1. Να ξαναγράψετε τις φράσεις βάζοντας τα ρήματα στον παρατατικό και στον αόριστο.
1. Εκφράζει με θάρρος και ηρεμία τις απόψεις του για κάθε ζήτημα που προκύπτει.
2. Μόλις βλέπει τους καλεσμένους του, σηκώνεται και τους καλωσορίζει θερμά.
3. Στα μισά της ψηλής πέτρινης σκάλας στέκομαι, παίρνω μια βαθιά ανάσα και κοιτάζω τον κόσμο που ανεβαίνει.
4. Διαβάλλει και συκοφαντεί τους αντιπάλους του.
5. Σαν μουσική υπόκρουση, καθώς ξαπλώνομαι στην επιφάνεια της θάλασσας και αφήνομαι στο μαλακό κύμα, μου έρχεται στο νου κάποιο ξεχασμένο παιδικό τραγούδι.
6. Έπειτα βάζουμε τις μπότες μας, παίρνουμε τις ομπρέλες μας -ο καθένας τη δική του- και βγαίνουμε στην αυλή.

2. Να βάλετε στον ενεργητικό αόριστο (στην ίδια φωνή, στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό) τα ρήματα που ακολουθούν:

1. συντάσσω ………………………………… 6. διαφεύγεις ……………………………..
2. προσκαλείς ………………………………… 7. συντελεί ……………………………..
3. προσβάλλω ………………………………… 8. εκφράζουν ……………………………..
4. εκδίδει ………………………………… 9. παραγγέλλουμε ………………………………
5. επιπλήττουν ………………………………… 10. εγκρίνει ……………………………..

3. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω φράσεις με τον κατάλληλο τύπο της προστακτικής και υποτακτικής του ρήματος που σας δίνεται στην παρένθεση.

1. Εσύ…………………../…………………..(κοιτάζω, ενεστ.) τη δουλειά σου και μην ανακατεύεσαι.
2……………………/…………………..(παίρνω, αόρ.) γρήγορα από εδώ τα πράγματα σου και…………………../ …………………..(φεύγω, αόρ.).
3……………………μου /…………………..(λέω, αόρ.) γρήγορα γιατί τον χτύπησες.
4……………………/…………………..(δέχομαι, αόρ., ενικός) τη βοήθεια του και…………………../………………….. (προσπαθώ, αόρ.) να τον δικαιώσεις.
5……………………/…………………..(χαίρομαι, αόρ.) τη ζωή σας τώρα που είστε νέοι.

4. Να συμπληρώσετε τα κενά με τον κατάλληλο τύπο του αορίστου των ρημάτων που βρίσκονται στην παρένθεση.

1. Όλα για σένα τα ‘κοψα κι………………….(έρχομαι), καλή μου,………………….τα (παίρνω),
τις αργυρές αγράμπελες και τα χρυσά τα σπάρτα.
Γ. Δροσίνης
2. Περήφανο λουλούδι, ποιος σου………………….(λέγω) απόψε πως θα………………….(έρχομαι) στον κόρφο σου να κοιμηθώ;
Αρ. Βαλαωρίτης
3. Έλα να………………….(βλέπω) την άνοιξη που περπατάει που με τα σύννεφα αγκαλιά μάς χαιρετάει.
Γ. Σαραντάρης
4. Αναστάσιμες σπιλιάδες την αυγή που νόμισες πως………………….(βγαίνω) ο ήλιος.
Γ. Σεφέρης
5. «Δεν………………….(μπαίνω) στο γαλαζόπλωρο καράβι, ποτέ δεν πάτησα την αντρειωμένη Τροία».
Γ. Σεφέρης
6. «Κι αν με δικάσετε να………………….(πίνω) φαρμάκι, ευχαριστώ το δίκιο σας θα ‘ναι το δίκιο μου».
Γ. Σεφέρης
7. …και την τέχνη μας τη στολίσαμε τόσο πολύ που………………….(τρώγω, παθητ. φωνή)
από τα μαλάματα το πρόσωπο της κι είναι καιρός να…………………. (λέγω) τα λιγοστά μας λόγια, γιατί η ψυχή μας αύριο κάνει πανιά.
Γ. Σεφέρης
8. Σιωπή• σιωπή- κουράστηκε, κοιμάται το μωρό μου. Ποιος μου το………………….(παίρνω); Ποιος μπορεί να μου το………………….(παίρνω) εμένα;
Γ. Ρίτσος

5. Να συμπληρώσετε τα κενά με το σωστό τύπο των ρημάτων που βρίσκονται σε παρένθεση.

1. Στο παρελθόν η χώρα μας………………….(εξάγω) μόνο αγροτικά προϊόντα.
2. Εφέτος το εργοστάσιο …………………. (παράγω) νέους τύπους προϊόντων και αύξησε την
παραγωγή.
3. Το δικαστήριο έδωσε εντολή να………………….(προσάγω) βιαίως το μάρτυρα.
4. Για να καταναλώνεις, πρέπει και να………………….(παράγω).
5. Ο υπουργός θα………………….(εισάγω) τροπολογία στο νομοσχέδιο.
6. Ο εκάστοτε υπουργός συνηθίζει να…………………. (εισάγω) τροπολογίες κατά την ψήφιση
των νομοσχεδίων.
7. Η αστυνομία ανακοίνωσε ότι αύριο θα …………………. (προσάγω) τους υπόπτους στην
Ασφάλεια.
8. Τον είχαν………………….(προσάγω) στην Ασφάλεια για εξακρίβωση στοιχείων.
9. Από όσα μας εκθέσατε έχουμε………………….(συνάγω) το συμπέρασμα ότι παρανοήσατε τα λεγόμενα μας.
10. Είναι τόσο φανατισμένοι, ώστε απείλησαν πως κάθε μέρα θα………………….(απάγω) και έναν αντίπαλο τους.

6. Να συμπληρώσετε τα κενά με ένα ή δύο λ.

1. Ο καθηγητής μου με πρόσβα….ε χθες στο μάθημα.
2. Δεν είναι δυνατό να μεταβά.,,.εις συνεχώς τις απόψεις σου.
3. Ο άνθρωπος που έχει σωστή κρίση υποβά….ει σε έλεγχο όλες τις πληροφορίες.
4. Δεν επιτρέπεται να διαβά….εις τους άλλους και να θίγεις την υπόληψη τους.
5. Αν προβά….εις και υποστηρίξεις μαχητικά τις απόψεις σου, θα επιτύχεις.
6. Όταν μιλάει, ποικί….ει το λόγο του με πολλά ευφυολογήματα.
7. Είχε αποβά….ει κάθε αίσθημα ντροπής.
8. Μην αναβά….εις ξανά την επίσκεψη.
9. Μην αναβά.,.,εις συνεχώς την επίσκεψη.
10. Οι κληρονόμοι θα προσβά….ουν τη διαθήκη.
11. Τον έχουν διαβά….ει στην υπηρεσία του.

7. Συμπληρώστε τα κενά με τα ρήματα που βρίσκονται στο πλαίσιο.
αιτιολογώ βαστώ αγρυπνώ
περνώ πληροφορώ απαντώ
επικοινωνώ ευεργετώ αγαπώ

1. Χθες το βράδυ όλοι μας………………………………………….. (αόρ•) γιατί ήταν άρρωστος ο παππούς.
2. Εσείς ………………………………………. (αόρ.) όλο το βάρος αυτής της μεγάλης προσπάθειας.
3. Πρέπει να ……………………………………………. (ενεστ.) τις απόψεις σας, για να είστε πειστικοί.
4. Τον μάλωνα συχνά, επειδή δε μελετούσε αρκετά, αλλά αυτός μου……………………………………..(παρατ.) πάντοτε πως ………………………………………………… (μέλλοντας) στο Πανεπιστήμιο.
5. Αν………………………………………………..(υπερσ.) μαζί μου, θα σας…………………………………………..(υπερσ.) ότι δεν ισχύουν αυτά που σας είπαν για την επιχείρηση μας.
6. Εσύ, δεν τον…………………………………………(ενεστ.), θαρρώ, το λόγγο• κι εσύ κι οι άλλοι εδώ στο χωριό δεν τον ……………………………………. (ενεστ.), ενώ εκείνος σας ……………………………………… (ενεστ.).

8. Να συμπληρώσετε τα κενά με τα ρήματα του πλαισίου. Οι χρόνοι στους οποίους θα τοποθετήσετε τα ρήματα δηλώνονται μέσα σε παρενθέσεις.
πληροφορώ αγαπιέμαι
κάθομαι διηγούμαι
μιλιέμαι θυμάμαι προσποιούμαι

1. Ο Τύπος μάς………………………………….(ενεστ.) για όσα συμβαίνουν στον κόσμο.
2. Άδικα………………………………..(παρατ.) ότι δεν ξέρεις τίποτε.
3. Ακόμη θυμάμαι τις ωραίες ιστορίες που μου……………………………..(παρατ.) η γιαγιά μου.
4. Οι δυο γέροι…………………………………..(παρατ.) δίπλα στο τζάκι και…………………………..(παρατ.) τα δύσκολα χρόνια της νιότης τους.
5. Δεν καταλαβαίνω πώς γίνεται να μη………………………………….(ενεστ.) εσείς που…………………………………………. (παρατ.) πολύ.

9. Να ξαναγράψετε τις προτάσεις μεταφέροντας τα υπογραμμισμένα ρήματα στον παρατατικό.

1. Είναι φανερό πως προηγείσαι αισθητά.
2. Επικαλείται συνεχώς λόγους υγείας, για να μην εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του.
3. Λυπάστε για τα σφάλματα σας, αλλά διαρκώς τα επαναλαμβάνετε.
4. Αναρωτιούνται διαρκώς για τα αίτια της αποτυχίας τους.
5. Αν κρίνω από τα αποτελέσματα, φαίνεται πως παραμελείτε τα καθήκοντα σας.
6. Γιατί συνεννοείστε διαρκώς μεταξύ σας;
7. Οι οδηγίες μας εκτελούνται κατά γράμμα.
8. Συχνά διηγούμαι όσα υπέφερα στην ξενιτιά.

10. Να συμπληρώσετε τις καταλήξεις των ρημάτων.

1. Η αρρώστια αυτή θεωρείτ…..ανίατη και θανατηφόρα.
2. Δεν ξέρω πώς θα ονομάζατ…..εσείς έναν τέτοιον άνθρωπο.
3. Δεν μπορούμ…..να καταλάβουμ…..τι θέλετ…..να πείτ……Πρέπει να μας το εξηγήοετ……
4. Γιατί δεν απαντάτ…..στις ερωτήσεις μας;
5. Πότε παντρεύετ…..;
6. Επικαλείτ…..περίεργα στοιχεία, για να δικαιολογήσ…..τη θέση του.
7. Θα παραμελείτ…..συνέχεια τα μαθήματα σας;
8. Προς το παρόν μη συνεργάζεσ…..μαζί τους, αν αμφιβάλλ…..για την εντιμότητα τους, και άφησε γι’ αργότερα να δεις τι θα κάν……
9. Πρέπει να ασκείτ…..το σώμα σας, για να είστε υγιείς.
10. Αυτός ασκείτ…..καθημερινά.

11. Στις παρακάτω φράσεις να υπογραμμίσετε τα λάθη και να γράψετε το σωστό.

1. Ποικίλει τα λεγώμενά του με άνοστα αστεία καμαρώνωντας ότι κάνει πνεύμα.
2. Να ομολογίσεις ότι έσφαλλες αφήνοντας τη δουλειά σου.
3. Πώς κρίνεται αυτή την απόφαση της κυβέρνησης;
4. Δεν παύει να θεωρήτε σημαντικός συγγραφέας.
5. Αναθεωρείστε τις απόψεις σας και ακολουθείστε τις οδηγίες μας.
6. Έχει δωθεί παράταση. Ήλεγξέ τα τα κείμενα και ύστερα αντέγραψε τα προσεκτικά.
7. «Μη γελάστε και μην καπνίσετε», τους είπε αυστηρά.
8. Χρειάστηκε τρία χρόνια, ώσπου να πάρει την απόφαση να παράγει αυτήν την ταινία.
9. Μόλις τον γνωρίσαμε, τον περιβάλαμε αμέσως με εμπιστοσύνη. Και όσον καιρό ήταν κοντά μας, τον περιβάλαμε με την αγάπη μας.

1. Να γράψετε τη χρονική βαθμίδα και τον τρόπο των ρημάτων που υπογραμμίζονται.
χρονική βαθμίδα τρόπος

1. Μην πετάτε τα σκουπίδια στο δρόμο.
2. Γράψε μία επιστολή.
3. Θα προσπαθήσει να με διαβάλει.
4. Θα μου απαντούσε, αν του είχα γράψει.
5. Φωνάζει, για να τον φοβηθούμε.
6. Μην ακούς τι σου λέει.
7. Φοβάται μήπως δεν ξαναγυρίσει.
8. Όταν έρθουν αυτοί, εγώ θα έχω φύγει.
9. Μας παρακάλεσε να του δείχνουμε
εμπιστοσύνη στο μέλλον.
10. Όπως ήταν φυσικό, ο υπουργός
πρόβαλλε το έργο του.

2. Να κατατάξετε τα υπογραμμισμένα ρήματα στη στήλη στην οποία ανήκουν και να βρείτε τι φανερώνει ο χρόνος στον οποίο βρίσκονται.
ενεστώτας παρατατικός αόριστος
1. Πήρε ένα κρέας που δεν τρωγόταν.
2. Ο τρελός είδε το μεθυσμένο κι έφυγε.
3. Καθώς βάδιζα στο δρόμο, βλέπω μπροστά
μου τον Πέτρο.
4. Γιατί δε μου απαντούσες που σε φώναζα;
5. Πήγαινε κι έφτασα.
6. Πάμε γρήγορα, βρέχει.
7. «Παλιά ρούχα αγοράζω» φώναζε ο παλιατζής.
8. Αν κερδίσεις το λαχείο, σώθηκες!
9. «Όλα τα σφάζω, όλα τα μαχαιρώνω!»
10. Γιατί δε με πιστεύεις;

1. Να γράψετε τις ενεργητικές και παθητικές μετοχές των ρημάτων.

αυξάνω
γερνώ
βλέπω
ανάβω
κάνω
λέ(γ)ω
πλένω
ανατρέφω
τρώ(γ)ω
υφαίνω

2. Συμπληρώστε με ο ή ω.

αυξάν….ντας, επαιν….ντας, ιδ….μένος, γιν….μένος, καμ….μένος, διδασκ….μένος, περισπ….μένος ειπ….μένος, πι….μένος, καταγγέλλ….ντας, περν….ντας, υποσχ….μένος, στεφαν….μένος παίρν….ντας, φορτ….μένος

3. Να χαρακτηριστούν οι μετοχές ως προς το είδος τους (π.χ. χρονική, αιτιολογική κτλ.).

1. Ξημερώνοντας των Φώτων μπήκαμε στην Κορυτσά.
2. Ήρθε τρέχοντας.
3. Πηγαίνοντας στο σχολείο, συνάντησα τον Κώστα.
4. Αφήνοντας τη δουλειά στη μέση, δε θα κερδίσεις τίποτε.
5. Θαρρώντας πως έχει δίκαιο, άρχισε να διαμαρτύρεται.

4. Να υπογραμμίσετε τις μετοχές και να βρείτε ποιος είναι ο συντακτικός ρόλος τους (π.χ. υποκείμενο, αντικείμενο κτλ.).

1. Οι διανοούμενοι είναι εργάτες του πνεύματος.
2. Είναι δύσκολο να ανακουφίσετε ένα δυστυχισμένο άνθρωπο με λόγια παρηγοριάς.
3. Έτσι που τον κοιτούσα, φαινόταν πολύ γερασμένος.
4. Περασμένα μεγαλεία και διηγώντας τα να κλαις.
5. Μας κοιτούσε στενοχωρημένος.
6. Μας μιλούσε με τα μάτια χαμηλωμένα.
7. Ρώτα τους καλεσμένους μας τι θέλουν να πιουν.

5. Οι φράσεις που γράφονται με έντονα στοιχεία να αντικατασταθούν με μετοχές.

1. Τα είπε αυτά, επειδή νόμιζε πως είχε δίκιο.
2. Κατέβαινε από το βουνό με τραγούδια και γέλια.
3. Οι μέρες που πέρασαν, πίσω μένουν μια θλιβερή γραμμή κεριών που έσβησαν…
4. Αν ανατρέχαμε στο παρελθόν, θα μπορούσαμε να βγάλουμε συμπεράσματα για το μέλλον.
5. Την ώρα που ερχόταν στο σχολείο, βλέπει ξαφνικά μπροστά του έναν παλιό του φίλο.
6. Μόλις άκουσαν το νέο, βουβάθηκαν για μια στιγμή όλοι.
7. Καθώς θα ανεβαίνεις, σβήσε και τα φώτα.
8. Επειδή δεν μπορούσαμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει, κοιτούσαμε απορημένοι.
9. Μας έδειχνε τις παλιές φωτογραφίες με χέρι που έτρεμε.
10. Θα έρθεις μαζί μου είτε θέλεις είτε δε θέλεις.

6. Να αντικατασταθούν οι μετοχές με άλλες φράσεις, χωρίς να αλλάξει το
1. Μην μπορώντας να τον υπομείνει άλλο, άνοιξε την πόρτα και έφυγε.
2. Το κλεμμένο αυτοκίνητο βρέθηκε σε ερημική τοποθεσία.
3. Ήταν δυσαρεστημένος από την εξέλιξη της υπόθεσης.
4. Ανέβαινε τις σκάλες αγκομαχώντας.
5. Ο συννεφιασμένος ουρανός προμηνούσε την καταιγίδα που θα ακολουθούσε.
6. Ο πνιγμένος από τα μαλλιά του πιάνεται.
7. Προσκυνημένο κεφάλι δεν κόβεται.
8. Βραδιάζοντας δυναμώνει το κρύο.
9. Ρωτώντας πάει κανείς στην Πόλη.

1. Να γράψετε τι φανερώνει η προστακτική στις παρακάτω φράσεις με βάση τις σημασίες που δίνονται στο πλαίσιο.
[προτροπή αποτροπή παράκληση ευχή απαγόρευση]

1. Εσύ κοίταξε τη δουλειά σου- μην τους ακούς. ……………………..
2. Μη γράφετε στους τοίχους. ……………………..
3. Για τηλεφώνησε του, να δούμε τι έπαθε. ……………………..
4. Σώσε με, Θεέ μου, απ’ αυτό το κακό. ……………………..
5. Σύρε, παιδί μου, στο καλό και σύρε στην ευχή μου! ……………………..
6. Κάνε το καλό και ρίξ’ το στο γιαλό. ……………………..

2. Να αντιστοιχίσετε με τον κατάλληλο χαρακτηρισμό την έγκλιση κάθε ρηματικού τύπου που υπογραμμίζεται.

‘
1. Να μπορούσα εγώ να σε αντικαταστήσω!
2. Ρώτα ξαναρωτά, έμαθε όσα ήθελε.
3. Θα κουράστηκε, αφού δουλεύει όλη μέρα.
4. Μην απελπίζεσαι, όλα θ’ αλλάξουν.
5. Ας κάνει ό,τι νομίζει.

α. αποτρεπτική προστακτική
β. πιθανολογική οριστική
γ. ευχετική οριστική
δ. προστακτική έντονης ενέργειας
ε. παραχωρητική υποτακτική

3. Στην κατάλληλη στήλη να γράψετε τη σημασία της έγκλισης των ρημάτων που γράφονται με έντονα στοιχεία επιλέγοντας από το πλαίσιο.

[ευχή παράκληση το πιθανό προτροπή έντονη ενέργεια το δυνατό βούληση απορία]

οριστική υποτακτική προστακτική
π.χ. Ίσως περάσω να σας δω αύριο. τ0 πιθανό

1, Στερνή μου γνώση να σ’ είχα πρώτα.
2. Θεέ μου, δώσε μου την υγεία μου.
3. Χάσω κερδίσω, το ίδιο είναι.
4. Ας του δώσουμε ακόμη μια ευκαιρία.
5. Ήδη θα το κατάλαβες οι Ιθάκες τι σημαίνουν.
6. Χωρίς εσένα θα είχα χαθεί.
7. Άνοιξε κλείσε, χάλασε η πόρτα.
8. Εγώ να φύγω, γιατί είναι αργά. .
9. Να μείνω; Να φύγω; Τι να κάνω;
10. Εκεί να δεις πλούτη και χλιδή!

1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως προς το περιεχόμενο τους (κρίσεως, επιθυμίας, επιφωνηματικές, ερωτηματικές).

-Ποιος θα έρθει μαζί μου;
-Ποπό! Τι μεγάλα άλογα!
-«Ασπιδοφόρος ο ήλιος
ανέβαινε πολεμώντας».
-«Τώρα, ουρανέ μου, βρόντηξε,
τώρα, ουρανέ μου, βρέξε».
-Με τέτοιες προϋποθέσεις κανένα
κέρδος δε θα έβγαινε.
-Μα την αλήθεια, άσχημα την έπαθα!
-Θα δούμε και το χρυσελεφάντινο
άγαλμα του Δία;
-Να μου γράψεις γρήγορα γράμμα.
-Μακάρι να σ’ έχει καλά ο Θεός.

2. Τις παρακάτω προτάσεις κρίσεως να τις τροποποιήσετε, έτσι ώστε να γίνουν επιφωνηματικές.

1. Ο Γιώργος είναι ειλικρινής.
2. Η μέρα είναι ωραία.
3. Απάντησε βιαστικά και θυμωμένα.
4. Σε εκτιμάει ο διευθυντής σου και σε σέβεται.

3. Να μετατρέψετε τις καταφατικές προτάσεις σε αποφατικές και αντίστροφα, κάνοντας και όλες τις απαραίτητες για το νόημα αλλαγές.

1. Κανένας δεν ήθελε να ακούσει γι’ αυτό το θέμα.
2. Ακολούθησα τις οδηγίες σου και γι’ αυτό δε δυσκολεύτηκα να βρω το ξενοδοχείο.
3. Ο καιρός σήμερα είναι κατάλληλος για βόλτα.
4. Οι άνθρωποι δεν αποκτούν τίποτε χωρίς κόπο.
5. Όλοι οι φίλοι μου προτιμούν πάντοτε την ψυχαγωγία από την εργασία.

4. Να διακρίνετε τις προτάσεις ως προς τη δομή τους (απλές, σύνθετες, επαυξημένες, ελλειπτικές).

1. Ο Γιάννης είναι ζω ηρός και ανήσυχος
2. 0 Πέτρος και ο Νίκος είναι συμμαθητές.
3. 0 χειμώνας έφερε βροχές και καταιγίδες.
4. 0 χρόνος είναι χρήμα.
5. Τα πολλά λόγια είναι φτώχεια.
6. Οι γυναίκες και οι άντρες σήμερα έχουν τα ίδια δικαιώματα.
7. 0 Κίσαβος ρίχνει βροχή κι ο Όλυμπος το χιόνι.
8. Ώρα να φύγουμε!
9. Η Ελένη είναι φοιτήτρια της ιατρικής.
10. Οι στεριές είναι στεγνές, κατάγυμνες και σπανές, χρυσωμένες από το φθινόπωρο. 11. Σήμανε δώδεκα το μεσημέρι.
12. Εσύ είσαι εγωιστής, εγώ δεν είμαι.

5. Να αφαιρέσετε από τις παρακάτω προτάσεις τους προσδιορισμούς, έτσι ώστε να μείνουν μόνο οι κύριοι όροι τους.

1. Του ναύτη η μάνα ζύμωνε του γιου της παξιμάδι.
2. Αυτό το φόρεμα της είναι στενό της Κατερίνας.
3. Είμαστε πολύ περήφανοι για την επίδοση των παιδιών μας στο σχολείο.
4. Με την ιδιότητα του προέδρου του δεκαπενταμελούς συμβουλίου, εκπροσώπησε όλους τους μαθητές στη συνεδρίαση του συλλόγου των καθηγητών.
5. Μας μίλησε εμπιστευτικά για τους σκοπούς του αγώνα.
6. Ύστερα από τρεις ώρες πορεία καθίσαμε κάτω από τον παχύ ίσκιο ενός δέντρου.
7. Η επίπονη και διαρκής προσπάθεια του έφερε καρπούς.

ΕΝΟΤΗΤΑ 11Η

Θέμα του διαλόγου στην ‘‘ΠΟΛΙΤΕΙΑ’’ είναι η φύση της δικαιοσύνης και της αδικίας. Για να διερευνηθεί αυτό το περίπλοκο θέμα, ο Σωκράτης πρότεινε να το εξετάσουν στο ευρύτερο πλαίσιο μιας πόλης – κράτους. Με αυτόν τον τρόπο άρχισε μια θεωρητική κατασκευή μιας πόλης από την αρχή, από το πρωτόγονο στάδιο έως την πλήρη ανάπτυξή της. Η συζήτηση στρέφεται σ’ αυτό το σημείο στους αληθινούς φιλοσόφους ως σωτήρες της πολιτείας και στην εκπαίδευσή τους που πρέπει να κατατείνει στην ιδέα του αγαθού. Έχει προηγηθεί η τετραμερής διαίρεση όλων των ορατών και νοητών αντικειμένων: το πρώτο τμήμα παριστάνει τις εικόνες και τα κάθε λογής ομοιώματα· το δεύτερο τμήμα τα αντικείμενα του ορατού κόσμου· το τρίτο τα διανοητικά αντικείμενα της μαθημα-τικής επιστήμης· το τέταρτο όσα αποτελούν το θέμα της διαλεκτικής (φιλοσοφίας). Σε αυτά αντιστοι-χούν οι τέσσερις ενέργειες της ψυχής: εικασία – πίστη – διάνοια – νόηση.

Στο εξής ο Σωκράτης θα παρουσιάσει με την περίφημη εικόνα – αλληγορία του σπηλαίου τη θέση του ανθρώπου απέναντι στην αληθινή πραγματικότητα, τον κόσμο των Ιδεών και το αγαθό.

Ο Σωκράτης καλεί το Γλαύκωνα να παρομοιάσει τον κόσμο μ’ένα μισοσκότεινο χώρο σαν σπηλιά και τους ανθρώπους με δεσμώτες. Χρησιμοποιεί λοιπόν την αλληγορία, μια πλατιά μεταφορά ή πα-ρομοίωση, την οποία ο Σωκράτης χρησιμοποιεί ως μέθοδο όταν προσπαθεί να θεμελιώσει απόψεις που δεν είναι δυνατόν να στηριχτούν με τη διαλεκτική ή όταν θέλει να γίνει ιδιαίτερα κατανοητός.

Το θέμα της αλληγορίας του σπηλαίου έχει τριμερή διαίρεση:
α) Η επίδραση που ασκεί η παιδεία στην ανθρώπινη φύση
β) Η υποχρέωση που έχει ο φιλόσοφος να φωτίσει τους συνανθρώπους του
γ) Η αντίθεση ανάμεσα στον κόσμο που συλλαμβάνουμε με τις αισθήσεις μας (υλικός – αισθη-τός κόσμος) και στον κόσμο της νόησης (κόσμος των ιδεών).

Τα κυριότερα σύμβολα της αλληγορίας του σπηλαίου είναι:
1. Το σπήλαιο: Η αισθητή πραγματικότητα, που όμως δεν είναι αληθινή, αλλά κι η πολιτική κοι-νωνία, στην οποία δεν κυβερνούν φωτισμένοι και πεπαιδευμένοι.
2. Οι δεσμώτες: Οι άνθρωποι που δεν έχουν γνωρίσει την πραγματική αλήθεια, αλλά κινούνται στα σκοτάδια της αμάθειας, της άγνοιας, της πλάνης, της πνευματικής και ηθικής αποτελ-μάτωσης· όλοι εκείνοι στους οποίους η καθημερινή ενασχόληση με τα προβλήματα της ζω-ής δεν τους επιτρέπει να φιλοσοφήσουν, να γνωρίσουν τον πραγματικό χώρο των ιδεών.
3. Οι σκιές και οι αντίλαλοι των ήχων: Όχι πραγματικά αντικείμενα και ήχοι, αλλά ομοιώματα, είδωλα και απόηχοι των πραγματικών όντων.
4. Το φως του ηλίου: Η πραγματική αλήθεια, η ύψιστη ιδέα, η ιδέα του αγαθού.
5. Είσοδος ανοιχτή στο φως: η δυνατότητα να περάσει κανείς από τον κόσμο του σπηλαίου στον κόσμο του φωτός.

Μέσα σ’ ένα σπήλαιο που έχει είσοδο ανοιχτή προς το φως, ζουν από την παιδική τους ηλικία αλυσοδεμένοι άνθρωποι, ακινητοποιημένοι στα πόδια και στον αυχένα και αναγκάζονται να βλέπουν μόνο μπροστά σ’ ένα τοίχο, χωρίς να μπορούν να στρέψουν το κεφάλι τους. Ένα φως φωτιάς φέγγει μέσα στο σπήλαιο και αδύνατο φτάνει στο βάθος της σπηλιάς. Πάνω στην επιφάνεια της γης διάφοροι άνθρωποι περνούν κουβαλώντας αντικείμενα και οι σκιές των αντικειμένων πέφτουν επάνω στον τοίχο, στον οποίο είναι προσηλωμένοι οι δεσμώτες, μην έχοντας άλλη επιλογή. Έτσι, αυτοί βλέ-πουν μόνο είδωλα, νομίζοντας ότι είναι τα πραγματικά αντικείμενα. Οι σκιές των αντικειμένων που αντικρίζουν οι δεσμώτες είναι απεικάσματα των όντων που βρίσκονται στον κόσμο των ιδεών. Τα δεσμά είναι λοιπόν τα εμπόδια, τα οποία ο άνθρωπος συναντά στη ζωή και που τον απομακρύνουν από την αναζήτηση και τη θέαση του Αγαθού. Η άγνοια, η προσήλωση στα υλικά αγαθά και η επιδί-ωξη της υλικής ευημερίας αποπροσανατολίζουν τον άνθρωπο από τη δικαιοσύνη και το Αγαθό.

Ο αισθητός κόσμος περιγράφεται σε σχέση με το νοητό κόσμο αλληγορικά. Παρομοιάζεται με τη σχέση που έχει το αντικείμενο με τη σκιά του. Οι άνθρωποι ζουν μέσα στο σκοτάδι του σπηλαίου. Δι-ακατέχονται από άγνοια, αλλά δεν έχουν επίγνωση της άγνοιάς τους. Βλέπουν τις σκιές των όντων και νομίζουν ότι γνωρίζουν την αλήθεια. Έτσι η ζωή τους κυλά με τα προβλήματά της και οι άνθρω-ποι δέσμιοι των παθών, των προκαταλήψεων και των ψευδαισθήσεών τους απομακρύνονται όλο και περισσότερο από την αλήθεια, οδηγούνται σε αδιέξοδο. Οι κοινωνίες δεν είναι οργανωμένες με βάση τη δικαιοσύνη και την αξιοκρατία, αλλά οι δυνατοί ελέγχουν την εξουσία και αδικούν τους πολλούς.

Στον Πλάτωνα συναντάμε σπέρματα της χριστιανικής διδασκαλίας, αφού η Καινή Διαθήκη αναφέ-ρεται επίσης στο πραγματικό Φως και στην πραγματική αλήθεια που ενσαρκώνει ο Χριστός.

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί εικόνες, μεταφορές, αλληγορίες, κι έτσι με απλό, ευχάριστο και ελκυ-στικό τρόπο καταφέρνει να μας δώσει την πραγματική διάσταση του φαινομενικού κόσμου και των ανθρώπων του.

Η γλώσσα είναι ποιητική και το ύφος γλαφυρό. Κυριαρχούν τα επίθετα και τα σύνθετα ρήματα και η σύνδεση είναι παρατακτική.

ΕΝΟΤΗΤΑ 12Η
Ο Σωκράτης στη συνέχεια χωρίζει τους ανθρώπους σε δυο κατηγορίες, τους απαίδευτους και τους πεπαιδευμένους, και τους εξετάζει κάτω από το πρίσμα της καταλληλότητας ή μη για τη διακυβέρνη-ση της πόλης.

Οι απαίδευτοι είναι ακατάλληλοι για τη διακυβέρνηση της πόλης, όχι μόνο επειδή τους λείπει το βα-σικό προσόν, η παιδεία κι επομένως είναι ‘‘αληθείας άπειροι’’, αλλά κυρίως επειδή δεν έχουν ως κα-θοδηγητή τους έναν υψηλό πολιτικό στόχο, αλλά κινούνται από ταπεινότερα κίνητρα, όπως το προ-σωπικό συμφέρον ή η προσωπική προβολή.

Οι πεπαιδευμένοι, ενώ θα μπορούσαν να είναι κατάλληλοι, συνήθως αφιερώνουν τη ζωή τους στην ενασχόληση με την παιδεία κι έτσι η πολιτική δράση δεν εμπίπτει στα ενδιαφέροντά τους. Υποτι-μούν τα καθημερινά και πρακτικά προβλήματα, αδιαφορούν για την κατάντια των συμπολιτών τους και μένουν απορροφημένοι στο χώρο της καθαρής θεωρητικής γνώσης, σαν να ζουν στα ‘‘νησιά των Μακάρων’’ (νησιά που σύμφωνα με τη μυθολογία τοποθετούνταν πέρα από τις στήλες του Η-ρακλή, πέρα από το σημερινό Γιβραλτάρ, στα οποία ζούσαν οι ήρωες, οι άνθρωποι της πρώτης γε-νιάς του ανθρώπινου γένους κι οι ευσεβείς μέσα σε απόλυτη γαλήνη, ευτυχία και αμεριμνησία).

Ο Σωκράτης δείχνει θυμωμένος με αυτή την άρνηση των μορφωμένων να αναλάβουν πολιτικά κα-θήκοντα και να οδηγήσουν τους ‘‘δεσμώτες’’ στον κόσμο της αλήθειας και του υπέρτατου αγαθού. Θεωρεί λοιπόν ότι πρέπει να οδηγούμαστε έστω και στον εξαναγκασμό τέτοιων ανθρώπων στην ανάληψη πολιτικών ευθυνών, ώστε να ωφελήσουν με τις γνώσεις και την αρετή τους ολόκληρη την πόλη. Ο ίδιος ο Σωκράτης αισθάνεται ηθική ευθύνη, αφού εκείνος και οι συνομιλητές του είναι οι ‘‘ιδρυτές’’ αυτής της συμβολικής ‘‘ιδεώδους πολιτείας’’ και θεωρεί κατάντια κι εκφυλισμό την ισχύου-σα κατάσταση.

ΕΝΟΤΗΤΑ 13Η
Ο Γλαύκωνας υποβάλλει στο Σωκράτη την ένσταση ότι αν αναγκάζουν τους φιλόσοφους να επι-στρέψουν στο σπήλιο, θα τους αδικήσουν, αφού θα τους αναγκάσουν να ζουν χειρότερα, ενώ θα μπρούσαν να ζουν καλύτερα. Ο Σωκράτης απαντά ότι ο νόμος και κατ’ επέκταση η ΠΟΛΙΤΕΙΑ που οραματίζεται δεν ενδιαφέρεται μόνο για την ευημερία και την ευτυχία μιας κοινωνικής τάξης, αλλά του συνόλου. Αυτό θα επιτευχθεί αν ενωθούν στην πόλη οι πολίτες σε ένα αρμονικό σύνολο με την πει-θώ και τη βία. Παρόμοια εξάλλου άποψη εκφράζει και ο Περικλής: «Μια πολιτεία εξυπηρετεί περισσό-τερο το συμφέρον των πολιτών, αν στο σύνολο της ακμάζει, παρά να ευτυχεί ατομικά κάθε πολίτης, αλλά η πολιτεία στο σύνολό της δυστυχεί. Γιατί, όσο και αν ευτυχεί ένας πολίτης στις ιδιωτικές του υποθέσεις, όταν καταστρέφεται η πατρίδα, δυστυχεί· αντίθετα, αν δυστυχεί σε πατρίδα που προκόβει, έχει πολλές ελπίδες να σωθεί».

Το επιχείρημα του Σωκράτη μας δημιουργεί ένα προβληματισμό· με ποιο τρόπο θα υποχρεωθούν οι φιλόσοφοι να αναλάβουν τη διοίκηση της πολιτείας;

Με την πειθώ, απαντά ο Σωκράτης, κι αν αυτό δεν είναι δυνατό, με τη βία, με εξαναγκασμό. Μπορεί όμως μια πολιτεία, όσο κι αν ο επιδιωκόμενος σκοπός είναι το καλό του κοινωνικού συνόλου, των πολλών και όχι των λίγων, να στηριχτεί στη δύναμη της επιβολής και στην κρατική βία; Μπορεί η συ-μπεριφορά των πολλών να ρυθμίζεται από λίγους, έστω φωτισμένους ανθρώπους, με τη βία, όταν η πειθώ για διάφορους λόγους δεν επιτυγχάνεται;

Ο Πλάτωνας θεωρεί ότι η πολιτεία πρέπει να εξασφαλίζει αρμονία και στις τρεις τάξεις των πολι-τών. Αναφέρεται μάλιστα συχνά στην αρμονία αρχίζοντας απ’ τις δυνάμεις της ψυχής (επιθυμητικόν, θυμοειδές, λογιστικόν) και καταλήγοντας στις σχέσεις των πολιτών μεταξύ τους. Η αρμονία προκύ-πτει απ’ την υποταγή του κατώτερου στον ανώτερα και συνάμα από την ενσυνείδητη προσφορά της ανώτερης τάξης των φυλάκων – αρχόντων / φιλοσόφων στο κοινωνικό σύνολο. Αυτή η αρμονία αποτελεί τη βάση της ιδανικής πολιτείας. Στον Πρωταγόρα εξάλλου ο νομός φέρνει την πειθαρχία και την τάξη μέσα στην πολιτεία και συνενώνει τους πολίτες με δεσμούς φιλίας.

Οι νόμοι εφαρμόζονται στους πολίτες, κατά τον Πλάτωνα, με την πειθώ και τη βία. Ουσιαστικά οι φιλόσοφοι ενσαρκώνουν το νόμο και οι πολίτες οφείλουν σ’ αυτούς υπακοή.

Όσοι δεν πείθονται υποτάσσονται με τη βία. Αλλά και για την ανώτερη τάξη υπάρχουν αυστηροί περιορισμοί. Η διαβίωση των φυλάκων διέπεται από αυστηρό πνεύμα λιτότητας. Δεν έχουν προσωπι-κή περιουσία και η εξουσία δεν είναι μέσο πλουτισμού. Οι φιλόσοφοι – βασιλείς επιπλέον δε διαθέ-τουν οικογένεια ώστε να είναι ολόψυχα αφιερωμένοι στο λειτούργημά τους. Μερικοί μελετητές υπο-στηρίζουν ότι αυτές οι ιδέες του Πλάτωνα προδίδουν την αριστοκρατική του καταγωγή. Άλλοι τις χα-ρακτηρίζουν αντιδημοκρατικές. Όσα πολιτεύματα επιχειρούν να επιβάλλουν ένα συγκεκριμένο τρόπο ζωής και συμπεριφοράς μέσω του νόμου είναι ολοκληρωτικά. Η βία όπως την παρουσιάζει ο Πλάτω-νας εμφανίζεται κυρίως στον ‘‘άπειρον παιδείας όχλον’’, αλλά και αφορά τους άρχοντες που είναι υποχρεωμένοι να διαβιούν με συγκεκριμένους κανόνες προκειμένου να εκλείψει η διαφθορά από το δημόσιο βίο. Δεν είναι εύκολο να υποστηρίξουμε βέβαια ότι πρέπει σε ένα κράτος να ασκείται βία, με-ρικές φορές όμως ίσως θεωρείται αναγκαία. Θεωρητικά οι άνθρωποι μέσα από την παιδεία πρέπει να συνειδητοποιούν τον κοινωνικό τους ρόλο και τον προορισμό τους και να κάνουν αυτό που πρέ-πει. Η ενσυνείδητη υπακοή στους νόμους επιλύει πολλά προβλήματα. Δυστυχώς σε κάποιους ο λό-γος και η παιδεία δεν επιδρούν και τότε η πολιτεία κινδυνεύει από ηθική, πολιτική και κοινωνική κρίση, οπότε απαιτείται ακόμα και η εφαρμογή βίας.

Ο Σωκράτης θεωρεί ότι είναι ηθικό χρέος των φιλοσόφων να αναλάβουν την πολιτική εξουσία και να δημιουργήσουν καλά οργανωμένες πολιτείες προς όφελος των πολλών, αφού αυτοί μόνο προι-κίστηκαν από τη φύση να μπορούν να ατενίσουν τον κόσμο των ιδεών. Είναι το ίδιο χρέος που έχουν γενικά όλοι οι πνευματικοί άνθρωποι μέσα σε κάθε κοινωνία.

Ο ίδιος ο Πλάτωνας, θέλοντας να εφαρμόσει στην πράξη όσα πρέσβευε, έκανε τρία ταξίδια στη Σι-κελία. Την πρώτη φορά (398 π.Χ.) ταξίδεψε για να διδάξει στο Διονύσιο Α’ την πολιτική αρετή και σο-φία αλλά η προσπάθεια απέτυχε. Το ίδιο επιχείρησε για δεύτερη φορά το 367 π.Χ. προκειμένου να διδάξει το Διονύσιο Β’ προσπάθεια που επίσης απέτυχε, καθώς ο Πλάτωνας πίστεψε αφελώς ότι μπορεί να τον μεταμορφώσει σε φιλόσοφο – βασιλέα και ιδανικό κυβερνήτη. Το τρίτο και τελευταίο του ταξίδι (361 π.Χ.) έληξε με τη θλιβερή εμπλοκή διάφορων Ακαδημεικών στην εμφύλια διαμάχη που ξέσπασε μεταξύ Διονυσίου του Β’ και Δίωνα και στα συνεχή πραξικοπήματα που ακολούθησαν.

Για την απροθυμία ανάληψης της εξουσίας εκτός από την έλλειψη κινήτρων, όπως προσωπικό συμφέρον και τιμές, θα μπορούσε να δοθεί και μια άλλη ερμηνεία, ότι διστάζουν να αναλάβουν πολι-τικά καθήκοντα όσοι έχουν συναίσθηση της μεγάλης ευθύνης και των δυσχερειών που συνεπάγεται η άσκηση της εξουσίας. Αυτή όμως η στάση δείχνει ακριβώς την καταλληλότητα αυτών των προσώ-πων για την άσκηση της εξουσίας, γιατί προεξοφλεί την ευσυνειδησία και την εντιμότητα και την ευ-συνειδησία με την οποία θα ασκούσαν το πολιτικό έργο.

Η αλληγορία του σπηλαίου συμπυκνώνει το νόημα του αγώνα του ανθρώπου να λυτρωθεί από τα δεσμά της φαινομενικότητας που τον κρατούν στην άγνοια και την πλάνη και να ορθωθεί στο φως της αλήθειας. Η γνώση και γενικότερα η παιδεία συνδέονται με τη δικαιοσύνη, καθώς είναι απα-ραίτητα στοιχεία προκειμένου ο άνθρωπος να απαλλαγεί από τα δεσμά του και να ζήσει μια ζωή α-νώτερη και ποιοτικότερη. Η δικαιοσύνη κατέχει τη σημαντικότερη θέση στη νέα πολιτεία που οραματί-ζεται ο Πλάτωνας. Ποιοι όμως μπορούν να συμβάλλουν στην επικράτηση της; Οι φιλόσοφοι. Αυτοί που κατορθώνουν να βγουν από το σπήλαιο και φωτισμένοι μπορούν να ελευθερώσουν και τους άλλους που ζουν στο δεσμωτήριο. Οι φιλόσοφοι όμως είναι απρόθυμοι να κατέβουν πάλι στο σπή-λαιο, έτσι πρέπει να πειστούν ή να εξαναγκαστούν.

Πηγή : http://siamantoura.blogspot.com/

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ Θ.Κ.

ΟΙ ΦΑΥΛΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ

Η ιδεώδης πολιτεία είναι αριστοκρατική ,αλλά η αριστοκρατία της βασίζεται στο πνεύμα και όχι στην καταγωγή .(Είναι μια αριστοκρατία του πνεύματος και όχι του αίματος)

ΣΥΝΘΕΣΗ

1. Σχηματίστε σύνθετα με τα αχώριστα λαϊκά μόρια και τις παρακάτω λέξεις:
α – στερητικό, ανα ,ξε ,αν

φλούδα  ξεφλουδίζω
τρέχω
αέρας
φεύγω
σκέλη
θεμιτός
αίμα
φέρω
αντικαθιστώ
τρυπώνω
δασώνω
πόρτα
νύχτα
αξιόπιστος
ήθος
όπλο
μπορώ
βροχή
ελπίζω
οχυρώνω

2. Να βρείτε τη σημασία του πρώτου συνθετικού των παρακάτω λέξεων: α συνθετικό σημασία
άνισος
αναιμία
αναδάσωση
αναπηδώ
ανελεύθερος
αναρωτιέμαι
αναλφάβητος
ανασφάλεια
αόρατος
ξετρελαίνομαι
ξεριζώνω

3. Να σχηματίσετε σύνθετες λέξεις με πρώτο συνθετικό τα λόγια αχώριστα μόρια της Α’ στήλης και με δεύτερο συνθετικό τις λέξεις της Β’ στήλης. Με τις σύνθετες λέξεις που σχηματίσατε να συμπληρώσετε τις φράσεις που ακολουθούν:
αρτι- λαλώ
ενδο- γεννώ
– αμφι- μυχός
δυσ- ερεθίζω
συν- ρέπω
ευ- οιωνός

1. Πρέπει να παραδεχτείς πως ο αγώνας ήταν………………………..και η νίκη δύσκολη.
2. Η μητέρα και το………………………..βρέφος της νοσηλεύονται στο νοσοκομείο.
3. Τα πράγματα δεν πάνε καλά” οι προβλέψεις είναι………………………..
4. Είναι άνθρωπος παράξενος και………………………..• θυμώνει με το παραμικρό.
5. Με ένα μεγάλο και ειρηνικό………………………..ο λαός της πόλης μας εξέφρασε την αντίθεση
του στα σχέδια των εχθρών της δημοκρατίας.
6. Ήταν φανερό πως με τον τρόπο αυτό άφησε να φανούν οι………………………..σκέψεις του.

4. Να συμπληρώσετε τα κενά με πρώτο συνθετικό το δισ- (δι-) ή το δυσ- ανάλογα με το νόημα.
1. Το δ….τιχο αυτό το έγραψε ο ποιητής για τη σύντροφο του.
2. Στην παλιά μου γειτονιά ελάχιστα σπίτια ήταν δ….ώροφα.
3. Η τοπική εφημερίδα δημοσίευσε ένα δ….στηλο άρθρο για τη δραστηριότητα του σχολείου μας.
4. Να χρησιμοποιήσεις αδιάσειστα επιχειρήματα, γιατί είναι άνθρωπος δ….πιστός.
5. Παντρεύτηκε νέος και πρόλαβε ν’ αποχτήσει δ….έγγονα.
6. Όλες οι προβλέψεις για το μέλλον είναι δ….οίωνες.
7. Δύσκολα βρίσκει φίλους ένας δ….τρόπος και δ….πρόσωπος άνθρωπος.

5. Να γράψετε σύνθετες αντώνυμες λέξεις με πρώτο συνθετικό τα αχώριστα μόρια που σας δίνονται στην παρένθεση.
(αει-, υπο-, υφ-, περι-, ομο-, ενδο-, διχο)
αντώνυμα
φυλλοβόλος ………………………………….
αλλόθρησκος ……………………………..
ομόνοια ……………………………………….
αζήτητος ………………………………………
εξωγενής ……………………………………..
προϊστάμενος………………………………..

6. Σχηματίστε σύνθετες λέξεις με πρώτο συνθετικό ένα από τα εξής: α) το δι-, δισ-, από το αριθμητικό δύο β) το δυ-, θέμα του δύο γ) το δυσ- (= δύσκολος, κακός), αχώριστο μόριο, και δεύτερο συνθετικό μία από τις λέξεις που δίνονται στη στήλη.
β’ συνθετικό σύνθετες λέξεις
τύχη
πρόσωπο
στίχος
γένος
πίστη
γλώσσα
τρόπος
λέξη
αρχή
κάμπτω
κόπτω
εγγονός

7. Να βρείτε το πρώτο συνθετικό των παρακάτω λέξεων
α’ συνθετικό
συγγενής
αλεξίπτωτο
συλλέγω
υφήλιος
έφιππος
γεωγραφία
καλλιέργεια
μεθεόρτια
χειροβομβίδα
ανθυγιεινός

8. Σχηματίστε από τέσσερα σύνθετα με πρώτο συνθετικό καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις:
α’ συνθετικό σύνθετες λέξεις
ενα
τρία
τέσσερα
εφτά
γη
μεγάλος
καλός
χέρι
πολύς
μακρύς

9. Με πρώτο και δεύτερο συνθετικό τις παρακάτω λέξεις να σχηματίσετε σύνθετα.
1. μακρύς — λαιμός
2. γη μήλο
3. καλός — γραμμή
4. δύο — κόβω
5. πέντε — ορφανός
6. τέσσερα — παχύς
7. λείπω — ψυχή
8. φεύγω — δίκη
9. αντί — ελληνικός
10. μητέρα πόλη

10. Να γράψετε σύνθετες λέξεις με πρώτο συνθετικό τις λέξεις που βρίσκονται αριστερά και δεύτερο συνθετικό τα ρήματα που σας δίδονται.
σύνθετες λέξεις
άδεια
σύνταξη
προσόν έχω

έχω
δίπλωμα
προνόμιο
αίμα
άμμος
δείγμα λαμβάνω
ανά-
προ-
συν-
τηλε-
μικρός
αστέρι σκοπώ
καιρός
προ-
επι-
ψήφος
ξένος φέρω
άχθος
τραυματίας

ΕΙΔΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ

1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως προς το περιεχόμενο τους (κρίσεως, επιθυμίας, επιφωνηματικές, ερωτηματικές).

κρίσεως επιθυμίας επιφωνηματικές ερωτηματικές

-Ποιος θα έρθει μαζί μου;
-Ποπό! Τι μεγάλα άλογα!
-«Ασπιδοφόρος ο ήλιος
ανέβαινε πολεμώντας».
-«Τώρα, ουρανέ μου, βρόντηξε,
τώρα, ουρανέ μου, βρέξε».
-Με τέτοιες προϋποθέσεις κανένα
κέρδος δε θα έβγαινε.
-Μα την αλήθεια, άσχημα την έπαθα!
-Θα δούμε και το χρυσελεφάντινο
άγαλμα του Δία;
-Να μου γράψεις γρήγορα γράμμα.
-Μακάρι να σ’ έχει καλά ο Θεός.

2. Τις παρακάτω προτάσεις κρίσεως να τις τροποποιήσετε, έτσι ώστε να γίνουν επιφωνηματικές.

1. Ο Γιώργος είναι ειλικρινής.
2. Η μέρα είναι ωραία.
3. Απάντησε βιαστικά και θυμωμένα.
4. Σε εκτιμάει ο διευθυντής σου και σε σέβεται.

3. Να μετατρέψετε τις καταφατικές προτάσεις σε αποφατικές και αντίστροφα, κάνοντας και όλες τις απαραίτητες για το νόημα αλλαγές.

1. Κανένας δεν ήθελε να ακούσει γι’ αυτό το θέμα.
2. Ακολούθησα τις οδηγίες σου και γι’ αυτό δε δυσκολεύτηκα να βρω το ξενοδοχείο.
3. Ο καιρός σήμερα είναι κατάλληλος για βόλτα.
4. Οι άνθρωποι δεν αποκτούν τίποτε χωρίς κόπο.
5. Όλοι οι φίλοι μου προτιμούν πάντοτε την ψυχαγωγία από την εργασία.

4. Να διακρίνετε τις προτάσεις ως προς τη δομή τους (απλές, σύνθετες, επαυξημένες, ελλειπτικές).

1. Ο Γιάννης είναι ζω ηρός και ανήσυχος
2. 0 Πέτρος και ο Νίκος είναι συμμαθητές.
3. 0 χειμώνας έφερε βροχές και καταιγίδες.
4. 0 χρόνος είναι χρήμα.
5. Τα πολλά λόγια είναι φτώχεια.
6. Οι γυναίκες και οι άντρες σήμερα έχουν τα ίδια δικαιώματα.
7. 0 Κίσαβος ρίχνει βροχή κι ο Όλυμπος το χιόνι.
8. Ώρα να φύγουμε!
9. Η Ελένη είναι φοιτήτρια της ιατρικής.
10. Οι στεριές είναι στεγνές, κατάγυμνες και σπανές, χρυσωμένες από το φθινόπωρο. 11. Σήμανε δώδεκα το μεσημέρι.
12. Εσύ είσαι εγωιστής, εγώ δεν είμαι.

5. Να αφαιρέσετε από τις παρακάτω προτάσεις τους προσδιορισμούς, έτσι ώστε να μείνουν μόνο οι κύριοι όροι τους.

1. Του ναύτη η μάνα ζύμωνε του γιου της παξιμάδι.
2. Αυτό το φόρεμα της είναι στενό της Κατερίνας.
3. Είμαστε πολύ περήφανοι για την επίδοση των παιδιών μας στο σχολείο.
4. Με την ιδιότητα του προέδρου του δεκαπενταμελούς συμβουλίου, εκπροσώπησε όλους τους μαθητές στη συνεδρίαση του συλλόγου των καθηγητών.
5. Μας μίλησε εμπιστευτικά για τους σκοπούς του αγώνα.
6. Ύστερα από τρεις ώρες πορεία καθίσαμε κάτω από τον παχύ ίσκιο ενός δέντρου.
7. Η επίπονη και διαρκής προσπάθεια του έφερε καρπούς.

ΠΑΡΑΓΩΓΗ

1. Από τα παρακάτω ρήματα να σχηματίσετε ένα ή δύο παράγωγα ουσιαστικά και να τα τοποθετήσετε στον πίνακα ανάλογα με τη σημασία τους.

το πρόσωπο που ενεργεί η ενέργεια ή το όργανο ή το το αποτέλεσμα μέσο της ενέργειας ενέργειας

φταίω
εισπράττω
λαχταρώ
προσδοκώ
κλαδεύω
λάμπω
σκάβω
σείω
μετρώ

2. Σχημάτισε ουσιαστικά από τα παρακάτω ρήματα σύμφωνα με το σχήμα

γράφω γραφή γράμμα
στρέφω
βάλλω
αλείφω
συντάσσω
ράβω
προστάζω

3. Πως λέμε:
α) το πρόσωπο που: ψέλνει :………………………………….

σώζει ……………………………….
λυτρώνει ……………………………………… μηνύει……………………………….
σπέρνει :……………………………………… παίζει………………………………….
λιπαίνει :………………………………………

συμβουλεύει ……………………………………….
οφείλει :……………………………………… χτίζει………………………………….
υποκρίνεται :……………………………….

αποδέχεται………………………………….

β) την ενέργεια ή το αποτέλεσμα της ενέργειας που προκύπτει από τα ρήματα:
ορίζω :……………………………………..

πνίγω :……………………………………..
νηστεύω :………………………………………

διώχνω :……………………………………..

γλιτώνω :………………………………………

καίω :……………………………………..
παραμιλώ :………………………………………

τρίβω :……………………………………..
καλπάζω :………………………………………

λήγω :……………………………………..

γ) το όργανο ή το μέσο με το οποίο:
προσκαλούμε κάποιον:……………………………………………………………………………
πείθουμε κάποιον :…………………………………………………………………………….
ποτίζουμε κάτι :………………………………………………………………………………
φοβίζουμε κάποιον :……………………………………………………………………….
κινούμε κάτι :………………………………………………………………………………..

δ) τον τόπο όπου κάποιος:
εργάζεται :……………………………………………………………………………………
σπουδάζει :……………………………………………………………………………
διδάσκει ή διδάσκεται :……………………………………………………………
κρατείται :……………………………………………………………………………..
διυλίζει :………………………………………………………………………………..

4. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω φράσεις με τις κατάλληλες παράγωγες λέξεις από τις πρωτότυπες που σας δίνονται μέσα στο πλαίσιο.
[γοητεύω, κινώ, θεραπεύω, προλαμβάνω τρέπω, λείπω]

1. Δεν είναι ανάγκη να αναζητάς κάποιο………………..σε κάθε πράξη του.
2. Είναι πάντοτε προτιμότερη η……………………..από τη…………………………
3. Με ανησυχεί πολύ η………………………..που πήραν τα πράγματα.
4. Ασκούσε επάνω μου μια παράξενη………………………..
5. Η ενημέρωση που μας έγινε γι’ αυτό το θέμα ήταν………………………..

5. Σύμφωνα με το σχήμα:

άνθρωπος — ανθρωπισμός – ανθρωπιστής, να σχηματίσετε παράγωγες λέξεις από τα παρακάτω ουσιαστικά:
ύλη
Έλληνας
Ιουδαίος
Βούδας
άτομο

6. Να σχηματίσετε υποκοριστικά και μεγεθυντικά ουσιαστικά που να παράγονται από τις παρακάτω λέξεις:

πρωτότυπα       υποκοριστικό           μεγεθυντικό
χέρι
γυναίκα
παιδί
σκυλί
παιδί
ψάρι

7. Σύμφωνα με το σχήμα: κουράζω — κουρασμένος — ακούραστος, σχημάτισε λέξεις από τα παρακάτω ρήματα:
καλώ :………………………………………………………………………………………….
τιμώ :……………………………………………………………………………………………
λυγίζω :………………………………………………………………………………………..
υποψιάζομαι :………………………………………………………………………………..
εκτελώ :……………………………………………………………………………………….
αμφισβητώ :…………………………………………………………………………………….
παρηγορώ :…………………………………………………………………………………….

8. Να σχηματίσεις επίθετα:

α) Από τα ρήματα:
επιβαρύνω : ………………………………………………………………………………….
απελπίζομαι : …………………………………………………….
απαλλάσσω

ξύνω :
κινώ :
σκύβω :

αμφισβητώ :
συζητώ :

κλαίω :

9. Να βρείτε επίθετα παράγωγα από τα παρακάτω ρήματα και να τα συνδυάσετε με κατάλληλα ουσιαστικά, έτσι ώστε να σχηματιστούν ονοματικά σύνολα. Στη συνέχεια να εντάξετε τα ονοματικά σύνολα μέσα σε φράσεις.

π.χ. αποχαιρετώ — αποχαιρετιστήριος — αποχαιρετιστήρια τελετή
κινώ ……………………………………………………………………………….
καπνίζω ……………………………………………………………………………….
ορίζω ……………………………………………………………………………….
πληρώνω ……………………………………………………………………………….
φορολογώ ……………………………………………………………………………….
αισθάνομαι ……………………………………………………………………………….

10. Από τα ακόλουθα ρήματα να σχηματίσετε επίθετα που χρησιμοποιούνται ως ουσιαστικά:
π.χ. κρύβω ->• κρυφτό
πλέκω

υφαίνω
κυνηγώ

σύρω

φυλάγω

γράφω

ψήνω

προστάζω

κλώθω

β) Από τα ουσιαστικά:
πρωί
τμήμα
θόλος
βράχος
κάμπος
ουρανός
στάχτη
μητέρα
λάστιχο

γ) Από τα επίθετα:
καημένος :…..
καλός :…..
άγριος :……….
νόστιμος
βαθύς :………
ψηλός
δ) Από τα επιρρήματα:
μακριά :……………………
έξω :…………………….
πλάι αντίκρυ
φέτος ύστερα

ΓΕΝΙΚΑ:

ΑΝΑΔΙΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ:

• Ομαλός:

λύω  (θ. λυ-):

κρούω (θ. κρου-)     :

κελεύω (θ. κελευ-)    :

δρῶ (θ. δρα-)    :

• Συλλαβική αύξηση :

στρατεύω (θ. στρατευ-) :

ζητῶ (θ. ζητε/ζητη) :

ρίπτω (θ. ριπ-)   :

φθείρω (θ. φθαρ-)   :

• Χρονική αύξηση :

ἀδικῶ (θ. αδικε-/αδικη-)           :

ἐρημῶ (θ. ερημο-/ερημω-)     :

ὁμιλῶ (θ. ομιλε-/ομιλη-)     :

οἰκῶ  (θ. οικε-/οικη-)         :

Τα αφωνόληκτα  ρήματα εμφανίζουν μερικές διαφορές στις καταλήξεις:

1. Τα  χειλικόληκτα έχουν κατάληξη  -φα, -φειν

2. Τα  ουρανικόληκτα έχουν κατάληξη -χα, -χειν

3. Τα οδοντικόληκτα αποβάλλουν τον οδοντικό τους χαρακτήρα

Σχημάτισε τον παρακείμενο των παρακάτω ρημάτων (ενεργητική και μέση φωνή):

Ενεργητική φωνή                                            Μέση φωνή/διάθεση

κόπτω (θ. κoπ-)

βλάπτω (θ. βλαβ-)

ταράττω (θ. ταραχ-)

φυλάττω (θ. φυλακ-)

κομίζω (θ. κομιδ-)

πείθω (θ. πειθ)

μηνύω

ιδρύω

φυτευ-

τάττω (θ. ταγ-)

τιμῶ

ποιῶ

θύω

καλύπτω (θ. καλυπ-)

βλάπτω (θ. βλαβ-)

πλέκω (θ. πλεκ-)

τρίβω (θ. τριβ-)

κομίζω (θ. κομιδ-)

δουλῶ (θ. δουλο/δουλω)

σκάπτω (θ. σκαπ-)

ΜΕΣΗ ΦΩΝΗ