμόζει | |
| 89. deduco, deduxi, deductum, -ere 3=οδηγώ προς, φέρνω (πρ.Εν. deduc) (de+duco) | -duco |
| 90. deleo, delevi, deletum, -ere 2 = καταστρέφω, | |
| 91. deponο-deposui-depositum-ere 3=αποβάλλω, | -pono |
| 92. deporto, deportavi, deportatum, deportare 1= παίρνω μαζί μου | |
| 93. deprehendo – deprehendi – deprehensum – deprehendere 3= συλλαμβάνω, ανακαλύπτω | -hendo |
| 94. desiderο, desideravi, desideratum, desiderare 1=επιθυμώ | |
| 95. desisto – destiti – – – desistere 3= σταματώ | -sto |
| 96. deterreo – deterrui – deterritum – deterrere 2= αποθαρρύνω | |
| 97. deverto – deverti – deversum – devertere ή devertor – deverti – deversum – deverti 3 (ημιαποθετικό) =καταλύω, διαμένω | ημιαποθετικό, –verto |
| 98. dico–dixi–dictum–ere 3 (πρ.Εν. dic) =λέω, | |
| 99. diligo – dilexi – dilectum – diligere 3= αγαπώ | -lego (-lexi) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
-dico |
|
αποθετικό, -gradior, 3-15 |
|
αποθετικό |
|
-mitto |
|
|
|
-verto |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
αποθετικό |
|
|
|
|
|
3-15 |
|
αποθετικό |
|
αποθετικό |
|
3-15 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
αποθετικό |
|
|
|
-pendo |
|
|
|
|
|
-pono |
|
|
|
|
|
|
|
αποθετικό, -gradior, 3-15 |
|
|
|
-stituo |
|
-sto |
|
-lego (-lexi) |
|
-tendo |
|
-capio |
|
-facio |
|
-emo |
|
-rogo |
|
-venio |
|
|
|
-mitto |
|
-rumpo |
|
αποθετικό |
|
|
|
–venio |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
αποθετικό |
|
|
|
αποθετικό |
|
|
|
|
|
αποθετικό |
|
αποθετικό |
|
|
|
αποθετικό |
|
|
|
αποθετικό, 3-15 |
|
|
|
|
|
|
|
αποθετικό |
|
-scio |
|
|
|
|
|
-iacio |
|
|
|
-sequor, αποθετικό |
|
|
|
|
|
-curro |
|
|
|
|
|
αποθετικό |
|
|
|
αποθετικό |
|
-tendo |
|
|
|
|
|
3-15 |
|
|
|
αποθετικό |
|
|
|
-do |
|
|
|
-lego (-legi) |
|
-moveo |
|
-sedeo |
|
|
|
-teneo |
|
-venio |
|
|
|
|
|
|
|
αποθετικό |
|
|
|
-habeo |
|
-capio, 3-15 |
|
-dico (αλλά α΄) |
|
-rapio |
|
|
|
-pono |
|
-rumpo |
|
-video |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
-cedo |
|
-capio, 3-15 |
|
-do |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
αποθετικό, ημιαποθετικό |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
αποθετικό |
|
|
|
ημιαποθετικό |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
-venio |
|
-curro |
|
|
|
-capio, 3-15 |
|
-specio, 3-15 |
|
|
|
|
|
|
|
-do |
|
|
|
|
|
αποθετικό |
|
αποθετικό |
|
αποθετικό |
|
|
|
αποθετικό |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Πηγή : http://rhopath.wordpress.com/
Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2356
Σεπ 29 2012
Λογοτεχνία Α’ Λυκείου : Οδηγίες Διδασκαλίας 2012-2013
ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία του μαθήματος της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας της Α΄ τάξης Γενικού Λυκείου και Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχ. έτος 2012-2013
Σας αποστέλλουμε τις παρακάτω οδηγίες για τη διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας της Α΄ τάξης Γενικού Λυκείου και Εσπερινού Γενικού Λυκείου.
ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ
Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α΄ Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας που να συνάδουν με τη φιλοσοφία του Π.Σ. για την Υποχρεωτική Εκπαίδευση αλλά και να προετοιμάζουν το έδαφος για την ανανέωση του μαθήματος στις δύο επόμενες τάξεις του Λυκείου. Δεν είναι κειμενοκεντρικό, αλλά μαθητοκεντρικό.
Με ποια κείμενα δουλεύουμε στο μάθημα της λογοτεχνίας;
Το παρόν Π.Σ. χρησιμοποιεί ως αφετηρία το Ανθολόγιο Κειμένων της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Α΄ Λυκείου αλλά προτείνει τη συνανάγνωση κειμένων που ανθολογούνται και στα άλλα δύο ανθολόγια λογοτεχνικών κειμένων του Λυκείου. Παράλληλα προτείνονται για τον εμπλουτισμό της διδασκαλίας παράλληλα κείμενα που είναι διαθέσιμα στο διαδίκτυο σε ψηφιακή μορφή. Τούτος είναι ένας άμεσος τρόπος να πολλαπλασιάσουμε τις δυνατότητες επιλογής κειμένων και να δημιουργήσουμε ενδιαφέρουσες διδακτικές ενότητες. Ταυτόχρονα, το παρόν ΠΣ προτείνει την ανάγνωση ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, ενταγμένων στις προτεινόμενες διδακτικές ενότητες.
Τι είναι η διδακτική ενότητα;
Μέχρι τώρα, η μονάδα οργάνωσης του μαθήματος της Λογοτεχνίας ήταν το μεμονωμένο λογοτεχνικό κείμενο που διδασκόταν σε μία διδακτική ώρα ή περισσότερες. Η μονάδα οργάνωσης του ισχύοντος Π.Σ. είναι η διδακτική ενότητα. Η Διδακτική ενότητα στηρίζεται σε μια αρχική ιδέα που μπορεί να είναι ένα θέμα ή ένα λογοτεχνικό είδος, πραγματοποιείται μέσα από ένα σύνολο ομοειδών ή ομόθεμων κειμένων και διαρκεί αρκετό χρονικό διάστημα. Προτείνονται τρεις διδακτικές ενότητες για μια σχολική χρονιά. Κάθε διδακτική ενότητα είναι σχεδιασμένη ως project, προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες της λογοτεχνίας και διαρκεί δύο με τρεις μήνες, ανάλογα με τη συχνότητα των ωρών διδασκαλίας και των δραστηριοτήτων που θα γίνουν. Όπως σε όλα τα project, η διδασκαλία των ενοτήτων αναπτύσσεται σε φάσεις με διακριτή στοχοθεσία. Οι προτεινόμενες διδακτικές ενότητες για την Α΄ Λυκείου είναι: 1) Τα φύλα στη λογοτεχνία. 2) Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση. 3) Θέατρο
Τι είναι η μέθοδος project;
Μέχρι τώρα, η συνηθέστερη μέθοδος διδασκαλίας της λογοτεχνίας ήταν η μετωπική διδασκαλία με τον καθηγητή να ερμηνεύει το κείμενο ή να εκμαιεύει την ορθή ερμηνεία και τους μαθητές να απαντούν ατομικά σε ερμηνευτικές ή ιστορικές ερωτήσεις. Χωρίς να καταργείται η μετωπική διδασκαλία (ούτε εξάλλου θα ήταν αυτό δυνατόν), επιδιώκουμε οι μαθητές να εργάζονται σε ομάδες και να εκπονούν δραστηριότητες παρά να απαντούν σε ερωτήσεις. Η μεθοδολογική μας προσέγγιση βασίζεται σε δύο παιδαγωγικές μεθόδους: τη διδασκαλία σε ομάδες και τη μέθοδο project. H μέθοδος project είναι μία ανοιχτή διαδικασία μάθησης τα όρια και οι διαδικασίες της οποίας δεν είναι αυστηρά καθορισμένα και εξελίσσεται ανάλογα με την εκάστοτε κατάσταση και τα ενδιαφέροντα των συμμετεχόντων. Mε την υιοθέτηση της μεθόδου project επιχειρείται η μεταφορά του βάρους από τη διδασκαλία στη μάθηση και στην ανακάλυψη, τόσο των μαθητών όσο και των δασκάλων. Η μέθοδος project προϋποθέτει την ανάληψη πρωτοβουλίας εκ μέρους των μαθητών, την ανακαλυπτική μάθηση (discovery learning), την ομαδική εργασία των μαθητών, τη συνέχεια της σχολικής εργασίας σε χρόνο μεγαλύτερο της μίας διδακτικής ώρας, την τελική της παρουσίαση στην στενότερη (τάξη ή και σχολείο) ή και ευρύτερη κοινότητα (γειτονιά, πόλη), την αλλαγή του ρόλου του δασκάλου από κύριο καθοδηγητή σε συντονιστή και εμψυχωτή της σχολικής εργασίας. Με τη μέθοδο project δίδεται έμφαση στην παραγωγή πρωτότυπου υλικού και κυρίως ―αυτό άλλωστε μας ενδιαφέρει στη λογοτεχνία― προσωπικών ερμηνειών των μαθητών.
Ποιες είναι οι φάσεις της διδασκαλίας μιας διδακτικής ενότητας;
Οι φάσεις αυτές είναι συνήθως τρεις:
Α΄ Φάση: Πριν από την ανάγνωση. Η Στη φάση αυτή «χτίζονται οι γέφυρες» μεταξύ κειμένων και μαθητών. Κύριος σκοπός της είναι να δώσει κίνητρα για ανάγνωση που θα ακολουθήσει, και να πλουτίσει τον γνωστικό και πολιτισμικό ορίζοντα των μαθητών, δημιουργώντας ένα πλαίσιο προβληματισμού που θα διευκολύνει την προσέγγιση του νοήματος. Γίνονται συζητήσεις στην τάξη και διάφορες δραστηριότητες, ατομικές ή ομαδικές, προφορικές ή γραπτές, συνήθως ερευνητικής φύσεως (σε μη λογοτεχνικές πηγές ή στο πεδίο). Τα κείμενα που χρησιμοποιούμε σε αυτή τη φάση είναι συνήθως μη λογοτεχνικά (επιστημονικά, πληροφοριακά, δημοσιογραφικά, οπτικά, ηλεκτρονικά) αλλά και μικρά λογοτεχνικά κείμενα (μικρά διηγήματα, αποσπάσματα από μεγαλύτερα πεζά, ποιήματα) που διαβάζονται στην τάξη και προετοιμάζουν την κυρίως ανάγνωση.
Β΄ Φάση: Ανάγνωση – Παρουσίαση. Οι μαθητές διαβάζουν μεγαλύτερα κείμενα (συστάδες ποιημάτων, διηγήματα, κεφάλαια από μυθιστορήματα και στο τέλος ολόκληρα βιβλία) στο σχολείο αλλά και στο σπίτι. Θα πρέπει ιδιαιτέρως να τονιστεί πως έχει μεγάλη σημασία το σχολείο να ζητά από τους μαθητές να διαβάζουν λογοτεχνικά κείμενα στο σπίτι. Η φάση της κυρίως ανάγνωσης έχει μεγάλη διάρκεια, γιατί περιλαμβάνει πολλά υποστάδια διαβαθμισμένης δυσκολίας. Ξεκινούμε, δηλαδή, από μικρότερα και ευκολότερα κείμενα, συνεχίζουμε σε μεγαλύτερα και δυσκολότερα και καταλήγουμε στην ανάγνωση ολόκληρων βιβλίων. Κάθε τάξη, ανάλογα με τις δυνατότητές της, προχωρεί σε όσο περισσότερα στάδια μπορεί. Στη φάση της κυρίως ανάγνωσης έχει ιδιαίτερη σημασία η ομαδική εργασία, η οποία οργανώνεται ως εξής: Η τάξη χωρίζεται σε ομάδες και κάθε ομάδα αναλαμβάνει να διαβάσει και να παρουσιάσει ένα διαφορετικό κείμενο. Στην περίπτωση που η διδακτική ενότητα αφορά αποκλειστικά στην ποίηση, όπως είναι η ενότητα «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση», κάθε ομάδα μαθητών μπορεί να αναλάβει να μελετήσει μια συστάδα ποιημάτων. ΄Ετσι, μπορεί να επιτευχθεί μια διαφοροποιημένη διδασκαλία καθώς κάθε ομάδα μπορεί να αναλάβει ένα ή περισσότερα κείμενα που να ταιριάζουν στις δυνατότητες και στις επιθυμίες της. Οι εργασίες που συνοδεύουν την παρουσίαση των κειμένων σχετίζονται στενότερα ή ευρύτερα με το κείμενο. Επιδιώκουν λ.χ. οι μαθητές να αναπτύξουν αιτιολογημένη και τεκμηριωμένη προσωπική άποψη γι’ αυτά που διαβάζουν, αναγνωρίζουν διάφορα πολιτισμικά στοιχεία των κειμένων και προσδιορίζουν την ιστορικότητά τους· περιγράφουν και ερμηνεύουν την εποχή, το κοινό και τις συνθήκες παραγωγής ενός έργου, επισημαίνουν τους συγκρουόμενους κώδικες συμπεριφοράς και τις αξίες που εκφράζονται από τους ήρωες, διατυπώνουν προτάσεις, ή και πιθανές λύσεις, σχετικά με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ήρωες, και κρίσεις σχετικά με τις επιλογές που πρέπει να πραγματοποιήσουν, συγκρίνουν κείμενα (λογοτεχνικά και οπτικο-ακουστικά, πεζά και ποιητικά) ως προς έναν παράγοντα (π.χ. κοινή θεματική). Άλλες εργασίες εστιάζουν στην οπτική γωνία από την οποία μιλά ο αφηγητής, στη συγκεκριμένη στάση ζωής στην οποία παραπέμπει, ή έχουν ως στόχο τον σχολιασμό των διαφορετικών τρόπων σκέψης και των διαφορετικών αξιών που καθορίζουν τις συμπεριφορές των ηρώων. Άλλες εργασίες επικεντρώνονται στην αναζήτηση μορφικών χαρακτηριστικών των κειμένων ανάλογα με το λογοτεχνικό είδος στο οποίο ανήκουν ή την τεχνοτροπία που υιοθετούν.
Γ΄ Φάση: Μετά την ανάγνωση. Στη φάση αυτή οι μαθητές παράγουν δικό τους λόγο όχι πια γύρω από τα κείμενα, αλλά γύρω από το θέμα της διδακτικής ενότητας με την οποία ασχολήθηκαν. Ο σκοπός της φάσης αυτής είναι να διαπιστώσουν όλοι, διδάσκοντες και διδασκόμενοι, τι καινούργιο έμαθαν, ποιες αντιλήψεις σχημάτισαν, ποια συναισθήματα ένιωσαν μέσα από τις αναγνώσεις και τις συζητήσεις τους. Η παραγωγή λόγου νοείται ως έκφραση προσωπικών αντιλήψεων και στάσεων που μπορεί να επιτευχθεί με γλωσσικές αλλά και μη γλωσσικές δραστηριότητες. Σ’ αυτή τη φάση ζητείται από τους μαθητές να γράψουν, ατομικά ή ομαδικά, ένα κείμενο ανάλογο του είδους που διάβασαν, να κάνουν έρευνα και να γράψουν μια συνθετική εργασία. Στις εργασίες αυτής της φάσης αξιοποιούνται συνήθως μοτίβα, λογοτεχνικοί χαρακτήρες και επεισόδια από τα βιβλία που διαβάστηκαν αλλά και οι ειδικότερες γνώσεις γύρω από το λογοτεχνικό είδος ή φαινόμενο που μελέτησαν.
Τι είναι το σενάριο;
Το σενάριο ή «σενάριο μάθησης» είναι ένας δομημένος τρόπος σχεδιασμού δραστηριοτήτων μάθησης, που βοηθά να οργανώσουμε τα μαθήματα στη βάση των δραστηριοτήτων των μαθητών. Το σενάριο περιγράφει αυτό που γίνεται στην τάξη όχι από τη σκοπιά του «τι διδάσκω;» αλλά από τη σκοπιά του «τι κάνουν οι μαθητές;» και «τι θέλω να αποκομίσουν από αυτή τους τη δραστηριότητα;». Το σενάριο απευθύνεται σε κάθε εκπαιδευτικό που θα διδάξει το συγκεκριμένο αντικείμενο αλλά και γενικότερα στην εκπαιδευτική κοινότητα, καθώς αποτελεί έναν σαφή και πρακτικό τρόπο να εξειδικευτούν οι εξαγγελίες και οι γενικές αρχές του Προγράμματος Σπουδών και να δοθούν παραδείγματα οργάνωσης της διδασκαλίας και δραστηριοτήτων των μαθητών. Όπως έχει εξηγηθεί παραπάνω, το Π.Σ. για τη λογοτεχνία προτείνει την οργάνωση της διδασκαλίας κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους σε τρεις διδακτικές ενότητες, με βάση ένα θέμα ή ένα λογοτεχνικό είδος. Επίσης, υιοθετεί δύο μεθοδολογικές επιλογές, την ομαδοσυνεργατική διδασκαλία και τη μέθοδο project. Με βάση τα παραπάνω, τα σενάρια που θα προταθούν στο πλαίσιο του Π.Σ. σκοπεύουν στο να προτείνουν μια ορισμένη οργάνωση της διδασκαλίας μιας διδακτικής ενότητας με τη μέθοδο project. Πρόκειται για παιδαγωγική μέθοδο που αποτελεί το υπόβαθρο για όλα τα σενάρια στο πλαίσιο του μαθήματος της Λογοτεχνίας. Η διδακτική ενότητα, όπως αναπτύσσεται στους πίνακες του Π.Σ., δίνει το γενικό παιδαγωγικό πλαίσιο και το σενάριο αποτελεί μια εκδοχή, μια πρόταση για την οργάνωση της διδασκαλίας μιας διδακτικής ενότητας. Τα σενάρια είναι, επομένως, πάντα παραδειγματικά. Τούτο σημαίνει πως για μια διδακτική ενότητα μπορούμε να έχουμε περισσότερα του ενός σενάρια και πως ο εκπαιδευτικός μπορεί να αλλάζει σημεία των προτεινόμενων σεναρίων, ανάλογα με τις ανάγκες της τάξης του, ή να δημιουργεί δικά του. Ποια σημεία μπορεί να αλλάζει; Μπορεί να αλλάζει τα προτεινόμενα κείμενα και τις δραστηριότητες των μαθητών. Μπορεί, δηλαδή, να κάνει επιλογή από τα προτεινόμενα βιβλία και να προσθέσει και άλλα από τα πολλά ομόθεμα ή ομοειδή που υπάρχουν. Μπορεί, επίσης, να επιλέξει κάποιες από τις προτεινόμενες δραστηριότητες ή να επινοήσει άλλες, στο πνεύμα πάντα της ενεργητικής μάθησης. Εκείνα τα οποία πρέπει να ακολουθούνται, σε κάθε περίπτωση, διότι αποτελούν τη βάση του Π.Σ., είναι: α) η εργασία των μαθητών σε ομάδες (χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχουν ατομικές εργασίες), β) η οργάνωση της διδασκαλίας σε μεγάλες χρονικά ενότητες, γ) η διάκριση της διαδικασίας σε τρεις διακριτές φάσεις (πριν από την ανάγνωση, ανάγνωση – παρουσίαση, μετά την ανάγνωση).
Πόσες διδακτικές ώρες διαρκεί μία διδακτική ενότητα;
Μία διδακτική ενότητα διαρκεί το ένα τρίτο της σχολικής χρονιάς, δηλαδή 24 διδακτικές ώρες περίπου. Ο χρόνος αυτός μπορεί ελαφρώς να αυξομειωθεί εάν η προηγούμενη ή επόμενη ενότητα που πρόκειται να διδάξουμε, υπολογίζουμε ότι θα χρειαστεί περισσότερο ή λιγότερο χρόνο. Πάντως, καλό είναι στις τρεις ενότητες κάθε χρονιά να διαθέτουμε περίπου τον ίδιο χρόνο.
Η χρήση των ΤΠΕ στο μάθημα της λογοτεχνίας
Η χρήση των ΤΠΕ στο μάθημα της λογοτεχνίας δεν είναι μονότροπη. Έχει πολλές διαβαθμίσεις. Μπορούμε να τις αξιοποιήσουμε μόνο ως μέσο αναζήτησης πηγών και βιβλιογραφίας. Μπορούμε ακόμη να τις αξιοποιήσουμε για να ακούσουμε αναγνώσεις κειμένων ή να γνωρίσουμε έτοιμο υλικό σε ιστοσελίδες που συνδέουν τη λογοτεχνία με άλλες τέχνες, π.χ. ζωγραφική, τραγούδι, κ.λπ. Οι δραστηριότητες αυτές εισάγουν τους μαθητές στον κόσμο της ηλεκτρονικής λογοτεχνικής βιβλιοθήκης και του ηλεκτρονικού λογοτεχνικού βιβλίου. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητες και αξίζει να προηγηθούν. Στη συνέχεια μπορούμε να περάσουμε σε πιο σύνθετες εργασίες, δηλαδή σε δημιουργία δικών μας σελίδων, blogs, βίντεο, σύνθετες παρουσιάσεις κ.λπ.
Στις ομαδικές εργασίες πώς θα αξιολογήσουμε τη συμβολή κάθε μαθητή χωριστά;
Ο εκπαιδευτικός γνωρίζει πολύ καλά το επίπεδο κάθε μαθητή του και εξάλλου οι ομαδικές εργασίες παρουσιάζονται στην τάξη και μπορούμε να διαπιστώσουμε το μέγεθος και την ποιότητα της συμβολής του κάθε μέλους της ομάδας. Συνεπώς, η βαθμολογία της ομαδικής εργασίας μπορεί να μην είναι πάντοτε ίδια για όλους. Ο εκπαιδευτικός, επίσης, γνωρίζει το επίπεδο των μαθητών του καθώς οι εργασίες είναι ποικίλες και αναδεικνύουν επιμέρους δεξιότητες των μαθητών. Οι μαθητές αξιολογούνται για τη συμμετοχή τους στις ομαδικές εργασίες, για τον προφορικό και γραπτό τους λόγο, για τη γενικότερη συμμετοχή τους στο μάθημα και για τη συμβολή τους στη δουλειά της ομάδας τους, για την προθυμία που δείχνουν και για την ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας τους.
Θα αλλάξει ο τρόπος εξέτασης των μαθητών στη διάρκεια της χρονιάς και στις τελικές εξετάσεις;
Η αξιολόγηση των μαθητών αντιστοιχεί στη σκοποθεσία και στο περιεχόμενο του Π.Σ. Κατά τη διάρκεια της χρονιάς οι μαθητές αξιολογούνται με βάση τις ατομικές και ομαδικές εργασίες όπως περιγράφονται στο Π.Σ. και στα προτεινόμενα σενάρια. Στο τέλος της χρονιάς εξετάζονται σε άγνωστο κείμενο, ομόθεμο ή ομοειδές με αυτά που διάβασαν και με ερωτήσεις ανάλογες με τις δραστηριότητες που δούλεψαν κατά τη διάρκεια της χρονιάς.
Κατά την εξέταση του μαθήματος από το τρέχον σχολικό έτος (2012-13) δεν θα δίδονται στους μαθητές δύο θέματα, (όπως προβλέπεται στο Π.Δ. 48/2012, άρθρο 1, παρ. 9) αλλά ένα θέμα (θα ακολουθήσει σχετική τροποποίηση). Κατά τα λοιπά ισχύει ό,τι προβλέπεται στην παρ. 9 του άρθρου 1 του Π.Δ. 48/2012 (ΦΕΚ Α΄97).
Τι είναι οι συνθετικές εργασίες στο μάθημα της Λογοτεχνίας;
Συνθετική είναι μια εργασία, ατομική ή ομαδική, η οποία επικεντρώνεται σε ένα ή περισσότερα λογοτεχνικά κείμενα αλλά δεν περιορίζεται σε αυτά. Χρειάζεται τη συμβολή και άλλων πρωτογενών ή δευτερογενών πηγών σε έντυπη ή ψηφιακή μορφή (βιβλία γνώσεων, ιστορικά κείμενα, δημοσιογραφικά άρθρα, κινηματογραφικές ταινίες ή ντοκυμαντέρ, κείμενα κριτικής). Σημασία δεν έχει η έκτασή της αλλά η διατύπωση ενός ορισμένου ερωτήματος – προβλήματος ως αφετηρία της. Αξιολογείται ο συνδυασμός των εξωκειμενικών πληροφοριών με την ερμηνεία του κειμένου, η παραγωγή προσωπικού λόγου εκ μέρους των μαθητών και η οργανωμένη παρουσίαση των δεδομένων, των ερμηνειών και των συμπερασμάτων της.
|
Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2353
Σεπ 29 2012
Αρχαία Ελληνικά Α’ Λυκείου : Οδηγίες Διδασκαλίας 2012-2013
ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία και αξιολόγηση του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας της Α΄ τάξης Γενικού και Α΄ και Β΄ τάξεων του Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχ. έτος 2012-2013
Σας αποστέλλουμε τις παρακάτω οδηγίες για τη διδασκαλία και αξιολόγηση του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας της Α΄ τάξης Γενικού Λυκείου και των Α΄ και Β΄ τάξεων του Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχ. έτος 2012-13.
I. Διδακτέα ύλη – Διαχείριση ύλης
Για τη διδασκαλία του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας θα χρησιμοποιηθούν: α) το εγχειρίδιο της Α΄ Λυκείου Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι (Ξενοφών, Θουκυδίδης) των Κ. Διαλησμά, Α. Δρουκόπουλου, Ε. Κουτρουμπέλη, Γ. Χρυσάφη. β) το Εγχειρίδιο Γλωσσικής Διδασκαλίας της Α΄ Λυκείου των Ν. Μήτση, Ειρ. Ζαμάρου, Ι. Παπανδρέου.
Σύμφωνα με τις Υ.Α. με τις οποίες καθορίζονται τα Ωρολόγια Προγράμματα της Α΄ τάξης ΓΕΛ (36797/Γ2/02-04-2012, ΦΕΚ Β΄ 1163), της Α΄ τάξης Εσπερινού ΓΕΛ (70000/Γ2/21-06-2011, ΦΕΚ Β΄ 1557) και της Β΄ τάξης Εσπερινού ΓΕΛ (36798/Γ2/02-04-2012, ΦΕΚ Β΄ 1163) προβλέπεται για τη διδασκαλία του μαθήματος: α) στην Α΄ τάξη του Γενικού Λυκείου πέντε (5) ώρες εβδομαδιαίως καθ’ όλη τη διάρκεια του διδακτικού έτους, εκ των οποίων τρεις (3) θα διατίθενται για τη διδασκαλία των κειμένων του Ξενοφώντα και του Θουκυδίδη (βλ. παρακάτω πίνακες) και δύο (2) για γλωσσική διδασκαλία· β) στην Α΄ τάξη του Εσπερινού Γενικού Λυκείου δύο (2) ώρες εβδομαδιαίως καθ’ όλη τη διάρκεια του διδακτικού έτους, εκ των οποίων μία (1) θα διατίθεται για τη διδασκαλία κειμένων του Ξενοφώντα (βλ. παρακάτω πίνακα) και μία (1) για γλωσσική διδασκαλία· γ) στην Β΄ τάξη του Εσπερινού Γενικού Λυκείου τρεις (3) ώρες εβδομαδιαίως καθ’ όλη τη διάρκεια του διδακτικού έτους, εκ των οποίων δύο (2) θα διατίθενται για τη διδασκαλία κειμένων του Θουκυδίδη (βλ. παρακάτω πίνακες) και μία (1) για γλωσσική διδασκαλία.
Βάσει του Προγράμματος Σπουδών (Υ.Α. 70001/Γ2/27-06-2011, ΦΕΚ Β΄ 1562) προβλέπεται η διδασκαλία κειμένων από το έργο του Ξενοφώντα και του Θουκυδίδη. Η διδακτέα ύλη και ο προγραμματισμός της διδασκαλίας της έχει ως εξής:
| ΕΝΟΤΗΤΕΣ | ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΩΡΕΣ |
| Εισαγωγικά στην Αρχαία Ελληνική Ιστοριογραφία | 2 |
| 3.1. Ξενοφώντα Ελληνικά (βιβλίο Β’) | 28 |
| 3.2. Θουκυδίδη βιβλίο Γ΄(Κερκυραϊκά) | 22 |
| 3.3. Θουκυδίδη βιβλία Ζ’ (= 6ο ) & Η’ (= 7ο ) (Σικελικά) | 25 |
| 3.4. Γενική θεώρηση – Διαθεματικές εργασίες | 15 |
| 3.5. Α.Ε. Γλώσσα | 50 |
| Σύνολο | 142 |
3.1. Ξενοφών, Ελληνικά, Βιβλίο Β΄
| ΕΝΟΤΗΤΕΣ | ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΩΡΕΣ |
| Ι, 16-32 | 6 |
| ΙΙ, 1-4 | 3 |
| ΙΙ, 16-23 | 4 |
| ΙΙΙ, 11-16 (από μετάφραση) | 2 |
| ΙΙΙ, 50-56 | 4 |
| ΙV, 1-17 (από μετάφραση) | 2 |
| ΙV, 18-23 | 3 |
| ΙV, 37-43 | 4 |
| Σύνολο | 28 |
3.2. Θουκυδίδης, Βιβλίο Γ΄
| ΕΝΟΤΗΤΕΣ | ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΩΡΕΣ |
| Γ’, 70 | 3 |
| Γ’, 71-74 | 4 |
| Γ’, 75 | 3 |
| Γ’, 76-78 | 3 |
| Γ’, 79-80 | 3 |
| Γ’, 81 | 3 |
| Γ’, 82-83 (από μετάφραση) | 3 |
| Σύνολο | 22 |
3.3. Θουκυδίδης, Βιβλία Ζ’ (= 6ο) & Η’ (= 7ο)
| ΕΝΟΤΗΤΕΣ | ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΩΡΕΣ |
| Ζ’, 30 | 2 |
| Ζ’, 31 | 4 |
| Ζ’, 32 | 2 |
| Η’, 75 | 3 |
| Η’, 76-77 | 4 |
| Η’, 84 | 2 |
| Η’, 85 | 2 |
| Η’, 86 | 3 |
| Η’, 87 | 3 |
| Σύνολο | 25 |
Σημείωση: Τα στοιχεία Ζ’ και Η’, δηλώνουν, όπως και στις στερεότυπες εκδόσεις, τα Βιβλία 6ο και 7ο αντίστοιχα του έργου του Θουκυδίδη.
II. Εισαγωγή
Η Εισαγωγή διδάσκεται κανονικά στην αρχή των μαθημάτων, αλλά και κατά τη διδασκαλία του κειμένου χρησιμοποιείται σε άμεση συνάφεια με αυτό, με στόχο την κατανόησή του. Αποτελεί μαζί με το Χρονολόγιο (το οποίο δεν θα διδαχθεί), σελίδες 39-42, υλικό αναφοράς, όπου μπορεί ο μαθητής να βρει απαντήσεις σε ερωτήματα που τίθενται κατά τη διδασκαλία συγκεκριμένων κεφαλαίων και, κυρίως, κατά τη γενική θεώρηση κάθε έργου. Συγκεκριμένα από την Εισαγωγή θα διδαχθούν:
α) Συνοπτικά τα κεφάλαια Α΄ (= Εισαγωγικά στην Αρχαία Ελληνική Ιστοριογραφία) και Δ΄ (= Ο Πελοποννησιακός πόλεμος), (σελίδες 11-17 και 34-36 αντίστοιχα). Επίσης, συνοπτικά θα διδαχθεί η εισαγωγή στα Ελληνικά του Ξενοφώντα (σελίδες 44-45) και η εισαγωγή των επιμέρους ενοτήτων του Θουκυδίδη που πρόκειται να διδαχθούν (σελίδες 295, 259-260, 382).
β) Αναλυτικά τα κεφάλαια Β΄ (= Θουκυδίδης Ολόρου Αλιμούσιος) και Γ΄ (= Ξενοφών Γρύλλου Ερχιεύς), (σελίδες 18-28, και 29-33 αντίστοιχα).
Κατά την εξέταση του μαθήματος οι μαθητές εξετάζονται στην ύλη που θα διδαχθούν αναλυτικά.
III. Ο ρόλος της μετάφρασης
Η μετάφραση παραμένει χρήσιμο εργαλείο για την κατανόηση του κειμένου, και η ανάπτυξη της μεταφραστικής ικανότητας των μαθητών είναι ένας από τους διδακτικούς στόχους του μαθήματος. Παράλληλα με τη γλωσσική εξομάλυνση του κειμένου, ο εκπαιδευτικός ζητά από τους μαθητές να επιχειρήσουν να το μεταφράσουν, με τη δική του βοήθεια, αξιολογώντας έτσι και τη μεταφραστική τους ικανότητα. Η μετάφραση είναι ένα εργαλείο, που σε συνεργασία με άλλα βοηθά τους μαθητές να κατανοήσουν το αρχαίο κείμενο και σε καμία περίπτωση δεν το υποκαθιστά. Η διδασκαλία δεν θα πρέπει να καταλήγει σε μία και μοναδική παγιωμένη μετάφραση του διδασκόμενου κειμένου, την οποία θα απομνημονεύουν οι μαθητές και βάσει αυτής θα αξιολογούνται. Η μετάφραση θα εξετάζεται κατά τις εξετάσεις βάσει Π.Δ. που πρόκειται να εκδοθεί (βλ. παρακάτω).
IV. Διδακτικές οδηγίες για την κατανόηση της δομής του κειμένου
Η μεταγραφή όλων των περιόδων του διδασκόμενου κειμένου κατά τα κώλα τους προτείνεται ως απαραίτητη προεργασία (γίνεται αρχικά από τον καθηγητή και αργότερα και από τους μαθητές), και αποτελεί μια διαδικασία που προχωρεί παράλληλα με τη συντακτική ανάλυση. Σκοπός της είναι να αναδείξει με τη μεγαλύτερη σαφήνεια τη δομή της περιόδου. Στον μακροπερίοδο λόγο των κειμένων της κλασικής περιόδου, όπου το κύριο μέρος της περιόδου γίνεται κύρια πρόταση, τα δευτερεύοντα μέρη της δευτερεύουσες (επιρρηματικές) προτάσεις, ως προϋποθέσεις για την κύρια πρόταση, και τα τριτεύοντα, (επιρρηματικές) μετοχικές φράσεις, ο χωρισμός του συνεχούς κειμένου σε τμήματα ή κώλα (που μπορεί να είναι κύριες ή δευτερεύουσες προτάσεις, μετοχικές φράσεις, μεγάλες απαρεμφατικές εκφράσεις κ.ο.κ.), αναδεικνύει και τα δομικά συστατικά της περιόδου, αλλά και την ιεραρχική τους σχέση (δηλώνεται με γραφική είσθεση των «υποτασσόμενων» μερών). Η πρακτική αυτή βοηθά στην ακριβή κατανόηση των σχέσεων των μερών, στη μετάφραση, και στην παρακολούθηση μακρών περιόδων και των στοιχείων ενός συλλογισμού. π.χ.:
Τοιούτων δὲ ὄντων
Θηραμένης εἶπεν ἐν ἐκκλησίᾳ
ὅτι εἰ βούλονται αὐτὸν πέμψαι παρὰ Λύσανδρον,
εἰδὼς ἥξει Λακεδαιμονίους
π ό τ ε ρ ο ν ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν β ο υ λ ό μ ε ν ο ι
ἀντέχουσι περὶ τῶν τειχῶν ἢ πίστεως ἕ ν ε κ α.
V. Λεξιλογικά
Οι λεξιλογικές διασαφήσεις που δίνει το σχολικό βιβλίο είναι χρήσιμες για τη λεξιλογική, και γραμματικο-συντακτική προσέγγιση του διδασκόμενου κειμένου, για να καταλάβει ο μαθητής τι και πώς μεταφράζουμε αλλά και γιατί μεταφράζουμε με τον συγκεκριμένο τρόπο τα μικροσύνολα του κειμένου. Ο καθηγητής μπορεί να προσθέσει εδώ και δικές του παρατηρήσεις-ασκήσεις, για να φέρει στην επιφάνεια λεπτομέρειες της μετάφρασης. Έτσι, η μετάφραση γίνεται μέρος της γλωσσικής επεξεργασίας του κειμένου. Λ.χ.: παίρνουμε από το σχολικό βιβλίο τέσσερις αναγραφές, τις οποίες μεταποιούμε σε ερωτήσεις ως εξής:
1. αὐτόν : οριστ. αντωνυμία: «αυτόν τον ίδιο»
ΕΡ.: Γιατί μεταφράζουμε έτσι; Τι αντωνυμία είναι η αντωνυμία αυτός / αυτή / αυτό στα Ν.Ε.;
ΑΠ.: Αντίθετα με τα Α.Ε., είναι αντωνυμία δεικτική [στη φράση: «αυτός είναι», δείχνοντας κάποιον με το χέρι (ή νοερά)].
2. εἰδὼς ἥξει Λακεδαιμονίους
πότερον ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν βουλόμενοι ἀντέχουσι περὶ τῶν τειχῶν
ἢ πίστεως ἕνεκα.
ΕΡ.: Έτσι όπως μεταφράζεται η φράση, με ποια λέξη πρέπει να συνάψουμε το πότερον, με το εἰδὼς ή με το ἥξει; Και γιατί;
ΑΠ.: με το εἰδώς. Ως ρήμα γνώσεως σημαντικό.
ΕΡ.: Από τον τρόπο που μεταφράζεται η φράση αυτή, τι είδους πρόταση συμπεραίνετε ότι πρέπει να εξαρτάται από το ρήμα αυτό;
ΑΠ.: Πλάγια ερωτηματική, και μάλιστα διμελής πρόταση: «ή … ή»
ΕΡ.: Πώς θα ήταν η ευθεία ερωτηματική;
ΑΠ.: πότερον βουλόμενοι ἀντέχουσιν περὶ τῶν τειχῶν ἢ πίστεως ἕνεκα; (υπογραμμίζεται το ρήμα)–δεν ξεχνούμε να βάλουμε ερωτηματικό στο τέλος.
ΕΡ.: βουλόμενοι :: πίστεως ἕνεκα. Ποια συντακτική λειτουργία επιτελούν οι όροι αυτοί;
ΑΠ.: Παρατηρούμε ότι εδώ ισοζυγιάζονται, διαζευκτικά, δύο γραμματικοί όροι διαφορετικοί, μια μετοχή και ένας εμπρόθετος προσδιορισμός. Είναι φανερό από τη σύνδεσή τους ότι οι δύο αυτοί διαφορετικοί γραμματικώς όροι επιτελούν την ίδια συντακτική λειτουργία. Κι αυτή είναι αιτιολογική. Άρα έχουμε μια αιτιολογική μετοχή και έναν εμπρόθετο προσδιορισμό της αιτίας.
3. ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν: «υποδουλώνω την πόλη κ.λπ.»
Παρατηρούμε ότι το ρήμα μεταφράζεται ως ενεργητικό μεταβατικό, με αντικείμενο τὴν πόλιν.
ΕΡ.: Μπορεί ένα ρήμα με τέτοια κατάληξη να έχει σημασία ενεργητική;
ΑΠ.: Ναι, αν πρόκειται για ρήμα μέσο.
ΕΡ.: Γιατί δεν χρησιμοποιείται και εδώ (όπως παρακάτω) το ενεργητικό ρήμα; Ποια η ουσιαστική διαφορά μέσου και ενεργητικού ρήματος;
ΑΠ.: Όταν κάνω κάτι με όλη την ψυχή μου ή με όλη την ενεργητικότητά μου, χρησιμοποιώ, αντί για το απλό, ένα ρήμα «μέσο». Πρβλ. θύω («θυσιάζω» απλώς, χωρίς έμφαση) και θύομαι («θυσιάζω» με όλη την ψυχή μου, με έντονο θρησκευτικό συναίσθημα κ.λπ.). Το Λεξικό διδάσκει ότι στα Α.Ε. απαντά και το ενεργητικό ἐξανδραποδίζω, με την ίδια σημασία, αλλά με λιγότερο έντονη διάθεση.
VI. Περίληψη
Η σύνταξη περίληψης θεωρείται δικαίως ως μια από τις χρησιμότερες ασκήσεις γραμματισμού. Και αυτή η διαδικασία διαφωτίζεται από την κατανομή της περιόδου σε κώλα, με τον τρόπο που υποδεικνύουμε εδώ. Το τμήμα 16-17 ξαναγράφεται ως εξής:
Τοιούτων δὲ ὄντων
Θηραμένης εἶπεν ἐν ἐκκλησίᾳ
ὅτι εἰ βούλονται αὐτὸν πέμψαι παρὰ Λύσανδρον,
εἰδὼς ἥξει Λακεδαιμονίους
π ό τ ε ρ ο ν ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν β ο υ λ ό μ ε ν ο ι
ἀντέχουσι περὶ τῶν τειχῶν ἢ πίστεως ἕ ν ε κ α .
πεμφθεὶς δὲ διέτριβε παρὰ Λυσάνδρῳ τρεῖς μῆνας καὶ πλείω,
ἐπιτηρῶν ὁπότε Ἀθηναῖοι ἔ μ ε λ λ ο ν
διὰ τὸ επιλελοιπέναι τὸν σῖτον
ἅπαντα ὅ,τι τις λέγοι ὁ μ ο λ ο γ ή σ ε ι ν.
Ἐπεὶ δὲ ἧκε τετάρτῳ μηνί,
ἀπήγγειλεν ἐν ἐκκλησίᾳ
ὅτι αὐτὸν Λύσανδρος τέως μὲν κ α τ έ χ ο ι,
εἶτα κ ε λ ε ύ ο ι εἰς Λακεδαίμονα ἰέναι∙
οὐ γὰρ εἶναι κύριος
ὧν ἐρωτῷτο ὑπ’ αὐτοῦ
ἀλλὰ τοὺς ἐφόρους.
Μετὰ δὲ ταῦτα,
ᾑρέθη πρεσβευτὴς εἰς Λακεδαίμονα αὐτοκράτωρ δέκατος αὐτός.
Η περίληψη προκύπτει αβίαστα από τη απομόνωση των τεσσάρων ρημάτων των κυρίων προτάσεων (με ημίμαυρα εδώ). Επίσης, φαίνεται αβίαστα και η γερή συνοχή του χωρίου και μόνον με την παρατήρηση ότι υποκείμενο σε όλα τα κύρια ρήματα είναι το ίδιο πρόσωπο: ο Θηραμένης. Έτσι, τεκμηριώνεται απολύτως αντικειμενικά ο πρώτος πλαγιότιτλος που δίνει το βιβλίο: «ο πρωταγωνιστικός ρόλος του Θηραμένη». Αλλά και η τιτλοφόρηση μιας περιόδου ή μιας συστάδας περιόδων μπορεί να προκύπτει με την ίδια διαδικασία της κατά κώλα μεταγραφής του κειμένου: αρκεί να τρέψουμε το ρήμα της κύριας περιόδου σε αφηρημένο (κάποτε και ομόρριζο) ουσιαστικό. Λόγος Θηραμένους, διατριβή Θηραμένους, ανακοίνωση Θηραμένους, εκλογή Θηραμένους.
VII. Η χρήση των νεοελληνικών μεταφράσεων
Οι δύο νεοελληνικές μεταφράσεις παρέχονται ως εργαλείο, στο οποίο μπορεί να προσφεύγει ο εκπαιδευτικός, όποτε το κρίνει απαραίτητο, για την κατανόηση του Α.Ε. κειμένου. Παρέχονται δύο μεταφράσεις και όχι μία, προκειμένου να κατανοήσουν οι μαθητές ότι η μεταφραστική διαδικασία δεν είναι μονοσήμαντη, γι’ αυτό εκκινώντας οι μεταφραστές από το ίδιο Α.Ε. κείμενο καταλήγουν σε διαφορετικό αποτέλεσμα, ανάλογα με τις μεταφραστικές επιλογές τους. Κατά συνέπεια, η μετάφραση δεν μπορεί να είναι μια μηχανιστική διαδικασία απόδοσης δομών της Αρχαίας Ελληνικής με αντίστοιχες της Νέας Ελληνικής, αλλά προϋποθέτει αποφάσεις και επιλογές. Ο εκπαιδευτικός μπορεί, ευκαιριακά, να επισημαίνει τέτοιες αποκλίσεις μεταξύ των δύο μεταφράσεων και να υποψιάζει τους μαθητές για τους εναλλακτικούς τρόπους με τους οποίους μια αρχαιοελληνική γλωσσική δομή μπορεί να αποδοθεί στα Νέα Ελληνικά, ξεκινώντας από τις πιο απλές περιπτώσεις, π.χ. την απόδοση μιας αιτιολογικής μετοχής άλλοτε με αιτιολογική πρόταση και άλλοτε με εμπρόθετο προσδιορισμό της αιτίας. Ασφαλώς, η διδακτική αυτή πρακτική δεν μπορεί να έχει συστηματικό χαρακτήρα, ούτε να καλύπτει το σύνολο του κειμένου, αλλά μόνο επιλεγμένα από τον εκπαιδευτικό σημεία.
VIII. Η γραμματική και συντακτική επεξεργασία του κειμένου
Η γραμματική επεξεργασία του κειμένου θα πρέπει να περιορίζεται μόνο στους γραμματικούς εκείνους τύπους που δυσκολεύουν τους μαθητές, ενώ η συντακτική επεξεργασία θα πρέπει να υποτάσσεται στην προσπάθεια κατανόησης του νοήματος του κειμένου. Δεν έχει αξία, επομένως, ο εξαντλητικός συντακτικός χαρακτηρισμός ακόμη και στοιχείων που είναι προφανή στους μαθητές (π.χ. επιθετικοί προσδιορισμοί). Θα πρέπει ο εκπαιδευτικός να επιμένει, κυρίως, στους βασικούς αρμούς της κάθε περιόδου, κατευθύνοντας τους μαθητές του με κατάλληλες ερωτήσεις. Για να κατανοηθεί π.χ. η σχέση των δευτερευουσών προτάσεων με την κύρια σε μια περίοδο είναι χρήσιμες ερωτήσεις του τύπου: πότε / γιατί / για ποιο σκοπό κ.λπ. συμβαίνει αυτό που δηλώνεται στην κύρια πρόταση; Σε κάθε περίπτωση στόχος είναι να κατανοήσουν οι μαθητές τους λογικούς δεσμούς των στοιχείων της περιόδου και πώς με βάση αυτούς συγκροτείται το νόημα ― και όχι ο χαρακτηρισμός των επιμέρους στοιχείων με τη χρήση της τεχνικής ορολογίας του συντακτικού.
IX. Γλωσσική διδασκαλία
Όπως προαναφέρθηκε, δύο ώρες εβδομαδιαίως του προβλεπόμενου για το μάθημα προγράμματος των Γενικών Λυκείων (τάξη Α΄) και μία ώρα του προγράμματος των Εσπερινών Γενικών Λυκείων (τάξεις Α΄ και Β΄) θα διατίθενται για γλωσσική διδασκαλία (Γραμματικής και Συντακτικού). Καλό είναι η αφορμή να προέρχεται από το αρχαίο κείμενο, η διδασκαλία δηλ. να αφορά γραμματικούς τύπους ή συντακτικά φαινόμενα που οι μαθητές συνάντησαν στο αρχαίο κείμενο, και να στοχεύει στον πληρέστερο φωτισμό τους. Στόχος θα πρέπει να είναι πρωτίστως η κατανόηση της δομής της Αρχαίας Ελληνικής και όχι η απομνημόνευση γραμματικών τύπων και συντακτικής τεχνικής ορολογίας. Για τη διδασκαλία θα χρησιμοποιηθεί το Εγχειρίδιο Γλωσσικής Διδασκαλίας της Α΄ Λυκείου των Ν. Μήτση, Ειρ. Ζαμάρου, Ι. Παπανδρέου, το οποίο στην Α΄ Λυκείου του Γενικού Λυκείου θα διδαχθεί στο σύνολό του (Ενότητες 1-21), από Σεπτέμβριο έως Μάιο, ενώ στο Εσπερινό Λύκειο η ίδια ύλη θα διδαχθεί στις τάξεις Α΄ και Β΄. Εάν σε μερικά σχολεία δεν έχει ολοκληρωθεί η γλωσσική διδασκαλία (μορφολογία και σύνταξη) που προβλέπεται για τη Γ΄ Γυμνασίου, ο καθηγητής θα πρέπει πρώτα να διδάξει την ύλη που δεν έχουν διδαχθεί οι μαθητές και στη συνέχεια να προχωρήσει στη διδασκαλία του ανωτέρω Εγχειριδίου Γλωσσικής Διδασκαλίας.
X. Διαθεματικές εργασίες
Σε τακτικά διαστήματα (3 ή 4 φορές κατά τη διάρκεια του έτους και κατά προτίμηση στο πλαίσιο της γενικής θεώρησης των έργων των δύο ιστοριογράφων) ανατίθεται στους μαθητές η σύνταξη διαθεματικών εργασιών.
Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι οι μαθητές να ασχοληθούν συστηματικότερα με σημαντικά θέματα που τους απασχόλησαν κατά την ανάγνωση των κειμένων: να διαβάσουν παράλληλα κείμενα, να συγκεντρώσουν στοιχεία από έντυπες ή ηλεκτρονικές πηγές και να συνθέσουν μια παρουσίαση, την οποία θα συζητήσουν μέσα στην τάξη.
Επισημαίνεται ότι ο αριθμός των διαθεματικών εργασιών, λόγω του περιορισμένου χρόνου διδασκαλίας του μαθήματος στα Εσπερινά Λύκεια, επαφίεται στην κρίση του διδάσκοντος.
ΧΙ. Αξιολόγηση των μαθητών στην Α΄ τάξη του Γενικού και στην Α΄ τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου
Για την εξέταση του μαθήματος στην Α΄ τάξη Γενικού και στην Α΄ τάξη του Εσπερινού Γενικού Λυκείου κατά το τρέχον σχολικό έτος (2012-13) θα ισχύσουν (όπως προβλεπόταν στο Π.Δ. 60/2006) τα εξής:
1. Δίνεται στους μαθητές απόσπασμα διδαγμένου «κειμένου 12 – 20 στίχων» με νοηματική συνοχή και ζητείται: α) να μεταφράσουν ένα τμήμα του 8−10 στίχων στη νέα ελληνική και β) να απαντήσουν σε:
i. Δύο (2) ερωτήσεις ερμηνευτικές, που μπορεί να αναφέρονται σε ιδέες / αξίες / προβλήματα, στη στάση / ήθος / χαρακτήρα των προσώπων, στο ιστορικό / κοινωνικό / πολιτιστικό πλαίσιο της εποχής του έργου, στη δομή / σύνθεση του κειμένου, σε υφολογικά / αισθητικά θέματα, με βάση ολόκληρο το απόσπασμα.
ii. Μία (1) ερώτηση ερμηνευτική που αναφέρεται σε τμήμα τού από μετάφραση διδασκόμενου κειμένου, σε συσχετισμό με το παραπάνω εξεταζόμενο πρωτότυπο απόσπασμα. Σ’ αυτή την περίπτωση δίνεται στους μαθητές σε φωτοτυπία το συγκεκριμένο μεταφρασμένο τμήμα.
iii. Μία (1) ερώτηση που αναφέρεται στο γραμματειακό είδος, στο οποίο ανήκει το κείμενο, στο συγγραφέα ή το έργο του.
iv. Μία (1) ερώτηση λεξιλογική−σημασιολογική (σύνδεση λέξεων αρχαίας και νέας, διατήρηση ή αλλαγή της σημασίας τους, οικογένειες ομόρριζων λέξεων, απλών ή σύνθετων, συνώνυμα, αντώνυμα).
v. Μία (1) ερώτηση γραμματικής και
vi. Μία (1) ερώτηση συντακτικού.
Οι ερωτήσεις υπό τα στοιχεία iv, v, vi μπορεί να αναλύονται σε δύο υποερωτήματα, ανάλογα με το είδος των ερωτήσεων που χρησιμοποιούνται.
2. Η βαθμολογία κατανέμεται ως εξής:
α) Η μετάφραση του κειμένου βαθμολογείται με 30 μονάδες της εκατοντάβαθμης κλίμακας.
β) Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με 10 μονάδες της εκατοντάβαθμης κλίμακας.
γ) Στις περιπτώσεις κειμένων για τα οποία δεν προβλέπεται από το Πρόγραμμα Σπουδών διδασκαλία από μετάφραση, δε δίνεται στους μαθητές η υπό στοιχείο ii ερμηνευτική ερώτηση και τότε οι δύο πρώτες υπό στοιχείο i ερμηνευτικές ερωτήσεις βαθμολογούνται η καθεμία με δέκα πέντε (15) μονάδες της εκατοντάβαθμης κλίμακας.
Θα ακολουθήσει σχετική τροποποίηση της περ. Ι της παρ. 6 του άρθρου 1 του Π.Δ. 48/2012 (ΦΕΚ Α΄97).
ΧΙΙ. Αξιολόγηση των μαθητών στη Β΄ τάξη του Εσπερινού Γενικού Λυκείου
Για την αξιολόγηση της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας στη Β΄ τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου ισχύει η περ. ΙΙ της παρ. 6 του άρθρου 1 του Π.Δ. 48/2012 (ΦΕΚ Α΄97).
|
Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2352
Σεπ 28 2012
Συντακτικό Αρχαίας Ελληνικής : Το Απαρέμφατο
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
Eίναι άκλιτος τύπος του ρήματος που συμπεριφέρεται και ως όνομα και ως ρήμα. Ως όνομα συμπεριφέρεται κυρίως όταν έχει μπροστά το ο υ δ έ τ ε ρ ο άρθρο τ ό (= έ ν α ρ θ ρ ο ) και ως ρήμα όταν δεν έχει άρθρο (= ά ν α ρ θ ρ ο ). Η ονοματική του φύση φαίνεται από το ότι, ως έναρθρο, μπορεί να συνδεθεί παρατακτικά με άλλα ουσιαστικά η από το ότι λειτουργεί το ίδιο ως υποκείμενο, αντικείμενο, επεξήγηση. Η ρηματική του φύση φαίνεται από το ότι έχει χρόνους, διαθέσεις και παίρνει το ίδιο υποκείμενο, αντικείμενο, κατηγορούμενο, επιρρηματικούς προσδιορισμούς, π.χ.
- γυναικί σιγή καί τό σωφρονεῖν κάλλιστον ἐστί.
- τόν καλόν κἀγαθόν ἄνδρα εὐδαίμονα εἶναι φημί.
ΕΝΑΡΘΡΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
Είναι ουδετέρου γένους, ενικού αριθμού και έχει τις εξής ιδιότητες:
1.Ισοδυναμεί με αφηρημένο ουσιαστικό, π.χ. τό σιγᾶν (= η σιγή), τό φυλάξαι (= η φύλαξη, η προσοχή).
2.Συντάσσεται όπως κάθε ουσιαστικό (ως υποκείμενο, κατηγορούμενο, αντικείμενο, ετερόπτωτος προσδιορισμός, επιρρηματικός, εμπρόθετος προσδιορισμός). π.χ.
- Τό ἁμαρτάνειν ἀνθρώπους ὄντας οὐδέν θαυμαστόν.
- Τοῦ ζῆν αὑτόν ἀπεστέρησεν.
- Τοῦτο ἐστι τό ἀδικεῖν, τό πλέον τῶν ἄλλων ζητεῖν ἔχειν.
3.Παίρνει άρνηση μ ή .
4.Η γενική του χρησιμοποιείται κυρίως μετά από ρήματα κίνησης ως επιρρηματικός προσδιορισμός τ ο υ σ κ ο π ο ύ. π.χ.ἧκ εν τοῦ λαβεῖν ἀργύρια.
ΑΝΑΡΘΡΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΙΔΙΚΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ (άρνηση οὐ)
Εξαρτάται από τις εξής κατηγορίες ρημάτων:
α.Λεκτικά: λέγω, φημί, ἀποκρίνομαι.
β.Δοξαστικά: νομίζω, δοκῶ, ἡγοῦμαι, οἴομαι (οἶμαι), ὑπολαμβάνω, λογίζομαι, εἰκάζω γ.Γνωστικά: γιγνώσκω, οἶδα, ἐπίσταμαι κλπ.
δ.Αισθητικά:π.χ. ἀκούω, αἰσθάνομαι
ε.Αγγελτικά: π.χ. ἀγγέλλω
στ.Πληροφοριακά:π.χ. πυνθάνομαι.
ζ.Δηλωτικά-δεικτικά: δηλῶ, δείκνυμι, μηνύω κλπ.
η.Υποψίας:π.χ.ὑποτοπῶ, ὑποπτεύω, ὕποπτον ἐστί
θ.Ελπίδας, προσδοκίας, υπόσχεσης, όρκου, απειλής: π.χ. ἐλπίζω, προσδοκῶ, ἐπαγγέλλομαι, ὑπισχνοῦμαι, ὄμνυμι, ἀπειλῶ κλπ.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ.
1.Το ειδικό απαρέμφατο που εξαρτάται από τα ρήματα της τελευταίας κατηγορίας βρίσκεται σχεδόν πάντα σε χρόνο Μ έ λ λ ο ν τ α και παίρνει κατ᾿ εξαίρεση άρνηση μ ή. Μεταφράζεται και με το ό τ ι και με το ν α .
- Αθηναῖοι ὑπισχνοῦντο ποιήσειν ταῦτα.
- ῎Ωμωσαν μή προδώσειν ἀλλήλους.
2.Το ρήμα φ η μ ί συντάσσεται σχεδόν πάντα με ειδικό απαρέμφατο και σημαίνει ισχυρίζομαι. Σπάνια συντάσσεται και με ειδική πρόταση (όταν είναι στον Αόριστο) και σημαίνει είπε… (λεκτικό ρ.).
3.Το ρήμα ν ο μ ί ζ ω συντάσσεται και με δυο αιτιατικές, η μια κατηγορούμενο στην άλλη (θεωρώ κάποιον ως κάτι). Επίσης, νομίζω θεούς = πιστεύω στους θεούς.
4.Το ρήμα δ ο κ ε ῖ μ ο ι με Ειδικό Απαρ.= μου φαίνεται ότι, νομίζω ότι (δοξαστικό), μπορεί να είναι και προσωπικό (αν έχουμε ονομαστική στην προταση), και απρόσωπο. Το ρήμα δ ο κ ε ῖ μ ο ι με Τελικό Απαρ.= μου φαίνεται καλό να… αποφασίζω να…(δογματικό), είναι πάντα απρόσωπο.
- δοκεῖ μοι ὁ ἀνήρ οὐκ ἀληθῆ λέγειν.
- ἔδοξε τῆ πόλει δημοσίᾳ θάπτειν τούς νεκρούς.
5.Το ρήμα ἡ γ οῦ μ α ι συντάσσεται:
α.γενική = είμαι επικεφαλής κάποιου,
β. δοτική = είμαι οδηγός κάποιου,
γ. δυο αιτιατικές (αντικείμενο-κατηγορούμενο) = θεωρώ κάποιον ως κάτι…
δ. Ειδικό απαρέμφατο = νομίζω ότι…
6.Το ρήμα ὑ π ο λ α μ β ά ν ω συντάσσεται :
α. δυο Αιτιατικές (αντικείμενο – κατηγορούμενο) = θεωρώ κάποιον ως κάτι…
β.Ειδικό Απαρ.= θεωρώ οτι…
γ.Ειδική πρόταση = θεωρώ οτι…
Τα κυρίως δοξαστικά ρήματα , εκτός από το ὑπολαμβάνω συντάσσονται μόνο με ειδικό απαρέμφατο και ποτέ με ειδική πρόταση .
ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΙΔΙΚΟΥ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟΥ
1.ΩΣ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ: σε απρόσωπα ρήματα και εκφράσεις.
- λέγεται ἑαλωκέναι τήν πόλιν.
2.ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: σε προσωπικά ρήματα των παραπάνω κατηγοριών.
- Οὐκ οἴονται χρῆναι αὑτόν ἀπολέσαι.
3.ΩΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ: σε (αφηρημένα) ουσιαστικά, σε επίθετα ή στο ουδέτερο δεικτικών αντωνυμιών. Τοῦτο ἡγοῦνται πάντες, τό μή χεῖρον βέλτιστον εἶναι.
ΤΕΛΙΚΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ (άρνηση μ ή).
Εξαρτάται από τις κατηγορίες ρημάτων:
α.ΒΟΥΛΗΤΙΚΑ: βούλομαι, ἐθέλω, προαιροῦμαι κλπ.
β.ΕΦΕΤΙΚΑ: ἐπιθυμῶ, ἐφίεμαι, γλίχομαι, ὀρέγομαι, κλπ.
γ.ΔΥΝΗΤΙΚΑ: δύναμαι, ἔξεστι, οἶόν τ᾿ ἐστί, ὑπάρχει, ἔχω κλπ.
δ.ΚΕΛΕΥΣΤΙΚΑ: κελεύω, προστάττω κλπ.
ε.ΠΑΡΑΓΓΕΛΤΙΚΑ: παραγγέλλω, ἐπιστέλλω κλπ.
στ.ΠΡΟΤΡΕΠΤΙΚΑ: παραινῶ, παράγω, πείθω κλπ.
ζ.ΠΑΡΑΚΛΗΤΙΚΑ: δέομαι, παρακαλῶ, ἱκετεύω κλπ.
η.ΕΥΧΕΤΙΚΑ: εὔχομαι, ἀρῶμαι κλπ.
θ.ΑΙΤΗΤΙΚΑ: ζητῶ, αἰτοῦμαι κλπ.
ι.ΔΟΓΜΑΤΙΚΑ: ψηφίζομαι, δοκεῖ μοι, δέδοκται, βουλεύομαι κλπ.
ια.ΚΩΛΥΤΙΚΑ: κωλύω, ἀπαγορεύω, ἀπείργω, ἀπερύκω, ἐμποδών εἰμί κλπ.
Κάποτε αυτά παίρνουν πλεοναστική αρνηση μ ή (δεν μεταφράζεται).
ιβ.ΑΠΟΠΕΙΡΑΤΙΚΑ: πειρῶμαι, ἐπιχειρῶ , μελετῶ κλπ.
ιγ.ἐῶ, συγχωρῶ, ἀφίημι, ἐπιτρέπω, δίδωμι.
ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΤΕΛΙΚΟΥ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟΥ
1.ΩΣ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ: σε απρόσωπα ρήματα και απρόσωπες εκφράσεις.
- δεῖ δέ σε χαίρειν καί λυπεῖσθαι, θνητός γάρ ἔφυς.
2.ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ : σε προσωπικά ρήματα. βούλομαι καί τα῀oτα λέγειν.
3.ΩΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ : σε (αφηρημένα) ουσιαστικά, επίθετα και, κυρίως, στο ουδέτερο αντωνυμιών. Εἶς οἰωνός ἄριστος, ἀμύνεσθαι περί πάτρης.
4.ΩΣ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ. Τό λακωνίζειν ἐστί φιλοσοφεῖν.
ΑΝΑΡΘΡΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΤΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ
Δηλώνει αναφορά και εξαρτάται μ ό ν ο α π ό ε π ί θ ε τ α, όπως ἄξιος, ἀνάξιος, ἱκανός, δυνατός, ὀξύς, ἐπιτήδειος, δεινός, φοβερός, χαλεπός, ῾ράδιος, θαυμαστός, κλπ.
- δεινός λέγειν, ἱκανός ὁρᾶν .
ΑΝΑΡΘΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΤΟΥ ΣΚΟΠΟΥ ή ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ.
Δηλώνει σκοπό η αποτέλεσμα και εξαρτάται από ρήματα
α.εκλογής :αἱροῦμαι, χειροτονῶ κλπ.
β. παροχής: δίδωμι, παρέχω , πέμπω κλπ.
γ.κίνησης: ἣκω κλπ.
δ.από τα ρήματα ποιῶ, ποιοῦμαι, μισθῶ, μισθοῦμαι, συμβαίνω, ἀναγκάζω, ἀναγκάζομαι.
πχ.ἡρέθη λέγειν, ἐποίησε αὐτούς φυγεῖν, συνέβη γενέσθαι.
ΑΝΑΡΘΡΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΑΝΤΙ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗΣ (σπάνιο)
Τέτοιο είναι το απαρέμφατο που δεν εξαρτάται από πουθενά αλλά αντικαθιστά μια προστακτική, άρα στηρίζει μια κύρια πρόταση επιθυμίας.
- ὦ ξεῖν᾿ , ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις…
ΑΝΑΡΘΡΟ ΑΠΟΛΥΤΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
Τέτοιο είναι το απαρέμφατο που δεν εξαρτάται από πουθενά αλλά βρίσκεται σε στερεότυπες εκφράσεις όπως:
- (ὡς) διά βραχέων εἰπεῖν, (ὡς) συνελόντι εἰπεῖν, (ὡς) συντόμως εἰπεῖν, (ὡς) ἐν κεφαλαίῳ εἰπεῖν = για να μιλήσω συνοπτικά, σύντομα.
- ὡς ἔπος εἰπεῖν, οὕτως εἰπεῖν = για να το πω έτσι.
- τἀληθές εἰπεῖν.
- (ὡς) ἐμοί δοκεῖν.
- τό ἐπ᾿ ἐμοί εἶναι= όσο εξαρτάται από εμένα.
- τό κατ᾿ ἐμέ εἶναι= όσον αφορά εμένα.
- ὀλίγου δεῖν, μικροῦ δεῖν= λίγο λείπει (έλειψε) να…
- ἑκών εἶναι= όσο εξαρτάται από τη θέλησή μου.
Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2350
Σεπ 24 2012
“Αντιγόνη” του Σοφοκλή : Μετάφραση [Διδακτέας Ύλης]
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Στίχ. 1-10
ΑΝΤ. Πολυαγαπημένη μου αδερφή Ισμήνη,
άραγε ξέρεις αν υπάρχει καμιά συμφορά που μας κληροδότησε ο Οιδίποδας
και να μην την έστειλε ο Δίας σ’ εμάς όσο ακόμη ζούμε;
Γιατί τίποτε δεν υπάρχει ούτε λυπηρό ούτε γεμάτο συμφορές
ούτε που να φέρνει ντροπή ούτε επονείδιστο
που να μην έχω δει εγώ μέσα στα δικά σου και στα δικά μου βάσανα.
Και τώρα τι είναι πάλι αυτή η διαταγή
που λένε ότι διακήρυξε (έβγαλε) ο στρατηγός πριν από λίγο σ’ ολόκληρη την πόλη;
Ξέρεις τίποτα κι έχεις ακούσει;
Ή μήπως σου ξεφεύγει ότι τους αγαπημένους απειλούν
κακά που ταιριάζουν στους εχθρούς;
Στίχ. 11-20
ΙΣΜ. Σε μένα τουλάχιστον, Αντιγόνη,
καμιά είδηση δεν έφτασε για τους αγαπημένους[μου]ούτε ευχάριστη ούτε δυσάρεστη,
αφότου δυο εμείς στερηθήκαμε τα δυο μας αδέρφια,
που σκοτώθηκαν την ίδια μέρα με αμοιβαίο φόνο
κι από τότε που ο στρατός των Αργείων τράπηκε σε φυγή τη νύχτα αυτή
δεν ξέρω τίποτε περισσότερο, ούτε ότι είμαι πιο ευτυχισμένη ούτε πιο δυστυχισμένη. ΑΝΤ. Ήμουνα σίγουρη,
και γι αυτό ζήτησα να ‘ρθεις στις εξώπορτες του ανακτόρου,
για να τ’ ακούσεις μόνη.
ΙΣΜ. Τι ‘ναι λοιπόν;Γιατί δείχνεις ότι κάποια είδηση σε βασανίζει.
Στίχ. 21-38
ΑΝΤ. Γιατί, από τα δυο μας αδέρφια,
ο Κρέοντας δεν έκρινε τον ένα άξιο ταφής,
ενώ τον άλλο ανάξιο να ταφεί;
Τον Ετεοκλή διέταξε να τον θάψουν κάτω από τη γη
ώστε να είναι τιμημένος μες στους νεκρούς στον κάτω κόσμο,
αφού του φέρθηκε,καταπώς λεν,με δίκαιη κρίση
και σύμφωνα με το (θρησκευτικό) νόμο,
αλλά το κορμί του Πολυνείκη,
που πέθανε με αξιολύπητο τρόπο,
λένε πως έχει διακηρυχτεί στους πολίτες
κανείς να μην το θάψει και να μην το κλάψει,
αλλά να το αφήσουν άκλαυτο κι άθαφτο,
εύρημα ευχάριστο για τα όρνια που λαίμαργα ψάχνουν
για να βρουν την τροφή τους.
Τέτοια λένε ότι έχει κηρύξει δημόσια
ο Κρέοντας «ο καλός» για σένα και για μένα
—λέω και για μένα—,
και [λένε] ότι έρχεται εδώ
για να τα διακηρύξει δημόσια ώστε να είναι ξεκάθαρα
σ’ αυτούς που δεν τα ξέρουν,
και δε θεωρεί την υπόθεση κάτι ασήμαντο,
αλλά ότι (τον) περιμένει θάνατος με δημόσιο λιθοβολισμό
μπροστά στην πόλη όποιον κάνει κάτι απ’ αυτά.
Έτσι έχουν αυτά για σένα·
και γρήγορα θα δείξεις αν είσαι από ευγενική γενιά και γενναία στο ήθος
ή τιποτένιά από ευγενική γενιά.
Στίχ. 39-68
ΙΣΜ. Αν έτσι έχουν τα πράγματα,τι όφελος θα μπορούσα να φέρω εγώ,δύστυχη, ό,τι κι αν κάνω;
ΑΝΤ. Σκέψουαν θα με βοηθήσεις και θα συνεργαστείς μαζί μου.
ΙΣΜ. Για ποια επικίνδυνη πράξη μιλάς
Τι τάχα έχεις στο μυαλό σου;
ΑΝΤ. [Σκέψου] αν θα σηκώσεις το νεκρό μαζί μ’ αυτό μου εδώ το χέρι.
ΙΣΜ. Αλήθεια, έχεις στο νου σου να θάψεις αυτόν,
μολονότι απαγορεύεται ρητά στους πολίτες;
ΑΝΤ. Το δικό μου, βέβαια,και το δικό σου αδερφό, αν εσύ δε θέλεις·
γιατί κανείς δε θα με κατηγορήσει ότι τον πρόδωσα.
ΙΣΜ. Παράτολμη (ή: δύστυχη),μολονότι το έχει απαγορέψει ο Κρέοντας;
ΑΝΤ. Μα δεν έχει κανένα δικαίωμα αυτός να μ’ εμποδίσει από τους δικούς μου.
ΙΣΜ. Αλίμονο· σκέψου,αδερφή μου,
πόσο μισητός και ντροπιασμένος μας χάθηκε ο πατέρας,
αφού χτύπησε δυνατά ο ίδιος τα δυο του μάτια με το ίδιο του το χέρι
λόγω των αμαρτημάτων που μόνος του έφερε στο φως·
κι ύστερα η μάνα και η γυναίκα του,διπλό όνομα,
πεθαίνει ντροπιασμένη με μια πλεχτή θηλιά·
τρίτο κακό, τα δυο μας αδέρφια,
που αλληλοσκοτώθηκαν οι δυστυχισμένοι
μέσα στην ίδια μέρα,βρήκαν αμοιβαίο θάνατο
με χέρι που σήκωσε ο ένας πάνω στον άλλο.
Και τώρα πάλι, σκέψου πόσο ατιμωτικά θα χαθούμε
εμείς οι δυο, που έχουμε μείνει ολομόναχες,
αν παραβούμε την απόφαση και τη βασιλική εξουσία παραβιάζοντας το νόμο.
Αλλά πρέπει να σκεφτείς το εξής, ότι δηλαδή από τη μια γεννηθήκαμε γυναίκες
και από την άλλη δεν επιτρέπεται να τα βάζουμε με άντρες·
ύστερα,ότι κυβερνιόμαστε από ισχυρότερους,
ώστε να υπακούμε και σ’ αυτά και σ’ ακόμη πιο οδυνηρά απ’ αυτά.
Εγώ λοιπόν θα υποταχτώ στους άρχοντες παρακαλώντας αυτούς που ‘ναι στον κάτω κόσμο να με συγχωρήσουν,
γιατί κάνω αυτά χωρίς τη θέληση μου·
γιατί το να κάνει κανείς πράγματα ανώτερα από τις δυνάμεις του είναι τελείως ανόητο.
Στίχ. 69-99
ΑΝΤ. Ούτε θα σε παρακαλούσα ούτε θα δεχόμουν, εγώ τουλάχιστον,
με ευχαρίστηση τη σύμπραξη σου,
έστω κι αν τώρα πια ήθελες να με βοηθήσεις.
Αλλά έχε όποια γνώμη θέλεις, εκείνον όμως εγώ θα θάψω·
θα ‘ναι ωραίο για μένα να θάψω τον αδερφό μου και μετά να πεθάνω·
θα αναπαύομαι πλάι του αγαπημένη κοντά σ’ αγαπημένο,
αφού διαπράξω μια ιερή παρανομία.
γιατί είναι περισσότερος ο καιρός
που πρέπει να αρέσω σ’ αυτούς που ‘ναι στον κάτω κόσμο
παρά σ’ αυτούς που ‘ναι δω πάνω.
Γιατί αιώνια εκεί θα αναπαύομαι·μα εσύ, αν το κρίνεις σωστό,
περιφρόνησε όσα είναι άξια τιμής για τους θεούς.
ΙΣΜ. Εγώ δεν τα περιφρονώ αυτά,
από τη φύση μου όμως είμαι ανίκανη να ενεργώ αντίθετα με τη θέληση των πολιτών.
ΑΝΤ. Εσύ αυτά μπορείς να τα προφασίζεσαι·
εγώ όμως θα πάω να σωρεύσω χώμα
και να σηκώσω τύμβο για τον πολυαγαπημένο αδερφό.
ΙΣΜ. Αλίμονο, δυστυχισμένη,
πόσο φοβάμαι για σένα!
ΑΝΤ. Για μένα μη φοβάσαι· φρόντιζε για τη δική σου μοίρα.
ΙΣΜ. Όμως τουλάχιστον μην αποκαλύψεις σε κανέναν αυτό το σχέδιο σου,κράτησε το μυστικό, το ίδιο θα κάνω κι εγώ.
ΑΝΤ. Αλίμονο, διακήρυξε το σ’ όλους· πολύ πιο μισητή θα είσαι αν σωπάσεις,
αν σ’ όλους δε διαλαλήσεις αυτά εδώ.
ΙΣΜ. Έχεις ζεστή καρδιά για ψυχρά πράγματα.
ΑΝΤ. Ξέρω όμως ότι είμαι αρεστή σ’ εκείνους που πρέπει περισσότερο ν’ αρέσω.
ΙΣΜ. Ναι, αν βέβαια θα έχεις και τη δύναμη· επιδιώκεις όμως ακατόρθωτα πράγματα.
ΑΝΤ. θα σταματήσω λοιπόν,όταν πια δε θα ‘χω δύναμη.
ΙΣΜ. Καθόλου όμως δεν πρέπει να κυνηγάει κανείς τα ακατόρθωτα
ΑΝΤ. Αν εξακολουθήσεις να λες αυτά, και από μένα θα μισηθείς
και δίκαια θα σε μισεί για πάντα ο νεκρός.
Αλλά άφησε εμένα και τη δική μου αφροσύνη να πάθω αυτό το κακό·
γιατί τίποτε τόσο φοβερό δε θα πάθω, ώστε να μην πεθάνω έντιμα.
ΙΣΜ. Προχώρα λοιπόν,αν έτσι κρίνεις·αυτό να ξέρεις μόνο,
ότι βαδίζεις ασυλλόγιστη,όμως αληθινά αγαπημένη στους αγαπημένους σου.
Α’ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ
Στίχ. 278-331
ΧΟ. Βασιλιά,εδώ και πολλή ώρα στ’ αλήθεια γυρίζει στο μυαλό μου μήπως είναι κάπως θεόσταλτο το πράγμα αυτό.
ΚΡ. Πάψε,προτού και μένα με τα λόγια σου γεμίσεις με θυμό,
μήπως φανείς ανόητος αν και είσαι γέρος·
γιατί λες ανυπόφορα πράγματα, όταν λες ότι οι θεοί
έχουν έγνοια γι’ αυτόν το νεκρό.
Ποιο απ’ τα δυο, επειδή τον τιμούσαν σαν ευεργέτη,
έθαψαν αυτόν,που ‘ρθε να πυρπολήσει τους περίστυλους ναούς και τα αφιερώματα τους
και να ρημώσει τη γη εκείνων και να καταλύσει τους νόμους;
Ή μήπως βλέπεις οι θεοί να τιμούν τους κακούς;
Δεν είναι δυνατό·αλλά κάποιοι στην πόλη, από την πρώτη στιγμή της βασιλείας μου,
που με δυσκολία υπέφεραν τη διαταγή μου,
σιγομουρμούριζαν εναντίον μου κρυφά, κουνώντας το κεφάλι,
ούτε έβαζαν κάτω από το ζυγό τον τράχηλο υπάκουα,ώστε να πειθαρχήσουν σ’ εμένα.
Από αυτούς εδώ τους πολίτες γνωρίζω πολύ καλά
ότι αυτοί, επειδή παρασύρθηκανμε χρήματα,έκαναν αυτά.
Γιατί κανένας θεσμόςστους ανθρώπους δε φύτρωσε άλλος τόσο κακός σαν το χρήμα· αυτό και πόλεις κυριεύει,
αυτό και ξεσπιτώνει τους ανθρώπους,
αυτό και καθοδηγεί και διαστρέφει τις δίκαιες γνώμες των ανθρώπων
να στρέφονται σε αισχρές πράξεις·και δείχνει στους ανθρώπους να κάνουν πανουργίες και να γνωρίζουν κάθε ανόσιο έργο.
Όσοι όμως πληρώθηκαν και έκαναν αυτά εδώ,
αργά ή γρήγορα πέτυχαν ώστε να τιμωρηθούν.
Αν όμως τιμώ και σέβομαι ακόμη το Δία,
κατάλαβε το καλά,με όρκο σου το λέω,
αν δε βρείτε και παρουσιάσετε μπροστά στα μάτια μου το δράστη αυτής της ταφής,
δε θα ‘ναι αρκετός για σας ο θάνατος μόνος,
πριν, ζωντανοί στην κρεμάλα,φανερώσετε αυτή την παρανομία,
για να μάθετε από πού πρέπει να ζητάτε το κέρδος
και στο εξής [από κει] να το αρπάζετε,
και για να καταλάβετε ότι δεν πρέπει να αγαπάτε να κερδίζετε από παντού.
Γιατί μπορείς να δεις απ’ τα παράνομα κέρδη τους πιο πολλούς
να καταστρέφονται,παρά να έχουν σωθεί.
ΦΥ. θα μου επιτρέψεις να μιλήσω
ή, αφού κάνω μεταβολή, να φύγω χωρίς να πω τίποτε;
ΚΡ.Δεν καταλαβαίνεις ότι και τώρα μιλάς ενοχλητικά;
ΦΥ. Στ’ αυτιά ή στην ψυχή ενοχλείσαι;
ΚΡ. Γιατί λοιπόν προσδιορίζεις η λύπη μου πού είναι;
ΦΥ. Ο δράστης ταράζει την ψυχή σου, εγώ τ’ αυτιά σου.
ΚΡ.Αλίμονο, πόσο φαίνεσαι ότι γεννήθηκες φλύαρος!
ΦΥ. Σε καμιά περίπτωση δεν έχω κάνει αυτή την πράξη.
ΚΡ. [Την έχεις κάνει] και μάλιστα αφού πούλησες την ψυχή σου για χρήματα.
ΦΥ. Αλίμονο!
Αλήθεια είναι φοβερό να σχηματίζει εσφαλμένες αντιλήψεις εκείνος που παίρνει αποφάσεις.
ΚΡ. Κάνε τον έξυπνο με τη λέξη «δόξα»·
αν όμως δε μου αποκαλύψετε τους δράστες αυτής της πράξης,
θα ομολογήσετε ότι τα ανέντιμα κέρδη φέρνουν συμφορές.
ΦΥ. Πάνω απ’ όλα μακάρι να βρεθεί·
είτε όμως πιαστείείτε όχι—αυτό η τύχη θα το κρίνει—,
με κανέναν τρόπο εσύ δε θα με δεις εδώ να ξανάρθω.
Γιατί και τώρα που σώθηκα χωρίς να το ελπίζω και να το περιμένω,
χρωστάω στους θεούς μεγάλη ευγνωμοσύνη.
Β’ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ
Στίχ. 441-470
ΚΡ. Σε σένα, σε σένα μιλώ που σκύβεις το κεφάλι κάτω,
ομολογείς ή αρνείσαι ότι τα ‘κανες αυτά;
ΑΝΤ. Και ομολογώ ότι τα ‘κανα και δεν τ’ αρνούμαι αυτό.
ΚΡ. Εσύ μπορείς να πας όπου θέλεις,
εντελώς απαλλαγμένος από τη βαριά κατηγορία·
συ πες μου όχι με πολυλογία ,αλλά με συντομία,
γνώριζες ότι είχε διακηρυχτεί να μην κάνει κανείς αυτά;
ΑΝΤ. Το ‘ξερα· πώς ήταν δυνατό να μην το ξέρω;
Αφού ήτανε σ’ όλους γνωστό.
ΚΡ. Και τόλμησες λοιπόν να παραβείς αυτούς εδώ τους νόμους;
ΑΝΤ. Ναι [τόλμησα], γιατί δεν ήταν ο Δίας αυτός που είχε διακηρύξει σε μένα αυτά
ούτε η Δίκη, η συγκάτοικος με τους θεούς του κάτω κόσμου,
όρισε τέτοιους νόμους μες στους ανθρώπους,
ούτε μπορούσα να φανταστώ ότι οι δικές σου διακηρύξεις έχουν τόση δύναμη,
ώστε να μπορείς εσύ, αν και θνητός,
να ξεπεράσεις τους άγραφους και απαρασάλευτους νόμους των θεών.
Γιατί δεν έχουν ισχύ αυτοί (οι νόμοι) σήμερα, βέβαια, και χτες αλλά αιώνια, και κανείς δεν ξέρει από πότε φάνηκαν.
Κι ούτε σκόπευα εγώ, από φόβο για την αλαζονεία κανενός ανθρώπου,
να τιμωρηθώ γι’ αυτούς (τους νόμους) μπροστά στους θεούς·
γιατί πως θα πεθάνω το ‘ξερα πολύ καλά·πώς όχι;
Κι αν ακόμη εσύ δεν είχες βγάλει τη διαταγή σου.
Αν όμως είναι να πεθάνω πρόωρα,κέρδος αυτό το θεωρώ εγώ·
γιατί όποιος ζεισε μεγάλη δυστυχία,όπως εγώ,
πώς αυτός δεν είναι κερδισμένοςόταν πεθάνει;
Έτσι και μένα να υποστώ αυτόν το θάνατοκαθόλου δε με λυπεί·
αν ανεχόμουνα όμως για τον αδερφό μου
να μένει άταφο το πτώμα μετά το θάνατο του,
για κείνο θα λυπόμουνα·γι’ αυτό εδώ όμως δε θλίβομαι.
Κι αν όμως τώρα σου φαίνομαι πως είμαι ανόητη,
ίσως από έναν ανόητο θεωρούμαι ανόητη.
Στίχ. 471-507
ΧΟ. Ο χαρακτήρας της κόρης φαίνεται πως είναι σκληρός από σκληρό πατέρα και δεν ξέρει να υποχωρεί στις συμφορές.
ΚΡ. Μάθε όμως πως τα πιο αλύγιστα φρονήματα συχνά ταπεινώνονται,
και μπορείς να δεις ότι το πιο σκληρό σίδερο,
πυρακτωμένο στη φωτιά ώστε να γίνει άκαμπτο,
ραγίζει και σπάει τις πιο πολλές φορές·
και ξέρω ότι τα αγριεμένα άλογα δαμάζονται με μικρό χαλινάρι·
γιατί δεν επιτρέπεται να περηφανεύεται αυτός που ‘ναι δούλος των άλλων.
Αυτή ήξερε καλά να αυθαδιάζει τότε,
όταν παραβίαζε τους νόμους που ισχύουν κι αυτό είναι δεύτερη αυθάδεια,
αφού το έχει κάνει, να καυχιέται δηλαδή γι’ αυτό
και να χλευάζει για το κατόρθωμα της.
Αλήθεια τώρα εγώ δεν είμαι άντρας, αυτή θα είναι άντρας,
αν η νίκη αυτή θα εξακολουθεί να μένει στο ενεργητικό της χωρίς τιμωρία.
Όμως, είτε είναι κόρη της αδερφής μου
είτε ο πλησιέστερος απ’ όλους μας τους συγγενείς,
αυτή και η αδερφή της δε θα ξεφύγουν
από τον πιο ατιμωτικό θάνατο·
γιατί κι εκείνη κατηγορώ εξίσου ότι σκέφτηκε και σχεδίασε αυτή την ταφή.
Φωνάξτε κι αυτήν.Πραγματικά πριν από λίγο την είδα μέσα
να κάνει σαν λυσσασμένη και να μην ελέγχει το λογικό της.
Συνήθως η ψυχή αυτών που μηχανεύονται άσχημες πράξεις στο σκοτάδι
προδίνεται ως ένοχη·
μισώ όμως όταν συλληφθεί κάποιος την ώρα που κάνει το κακό
κι ύστερα θέλει να το παρουσιάζει ως ωραίο αυτό.
ΑΝΤ. Θέλεις τίποτα χειρότερο από το να με συλλάβεις και να με θανατώσεις;
ΚΡ. Εγώ τουλάχιστον τίποτα·απ’ τη στιγμή που έχω αυτό,έχω τα πάντα.
ΑΝΤ. Γιατί λοιπόν αργείς [να με θανατώσεις];
Γιατί τίποτε από τα λόγια σου δε μου είναι ευχάριστο
και μακάρι ποτέ να μη μου είναι ευχάριστο·
έτσι και σε σένα τα δικά μου λόγια είναι φυσικό να σου είναι δυσάρεστα·
κι όμως,από πού θα κέρδιζα λαμπρότερη δόξα
παρά θάβοντας τον αδερφό μου;
Αυτό θα ομολογούσαν όλοι αυτοί ότι τους αρέσει,
εάν ο φόβος δεν κρατούσε κλειστό το στόμα τους.
Αλλά ο τύραννος,εκτός από τα πολλά άλλα πλεονεκτήματα που έχει,
μπορεί ακόμη να κάνει και να λέει ό,τι θέλει.
Στίχ. 508-525
ΚΡ. Εσύ μόνη απ’ αυτούς εδώ τους Καδμείους το βλέπεις έτσι αυτό.
ΑΝΤ. Κι αυτοί το βλέπουν, αλλά για χάρη σου κλείνουν το στόμα τους.
ΚΡ. Δεν ντρέπεσαι λοιπόν εσύ που σκέφτεσαι διαφορετικά απ’ αυτούς εδώ;
ΑΝΤ. [Όχι], γιατί καμιά ντροπή δεν είναι να τιμά κανείς τ’ αδέρφια του.
ΚΡ. Αδερφός από το ίδιο αίμα δεν ήταν κι αυτός που σκοτώθηκε απέναντι ακριβώς;
ΑΝΤ. Από το ίδιο αίμα ήταν, από μια μάνα και από τον ίδιο πατέρα.
ΚΡ. Πώς λοιπόν προσφέρεις τιμές[στον Πολυνείκη], που ‘ναι ασέβεια για κείνον (τον Ετεοκλή);
ΑΝΤ. Δε θα συμφωνήσει μ’ αυτά ο σκοτωμένος.
ΚΡ. [θα συμφωνήσει] βέβαια,αν τον τιμάς εξίσου με τον ασεβή.
ΑΝΤ. [Τον τιμώ τον Πολυνείκη],γιατί, βέβαια, δε σκοτώθηκε σαν δούλος αλλά σαν αδερφός.
ΚΡ. [Σαν αδερφός σκοτώθηκε],προσπαθώντας όμως να υποτάξει αυτήν εδώ τη χώρα1
ενώ ο άλλος [σκοτώθηκε]υπερασπίζοντας την.
ΑΝΤ. Ο Άδης όμως αξιώνει οι νόμοι να είναι ίσοι για όλους.
ΚΡ. Μα ο καλός δεν είναι στην ίδια θέση με τον κακό,
ώστε να λάβει την ίδια τιμή.
ΑΝΤ. Ποιος ξέρει αν αυτές οι διακρίσεις είναι δίκαιες στον κάτω κόσμο;
ΚΡ. Ποτέ όμως ο εχθρός δεν είναι φίλος,ούτε κι όταν πεθάνει.
ΑΝΤ. Δε γεννήθηκα εγώ για να συμμερίζομαι το μίσος,
αλλά για να αγαπώ μαζί με άλλους.
ΚΡ. Αν λοιπόν πρέπει να αγαπάς, αγάπα εκείνους,
όταν πας στον κάτω κόσμο·όσο όμως εγώ ζω,δε θα κυβερνήσει γυναίκα.
Στίχ. 526-550
ΧΟ. Αλλά να η Ισμήνη μπροστά στις πύλες,
χύνονταςδάκρυα από αδερφική αγάπη,
κι ένα σύννεφο πάνω απ’ τα φρύδια της
ασχημίζει το κατακόκκινο πρόσωπο της,
βρέχοντας τα ωραία μαγουλά της.
ΚΡ. Εσύ, πουμέσα στο σπίτι μου σαν οχιά κρυμμένη
μου έπινες το αίμα χωρίς να γίνεσαι αντιληπτή,
και δεν καταλάβαινα πως έτρεφα δυο συμφορές
και δυο επαναστάτριες εναντίον του θρόνου μου,
εμπρός, πες μου λοιπόν, θα ομολογήσεις και συ ότι πήρες μέρος σε τούτη την ταφή ή θα ορκιστείς πως δεν ξέρεις τίποτα;
ΙΣΜ. Το έχω κάνει αυτό, αν βέβαια και τούτη συμφωνεί,
κι έχω μερίδιο στην κατηγορία και τη δέχομαι.
ΑΝΤ. Η δικαιοσύνη όμως δε θα σ’ το επιτρέψει αλήθεια αυτό,
γιατί ούτε και θέλησες ούτε κι εγώ σε έκανα συνεργό.
ΙΣΜ. Μα μέσα στις συμφορές σου δεν ντρέπομαι
να κάνω τον εαυτό μου συμμέτοχο στο πάθος σου.
ΑΝΤ. Ο Αδης και οι θεοί του κάτω κόσμου ξέρουν καλά
ποιοι έκαναν αυτή την πράξη·
κι εγώ όποια με λόγια αγαπάει δεν τη θεωρώ δικό μου άνθρωπο.
ΙΣΜ. Αδερφή, μη μου στερήσεις την τιμή
μαζί σου να πεθάνω και να εξαγνίσω το νεκρό.
ΑΝΤ. Να μην πεθάνεις μαζί μου ούτε να οικειοποιείσαι αυτά που δεν άγγιξες·
θα είναι αρκετό να πεθάνω εγώ.
ΙΣΜ. Και στη ζωή ποια χαρά θα έχω αν στερηθώ εσένα;
ΑΝΤ. Τον Κρέοντα ρώτα· γιατί γι’ αυτόν εσύ νοιάζεσαι.
ΙΣΜ. Γιατί με πικραίνεις μ’ αυτά, χωρίς να έχεις κανένα κέρδος;
Στίχ. 551-560
ΑΝΤ. Πονώντας, βέβαια[το κάνω αυτό],αν γελώ σε βάρος σου.
ΙΣΜ. Έστω και τώρα λοιπόν σε τι θα μπορούσα να σε ωφελήσω ακόμη εγώ;
ΑΝΤ. Σώσε τον εαυτό σου·δεν αρνούμαι από φθόνο εσύ να γλιτώσεις το θάνατο.
ΙΣΜ. Αλοίμονο η δύστυχη,και να μη συμμεριστώ τη δική σου μοίρα;
ΑΝΤ. Ναι, γιατί εσύ προτίμησες να ζεις, εγώ όμως να πεθάνω.
ΙΣΜ. Αλλά όχι χωρίς να εκφράσω τις δικαιολογίες μου.
ΑΝΤ. Στα μάτια αυτών εδώ φαινόσουν ότι σωστά σκέφτεσαι εσύ,
ενώ εγώ φαινόμουν ότι σκέφτομαι σωστά στα μάτια των άλλων.
ΙΣΜ. Κι όμως το παράπτωμα είναι ίσο για τις· δυο μας.
ΑΝΤ. Πάρε θάρρος· εσύ ζεις, η δική μου όμως ψυχή από καιρό έχει πεθάνει, ώστε να είναι ωφέλιμη στους νεκρούς.
Στίχ. 561-569
ΚΡ. Απ’ αυτές τις δύο κόρες λέω πωςη μια πριν από λίγο αποδείχτηκε άμυαλη και η άλλη από την πρώτη στιγμή της γέννησης της.
ΙΣΜ. Ναι, βασιλιά, γιατί ποτέ δε μένει ούτε η φρόνηση που έχουμε έμφυτη
σε όσους δυστυχούν, αλλά φεύγει από τη θέση της.
ΚΡ. Εσένα λοιπόν σου σάλεψε,
από τη στιγμή που προτίμησες να κάνεις με τους κακούς παράνομα έργα.
ΙΣΜ. Και πώς μπορώ μόνη μου να ζήσω χωρίς αυτήν εδώ;
ΚΡ. Όμως μη λες «αυτή εδώ»· γιατί δεν είναι πια στη ζωή.
ΙΣΜ. θα σκοτώσεις λοιπόν τη μνηστή του δικού σου παιδιού;
ΚΡ. Ναι, γιατί κι άλλων χωράφια είναι κατάλληλα για καλλιέργεια.
Στίχ. 570-581
ΙΣΜ. Όμως ο γάμος με άλλη δε θα είναι τόσο ταιριαστός
όσο ήταν ταιριαστός ανάμεσα σ’ εκείνον και σ’ αυτήν εδώ.
ΚΡ. Εγώ μισώ γυναίκες κακές για τα παιδιά.
ΙΣΜ. Πολυαγαπημένε Αίμονα, πόσο σε προσβάλλει ο πατέρας σου!
ΚΡ. Πολύ πράγματι με στεναχωρείς και συ και ο γάμος για τον οποίο μιλάς.
ΧΟ. Αλήθεια θα στερήσεις το σπλάχνο σου απ’ αυτήν εδώ;
ΚΡ. Ο Αδης είναι αυτός που θα διαλύσει το γάμο αυτό.
ΧΟ. Έχει αποφασιστεί, όπως φαίνεται, αυτή εδώ να πεθάνει.
ΚΡ. Και από σένα, βέβαια, και από μένα έχει αποφασιστεί·
μην καθυστερείτε άλλο,αλλά οδηγήστε τις μέσα,δούλοι·
δεμένες (φυλακισμένες)πρέπει αυτές να ‘ναι κι όχι ελεύθερες γυναίκες·
γιατί προσπαθούν, βέβαια, να ξεφύγουν και οι τολμηροί,
όταν βλέπουν πια το Χάρο κοντά στη ζωή τους.
Γ’ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ
Στίχ. 635-680
ΑΙ. Πατέρα, είμαι δικός σου·
και συ με καθοδηγείς σωστά με τις καλές σου συμβουλές,
τις οποίες εγώ, βέβαια, θα ακολουθήσω·
γιατί εγώ κανένα γάμο δε θα θεωρήσω τόσο σπουδαίο
ώστε να τον βάλω πάνω από τη δική σου συνετή καθοδήγηση.
ΚΡ. Ναι, παιδί μου, γιατί αυτή τη γνώμη πρέπε ινα έχεις,
σ’ όλα δηλαδή ν’ ακολουθείς την πατρική συμβουλή.
Γι’ αυτό εξάλλου οι άνθρωποι εύχονται να αποκτήσουν υπάκουα παιδιά
και να τα ‘χουν σπίτια τους,
για να εκδικούνται τους εχθρούς και να τιμούν το φίλο
όπως ακριβώς [εκδικείται και τιμά] ο πατέρας·
όποιος όμως γεννάει παιδιά άχρηστα,
τι άλλο θα ‘λεγες πως γέννησε αυτός
παρά βάσανα για τον εαυτό του και πολύ γέλιο στους εχθρούς;
Ποτέ λοιπόν να μην αλλάξεις,γιε μου,
τις τωρινές σου σκέψεις από έρωτα για μια γυναίκα, γνωρίζοντας ότι αυτό,
μια γυναίκα δηλαδή όταν είναι κακή σύζυγος, είναι παγερό αγκάλιασμα·
γιατί τι μεγαλύτερη πληγή μπορεί να γίνει από τον κακό φίλο;
Περιφρονώντας την λοιπόν σαν να ήταν εχθρός σου,
άφησε αυτή την κόρη στον Άδη να παντρευτεί.
Γιατί αυτή μόνη απ’ όλους τους πολίτες την έπιασα επ’ αυτοφώρω
να παραβαίνει τη διαταγή μου και ψεύτης
δε θα βγω μπροστά σ’ όλους τους πολίτες,
αλλά θα τη θανατώσω.Γι’ αυτά ας επικαλείται το Δία,
τον προστάτη της συγγένειας·
γιατί, αν βέβαια αναθρέψω τους φυσικούς μου συγγενείς, ώστε να είναι απείθαρχοι,
θα ανέχομαι πολύ πιο απείθαρχους τους ξένους.
Γιατί, όποιος στους δικούς του είναι άνθρωπος καλός,
και στους πολίτες θα φανεί ότι είναι δίκαιος.
Αν όμως κάποιος αυθαιρετώντας ή νόμους παραβιάζει
ή σχεδιάζει να δίνει διαταγές σ’ αυτούς που κυβερνούν,
δεν είναι δυνατό να επαινεθεί από μένα.
Αλλ’ όποιον εκλέξει η πόλη άρχοντα,αυτόν πρέπει να τον υπακούνε όλοι
και στα μικρά και δίκαια και στ’ αντίθετα τους.
Κι εγώ θα μπορούσα να πιστέψω ·
ότι ένας τέτοιος άντρας θα είχε τη θέληση και να κυβερνά καλά
και καλά να κυβερνιέται, και πως θα ‘μενε στη θύελλα της μάχης
πιστός και γενναίος σύντροφος εάν είχε παραταχθεί [δίπλα σε κάποιον].
Απ’ την αναρχία όμως δεν υπάρχει μεγαλύτερο κακό·
αυτή και πόλεις καταστρέφει,αυτή και σπίτια διαλύει,αυτή κάνει να σπάσει η παράταξη
και να τραπεί σε άτακτη φυγή ο συμμαχικός στρατός·
η πειθαρχία όμως σώζει τους πολλούς απ’ αυτούς που πειθαρχούν.
Γι’ αυτό πρέπει να υπερασπίζεται κανείς τους νόμους
και με κανέναν τρόπο δεν πρέπει να νικιέται [ένας άντρας] από μια γυναίκα·
γιατί είναι προτιμότερο να χάσουμε την εξουσία από έναν άντρα,αν χρειαστεί,
κι έτσι δε θα αποκαλούμαστε κατώτεροι από γυναίκες.
Στίχ. 681-723
ΧΟ. Σε μας τουλάχιστον,αν δεν έχουμε χάσει το νου από τα γηρατειά,
φαίνεσαι ότι μιλάς σωστά για όσα τώρα κάνεις λόγο.
ΑΙ. Πατέρα μου, οι θεοί προικίζουν τους ανθρώπους με μυαλό,
το πιο πολύτιμο απ’ όλα τα πράγματα που υπάρχουν.
Κι εγώ ούτε θα μπορούσα και μακάρι να μη μάθω να πω
ότι εσύ δε λες σωστά αυτά εδώ.
θα μπορούσε όμως να έχει και κάποιος άλλος κάποια σωστή σκέψη.
Πάντως, από τη φύση μου έχω χρέος να προσέχω από πριν για σένα
όλα όσα λέει κάποιος ή κάνει ή μπορεί να σε κατηγορεί·
γιατί το βλέμμα σου προκαλεί φόβο στον απλό πολίτη για τέτοια λόγια
ώστε εσύ να μην ευχαριστιέσαι ακούγοντας τα.
Σ’ εμένα όμως είναι δυνατό ν’ ακούω αυτά εξαιτίας της ασημότητας της θέσης μου,
πόσο δηλαδή θρηνεί η πόλη την κόρη αυτή,
λέγοντας πόσο πιο ανάξια απ’ όλες τις γυναίκες με τον πιο ατιμωτικό τρόπο πεθαίνει
για μια τόσο ένδοξη πράξη·γιατί αυτή τον αδερφό της
πεσμένο μέσα στο αίμα δεν άφησε άταφο να κατασπαραχτεί
ούτε από άγρια σκυλιά ούτε από κάποιο όρνιο·
δεν αξίζει αυτή να τιμηθεί με λαμπρή τιμή;
Τέτοια σκοτεινή φήμη κυκλοφορεί κρυφά [στην πόλη].
Για μένα όμως, πατέρα μου,
κανένα πολυτιμότερο αγαθό δεν υπάρχει από τη δική σου ευτυχία·
γιατί ποια χαρά είναι μεγαλύτερη για τα παιδιά
από τη δόξα του ευτυχισμένου πατέρα
ή ποια [χαρά είναι μεγαλύτερη] για τον πατέρα [από τη δόξα] των ευτυχισμένων παιδιών;
Μην έχεις λοιπόν μέσα σου έναν τρόπο σκέψης μόνο,
ότι είναι σωστό αυτό που λες εσύ και τίποτε άλλο.
Γιατί όσοι νομίζουν ή ότι μόνο αυτοί σκέφτονται σωστά
ή ότι έχουν γλώσσα ή θάρρος που δεν έχει άλλος,
αυτοί, όταν ανοιχτούν και εξεταστούν σε βάθος,φαίνονται ότι είναι άδειοι.
Αλλά για έναν άνθρωπο να μαθαίνει πολλά,κι αν ακόμη κάποιος είναι σοφός,
δεν είναι καθόλου ντροπή, και, ακόμη, να μην παρατραβάει το σκοινί.
Βλέπεις πως όσα (από τα) δέντρα υποχωρούν κοντά στο ορμητικό ρεύμα
διασώζουν τα κλαδιά τους,
όσα όμως αντιστέκονται, αυτά καταστρέφονται σύρριζα.
Επίσης, όποιος τεντώνει πολύ τα πανιά του πλοίου
ώστε να είναι σταθερά και δεν τα χαλαρώνει καθόλου στον άνεμο,
[αυτός] αφού αναποδογυρίσει το πλοίο,
από κει και πέρα ταξιδεύει με ανεστραμμένο το κατάστρωμα (του πλοίου).
Μα δώσε τόπο στην οργή κι άλλαξε γνώμη.
Γιατί, αν κι εγώ, αν και νεότερος, μπορώ να προσθέσω κάποια γνώμη,
εγώ, βέβαια, λέω ότι το πιο καλό είναι να γεννιέται κανείς πάνσοφος·
διαφορετικά, γιατί αυτό συνήθως δε συμβαίνει έτσι,
είναι καλό να μαθαίνει και απ’ όσους μιλούν ορθά.
Στίχ. 724-780
ΧΟ. Βασιλιά, είναι λογικό και συ ν’ ακούσεις [τον Αίμονα], αν λέει κάτι ορθό,
και συ πάλι αυτόν εδώ· γιατί κι από τους δυο έχουν ειπωθεί σωστά λόγια.
ΚΡ. θα διδαχτούμε λοιπόν εμείς σ’ αυτήν την ηλικία να σκεφτόμαστε σωστά από έναν άντρα τόσο νέο στην ηλικία;
ΑΙ. Να μη διδαχτείς τίποτε το άδικο· κι αν εγώ είμαι νέος,
δεν πρέπει να κοιτάς τα χρόνια μου περισσότερο από τις πράξεις μου.
ΚΡ. Είναι λοιπόν πράξη σωστή να τιμά κανείς όσους παρανομούν;
ΑΙ. Ούτε και θα συμβούλευα κανέναν να δείχνει σεβασμό στους κακούς.
ΚΡ. Αυτή εδώ λοιπόν δεν έχει προσβληθεί από τέτοια αρρώστια;
ΑΙ. Δεν το ομολογούν αυτό όλοι οι πολίτες αυτής της Θήβας.
ΚΡ. Και λοιπόν η πόλη θα μας πει τι πρέπει εγώ να διατάζω;
ΑΙ. Βλέπεις πως έχεις πει αυτό το λόγο σαν ανόητος;
ΚΡ. Για λογαριασμό άλλου ή για δικό μου
πρέπει να κυβερνάω εγώ αυτήν εδώ τη χώρα;
ΑΙ. Πόλη δεν υπάρχει που ανήκει σ’ έναν άνθρωπο.
ΚΡ. Η πόλη δε θεωρείται ότι ανήκει στον άρχοντα;
ΑΙ. Ωραία, βέβαια, θα κυβερνούσες μόνος σου εσύ μια έρημη χώρα.
ΚΡ. Αυτός εδώ, όπως φαίνεται, είναι σύμμαχος της γυναίκας.
ΑΙ. Ναι, αν βέβαια γυναίκα είσαι συ·γιατί πραγματικά για σένα ενδιαφέρομαι.
ΚΡ. Αχρείε, [ενδιαφέρεσαι για μένα]ενώ έρχεσαι να αντιδικήσεις με τον πατέρα σου;
ΑΙ. Ναι, γιατί σε βλέπω να παίρνεις άδικες αποφάσεις.
ΚΡ. Αδικώ λοιπόν τιμώντας την εξουσία μου;
ΑΙ. Ναι, γιατί δεν την τιμάς,με το να καταπατείς τους νόμους των θεών.
ΚΡ. Πρόστυχε χαρακτήρα και δούλε μιας γυναίκας.
ΑΙ. Ναι, αλλά δεν μπορείς να με βρειςνα υποκύπτω σε αισχρές πράξεις.
ΚΡ. Όλα, βέβαια, αυτά εδώ τα λόγια σου είναι για κείνη.
ΑΙ. Και για σένα, βέβαια, και για μένα
και για τους θεούς του κάτω κόσμου [ενδιαφέρομαι].
ΚΡ. Με κανέναν τρόπο πια δε θα την παντρευτείς ποτέ αυτή ζωντανή.
ΑΙ. Αυτή λοιπόν θα πεθάνει και με το θάνατο της θα καταστρέψει κάποιον.
ΚΡ. Αλήθεια, έρχεσαι εναντίον μου με τόσο θράσος, ώστε να με απειλείς ακόμα;
ΑΙ. Και τι απειλή είναινα μιλάει κανείς ενάντια σε ανόητες γνώμες;
ΚΡ. Με κλάματα θα με συνετίσεις,αν και είσαι ο ίδιος άμυαλος;
ΑΙ. Αν δεν ήσουν πατέρας μου,θα ‘λεγα ότι εσύ δε σκέφτεσαι σωστά,
ΚΡ. Μην προσπαθείς να με κολακέψεις,δούλε μιας γυναίκας.
ΑΙ. θέλεις μόνο να μιλάς και να μην παίρνεις καμιά απάντηση στα λόγια;
ΚΡ. Αλήθεια; Αλλά,μα τον ίδιο τον Όλυμπο,
να ξέρεις ότι δε θα με βρίζεις ατιμώρητα με τις συνεχείς κατηγορίες σου.
Φέρε το μισητό πράμα για να πεθάνει αμέσως
μπροστά στα μάτια [του] κοντά, παρουσία του μνηστήρα.
ΑΙ. Όχι βέβαια,αυτή δε θα πεθάνει κοντά μου τουλάχιστον,
αυτό ποτέ σου μην το φανταστείς κι εσύ ποτέ πια δε θα δεις
το πρόσωπο μου κοιτάζοντας με με τα μάτια σου,
για να δείχνεις την τρέλα σου σε όσους από τους φίλους σου μπορούν να την ανεχτούν.
ΧΟ. Ο άντρας, βασιλιά,από την οργή του έφυγε γρήγορα·
κι η ψυχή τόσο νέου,αν πονέσει, είναι επίφοβη.
ΚΡ. Αφού πάει, ας κάνει κι ας σκέφτεται πράγματα ανώτερα
απ’ αυτά που ταιριάζουν σ’ έναν άνθρωπο·
αυτές όμως τις δυο κόρες δε θα τις γλιτώσει απ’ το θάνατο.
ΧΟ. Αλήθεια, σκέφτεσαι και τις δυο αυτές να τις σκοτώσεις;
ΚΡ. Όχι βέβαια αυτήν που δεν άγγιξε [το νεκρό]·
πράγματι μιλάς σωστά.
ΧΟ. Και με ποιόν τρόπο, σκέφτεσαι να σκοτώσεις αυτήν;
ΚΡ. Αφού την οδηγήσω εκεί όπου είναι δρόμος απάτητος,
θα τη θάψω ζωντανή σε πέτρινη σπηλιά,
δίνοντας της τόση τροφή όση μόλις να είναι αρκετή για εξαγνισμό,
για ν’ αποφεύγει το μίασμα όλη η πόλη.
Και κει,παρακαλώντας τον Άδη που μόνο από τους θεούς τιμά,
ίσως γλιτώσει το θάνατο,ή τουλάχιστον θα καταλάβει,αν και αργά,
ότι είναι μάταιος κόπος να τιμά κανείς όσους βρίσκονται στον Άδη.
Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2349
Σεπ 24 2012
Η “Αντιγόνη” του Σοφοκλή
Για την Αντιγόνη έχουν προταθεί διάφορες ερμηνευτικές προσεγγίσεις που κάθε μια τους ακολουθεί τη δική της αφετηριακή γραμμή. Κάποιες μάλιστα «βαφτίστηκαν» ήδη σαν ψυχολογικές ή σαν κοινωνιολογικές. Εμείς σαν αφετηρία θα πάρουμε τις αντιλήψεις του Αριστοτέλη για την τραγωδία, και ιδιαίτερα το σημείο εκείνο στον περίφημο ορισμό του όπου την χαρακτηρίζει σαν «δι’ έλέου και φόβου περαίνουσα την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν». Πέρα από το πώς μπορούν να ερμηνευτούν οι χαρακτήρες και η σύγκρουση, πιο σημαντικό είναι νομίζω να δείξουμε σε τι συνίσταται και πως προκαλείται η ιδιαίτερη συγκίνηση που νιώθει ο θεατής βλέποντας το έργο. Και κάθε ανάλυση των χαρακτήρων και της σύγκρουσης, αυτό το στόχο θα πρέπει να εξυπηρετεί.
«Την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν»! Τα παθήματα όμως τίνος; της Αντιγόνης, όπως υποστηρίζουν οι περισσότεροι; του Κρέοντα, όπως διατείνονται μερικοί; Εμείς πιστεύουμε και των δυο. Δεν πρόκειται για συμβιβαστική λύση, γιατί τα παθήματα τους είναι διαφορετικής υφής, και παραπληρωματικά στη λειτουργία τους, όπως θα δούμε παρακάτω. Το πάθημα της Αντιγόνης είναι ο θάνατος της, και του Κρέοντα η τελική συντριβή του. Όμως ποιες δυνάμεις οδήγησαν σ’ αυτά;
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μονοσήμαντη. Υπάρχει ήδη μια ερμηνεία που υποστηρίζει ότι η Αντιγόνη είναι μια τραγωδία πεπρωμένου και ενοχής. Η Αντιγόνη είναι το θύμα μιας κληρονομικής κατάρας, που βαραίνει τον οίκο των Λαβδακιδών, παρόμοια με την κατάρα που βάραινε τον οίκο των Ατρειδών. Έτσι η μοίρα της ήταν προκαθορισμένη, όπως και του Κρέοντα.
Ο Σοφοκλής όμως θεμελιώνει το αναπότρεπτο της μοίρας των ηρώων, όχι τόσο στο εκείθεν, αλλά στο εντεύθεν, όχι τόσο στα θεϊκά πεπρωμένα, όσο στην ίδια την προσωπικότητα του ήρωα. Και επειδή η παρέμβαση των θεών προβλέπεται ήδη από τον μύθο, ο Σοφοκλής, όπως λέει ο (σελ. 76) Κίττο, πολύ επιδέξια βάζει τους θεούς όχι να κατευθύνουν «απ’ έξω» τα γεγονότα, αλλά να εργάζονται «μέσα απ’ αυτά».
Όμως η τραγική αναγκαιότητα, με τους θεούς σε δεύτερο πλάνο, χρειάζεται ένα ευρύτερο σχολιασμό.
«Η δραματική αναγκαιότητα», λέει ο Γκέοργκ Λούκατς, «η υπέρτατη κινητήρια δύναμη του δράματος, εξαρτάται ακριβώς από την εσωτερική συμφωνία ανάμεσα στον ήρωα (με το κυρίαρχο πάθος του που προκαλεί το δράμα), και την κοινωνικοϊστορική ουσία της σύγκρουσης» (1, σελ. 140). Ο Λούκατς υποστηρίζει την αντίληψη ότι η Αντιγόνη εκπροσωπεί τις αξίες των συγγενικών δεσμών του πρωτόγονου καθεστώτος των φυλών, που με τη νέα «αστική» ανάπτυξη υποκαθίστανται με τις αξίες της νομιμοφροσύνης και της υποταγής στις αρχές της πόλης. Όλοι οι πολίτες είναι φορείς αυτών των παλιών αξιών, όμως η δραματική σύγκρουση θα προκύψει μόνο ανάμεσα σε εκείνους που διαθέτουν το «κυρίαρχο πάθος» που θα τους σπρώξει στην ακραία επιδίωξη τους. Σε ασθενέστερες φύσεις, όπως η Ισμήνη, η αντίθεση δεν θα κατέληγε ποτέ σε σύγκρουση.
Ο Σοφοκλής όμως είναι πολύ προσεκτικός, θέλει να είναι απόλυτα πειστικός, ρεαλιστής θα λέγαμε με τη σημερινή ορολογία, όσο ρεαλισμό μπορεί να επιτρέψει ένα λογοτεχνικό είδος όπως το δράμα, και θέλει την σύγκρουση να τη στηρίξει από πολλές πλευρές. Έτσι η Αντιγόνη βρίσκει λόγους να δικαιολογήσει την αγάπη της για τον αδελφό της με ένα σόφισμα που το παίρνει από τον Ηρόδοτο. Αν της πέθαινε λέει ο άντρας της, θα μπορούσε να βρει άλλον άντρα, αν της πέθαιναν τα παιδιά της, θα μπορούσε να κάνει άλλα παιδιά. Όμως τώρα που οι γονείς της έχουν πεθάνει, δεν μπορεί να υπάρξει άλλος αδελφός γι’ αυτήν. Δικαιολογεί επίσης το γεγονός ότι παραβίασε τους νόμους της πόλης θάπτοντας τον αδελφό της με το ότι έμεινε πιστή στους νόμους των θεών, που «δεν είναι τωρινοί ή χθεσινοί, αλλά πάντοτε υπήρχαν και κανείς δεν ξέρει πότε πρωτοφανερώθηκαν» (στ. 456-7).
Με εξίσου ισχυρά επιχειρήματα μιλάει ο Κρέων για την ανάγκη υποταγής στους νόμους της πόλης, που μόνο όταν ευτυχεί ευτυχούν και οι πολίτες της, ενώ η αναρχία είναι πρόξενος μυρίων τόσων κακών. Δεν είναι μόνο η αλαζονεία του, και ο φόβος μη φανεί κατώτερος από μια γυναίκα, που τον σπρώχνουν στην αδυσώπητη τιμωρία της Αντιγόνης. Αποτελεί και πεποίθηση του, ότι ενεργώντας έτσι, ενεργεί για το καλό της πόλης.
Όμως υπάρχουν και άλλα στοιχεία που σπρώχνουν προς την τελική σύγκρουση.
«Πως δεν είναι κέρδος να πεθάνει κανείς όταν βρίσκεται μέσα σε τόσες συμφορές, όπως εγώ» (στ. 463-4) λέει η Αντιγόνη. Αν αναλογι (σελ. 77) σθούμε μάλιστα και το γεγονός ότι παροτρύνει την Ισμήνη, να διακηρύξει την πράξη της και να μην την κρατήσει κρυφή, υποψιαζόμαστε και μια ενδόμυχη τάση αυτοκτονίας. Μετά τον τραγικό χαμό των αδελφό» της, είναι απόλυτα δικαιολογημένα τέτοια αισθήματα. Η Käte Hamburger μάλιστα υποστηρίζει ότι αυτό είναι και το πρωταρχικό, στοιχειακό κίνητρο που την ωθεί στην πράξη της, και όχι τόσο η αγάπη της για τον αδελφό της, και ας προβάλλεται συνεχώς μέσα στο έργο σε πρώτο πλάνο.
Ένας άλλος λόγος που η Αντιγόνη θέλει να θάψει τον αδελφό της είναι για να βρει η ψυχή του ανάπαυση και να μην περιφέρεται το φάντασμα του πάνω στη γη. Ο Bowra αναφέρει όλες τις σχετικές δοξασίες των Αρχαίων.
Όμως δεν είναι μόνο αυτό, ή κυρίως αυτό. Ο Σοφοκλής σκόπιμα δεν κάνει καμιά σχετική αναφορά, γιατί θέλει να δώσει μια πιο πλατιά σημασία στην πράξη της Αντιγόνης, και αυτός είναι ίσως ο κύριος λόγος που βάζει την ηρωίδα του να προτρέπει την αδελφή της να την κοινοποιήσει.
«Η τραγωδία εστί μίμησις βελτιόνων ή καθ’ ημάς» μας λέει ο Αριστοτέλης. Και ο Σοφοκλής προσπαθεί με κάθε τρόπο να εξυψώσει τους ήρωες του, να τους παρουσιάσει «βελτίονες». Ένας από τους στόχους που εξυπηρετούν οι αυτοκτονίες της Ευρυδίκης και του Αίμονα είναι και αυτός, και όχι μόνο η τιμωρία του Κρέοντα. Η πολλαπλή αξιοποίηση των δραματικών στοιχείων είναι άλλωστε χαρακτηριστικό κάθε μεγάλου καλλιτέχνη. Με την αυτοκτονία τους ο Σοφοκλής τους εξυψώνει σε ανώτερες φύσεις, που δεν συμβιβάζονται με μια ξαφνική μεταστροφή της μοίρας τους, που προτιμούν το θάνατο από το να φέρουν στο εξής μίζερα το βάρος του πόνου τους.
Το πρόσωπο της Ισμήνης στην οικονομία του έργου έχει επίσης αυτόν τον στόχο, την εξύψωση της Αντιγόνης. Ο Λούκατς λέει σχετικά..
«Ο Κρέων έχει κηρύξει ότι ο Πολυνείκης δεν θα ταφεί. Με δοσμένη την κατάσταση, η δραματική σύγκρουση απαιτεί δύο, και μόνο δύο αδελφές του Πολυνείκη. Αν η Αντιγόνη ήταν η μόνη αδελφή, τότε η ηρωική αντίσταση στο διάταγμα του Κρέοντα θα μπορούσε να φανεί σαν συνηθισμένη και αναμενόμενη αντίδραση. Το πρόσωπο της αδελφής της, της Ισμήνης, είναι ζωτικό για να δείξει ότι η πράξη της Αντιγόνης είναι πράγματι μια ηρωική και αυτονόητη έκφραση μιας παλιάς ηθικότητας που έχει ήδη εξαφανισθεί και που, κάτω από τις τωρινές συνθήκες του δράματος, δεν είναι πια μια αυθόρμητη και συνηθισμένη αντίδραση. Η Ισμήνη αποδοκιμάζει την απαγόρευση του Κρέοντα ακριβώς όπως και η Αντιγόνη, όμως συμβουλεύει την ηρωική αδελφή της, σαν πιο αδύναμη που είναι, να υποταχτεί στη δύναμη της εξουσίας. Είναι πι (σελ. 78) στεύω εντελώς αυτονόητο ότι χωρίς την Ισμήνη η τραγωδία της Αντιγόνης δεν θα ήταν πειστική, δεν θα ήταν η καλλιτεχνική εικόνα μιας κοινωνικοϊστορικής πραγματικότητας, όπως είναι επίσης αυτονόητο ότι μια τρίτη αδερφή δραματικά θα ήταν μια καθαρή ταυτολογία» (1, σελ. 108).
Όμως ο Σοφοκλής και την Ισμήνη δεν την αφήνει αμετάκλητα υποτιμημένη στη συνείδηση του θεατή. Βρίσκει τρόπο να την εξυψώσει αργότερα στα μάτια μας. Όταν η αδελφή της συλλαμβάνεται, την εκλιπαρεί να την δεχθεί σαν συνυπεύθυνη της ταφής. Έτσι η Ισμήνη δεν φαίνεται πια στα μάτια μας δειλή, αλλά «ανθρώπινη, πολύ ανθρώπινη», που απλώς υποχώρησε από το ηθικό καθήκον της σε μια στιγμή αδυναμίας. Ακόμη, αυτή η τελική μεταστροφή της περιβάλλει με ακόμη μεγαλύτερη αίγλη την πράξη της Αντιγόνης. Και όταν η Αντιγόνη αρνείται να δεχθεί την προσφορά της, δεν το κάνει τόσο από αγανάκτηση για την προηγούμενη στάση της, αλλά περισσότερο για να την προστατεύσει από τη σκληρή μοίρα που περιμένει την ίδια. «Μη φοβάσαι, εσύ ζεις, η δική μου όμως ψυχή έχει από καιρό πεθάνει, για να ωφελήσει τους νεκρούς» (στ. 1559-60).
Η ίδια νιώθει τον εαυτό της ζωντανό νεκρό. Όμως αργότερα, καθώς οδηγείται στην υπόγεια φυλακή της, η εγκαρτέρηση αυτή την εγκαταλείπει, και ξεσπάει σε δυνατό θρήνο. «Άκλαυτη, έρημη και ανύπαντρη η ταλαίπωρη σέρνομαι σ’ αυτό τον αναπόφευκτο δρόμο», (στ. 876-7). Πολλοί, σ’ αυτό το θρήνο, βλέπουν μια κάμψη του φρονήματος της. Όμως είναι έτσι;
Ο θρήνος αυτός, ένα από τα πιο υπέροχα λυρικά ξεσπάσματα σε τραγωδία, δεν αποτελεί καθόλου αδυναμία του έργου, αλλά εξυπηρετεί κάποιους στόχους. Ένας στόχος είναι να διαγράψει ρεαλιστικότερο και τρυφερότερο τον χαρακτήρα της Αντιγόνης, που αρκετά έχει παρολαυτά επικριθεί σαν ιδιαίτερα ανδροπρεπής. Ακόμη, με το θρήνο της γι’ αυτά που στερείται, συνειδητοποιεί ο θεατής ότι η Αντιγόνη δεν είναι ένα ψυχρό ηθικό τέρας, αλλά ένας άνθρωπος με τους ανθρώπινους φόβους του και τις ανθρώπινες αδυναμίες του, και ότι η ουσία του ηρωισμού δεν βρίσκεται τόσο στην ίδια την επιτέλεση της ηρωικής πράξης, όσο στο μέγεθος της θυσίας που υποβάλλεται ο ήρωας, και προ παντός στον αγώνα που καταβάλλει κάθε στιγμή να μη λυγίσει. «Ένας μεταγενέστερος», λέει ο Victor Ehrenberg, «θα είχε ίσως χειριστεί έτσι το θέμα: ο άρχοντας βγάζει την απαγόρευση, η Αντιγόνη την ακούει, και αρχίζει ένας εσωτερικός αγώνας προκειμένου να πραγματοποιήσει την ηρωική της απόφαση. Ο Σοφοκλής όμως το θέμα του δεν το χειρίζεται έτσι».
Δεν το χειρίζεται έτσι, γιατί στην τραγωδία του Σοφοκλή οι συγ (σελ. 79) κρούσεις είναι εξωτερικές, όχι εσωτερικές. Όμως η εσωτερική σύγκρουση είναι ένα στοιχείο πραγματικό (Ο Ευριπίδης το ήξερε όταν έγραφε τη Μήδεια), και αν και δεν απεικονίζεται στην τραγωδία, όμως με το θρήνο γίνεται μια νύξη, αν όχι αμφιταλάντευσης (ο Σοφοκλής θέλει τους ήρωες «όπως πρέπει να είναι»), πάντως μιας συνειδητοποίησης από τη μεριά της ηρωίδας για το μέγεθος της τραγικής μοίρας την περίμενε, και παρολαυτά δεν λύγισε.
Ακόμη ο έλεος, η συμπόνια για την τραγική ηρωίδα, πώς αλλιώς θα μπορούσε να προκληθεί; Χωρίς το θρήνο, η Αντιγόνη θα κέρδιζε απλώς το θαυμασμό μας. Με τον θρήνο της κερδίζει και την συμπόνια μας, μας! κάνει να νιώσουμε τον επερχόμενο θάνατο της σε όλη του την τραγικότητα.
Η τραγωδία αποτελείται από δύο στοιχεία, το λυρικό και το επικό, και συνοψίζει, μπορούμε να πούμε, σε μια νέα, υψηλότερη σύνθεση, την ποιητική παράδοση της λυρικής ποίησης και του έπους. Μορφολογικά, το επικό στοιχείο το εκπροσωπούν οι υποκριτές ενώ το λυρικό ο χορός.
Ένα μειονέκτημα όμως της λυρικής ποίησης του χορού είναι οι μπορεί να εκφράζει μεν αισθήματα, όμως τα αισθήματα αυτά είναι μπορούμε να πούμε, αισθήματα κατ’ αντανάκλαση, αισθήματα που έχουν τη βάση τους στα αισθήματα και στην δράση των πρωταγωνιστών, και τα οποία ο χορός γενικεύει. Ο κομμός, που αποτελείται από συντομότερα άσματα που τραγουδά ο χορός και ένας ή δύο ηθοποιοί] καθώς και οι μονωδίες και οι διωδίες (άσματα που τραγουδούν ένας κα δυο υποκριτές αντίστοιχα) αίρουν αυτό το μειονέκτημα.
Τα χορικά, που γράφονταν σε δωρική διάλεκτο ή σε διάλεκτο πολλά δωρικά στοιχεία, εκφράζουν μια συλλογικότητα, την ίδια συλλογικότητα που εμπνέει ο αγροτοστρατιωτικός κοινωνικός βίος των δωρικών φύλων. Τα διαλογικά μέρη απεναντίας είναι γραμμένα στην ιωνική διάλεκτο, τη διάλεκτο των ανεπτυγμένων οικονομικά ιωνικών πόλεων εκφράζοντας έτσι εκείνο το πνεύμα του ατομισμού που είναι σύμφυτο αεί κάθε αστικό σχηματισμό. Έτσι οι στίχοι 890-928 που αποτελούν προέκταση του κομμού, γραμμένοι στο ιαμβικό τρίμερο των διαλογικών μερών, υποβάλλουν μια αίσθηση εξυποκειμενισμού των αισθημάτων της Αντιγόνης και μιας πιο νηφάλιας επεξεργασίας τους, θα μπορούσε να πει κανείς, όπου στο θυμικό επεμβαίνει το νοητικό στοιχείο. Μόνο με τέτοιους στίχους θα μπορούσε να εκφραστεί το λεγόμενο «σόφισμα» της Αντιγόνης, όπου αναφέρει τους λόγους για τους οποίους αγαπάει τόσο πολύ τον αδελφό της (και τους οποίους παραθέσαμε πιο πριν).
Τα χορικά βρίσκονται σε συνεχή υποχώρηση στο αρχαίο δράμα. Ενώ κατέχουν μια εξέχουσα θέση στις τραγωδίες του Αισχύλου, αρχίζουν να (σελ. 80) υποχωρούν στο Σοφοκλή, για να υποχωρήσουν στο ελάχιστο στον Ευριπίδη, ο οποίος αναθέτει το λυρικό στοιχείο στους ίδιους τους υποκριτές. Μάλιστα με βάση το γεγονός ότι η Αντιγόνη βρίθει από χορικά, την κατατάσσουν στα πρωιμότερα έργα του Σοφοκλή.
Με το επικό στοιχείο τα πράγματα είναι διαφορετικά.
Οι Έλληνες δεν έπαψαν ποτέ να αρέσκονται να ακούνε αφηγήσεις. Ίσως μάλιστα να ξεκινάει από εδώ η σύμβαση να μην παριστάνονται φόνοι πάνω στη σκηνή. Ο θεατής προτιμά να ακούσει την αφήγηση τους. Οι ποιητικές ικανότητες του δραματουργού θα φανούν εδώ πιο καθαρά. Φανταστείτε τον θάνατο του Αίμονα και της Αντιγόνης πάνω στη σκηνή, και συγκρίνετε τον με τη ζωηρή περιγραφή που μας δίνει ο φύλακας. Η τραγωδία, αντίθετα από το σύγχρονο θέατρο, αποσκοπούσε περισσότερο σε ακουστικές παρά σε οπτικές εντυπώσεις.
Επί πλέον, όσο κι αν φαίνεται περίεργο, έχουμε έτσι ένα μεγαλύτερο ρεαλισμό. Ο θάνατος της Αντιγόνης και του Αίμονα πάνω στη σκηνή θα ήταν ψεύτικος, τα τρυκ δεν θα διέφευγαν την προσοχή ενός παρατηρητικού θεατή. Όμως η αφήγηση ενός πλαστού σε σχέση με την αφήγηση ενός πραγματικού επεισοδίου θεωρητικά δεν διαφέρει σε τίποτα. Και ξέρουμε ότι οι Έλληνες ενδιαφέρονταν να δώσουν όσο το δυνατόν την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας πάνω στη σκηνή, με κύριο μέσο τη διατήρηση των περίφημων τριών ενοτήτων, του χώρου, του χρόνου και της δράσης. Μόνο η ψευδαίσθηση της πραγματικότητας μπορεί να οδηγήσει στην ολοκληρωτική ταύτιση του θεατή με τους ήρωες, αυξάνοντας έτσι το αίσθημα του ελέους που νιώθει γι’ αυτούς.
Στο αρχαίο δράμα όμως δεν διακρίνουμε μόνο τις επιδράσεις του έπους και της λυρικής ποίησης. Στο έργο του Σοφοκλή αρχίζει να ασκεί την επίδραση της και η ρητορική. Ο Σοφοκλής ενδιαφέρεται για την ρητορική αποτελεσματικότητα του λόγου του αγγελιοφόρου, λέει ο Κίττο. Ο Κρέων και ο Αίμων, η Αντιγόνη και ο Κρέων, κονταροχτυπιούνται σαν καλοί ρήτορες. Οι αποφθεγματικές εκφράσεις βρίθουν στα στόματα τους και υποστηρίζουν με πολύ επιτυχία αντίθετες απόψεις. Δεν είναι τυχαίο που ένας μεγάλος φιλόσοφος όπως ο Χέγκελ «πείσθηκε» από τον Κρέοντα ότι είχε αρκετό δίκιο. Ακόμη οι τραγικές συγκρούσεις, με την σοφιστική επιχειρηματολογία, φαίνονται ακόμη πιο έντονες. Αυτή η επίδραση της σοφιστικής όλο και αυξάνεται, για να φτάσει στο αποκορύφωμά της στο έργο του μεγάλου σκεπτικιστή, του Ευριπίδη.
Ένα σημείο που θα θέλαμε να θίξουμε τώρα είναι σχετικά με τον χαρακτηρισμό των τραγικών ηρώων, θα δώσουμε το λόγο και πάλι στον Λούκατς.
«Οι κινητήριες δυνάμεις της ζωής αναπαριστώνται στο δράμα μόνο στο βαθμό που οδηγούν σ’ αυτές τις κεντρικές συγκρούσεις, μόνο στο (σελ.81) βαθμό που αποτελούν τις κινητήριες δυνάμεις αυτών των τελικών συγκρούσεων. Στην επική (αφηγηματική) τέχνη αντίθετα, η ζωή εμφανίζεται με όλη την έκταση και τον πλούτο της. Δραματικές κορυφώσεις μπορούν να συμβούν, όμως σχηματίζουν βουνοκορφές που περιλαμβάνουν όχι μόνο ολόκληρη την οροσειρά, αλλά και τους λόφους και τις πεδιάδες» (1, σελ. 123)
Και αλλού:
«Και η τραγωδία και η επική (αφηγηματική) τέχνη — δηλαδή το έπος και το μυθιστόρημα — παρουσιάζουν τον αντικειμενικό, εξωτερικό κόσμο. Την εσωτερική ζωή του ανθρώπου την παρουσιάζουν μόνο στο βαθμό που τα αισθήματα και οι σκέψεις του εκδηλώνονται σε πράξεις και ενεργήματα, σε μια ορατή αλληλεπίδραση με την αντικειμενική, εξωτερική πραγματικότητα» (1, σελ. 103).
Όταν λοιπόν στο μυθιστόρημα, όπου έχουμε τους λόφους και τις πεδιάδες, ή, όπως λέει αλλού ο Λούκατς, την «ολότητα των αντικειμένων», η εσωτερική ζωή του ήρωα παρουσιάζεται μόνο σε περιορισμένο βαθμό, αυτό θα ισχύει πολύ περισσότερο για το δράμα. Ο Κίττο επίσης λέει χαρακτηριστικά: «Ο Σοφοκλής δεν δημιούργησε πινακοθήκη προσωπογραφιών. Η μόνη ανάγκη είναι το κάθε έργο να παρουσιάζει όσο γίνεται πιο ζωηρά την τραγική ιδέα που βρίσκεται πίσω του». Αλλού μιλώντας για το ίδιο το έργο, λέει ότι «δεν είναι ένα πλήρες πορτρέτα της Αντιγόνης». Τέλος ο ίδιος ο Αριστοτέλης θεωρεί σαν πρωταρχική την πλοκή, ενώ τους ήρωες και την ψυχολογία τους σαν δευτερεύοντα στοιχεία. Στην Ποιητική λέει:
«Ή γαρ τραγωδία μίμησις εστίν ουκ ανθρώπων αλλά πράξεως και βίου». Ακόμη «ούκουν όπως τα ήθη μιμήσωνται πράττουσιν, αλλά τα ήθη συμπεριλαμβάνουσι δια τας πράξεις» και τέλος, «άνευ μεν πράξεως ουκ αν γένοιτο τραγωδία, άνευ δε ηθών γένοιτ’ αν». (1450 α)
θα ήταν λοιπόν ανεπίτρεπτος βιασμός του κειμένου να ψάχνουμε και για την πιο παραμικρή ένδειξη που θα μας επέτρεπε να προσθέσουμε κάτι στον χαρακτηρισμό του ήρωα. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε, είναι να βρούμε τα χαρακτηριστικά εκείνα στο πρόσωπο του ήρωα που έχουν άμεση σχέση με την δραματική σύγκρουση.
Ο Λούκατς λέει σχετικά: «Συγκεντρώνοντας την αντανάκλαση της ζωής γύρω από μια μεγάλη σύγκρουση, μαζεύοντας όλες τις εκδηλώσει. της ζωής γύρω από αυτή τη σύγκρουση και επιτρέποντας τους να βιωθούν μόνο σε σχέση με τη σύγκρουση, το δράμα απλοποιεί και γενίκευε τις πιθανές στάσεις των ανθρώπων απέναντι στα προβλήματα της ζωής. τους. Η απεικόνιση περιορίζεται στην παρουσίαση των πιο σημαντικοί και πιο χαρακτηριστικών στάσεων των ανθρώπων, σε ότι είναι απαραίτητο στη δυναμική για την εκδήλωση της σύγκρουσης, σε εκείνα δηλαδή (σελ. 82) τα κοινωνικά, ανθρωπιστικά και ηθικά χαρακτηριστικά που βρίσκονται μέσα στους ανθρώπους, από τα οποία προκύπτει η σύγκρουση και στα οποία αναλύεται. Κάθε πρόσωπο, κάθε ψυχολογικό χαρακτηριστικό ενός προσώπου που ξεπερνάει τη διαλεκτική αναγκαιότητα αυτής της σχέσης, της δυναμικής της σύγκρουσης, κατ’ ανάγκη είναι περιττό από την άποψη του δράματος» (1, σελ. 107-108). (Η υπογράμμιση δική μας).
Τα πάντα λειτουργούν με μια θαυμαστή αίσθηση ισορροπίας και οικονομίας, από την παρουσία της Ισμήνης μέχρι την έλλειψη αναφοράς από την Αντιγόνη για τον ερωτά της με τον Αίμονα, πράγμα για το οποίο κατηγορήθηκε ο Σοφοκλής από κάποιους ερμηνευτές. Στα πλαίσια αυτής της οικονομίας, δίνονται εκείνα μόνο τα χαρακτηριστικά των ηρώων που έχουν σχέση με την πλοκή.
Ο δραματικός ήρωας, υποστηρίζει ο Λούκατς, αποτελεί ένα τυπικό εκπρόσωπο (της εποχής του, της τάξης του κλπ.), αλλά και με αρκετά στοιχεία ατομικότητας, ώστε τίποτα στις ενέργειες του να μη φαίνεται αναπόφευκτο, όπως θα πρόκυπτε στην πρώτη περίπτωση. Ο Κρέων αποτελεί ένα τυπικό εκπρόσωπο της τυραννίδας. Σαν τύραννος είναι αμείλικτος, γιατί πρέπει να είναι αμείλικτος. Όμως υπάρχει και μια ιδιαιτερότητα στη θέση του σαν τύραννος: ο γιος του είναι αρραβωνιαστικός κάποιας που έχει παραβιάσει τις διαταγές του. θα εξακολουθεί να είναι αμείλικτος; και μέχρι πότε; Η σημασία της απόφασης του παίρνει ένα απροσδόκητο μέγεθος από αυτό το γεγονός, παρά αν η Αντιγόνη του ήταν ένα πρόσωπο εντελώς αδιάφορο.
Ακόμη είναι αλαζονικός. Αντιμετωπίζει με αρκετή υπεροψία τις υποδείξεις του χορού και τις συμβουλές του Τειρεσία, και το θεωρεί πολύ υποτιμητικό να υποχωρήσει σε μια γυναίκα.
Κάτι που θα πρέπει να θυμούμαστε πάντα σε σχέση με το δράμα είναι ότι η ψυχολογία των ηρώων δεν κρέμεται στο κενό, αλλά βρίσκεται σε μόνιμη αναφορά με τις συνθήκες, και μάλιστα με εκείνες τις συνθήκες που έχουν άμεση σχέση με τη δραματική σύγκρουση. Την αλαζονεία του Κρέοντα δεν θα την θεωρήσουμε σαν έμφυτο χαρακτηριστικό ή δημιούργημα πρώιμων εμπειριών, αλλά σαν κάτι που του υποβάλλει —και γιατί όχι, που του επιβάλλει — η θέση του σαν τύραννος.
Όμως ο Σοφοκλής είναι είπαμε πολύ προσεκτικός για να στηρίξει τη δραματική σύγκρουση μόνο στην αλαζονεία του Κρέοντα και στο πείσμα της Αντιγόνης. Ο Κρέοντας επιχειρηματολογεί πολύ επιτυχημένα για τις θέσεις του, τόσο πολύ μάλιστα, που στη συνείδηση πολλών ερμηνευτών φαίνεται αρκετά δικαιωμένος. Ένας μονάρχης που μόλις ανέβηκε στην εξουσία δεν μπορεί να φανεί ελαστικός, αν θέλει να διατηρήσει τη θέση του. Η παραμικρή υποχώρηση θα μπορούσε να εκληφθεί (σελ. 83) σαν ένδειξη αδυναμίας. Η απαγόρευση της ταφής του Πολυνείκη δεν γίνεται ίσως σε μια έκρηξη οργής για τον εχθρό της πατρίδος, αλλά ύστερα από ψύχραιμο πολιτικό υπολογισμό. Ο Κρέοντας μανιάζει πραγματικά, όταν αντί για λόγια συγγνώμης προσκρούει πάνω στην προκλητικότητα της Αντιγόνης.
Εδώ θα πρέπει να κάνουμε μια μικρή παρέκβαση για να θυμίσουμε ότι όταν πλησιάζουμε ένα λογοτεχνικό έργο του παρελθόντος, πρέπει να κάνουμε ένα «άλμα αναχρονισμού». Με αυτό θέλουμε να πούμε ότι πρέπει να δούμε την Αντιγόνη όχι με τα μάτια τα σημερινά, με τις σημερινές αντιλήψεις και ευαισθησίες μας, αλλά με τα μάτια του θεατή της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. «Η μεγάλη τέχνη δεν είναι αιώνια, εκτός αν μπούμε στον κόπο να καταλάβουμε τη γλώσσα της, που μπορεί να είναι πολύ διαφορετική από τη δική μας», λέει ο Κίττο. Ο Κρέων είναι τύραννος, δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι η τυραννίδα ήταν η πιο προοδευτική μορφή καθεστώτος την εποχή που λαμβάνει χώρα το δράμα. Ο τύραννος εξέφραζε τα συμφέροντα μιας τάξης εμπορικής και βιοτεχνικής, κάτι ανάλογο με την σημερινή αστική τάξη, ενάντια στα συμφέροντα μιας τάξης γαιοκτημόνων-αριστοκρατών. Όλοι οι τύραννοι προστάτεψαν τα γράμματα και τις τέχνες, και αυτοί προώθησαν την διονυσιακά λατρεία, που ήταν λατρεία λαϊκή, από την οποία μάλιστα προήλθε και το αρχαίο δράμα. Όταν η αστική αυτή τάξη ένιωσε τον εαυτό της αρκετά ισχυρό, έπαψε πια να καταφεύγει στη διαμεσολάβηση του τυράννου για την υποστήριξη των συμφερόντων της (από μια άποψη το καθεστώς του ήταν κάτι ανάλογο με τη σημερινή «δικτατορία του προλεταριάτου») και κυβερνούσε η ίδια «δημοκρατικά», μια και η αντιπολίτευση των ολιγαρχικών αριστοκρατών ήταν αρκετά αδύνατη ώστε να της αμφισβητήσει σοβαρά την εξουσία. Ο Περικλής κυβέρνησε επί χρόνια σαν δημοκρατικός μονάρχης.
Η τυραννίδα λοιπόν για την εποχή της αποτελεί πολιτικό νεωτερισμό. Γι’ αυτό όταν ακούμε τον Κρέοντα να λέει ότι «Μα η πόλη λοιποί δεν θεωρείται ότι ανήκει σε αυτόν που την κυβερνά;» (στ. 738) δεν πρέπει να μας πιάνει αγανάκτηση, γιατί αυτό που λέει ο Κρέοντας τι εννοεί, και αποτελεί περισσότερο μια ρητορική ερώτηση που ηχεί σαν υπενθύμιση. Η αρνητική σημασία της τυραννίδας είναι προϊόν μιας μεταγενέστερης εποχής.
Τελικά ο Κρέοντας είναι ή δεν είναι «κακός»;
Και εδώ έχουμε να κάνουμε πάλι την παρατήρηση ότι το φιλολογικό μας γούστο επισκοτίζεται συχνά από τη μαθητεία μας σε έργα λαϊκής κατανάλωσης, για να μην πούμε από τα ίδια τα παραμύθια με τα οποία γαλουχηθήκαμε στην πρώτη παιδική μας ηλικία, και στα οποία επικρατεί ο μανιχαϊσμός της διάκρισης των ηρώων σε καλούς και κακούς. Αφού (σελ. 84) η Αντιγόνη είναι η καλή, ο Κρέοντας δεν μπορεί παρά να είναι ο κακός. Όμως ένας κακός Κρέοντας δεν θα ήταν τραγικός (δεν θα νιώθαμε γι’ αυτόν κανένα «έλεο») γιατί, αν ήταν πραγματικά κακός, η συμφορά της οικογένειας του μπορεί και να τον άφηνε ασυγκίνητο και, πολύ περισσότερο βέβαια, δεν θα υποχωρούσε με την απειλή μιας τέτοιας συμφοράς. Παρά τον υπολογισμό που διέκριναν μερικοί στη στάση αυτή του Κρέοντα, είναι τελικά πολύ ανθρώπινη.
Όμως η συμπάθεια του Σοφοκλή είναι με την Αντιγόνη, αυτό δεν πρέπει να μας διαφεύγει, και τη συμπάθεια του αυτή προσπαθεί κάθε στιγμή να μας την μεταδώσει· και κάνουν λάθος κάποιοι ερμηνευτές παίρνοντας τη συγκατάβαση του χορού στα λεγόμενα του Κρέοντα σχετικά με την Αντιγόνη ότι εκφράζει τα πραγματικά του αισθήματα, πολύ περισσότερο του ίδιου του Σοφοκλή. Ο χορός δεν κρατάει καμιά ενδιάμεση στάση, η συμπάθεια του είναι με την Αντιγόνη ευθύς εξαρχής, όμως μπροστά στον τύραννο δεν μπορεί παρά να κρατήσει μια συναινετική στάση και να εκφράζει με πολύ προσοχή τις επιφυλάξεις του.
Γιατί όμως ο Σοφοκλής συμπαθεί τόσο την ηρωίδα του, και θέλει να την συμπαθήσουμε και εμείς; Από συναισθηματισμό, για την τόση αγάπη που δείχνει για τον αδελφό της; Ή μήπως για την μέχρι θανάτου αφοσίωσή της στους θεϊκούς νόμους; Τη δεύτερη αυτή άποψη υποστηρίζει ο Κ. Μάνος, χαρακτηρίζοντας τον Σοφοκλή θρησκόληπτο. Εμείς όμως θα παραπέμψουμε σε μια από τις ερμηνείες που αναφέραμε ήδη, και δίνουμε πάλι το λόγο στο Λούκατς. «Η ιστορική ανάπτυξη των κοινωνικών ανταγωνισμών στη ζωή δημιουργεί την τραγωδία σαν το λογοτεχνικό είδος της απεικονιζόμενης σύγκρουσης» (σελ. 102) και πιο κάτω. «Δεν είναι βέβαια τυχαίο που οι μεγάλες περίοδοι της τραγωδίας συμπίπτουν με τις μεγάλες κοσμοϊστορικές αλλαγές στην ανθρώπινη κοινωνία. Ήδη ο Χέγκελ, αν και με μια μυστικοποιημένη μορφή, είδε στη σύγκρουση της Αντιγόνης του Σοφοκλή την σύγκρουση εκείνων των κοινωνικών δυνάμεων που στην πραγματικότητα οδηγούσαν στην καταστροφή των πρωτόγονων κοινωνικών σχηματισμών και στην ανάπτυξη της ελληνικής πόλης. Στην ανάλυση που κάνει ο Μπαχόφεν, πάνω στην «Ορέστεια» του Αισχύλου, αν και σπρώχνει τις μυστικοποιημένες τάσεις ακόμη πιο πέρα από τον Χέγκελ, περιγράφει αυτή την κοινωνική σύγκρουση πιο συγκεκριμένα, δηλαδή σαν την τραγική σύγκρουση ανάμεσα στην μητριαρχία που αρχίζει να εξαφανίζεται και στην καινούρια πατριαρχική κοινωνική τάξη» (σελ. 111).
Στην πρωτόγονη κοινωνία με το κοινοκτημονικό καθεστώς των φύλων, κυριαρχούν οι δεσμοί του αίματος σαν πιο αποφασιστικοί. Η «αστική» ανάπτυξη που ακολουθεί, κάνει πιο επιτακτική την υποταγή στους νόμους της πόλης από την υποταγή στη φωνή του αίματος. Τα (σελ. 85) οικονομικά συμφέροντα τα εκπροσωπεί τώρα καλύτερα η κρατική εξουσία από ότι η κοινότητα των συγγενικών δεσμών. Την προτεραιότητα της πολιτείας την εκφράζουν πολύ παραστατικά τα λόγια του Κρέοντα που λέει ότι «αυτή είναι που μας σώζει, και όταν μ’ ασφάλεια ταξιδεύουμε πάνω σ’ αυτή κάνουμε τους φίλους μας» (στ. 189-190).
Όμως ο Σοφοκλής θρηνεί για τις συνέπειες που έχει αυτή η αλλά Στο παλιό κοινωνικό καθεστώς υπήρχαν σχέσεις συντροφικότητας, στο καινούριο καθεστώς σχέσεις υποταγής. Στο παλιό καθεστώς υπήρχε αγάπη ανάμεσα στους συγγενείς, στο καινούριο καθεστώς ένας θείος μπορεί να θεωρεί την ανιψιά του σαν δούλη. («Γιατί δεν ταιριάζει όποιος είναι δούλος των άλλων να κάνει τον υπερήφανο» στ. 478). Στο παλιό καθεστώς υπήρχε η αγάπη για τον συνάνθρωπο, στο καινούριο η αγάπη για το χρήμα. «Αλλά όσοι δωροδοκηθέντες κάνουν τέτοια πράγματα, αργά ή γρήγορα καταλήγουν να τιμωρηθούν», (στ. 301) λέει ο Κρέοντας, που το μυαλό του, εκφράζοντας το πνεύμα της εποχής του, δεν μπορεί να χωρέσει ότι μπορεί να κάνει κανείς κάτι διακινδυνεύοντας τη ζωή του χωρίς να έχει σαν στόχο το κέρδος.
Ο Σοφοκλής διαπιστώνει την αναπόφευκτη μετάβαση στην καινούρια τάξη πραγμάτων, και θρηνεί για την απώλεια του παρελθόντος, τότε που οι ηθικές αξίες ήσαν πιο πάνω από τις υλικές, τότε που η λατρεία των θεών δεν είχε ακόμη υποκατασταθεί από την λατρεία του χρήματος. Η μετάβαση αυτή είναι αναπόφευκτη, και αυτό εκφράζει από το ότι η Αντιγόνη σαν εκφραστής του παλιού δεν σώζεται, αλλά πεθαίνει για να καταυγάσουν στον ορίζοντα οι αρετές και αξίες τις οποίες εκπροσωπεί.
Αυτή η στάση απέναντι στην πραγματικότητα δεν είναι καινούς Ο Ουώλτερ Σκωτ στο ιστορικό του μυθιστόρημα θρηνεί την αποσύνθεση των Σκοτσέζων φύλων με τις πρωτόγονες αρετές τους κάτω από επαφή τους με την «πολιτισμένη» Αγγλία και με τις αυλικές ίντριγκες. Ο Τζέημς Φένιμορ Κούπερ («Ο τελευταίος των Μοϊκανών») θρηνεί για τον εκφυλισμό του «ευγενικού» ινδιάνου στην επαφή του με τους λευκών.
Ηρωική στο τραγικό της πέσιμο παρουσιάζει και ο Μασάκι Κουμπαγιάσι, για να αναφέρουμε και ένα παράδειγμα από τον κινηματογράφο, την πτώση των Σαμουράι στο ομώνυμο έργο του, και των αξιών: εκπροσωπούν, κατά τη μετάβαση από την κατακερματισμένη φεουδαρχία σε ένα καθεστώς συγκεντρωτικό (ανάλογο με αυτό που πέρασε Ευρώπη στον ύστερο Μεσαίωνα, κατά τον σχηματισμό των εθνικών κρατών), οπότε οι Γιαπωνέζοι αυτοί «ιππότες» έχασαν την κοινών βάση της ύπαρξης τους, με την αποδυνάμωση των τοπικών ηγεμονίσκων.
Όπως όλοι αυτοί, με παρόμοιο τρόπο και ο Σοφοκλής θρηνεί για την (σελ. 86) απώλεια του παλιού, νιώθει όμως ότι είναι αμετάκλητα καταδικασμένο, και γι’ αυτό περιβάλλει την πτώση του με τόση αίγλη.
Ο επαρκής αναγνώστης, τον οποίο τόσο θαύμαζε ο Σεφέρης, μπορεί να ανακαλύψει σε ένα έργο πλευρές που ούτε κατά διάνοια δεν είχαν περάσει από το μυαλό του δημιουργού του, και παρολαυτά να είναι απόλυτα έγκυρες. Δυστυχώς όμως επαρκείς αναγνώστες στις μέρες μας είναι συνήθως οι κριτικοί και οι ειδικοί μελετητές της λογοτεχνίας, και ο Σοφοκλής δεν έγραψε γι’ αυτούς την Αντιγόνη, αλλά για τον μέσο Αθηναίο πολίτη.
Και θα επιμείνουμε στην άποψη του μέσου Αθηναίου πολίτη, ή γενικότερα του μέσου θεατή, γιατί υπάρχει η τάση να αγνοείται από τη νεότερη κριτική. Και δεν εννοούμε ότι η κριτική πρέπει να αποκαλύπτει στο έργο μόνο ότι μπορεί να αποκαλύψει ο μέσος θεατής και τίποτα παραπάνω — κάθε άλλο μάλιστα. Εννοούμε ότι πρέπει να αποκαλύψει τους δρόμους και να αναλύσει τις τεχνικές με τις οποίες ο δραματουργός κοιτάζει να προσεγγίσει το κοινό του. Μια τέτοια προσέγγιση όμως, που θα την χαρακτηρίζαμε φορμαλιστική, είναι ξένη στην ιδιοσυγκρασία των σημερινών ερμηνευτών, οι οποίοι συνεχώς παραπέμπουν στο περιεχόμενο, και την μορφολογική ανάλυση την θεωρούν σαν απλό βοηθητικό συμπλήρωμα στην προσέγγιση του περιεχομένου. Αυτή η προσέγγιση, που θα την ονομάζαμε ιντελλεκτουαλιστική, διανοητική, είναι βέβαια ολότελα σύμφωνη με την εποχή μας, και κυριαρχεί στην ερμηνεία του αρχαίου δράματος —και όχι μόνο— με πρώτο διδάξαντα τον Χέγκελ, όμως δεν νομίζω ότι είναι σύμφωνη με το ίδιο το πνεύμα της τραγωδίας. Έννοιες όπως «δίκη» και «ύβρις», που αποτελούν κλειδιά στις σύγχρονες προσεγγίσεις, είναι ολοφάνερα ανεπαρκείς, και η χρήση τους πολλές φορές αντιμετωπίζει δυσκολίες. Ο Κίττο καταβάλλει μεγάλες προσπάθειες για να μας πείσει για την ύβριν του Οιδίποδα. Χειρότερες είναι οι προσπάθειες αυτών που αγωνίζονται να μας πείσουν ότι οι τραγικοί από τη σκηνή προσπάθησαν να κάνουν κήρυγμα. Αν υπάρχει μια φιλοσοφία στο αρχαίο δράμα, και αν μπορούν να αντληθούν ηθικά διδάγματα, αυτό γίνεται μόνο παρεμπιπτόντως. Ο κύριος στόχος των τραγικών ήταν άλλος. Ήταν η «δι’ ελέου και φόβου περαίνουσα την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν», όπως μας λέει ο Αριστοτέλης.
Ο Αριστοτέλης στην ποιητική του μας λέει ότι έλεο δεν νιώθουμε για τον οποιονδήποτε, αλλά για τον όμοιο. Και ο έλεος αυτός είναι κάτι παρά πάνω από τον απλό οίκτο, υποδηλώνει την ταύτιση με τον πάσχοντα σε τέτοια βαθμό, που νιώθουμε σαν να πάσχουμε εμείς οι ίδιοι. Την ταύτιση αυτή την θεωρεί ο Μπρεχτ σαν το πιο χαρακτηριστικό αποτέλεσμα της τραγωδίας, και πάνω σ’ αυτή τη βάση διαφορίζει το δικό του, (σελ. 87) το επικό θέατρο όπως το ονομάζει, όπου θέλει ο θεατής να μην ταυτίζεται με τους ήρωες, αλλά να τους τοποθετεί απέναντι του κριτικά και να τους συζητά.
Όμως, για να επιτευχθεί αυτή η ταύτιση, ο ήρωας πρέπει να τύχει της αποδοχής του θεατή. Με την Αντιγόνη δεν υπάρχει αμφιβολία, ταυτίζεται. Είναι μια ξεχωριστή προσωπικότητα. Δεν εμφορείται μόνο από υψηλές αξίες και συναισθήματα (σεβασμό προς τους θεούς, για τον αδελφό της), διαθέτει και το απαιτούμενο πάθος, που τη σπρώχνει μοιραία στην επιδίωξη των αξιών της και στην έκφραση των αισθημάτων της, χωρίς να κάμπτεται από οποιοδήποτε εμπόδιο, ακόμη και το θάνατο. Και η Ισμήνη αγαπά τον αδελφό της, και η Ισμήνη σέβεται τους θεούς, όμως ο θεατής δεν ταυτίζεται μαζί της γιατί δε διαθέτει το ίδιο πάθος με την Αντιγόνη. Και το πάθος αυτό (εδώ μπορούμε να διακρίνουμε ένα υπολανθάνοντα ρομαντισμό) δεν πρέπει να συγχέεται με το μέγεθος της αδελφικής αγάπης, ή με τον βαθμό υιοθέτησης και αποδοχής κάποιων αξιών. Είναι μια ξεχωριστή ψυχική ποιότητα, που ανήκει στην ηρωίδα, και που θα μπορούσε να εκφράσει την ίδια δύναμη στην υλοποίηση οποιασδήποτε αξίας, στην επιδίωξη οποιουδήποτε σκοπού. Στην Αντιγόνη, όπως και στην Άλκηστη, δεν θαυμάζουμε τόσο το μέγεθος της αγάπης, (για τον αδελφό ή για το σύζυγο), αλλά την δύναμη αυτών των ηρωίδων να θυσιάζουν τη ζωή τους για αυτούς που αγαπάνε.
Αν το τραγικό πρόσωπο ήταν μόνο η Αντιγόνη, τότε μπορούμε πούμε ότι με την αποχώρησή της από τη σκηνή ολοκληρώνεται η τραγωδία, ήδη από τον 943 στίχο. Όμως μας μένουν ακόμη τετρακόσια στίχοι, σχεδόν το ένα τρίτο του έργου. Τι λόγο ύπαρξης έχουν αυτοί οι στίχοι; Μήπως για να ικανοποιηθεί ένα αίσθημα ικανοποίησης του θεατή με την απόδοση δικαιοσύνης, να επιτευχθεί η ηθική ικανοποίηση με το να δει τον «κακό» να γκρεμίζεται, σύμφωνα με την «ασθένεια των θεάτρων», όπως ονομάζει ο Αριστοτέλης την προσμονή των θεατών θέλουν στο τέλος του έργου τον κακό να τιμωρείται; Τότε ο Σοφοκλής θα ήταν ένα κακός τραγωδός. Την ουσία μάλλον πρέπει να την αν αναζητήσουμε αλλού.
Το έργο, έχουν πει πολλοί κριτικοί, έχει μια δίπτυχη δομή, κι αυτό για να δικαιολογήσουν την εξαφάνιση της ηρωίδας λίγο μετά τη μέση του έργου, κι ας μη λέει τίποτα αυτό, αφού σύμφωνα με τα λεγόμενα του ίδιου του Αριστοτέλη, η ενότητα του έργου στηρίζεται στην ενότητα της «πράξης», δηλαδή των συμβαινόντων, και όχι στο πρόσωπο του ήρωα. Και η ενότητα της πράξης απαιτεί δύο τραγικούς ήρωες, όπου στη μεταξύ τους αλληλεπίδραση τα πάντα βαίνουν «κατά το εικός και το αναγκαίον», που σημαίνει ότι ή τα γεγονότα εξελίσσονται έτσι κατ’ (σελ. 88) ανάγκη, ή ότι η τέτοια εξέλιξη τους είναι από τις πιο πιθανές. Και τίποτα δεν εμποδίζει τον δεύτερο αυτό ήρωα, τον Κρέοντα, να εξελιχθεί σε τραγικό πρόσωπο, ίσως πιο τραγικό από ότι η ίδια η Αντιγόνη.
Κατ’ αρχήν στο πρόσωπο του εφαρμόζεται πληρέστερα η «μεταβολή εις δυστυχίαν». που κατά τον Αριστοτέλη χαρακτηρίζει τον τραγικό ήρωα. Η Αντιγόνη είναι από την αρχή δυστυχισμένη, και η ίδια αναμένει τη μοίρα της όσο και ο θεατής. Η μεταβολή εις δυστυχίαν της Αντιγόνης συντελείται πριν καν αρχίσει η τραγωδία, τότε που τα δυο αδέλφια της πέφτουν αλληλοσκοτωμένα. Όμως η μοίρα του Κρέοντα δεν έχει αποφασισθεί ακόμη, ο ίδιος κρατάει στα χέρια του τα νήματα της. Αν υποθέσουμε ότι η καταδίκη της Αντιγόνης συνιστά μια δεύτερη «μεταβολή εις δυστυχίαν», αυτή δεν είναι καθόλου όπως του Κρέοντα. Η δυστυχία της Αντιγόνης είναι η επιβεβαίωση του ηθικού της αναστήματος, η έκφραση του, και σαν τέτοια είναι αναμενόμενη από τον θεατή. Για τον Κρέοντα αντίθετα η προσδοκία είναι μήπως καταφέρει και αποτρέψει τη συμφορά. Όμως κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει, γιατί έτσι θα μειωνόταν το μέγεθος της σημασίας της πράξης της Αντιγόνης, καθώς και το ηθικό της ανάστημα. Γι αυτό και ο θάνατος της είναι αναγκαίος, και αναπότρεπτα θα επιφέρει την πτώση του Κρέοντα. Εξ άλλου, ο Αριστοτέλης τονίζει ιδιαίτερα ότι ο τραγικός ήρωας πρέπει να μεταβαίνει «ουκ εις ευτυχίαν εκ δυστυχίας, αλλά τουναντίον εξ ευτυχίας εις δυστυχίαν».
Όμως δεν είναι μόνο αυτά. Ο Σοφοκλής, με αληθινά μεγαλοφυή τρόπο, καταφέρνει να αξιοποιήσει τους περιορισμούς που αντιμετωπίζει, και να δημιουργήσει ένα δεύτερο τραγικό ήρωα. «Η Βιρτζίνια Γουλφ», μαρτυρεί ο Βίκτορ Έρεμπεργκ, είχε πει κάποτε ότι ο θεατής στο τέλος του έργου συμπαθεί τον Κρέοντα. Αυτό γίνεται όχι με ένα τρυκ από τη μεριά του ποιητή, αλλά από το γεγονός ότι ο Κρέων με όλες τις ψεύτικες απόψεις του και τις αποτρόπαιες μεθόδους του, γίνεται τελικά θύμα των αρχών του και των εγκληματικών ενεργειών του, και από το ότι τα κτυπήματα της μοίρας στο τέλος τον έχουν κάνει πιο ανθρώπινο».
Ο Κρέοντας είναι πράγματι τραγικός χαρακτήρας, ίσως μάλιστα πιο τραγικός από ότι η Αντιγόνη. Και αυτό γιατί η πτώση της Αντιγόνης την αναδεικνύει σαν ηρωίδα. Τη μοίρα της την έχει επιλέξει η ίδια, ακολουθεί η ίδια μια πορεία που ξέρει ότι το πέρας της θα είναι ο θάνατος, και την πορεία αυτή την επιλέγει συνειδητά.
Για τον Κρέοντα όμως δεν συμβαίνει το ίδιο. Ο Κρέων όταν καταδικάζει την Αντιγόνη, δεν σκέφτεται καθόλου τις συνέπειες που μπορεί να έχει πάνω του η καταδίκη αυτή. Ενεργεί αλαζονικά, όμως βαθιά πεπεισμένος ότι έτσι πρέπει. Η Αντιγόνη θρηνεί γιατί δεν έχει σε ποιους να (σελ. 89) στραφεί, ούτε σε θεούς ούτε σε φίλους. Όμως σε λίγο καταφτάνει ο Τειρεσίας, και ο Αίμων πεθαίνει κρατώντας αγκαλιασμένο το νεκρό της σώμα. Αυτός που μένει πραγματικά μόνος είναι ο Κρέων. Όλοι σταδιακά στρέφονται εναντίον του, με τελευταία τη γυναίκα του Ευρυδίκη, που αυτοκτονεί αφού τον καταραστεί για τον θάνατο του γιου τους. Και το χειρότερο, η «μεταβολή εις δυστυχίαν» δεν συνιστά στη δικιά του περίπτωση καμιά δικαίωση, όπως στην περίπτωση της Αντιγόνης.
Όμως φτάνουν όλα αυτά για να γίνει τραγικός ήρωας ο Κρέων; Και η Κλυταιμνήστρα πεθαίνει κάτω από τα φονικά κτυπήματα του γιου της, όπως και ο Αίγισθος, όμως τα πρόσωπα αυτά δεν είναι τραγικά. Η Ηλέκτρα αλαλάζει που επί τέλους αποδόθηκε δικαιοσύνη, και ο θεατής φαίνεται να συμμερίζεται τα αισθήματα της. Γιατί τα δυο αυτά άτομα δεν είναι ήρωες τραγικοί;
Για να γίνουν τραγικοί ήρωες θα πρέπει ο θεατής να νιώσει τον έλεο, αυτό το αίσθημα συμπόνιας για τη μοίρα του ήρωα. Αυτό το αίσθημα δεν μπορούν να το προκαλέσουν η Κλυταιμνήστρα και ο Αίγισθος, καταφέρνει όμως να το προκαλέσει ο Κρέων. Πώς όμως;
Η μεταμέλεια είναι το πρώτο στοιχείο που οδηγεί στην μεταστροφή των αισθημάτων μας. Το κακό δεν έχει ακόμη συντελεστεί, η Αντιγόνη δεν έχει ακόμη αυτοκτονήσει, όλα μπορούν να σωθούν. Το ότι ο Κρέων βρίσκεται ανίσχυρος να σταματήσει τον τροχό που γύρισε ο ίδιος προκαλεί τη συμπόνια μας. Κατά μια έννοια μάλιστα, δεν είναι αυτός που έχει σκοτώσει την Αντιγόνη, αλλά η τύχη, αφού είναι τελείως συμπτωματικό το ότι ο Κρέοντας πήγε να θάψει πρώτα τον Πολυνείκη και μετά να ελευθερώσει την Αντιγόνη. Και αυτή η σύμπτωση βλέπουμε πόσο καλά λειτουργεί, και πόσο πολύ μας κάνει να συμπονέσουμε τον Κρέοντα που «δεν πρόλαβε».
Η συμπόνια μας για τον Κρέοντα δεν βγαίνει απλά μέσα από την πλοκή, δεν πρόκειται για ένα αποτέλεσμα που ο Σοφοκλής δεν μπόρεσε να χειρισθεί και να το αποτρέψει. Στο αποτέλεσμα αυτό αποβλέπει συνειδητά. Και αυτό το βλέπουμε στο τέλος του έργου, όταν τον βάζει να θρηνεί και να παρακαλεί τον θάνατο να έλθει να τον λυτρώσει.
Ο θρήνος αυτός δεν είναι συμπτωματικός. Ο Σοφοκλής θέλει να μας κάνει να νιώσουμε όσο γίνεται μεγαλύτερο έλεο για τον τραγικό του ήρωα. Και αυτό φαίνεται πιο χαρακτηριστικά στον Οιδίποδα Τύραννο, όπου το έργο τελειώνει αρκετούς στίχους μετά την κορύφωση της αποκάλυψης και την αυτοκτονία της Ιοκάστης, σημείο στο οποίο θα είχε τελειώσει κάθε σύγχρονος δραματουργός. Μας δείχνει τον Οιδίποδα για πολύ ακόμη πάνω στη σκηνή, με όλες τις συνέπειες της μοίρας του, ιδιαίτερα στη σκηνή εκείνη όπου θρηνεί κρατώντας στην αγκαλιά του (σελ. 90) τις δυο κόρες του, για να τις απομακρύνουν στο τέλος σχεδόν βίαια από κοντά του.
Ο Κρέων, όπως και ο Οιδίπους, δεν πεθαίνει. Φεύγει από την πόλη του, υποφέροντας όλη την υπόλοιπη ζωή του για το κακό που έκανε. Ο πόνος του αυτός τον εξαγνίζει στα μάτια μας, συνιστώντας μια τιμωρία πιο φοβερή και από το θάνατο. Ο Σοφοκλής είναι πολύ προσεκτικός ώστε να τον βάλει και αυτόν να αυτοκτονήσει.
Ένα ακόμη στοιχείο που τον κάνει τραγικό ήρωα είναι το γεγονός ότι δεν πέφτει «εις την δυστυχίαν μήτε δια κακίαν και μοχθηρίαν, αλλά δι’ αμαρτίαν τινά».
Το είπαμε και πριν ότι ο Κρέοντας δεν ενεργεί από κακία ή μοχθηρία. Αν είναι αλαζονικός, αυτό οφείλεται στο αξίωμα του. Πιστεύει ότι ο πολίτης πρέπει να υπακούει στον άρχοντα και ο άρχοντας, αν θέλει να αποφύγει κεντρόφυγες τάσεις, πρέπει να τιμωρεί παραδειγματικά όσους καταφέρονται εναντίον της πατρίδας. Ακόμη δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πρέπει να φανεί αδυσώπητος, αν θέλει να εδραιώσει μια εξουσία που κατέλαβε μόλις χθες.
«Άπαξ δε τραχύς όστις αν νέον κρατεί» (στ. 35) (και είναι σκληρόψυχος ο κάθε νέος αφέντης), λέει ο Αισχύλος στον Προμηθέα Δεσμώτη. Όσο για το ότι αψηφά τους νόμους των θεών, μπορούμε να πούμε μαζί με τον Αγαμέμνονα στον Αίαντα «τον τύραννον ευσεβείν ου ράδιον» (στ. 1350) (το να είναι ένα τύραννος ευσεβής δεν είναι εύκολο).
Κάτι που θα πρέπει να παρατηρήσουμε εδώ, είναι ότι για την Αντιγόνη δεν ισχύει τόσο ο Αριστοτελικός ορισμός για τον τραγικό ήρωα, αφού η μεταβολή «εξ ευτυχίας εις δυστυχίαν μη δια μοχθηρίαν, αλλά δι’ αμαρτίαν μεγάλην» ισχύει περισσότερο για τον Κρέοντα παρά γι’ αυτήν. Μήπως είναι λοιπόν ο Κρέων πιο τραγικό πρόσωπο; Ή χειρότερα, μήπως η Αντιγόνη δεν είναι καν τραγικό πρόσωπο, αφού δεν βλέπουμε να έχει διαπράξει καμιά αμαρτία, με εξαίρεση ίσως αυτή που είχε κατά νου ο Χέγκελ; Ο μέσος θεατής, που εξακολουθούμε να επιμένουμε στην άποψη του, θα δυσκολευόταν να ανακαλύψει μια οποιαδήποτε αμαρτία.
Κύριος στόχος της τραγωδίας, δεν θα κουραστούμε να το επαναλαμβάνουμε μαζί με τον Αριστοτέλη, είναι η πρόκληση του ελέου και του φόβου. Τον έλεο αυτό και το φόβο θα μας τον προκαλέσουν οι ήρωες με τις πράξεις τους. Όμως δεν υπάρχει μια μόνο συνταγή για το πως μπορεί να προκληθεί αυτός ο έλεος η οποία να ισχύει παντού και πάντα· ίσως μάλιστα να μην έχει καμιά σημασία μια τέτοια συνταγή. Κάθε ευφυής δραματουργός θα μπορούσε να επινοήσει τους δικούς του τρόπους για να προκαλέσει τον έλεο. Όμως επειδή συζητάμε για την αρχαία τραγωδία, που ανήκει πια στο παρελθόν, από την οποία μάλιστα (σελ. 91) μας σώθηκε περιορισμένος μόνο αριθμός έργων, θα μπορούσαμε να ψάξουμε για τέτοιες συνταγές. Ο Αριστοτέλης νομίζω μας παρέχει δύο. Εκτός από τον τραγικό ήρωα που δυστυχεί «δι’ αμαρτίαν μεγάλην», μας μίλησε και για τον έλεο που προκαλείται «περί τον αναξίως δυστυχούντα», γι αυτόν που πάσχει χωρίς να το αξίζει.
Εδώ υπάρχει μια αντίφαση. Νομίζουμε όμως ότι η αντίφαση αυτή είναι φραστική. Τραγικός ήρωας είναι αυτός που πέφτει σε δυστυχία «δι’ αμαρτίαν μεγάλην» ενώ έλεο νιώθουμε για τον αναξίως δυστυχούντα. Το «δι’ αμαρτίαν» και το «αναξίως» φαίνονται βέβαια κάπως αντιφατικά, όμως η αντίφαση λύνεται αν θεωρήσουμε ότι και οι δύο είναι τραγικοί ήρωες, και ο δυστυχών αναξίως και ο δυστυχών δι’ αμαρτίαν μεγάλην, και ότι και οι δυο προκαλούν τον έλεο. «Δυστυχών αναξίως είναι η Αντιγόνη, δυστυχών δι’ αμαρτίαν μεγάλη είναι ο Κρέων. Κα μας προκαλούν και οι δυο έλεο, η Αντιγόνη γιατί πεθαίνει δικαιωμένη, ο δε Κρέων γιατί βγαίνει εξαγνισμένος με τον πόνο που νιώθει για συμφορά που προκάλεσε. Αν δεν πονούσε, δεν θα νιώθαμε έλεο, αλλά θα λέγαμε ότι έπαθε ό, τι του άξιζε. Γι’ αυτό και ο πόνος του (όπως και ο πόνος του Οιδίποδα), παρουσιάζεται τόσο ανάγλυφα, και μάλιστα χωρίς τέλος. Οι τέτοιοι ήρωες τελειώνει το έργο και υποφέρουν, δεν αυτοκτονούν. Κι αυτό γιατί πρέπει να υποφέρουν πολύ, και για πολύ χρόνο, αν είναι να κερδίσουν τον οίκτο μας. Μόνο έτσι συντελείται η κάθαρσις των παθημάτων τους, που αλλιώς θα φαίνονταν σαν μια δίκαιη τιμωρία. Όσο για την κάθαρση των παθημάτων της Αντιγόνης (και όλων των αναξίως δυστυχούντων), αυτή συντελείται με τη δικαίωση της, ολοκληρώνεται με την πτώση του Κρέοντα. Ο τραγικός ήρωας τυχαίνει είτε του θαυμασμού, είτε της συγνώμης μας.
Τώρα, ποιος από τους δυο είναι πιο τραγικός ήρωας, η Αντιγόνη ή ο Κρέων; Αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να το αποφασίσει η κριτική. τραγικός είναι αυτός που προκαλεί περισσότερο έλεο. Για μένα τραγικός είναι ο Κρέων κι αυτό γιατί ένα μέρος από τον έλεο που νιώθω για την Αντιγόνη έχει μετατραπεί σε θαυμασμό. Το ζήτημα πάντως είναι καθαρά υποκειμενικό, και από ερμηνευτική άποψη χωρίς νόημα. Εξ άλλου σημασία έχει το κατά πόσο το έργο σαν σύνολο, με τις πράξεις των ηρώων, μας προκαλεί τον έλεο και τον φόβο, και όχι σε ποιο βαθμό ο καθένας ήρωας χωριστά.
Κάτι που μπορούμε να παρατηρήσουμε ακόμη σχετικά με τον Κρέοντα, αλλά και με άλλους τραγικούς ήρωες, είναι ότι με την πτώση τους αίρονται σε ένα νέο επίπεδο συνειδητότητας. Η πτώση του Κρέοντα τον οδηγεί να δει πράγματα που μέχρι τότε δεν είχε αντιληφθεί. Βέβαια αυτό δεν είναι ένα από τα αποτελέσματα στα οποία αποβλέπει ιδιαίτερα το αρχαίο δράμα, σε αντίθεση με το σύγχρονο, που αποβλέπει σ’ (σελ. 92) αυτό συνειδητά (π.χ. το «κουκλόσπιτο» του Ίψεν). Ο Σοφοκλής στο τέλος του έργου μας παρουσιάζει απλώς το θρήνο του Κρέοντα για να μας δείξει το μέγεθος της συντριβής του. Η αυτοσυνείδηση και η διαυγής της έκφραση δεν μπορεί να χωρέσει παρά στο μεσοδιάστημα μεταξύ της μεταστροφής και της καταστροφής. Όταν ο Κρέων ακούει τις τρομερές προφητείες και αποφασίζει να ταπεινώσει την υπερηφάνεια του είναι που λέει «φοβούμαι μήπως είναι καλύτερα να περνά κανείς τη ζωή του τηρώντας τους καθιερωμένους νόμους» (στ. 1113-4) (σελ. 93)
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Lukacs Georg, The historical novel, New York 1972, Penguin.
Γεράσιμου Μαρκαντωνάκου, Αντιγόνη, Gutenberg
H. D. F. Kitto, Αρχαία Ελληνική Τραγωδία, Παπαδήμας.
Hegel, Aισθητική, Αναγνωστίδης.
Φ. Ένγκελς, Η καταγωγή της οικογένειας, Αναγνωστίδης.
C. M. Bowra, Sophoclean Tragedy, Oxford 1944,
Κ. Μάνος, Αντιγόνη, Ζαχαρόπουλος
Victor Ehrenberg, Sophocles und Pericles, Munlhen, MCMLVI.
Käte Hamburger, Von Sophocles zu Sartre N. Kohlhammer Vereag Stuttgart
Max Pohlenz, Die Griechishe Tregodie, Goettingen, Vandenhoeck and Ruprecht,
1954.
E.Z.H. Letters, The life and work of Sophocles, Sheed and Ward.
H.D.F. Kitto, Form and meaning in drama, Methuen
Αριστοτέλους, Περί Ποιητικής, Αθήνα Βιβλιοπωλείο της Εστίας.
Αριστοτέλους, Περί Ρητορικής, Αθήνα, Πάπυρος
Gerhard Nebel, weltangst und Goetteszorn, Stuttgart, Ernst Klett Verlag 1951.
Siegfried Melchiger, Die welt als Tragedie, 1 verlag C. H. Beik Munchen 1979.
Kurt von Fritz Antike und Moderne Tragedie, Walter de Gruyter und Co, Berlin 1962.
Φ. Νίτσε, Η γέννηση της τραγωδίας, Αθήνα, Μαρής.
Νεοελληνική Παιδεία, Χειμώνας 1988, τ. 15, σελ. 76-93.
Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2348
Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/2347









Σχόλια Αναγνωστών-Επισκεπτών