kantonopou’s blog

Το Κερί

Το αγνό και μαλακό κερί συμβολίζει το εύπλαστο της ψυχής μας. Όπως το κερί λιώνει αθόρυβα και φωτίζει, έτσι και εμείς με τη Χάρη του Θεού θα πρέπει να «λειώνουμε » μέχρι τελευταίας πνοής, θυσιαζόμενοι για τον πλησίον μας. Να φωτίζουμε και να ευεργετούμε τους γύρω μας αθόρυβα και χωρίς επίδειξη για χάρη της αγάπης του Χριστού.
Το κερί επίσης που βρίσκεται στους Ιερούς Ναούς συμβολίζει επίσης τον « νεκρό » εαυτό μας. Όταν το βάζουμε όρθιο και αναμμένο στο μανουάλι συμβολίζει τον Αναστημένο Ιησού και ομολογούμε και τη δική μας Ανάσταση. Με τα κεριά στα μνημόσυνα, στην Κηδεία και στα κόλλυβα ομολογούμε την πίστη μας στην Ανάσταση των Νεκρών και στη δίκαια κρίση της ημέρα που όλοι μας, πλούσιοι οι φτωχοί, άρχοντες οι δούλοι θα σταθούμε έναντι του Δίκαιου Κριτή. Με την λαμπάδα στο Μυστήριο του Βαπτίσματος ομολογούμε την πνευματική ανάσταση του Βαπτιζόμενου ενώ στο μυστήριο του Γάμου ομολογούμε ότι όπως φωτίζουν οι καθαρές λαμπάδες, έτσι και εμείς με τη Χάρη του Θεού θα σταθούμε φωτεινά παραδείγματα των παιδιών μας και δεν θα προδώσουμε την τιμιότητα του Γάμου.

     Ένα ή δύο κεριά είναι υπέρ αρκετά για τους ζωντανούς και τις ψυχές των κεκοιμημένων αδελφών μας. Είναι λαθεμένη η συνήθεια να ανάβουμε πολλά κεριά δήθεν ότι θα μας σώσουν. Ας προσέξουμε τον τρόπο της ζωής μας , διότι όσα κεριά και αν ανάψουμε, δεν μας σώζουν εάν δεν ζούμε με μετάνοια, εξομολόγηση με προσευχή και κοντά στην Εκκλησία και στα Μυστήριά Της.

Το καντήλι

Tο καντήλι συμβολίζει το ανέσπερο φως που είναι ο Χριστός και καλούμαστε να τον μιμηθούμε. Δηλαδή:
• Να φωτίσουμε τους εαυτούς μας με το αληθινό φως της γνώσεως
• Να γίνουμε φώτα όπως οι μαθητές του Χριστού
Ανάβουμε το καντήλι στην Εκκλησία και στα σπίτια μας για να μας θυμίζει ότι η πίστη μας είναι φως, αφού ο Κύριός είπε « Εγώ ειμί το φως του κόσμου ». Το φως του καντηλιού μας θυμίζει το φως με το οποίο ο Χριστός καταυγάζει τις ψυχές μας. Ανάβουμε το καντήλι για να μιμηθούμε τους Αποστόλους και όλους τους Αγίους οι οποίοι κατά τον Απόστολο Παύλο είναι τέκνα φωτός.

Για να ελέγχονται από το φως Του τα σκοτεινά μας έργα, οι κακές ενθυμίσεις και να επανερχόμαστε στο δρόμο του φωτός του Ευαγγελίου.
Για να μας θυμίζει το αδιάλειπτο της προσευχής μας.

Για να είναι φόβητρο στις δυνάμεις του σκότους που μας επιτίθενται με πονηριά πριν και κατά τη διάρκεια της προσευχής και θέλουν να αποκρίνουν τη σκέψη μας από το Θεό. Οι δαίμονες αγαπούν το σκοτάδι και τρέμουν το φως, το φως του Χριστού.
Για να μας παρακινεί σε αυτοθυσία. Όπως δηλαδή με το λάδι καίγεται στο καντήλι το φυτίλι, έτσι και το δικό μας θέλημα να καίγεται με τη φλόγα της αγάπης στο Χριστό.
Ένα καθαρό ποτήρι, καθαρό και αγνό λάδι ελιάς πρέπει να χρησιμοποιούμε στο καντήλι μας και όχι η κακή συνήθεια να χρησιμοποιούμε σπορέλαιο ή άλλα παράγωγα αυτού. Χρησιμοποιούμε αγνό ελαιόλαδο για να θυμόμαστε την προσευχή του Ιησού στον κήπο των Ελαιών στη Γεθσημανή.

Το ελαιόλαδο είναι το καλύτερο λάδι και το πιο καθαρό και αυτό θα προσφέρουμε στον Ένα και Αληθινό Θεό. Το άναμμα του καντηλιού με ελαιόλαδο είναι μι μικρή δική μας θυσία, σημείο και δείγμα ευγνομωσύνης και αγάπης που οφείλουμε στο Θεό για την μεγάλη θυσία που έκανε για μας με το Σταυρικό του θάνατο. Τον ευχαριστούμε για την Πατρική Του αγάπη, την υγεία που μας χαρίζει, για τη σωτηρία τη δική μας άλλα και όλου του κόσμου μα πάνω απ όλα για όλες τις δωρεές του Παναγίου Πνεύματος.
Ακοίμητο καντήλι πρέπει να καίει στο εικονοστάσι του σπιτιού μας για να μας θυμίζει ότι ο πνευματικός μας αγώνας πρέπει να είναι ακοίμητος. Το ανάβουμε μπροστά στις εικόνες στους Ιερούς Ναούς, στην Αγία Τράπεζα, στον Εσταυρωμένο πίσω της Αγίας Τραπέζης, στην Ιερά Πρόθεση εντός του Ιερού Βήματος, στους τάφους των προσφιλών κεκοιμημένων συγγενών μας.

To λιβάνι ή θυμίαμα

  Είναι ένα από τα τρία δώρα που προσέφεραν οι τρεις Μάγοι στον Κύριο μας. Συμβολίζει την προσευχή μας που ανέρχεται όπως ο καπνός, στο θρόνο του Θεού. Όπως δηλαδή το λιβάνι συναντάται με το αναμμένο κάρβουνο και δεν μένει εκεί, αλλά αφού αφού θερμανθεί ανέρχεται προς τα άνω και σκορπίζει την ευωδία, έτσι και οι ψυχές μας με ζεστή και θερμή πίστη προσευχόμενες, δεν πρέπει να κολλούν στα γήινα υλικά όταν λατρεύουν το Θεό, αλλά να φτερουγίζουν προς τα άνω μυροβλήζουσες, απαγκιστρωμένες από τις υλικές μέριμνες.

    Με την ανάταση του νου και της ψυχής μας προς τα άνω, η προσευχή μας γίνεται πιο καθαρή και η κοινωνία μας με το Θεό περισσότερο ουσιαστική. Το θυμίαμα μας μεταφέρει στο χώρο της προσευχής των Αγίων στον Ένα και Αληθινό Θεό και τονίζει την παρουσία του Κυρίου και των Αγίων στη ζωή μας. Όταν θυμιάζει ο ιερέας την πρόθεση, το θυμίαμα θυμίζει τα δώρα των Μάγων. Όταν θυμιάζει πριν την Μεγ. Είσοδο το θυμίαμα υποδηλώνει την σμυρναλόη του Νικοδήμου. Κατά την Μεγ. Είσοδο συμβολίζει το Άγιο Πνεύμα .

    Τα θυμιατά που χρησιμοποιούμε στους Ιερούς Ναούς είναι κινητά μεταλλικά σκεύη που στο κάτω μέρος δέχονται τα αναμμένα κάρβουνα ή καρβουνόσκονη. Εξαρτώνται από τέσσερις αλυσίδες με δώδεκα κουδουνάκια. Συμβολίζουν τους τέσσερις Ευαγγελιστές και τους δώδεκα Αποστόλους αντίστοιχα. Η βάση του θυμιατού συμβολίζει την ανθρώπινη φύση του Χριστού μέσα στα σπλάχνα της Παναγίας Μητέρας Του. Τα ανάμενα κάρβουνα συμβολίζουν το πυρ της θεότητας. Είναι η βάτος η φλεγόμενη αλλά μη κατακαιομένη. Η φωτιά συμβολίζει και τη Θεία Αγαπη τού ως φωτιά καίει την καρδιά του κάθε πιστού.

Λιβανίζουμε στο σπίτι μας κάθε βράδυ πριν την προσευχή μας , όταν διαβάζουμε παράκληση στην Παναγία και όταν ζυμώνουμε πρόσφορα. Λιβανίζουμε τις ιερές εικόνες .

Πόσα κιλά χρειάστηκες να βάλεις για να καλύψεις την μοναξιά και την ευαισθησία σου; Το σώμα παχαίνει όταν η ψυχή πεινάει…
π.λίβυος 

http://plibyos.blogspot.gr

Η λέξη αμαρτία προέρχεται από το αρχαίο ρήμα αμαρτάνω και σημαίνει τα εξής:

1. αποτυγχάνω να βρω το στόχο μου: «Ατρεΐδης μεν άμαρτε, παραί δε οι ετράπετ’ έγχος (Ο Ατρείδης το κοντάρι πέταξε λοξά και δεν τον βρήκε)» Ιλιάδα Λ 233

2. σφάλλω: «ότι μεν γαρ φρονήσεις ώετο είναι πάσας τας αρετάς, ημάρτανεν, ότι δ’ ουκ άνευ φρονήσεως, καλώς έλεγεν» Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια, 1144b.21

3. πράττω το κακό: «εικότως δε τη ελευθεριότητι ανελευθερία εναντίον λέγεται˙μείζον τε γαρ εστι κακόν της ασωτίας, και μάλλον επί ταύτηναμαρτάνουσιν ή κατά την λεχθείσαν ασωτίαν» Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια, 1122a.13 – 16

Η Πατερική Ανατολική Θεολογία από τις παραπάνω σημασίες της λέξης αμαρτίακράτησε την πρώτη, δηλαδή αυτή της αποτυχίας. Αμαρτία λοιπόν κατά τους Πατέρες, είναι η προσωπική αποτυχία του ανθρώπου να ζήσει τον τριαδικό τρόπο ύπαρξης με τον οποίο είναι δημιουργημένος, αγαπώντας τους άλλους και αγαπώμενος από τους άλλους.

Όμως στην Δυτική Θεολογία από τον ιερό Αυγουστίνο και μετά εισάγεται στην ιστορία και στον πολιτισμό – και αυτή δυστυχώς τελικά επικρατεί – μία ψυχολογική ερμηνεία γύρω από το θέμα της αμαρτίας, της ενοχής και των αποτελεσμάτων.

Ο Αυγουστίνος είχε τη δική του προσωπική περιπέτεια. Πριν να μεταστραφεί στον Ορθόδοξο Χριστιανισμό, ως ειδωλολάτρης είχε μια άστατη και άσωτη ζωή με αποτέλεσμα σε πολύ νεαρή ηλικία να αποκτήσει εξώγαμο. Για να καθησυχάσει την ανήσυχη συνείδησή του έγινε οπαδός του Μανιχαϊσμού, μιας θρησκευτικής αίρεσης του 3^ου αιώνα μ.Χ. που ήταν ένα κράμα από θρησκευτικές αντιλήψεις της Περσικής θρησκείας, τις θρησκείες της Ασίας και τον Χριστιανισμό. Δίδασκε τον δυισμό δηλαδή πως υπάρχουν δύο αντίθετες αρχές, δυο θεοί, ο καλός και ο κακός θεός που είναι δημιουργός του κόσμου. Ο άνθρωπος ανήκει σωματικά στον κόσμο του σκότους, γι’ αυτό και η αμαρτία δεν νικιέται με την ελεύθερη βούληση του. Η αμαρτία και το κακό είναι αναπόφευκτα στην ανθρώπινη ζωή.

Αργότερα ο Αυγουστίνος μεταστράφηκε στον Ορθόδοξο Χριστιανισμό, και όπως πίστευε ο ίδιος βαθύτατα, η μεταστροφή του αυτή οφείλεται σε θαύμα. Στην προσπάθειά του να ερμηνεύσει αυτό το θαύμα, υπήρξε ο πρώτος που άρχισε να δίνει ψυχολογικές ερμηνείες σ’ αυτή την κίνηση του ανθρώπου προς τη σωτηρία. Αυτές τις ερμηνείες τις προσέλαβε αργότερα η Δυτική Θεολογία και τις αυτονόμησε.

Και φτάνουμε έτσι στη σχολαστική θεολογία του ενδέκατου αιώνα. Για τους μη γνωρίζοντες αξίζει εδώ να πούμε, πως ο σχολαστικισμός ήταν ένα φιλοσοφικο – θεολογικό σύστημα που αναπτύχτηκε στην Δυτική Ευρώπη από τον 11^ο αιώνα έως τον 13^ο. Βασική αρχή του ήταν ο τρόπος έρευνας και η μέθοδος γνώσης που είναι η λογική, η οποία θεωρείται ως μέτρο και όργανο της γνώσης του κόσμου, των επιστημών αλλά και του Θεού. Οι σχολαστικοί μελετούσαν τον Θεό και όλα τα θέματα της Θεολογίας διά του στοχασμού, της λογικής, του ορθού λόγου χρησιμοποιώντας την κλασσική μεταφυσική που είχε αναπτυχτεί από τον Πλάτωνα αλλά ιδιαίτερα τον Αριστοτέλη. Μ’ αυτό τον τρόπο, οι σχολαστικοί θεολόγοι έκαναν κατάχρηση της διαλεκτικής μεθόδου για να κατανοήσουν λογικά, τα σχετικά που αφορούσαν τον Θεό. Ταύτιζαν δηλαδή την μεθοδολογία της γνώσης τόσο για το Θεό όσο και για τον κόσμο.

Από την σχολαστική λοιπόν θεολογία με τον Θωμά τον Ακινάτη και αργότερα με τον Άνσελμο Καντερβουρίας, δίνεται πλέον στην αμαρτία – και τονίζεται ιδιαίτερα – η έννοια της ενοχής και της αποπληρωμής ενός χρέους. Σύμφωνα λοιπόν με αυτή τη διδασκαλία ο Θεός θέλει να χαρίσει στον άνθρωπο μια αιώνια ευτυχία, γι’ αυτό άλλωστε έχει προχωρήσει και στην δημιουργία του, και την δυνατότητα μιας σχέσης μαζί του.

Όμως για να φτάσει ο άνθρωπος σ’ αυτή τη σχέση με το Θεό πρέπει πρώτα να την κερδίσει και επιπλέον πρέπει να αποδείξει πως αξίζει αυτή τη σχέση. Και πως θα συμβεί αυτό; Με μια δοκιμασία που του υποβάλλει ο Θεός και αυτή δεν είναι άλλη από την εντολή του πως μπορεί να γευτεί όλους τους καρπούς από τα δέντρα του κήπου της Εδέμ, εκτός από τους καρπούς του δέντρου της γνώσης του καλού και του κακού. Από την υποταγή στην εντολή αυτή του Θεού θα φανεί αν ο άνθρωπος είναι άξιος της σχέσης του με το Θεό.

Ο άνθρωπος ως γνωστόν παραβαίνει την εντολή, συνεπώς πρέπει και να τιμωρηθεί. Επειδή όμως αυτός που έθεσε την εντολή είναι ο Θεός που θεωρείται η υπέρτατη αρχή του κόσμου σύμφωνα με το πλατωνικό σχήμα του υπέρτατου αγαθού που ακολουθεί η σχολαστική θεολογία, η τιμωρία δεν μπορεί να είναι πρόσκαιρη, αλλά αιώνια, δηλαδή διαρκής και αιώνια αποξένωση από τον Θεό. Έτσι ο θάνατος προσφέρεται ως τιμωρία στον άνθρωπο και κληρονομείται αυτό σε όλες τις γενεές των ανθρώπων, κατά ένα ψυχολογικό τρόπο.

Υπάρχει άραγε καμιά οδός διαφυγής στον άνθρωπο για να μπορέσει μήπως και ξεφύγει από την τιμωρία;

Σύμφωνα με την δικανική αντίληψη που στηρίζεται στο ρωμαϊκό δίκαιο και ξεκινάει από τον ιερό Αυγουστίνο και ολοκληρώνεται ως θεολογικό οικοδόμημα με τους σχολαστικούς θεολόγους της Δύσης, αυτό μπορεί να συμβεί μόνο αν ο άνθρωπος καταφέρει και πληρώσει κάποιο τίμημα, αφού η προσβολή που έκανε ο άνθρωπος στον Θεό παραβαίνοντας την εντολή του, απαιτεί ικανοποίηση. Επειδή όμως το μέγεθος αυτής της προσβολής είναι άπειρο, πρέπει και ικανοποίηση που απαιτείται να είναι άπειρη.

Εδώ όμως προκύπτει ένα πρόβλημα. Γιατί για να εξιλεωθεί ο δίκαιος Θεός για την προσβολή που του έγινε από την παράβαση του ανθρώπου, χρειάζεται μια θυσία άπειρου μεγέθους και αξίας, την οποία όπως είναι φυσικό δεν μπορεί να υποστεί ο «μικρός» άνθρωπος – αφού είναι πεπερασμένος – και να την προσφέρει στον «τέλειο» Θεό. Είναι επομένως αδύνατον να βρεθεί μέσα στην ιστορία τέτοιο τίμημα, τέτοια αποπληρωμή, τέτοια θυσία που να εξαλείψει το χρέος και την ενοχή του ανθρώπου για να ικανοποιήσει τη θεία δικαιοσύνη. Έτσι ο Θεός – επειδή λόγω της μεγάλης αγάπης που έχει προς το δημιούργημά του θέλει να το σώσει – προκειμένου να ικανοποιήσει την τρωθείσα δικαιοσύνη του, αποφασίζει να θυσιάσει τον Μονογενή Υιό του δια του σταυρού. Τοιουτοτρόπως η θυσία του σταυρού εξιλεώνει τον άνθρωπο και δια του Χριστού όλο το ανθρώπινο γένος απαλλάσσεται πλέον από την οργή του Θεού.

Αυτό το σύμπλεγμα ενοχής έφτιαξε πολιτισμό, δεν είναι μια θεωρία απλώς. Αυτό που σήμερα ονομάζουμε «Δυτικός Πολιτισμός» θεμελιώθηκε πάνω σ’ αυτό το σύμπλεγμα ενοχής. Η αθεΐα μόνο σε έναν τέτοιο πολιτισμό μπορεί να εμφανιστεί, ως απελευθέρωση του ανθρώπου, από τα δεσμά της τιμωρίας. Η αμαρτία έπαψε πλέον να λειτουργεί ως αποτυχία, όπως την αντιλαμβάνεται η Πατερική Ανατολική Θεολογία (πέφτω, σηκώνομαι, ξαναπέφτω, ξανασηκώνομαι, αποτυγχάνω, προσπαθώ να επιτύχω, ξαναποτυγχάνω, ξαναπροσπαθώ να επιτύχω), και πήρε την έννοια της παραβάσεως, μιας παραβάσεως που συνοδεύεται με όλα τα συμπλέγματα ενοχής που διαμορφώνει στον άνθρωπο, και κυρίως το φοβερό σύμπλεγμα ενός σαδιστή πατέρα, που θυσιάζει τον γιο του για να ικανοποιήσει τη δικαιοσύνη του και που ενώ καλεί τον άνθρωπο να είναι συγχωρητικός αυτός ο άπειρος και τέλειος δεν μπορεί να κάνει κάτι αντίστοιχο.

Οι σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους διαμορφώνονται – διαμορφώθηκαν επί αιώνες και εξακολουθούν να διαμορφώνονται – από αυτά τα συμπλέγματα, από αυτή την ερμηνεία. Κι αυτό συμβαίνει είτε την δέχεσαι αυτή την ερμηνεία είτε την αρνείσαι. Πάλι εξαρτάσαι από την ερμηνεία. Είτε δηλαδή δέχεσαι αυτόν το Θεό τον τρομοκράτη, είτε τον αρνείσαι, αυτόν τον τρομοκράτη Θεό στην ουσία δέχεσαι ή αρνείσαι. Αυτό έχει ως συνέπεια να αγνοείς τον Θεό και να μην γνωρίζεις ποτέ ποιος είναι, αφού ούτε τον Θεό γνωρίζεις όταν τον δέχεσαι, ούτε τον Θεό αρνείσαι αφού δεν ξέρεις τι αρνείσαι. Είναι ένας φαύλος κύκλος που δεν γνωρίζουμε πότε η ανθρωπότητα θα μπορέσει να δραπετεύσει και να βγει από αυτόν.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Δημήτρης Μαυρόπουλος, «Διερχόμενοι διά του Ναού», εκδόσεις Δόμος, Αθήνα 2009

2. Σχολικό Εγχειρίδιο Θρησκευτικών «Εκκλησία, η νέα κοινωνία σε πορεία» Γ΄γυμνασίου, 1999

3. Βικιλεξικό (για τη λέξη αμαρτία)

4. christianvivliografia.wordpress.com (για τον σχολαστικισμό)

http://antiairetikos.blogspot.gr/

Η θρησκεία του Δωδεκάθεου ως συνόλου, εμφανίζεται για πρώτη φορά και αυτή στην Αθήνα του 6^ου αιώνα. Ο πρώτος βωμός των Δώδεκα θεών αφιερώθηκε από τον Πεισίστρατο, εγγονό του τυράννου, μας πληροφορεί ο Θουκυδίδης[1]. Το Δωδεκάθεο, ως ένα σώμα θεών, εξέφραζε τη συσπείρωση και συνεπώς την ισχύ της πόλεως. Και γι’ αυτό ακριβώς, η μοίρα του είναι συνδεδεμένη με τη μοίρα της. Ο Πεισίστρατος, που το καθιέρωσε, θέλησε να ενισχύσει με αυτό τον τρόπο την αθηναϊκή ενότητα, αφού κάθε θεός λατρευόταν από μια από τις φυλές των Αθηνών (ο Άρης στις Αχαρνές, ο Ποσειδώνας στο Σούνιο, η Άρτεμις στη Βραυρώνα κ.ο.κ.) και την εκ της ενότητας υπεροχή της πόλης[2] σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο…

Αντιστοίχως, στη Ρώμη εισήχθη μόλις το 217 π.Χ., όταν η πόλη βρισκόταν υπό την απειλή του Αννίβα, και εξέφρασε επίσης την πεποίθηση της πόλεως στην υπεροχή που φέρνει η, κατά το πρότυπο των θεών, συσπείρωση όλων των δυνάμεών της[3].

Είναι αξιοσημείωτο ότι παρά το λεγόμενο από τους αρχαίους πως ο Όμηρος είναι δάσκαλος της θρησκείας τους[4], το Δωδεκάθεο ως τέτοιο, δεν υπάρχει στο ομηρικό έργο. Σε γραπτό κείμενο, το Δωδεκάθεο εμφανίζεται για πρώτη φορά σε ωδή του Πινδάρου[5], στη συνέχεια στον Ηρόδοτο[6], για να γενικευθεί αργότερα.

Επειδή οι Δώδεκα θεοί ήταν απεικόνιση της ιδεολογίας της πόλεως, δεν υπήρχε ομοφωνία μεταξύ των πόλεων ποιοι ήσαν. Ο Ηρόδωρος γράφει ότι οι Δώδεκα θεοί στην Ολυμπία ήσαν οι Δίας, Ποσειδών, Ήρα, Αθηνά, Ερμής, Απόλλων, Χαρίτων, Διόνυσος, Άρτεμις, Αλφειός, Κρόνος και Ρέα[7]. Σύμφωνα με αττικό αγγείο της εποχής των Πεισιστρατιδών, το Δωδεκάθεο αποτελούσαν οι Ζεύς και Νίκη, Ήφαιστος και Αφροδίτη, Ηρακλής και Αθηνά, Διόνυσος και Ερμής, Ποσειδών και Δήμητρα, Άρης και Ήρα. Φιλοσοφικώτερος ο Πλάτων, και έχοντας κατά νουν τους νεκρούς στα πεδία των μαχών, βάζει στην ιδανική πολιτεία μεταξύ των Δώδεκα τον Πλούτωνα, θεό του κάτω κόσμου[8]. Στη μετόπη του Παρθενώνα, πάντως, το Δωδεκάθεο αποτελούν οι Ερμής, Διόνυσος, Δήμητρα, Άρης, Ήρα, Δίας και Αθηνά, Ήφαιστος, Ποσειδών, Απόλλων, Άρτεμις, Αφροδίτη[9].

Με την εξαίρεση του Παρθενώνα, εξαίρεση κατανοητή για την πόλη που μία από τις δύο κεντρικές εορτές της είχε τα Μεγάλα Διονύσια, ο Διόνυσος σπάνια αναφέρεται σε άλλες πόλεις μεταξύ των Δώδεκα. Κι όμως, δεν υπήρξε ποτέ μία δευτέρας κλάσεως θεότητα˙ σε όλη την Ελλάδα αναγνωριζόταν ανέκαθεν ως θεός μεγάλης δύναμης. Αυτό το παράδοξο, δίνει ακόμη σήμερα τροφή στους θρησκειολόγους για μελέτες και ερμηνείες. Η υπόθεση πως ο Διόνυσος είναι νεώτερος θεός, ένας μεταγενέστερος εισβολέας, και γι’ αυτό δεν ανήκει στους Δώδεκα, γοήτευσε μεν διάνοιες όπως ο Νίτσε και ο Ρόντε, αλλά είναι προδήλως ανεπέρειστη: η παρουσία του επισημαίνεται ήδη στην προϊστορία των Ελλήνων[10].

Δεν υπήρξε λοιπόν ομοφωνία, ποιοι ήσαν οι Δώδεκα. Σε πρώτη ματιά φαίνεται πως το ζητούμενο ήταν ο αριθμός, κι όχι τα πρόσωπα[11]. Αλλά μέσα σε αυτόν τον «ιερό» αριθμό, κάθε πόλις έβαζε και τους θεούς που την έκαναν σεβαστή από τους άλλους. Πάντως, οι Δώδεκα δεν θεωρήθηκαν ποτέ εμπόδιο στη λατρεία άλλων θεών – είτε Ελλήνων, είτε ξένων.

Πολλοί από τους σημερινούς ιδεολόγους της αρχαιότητας, δίνουν αλληγορική[12]ερμηνεία του Δωδεκάθεου. Δεν είναι κάτι καινούργιο αυτό. Αλλά δεν έγινε ποτέ δεκτή από τους αρχαίους αυτή η παρανάγνωση των Ολυμπίων. Ο Θεαγένης από το Ρήγιο (6^ος αι.) εισήγαγε την αλληγορική ερμηνεία των θεών του Ομήρου, αλλά ο Ίων (αργότερα κεντρικό πρόσωπο διαλόγου του Πλάτωνος), ραψωδός και συγγραφέας σχολίων στον Όμηρο, συστηματοποίησε την αλληγορική ερμηνεία της ομηρικής θεολογίας[13]. Εν τούτοις, ο Πλάτων απορρίπτει ως επιβλαβή την ομηρική θεολογία, είτε επιδέχεται αλληγορική ερμηνεία είτε όχι[14].

Στην πραγματικότητα, η θρησκεία της πόλεως δεν ήταν θεολογικά διατυπωμένη έτσι ώστε να επιδέχεται κρυπτικά ερμηνευτικά σχήματα. Πιο πολύ «εκτεθειμένη» σε αλληγορικές ερμηνείες και μυστικισμούς, ήταν η παράλληλη θρησκεία, τα μυστήρια.   

Σημειώσεις

[1] «Πεισίστρατος ο Ιππίου του τυραννεύσαντος υιός, του πάππου έχων τούνομα, ός των δώδεκα θεών βωμόν τον εν τη αγορά άρχων ανέθηκε»: Ιστορίαι, ΣΤ, 54.6 – 7

[2] Charlotte Long, The Twelve Gods., 331 p

[3] Τίτου Λίβιου, Ab urbe condita, XXII.9 – 10

[4] «εξ αρχής καθ’ Όμηρον επεί μεμαθήκασι πάντες, πάντα θεοίσ’ ανέθηκαν Όμηρό θ’ Ησίοδος τε», Ξενοφάνους, Σίλλοι, 1.9 – 10

[5] «μετά δώδεκ’ ανάκτων θεών», Ολυμπιόνικος, Χ.50

[6] Ιστορίαι, ΙΙ, 4.1 – 2, ΙΙ, 43.1, ΙΙ, 43.4, κ.ά.

[7] Ηροδώρου Ιστορίαι, 3, 29.1

[8] «τω του Πλούτωνος μηνί τω δωδεκάτω κατά νόμον αποδιδόντας, και ου δυσχεραντέον πολεμικοίς ανθρώποις τον τοιούτον θεόν»: Νόμοι, 828d     

[9] Charlotte Long, The Twelve Gods., 4 – 6 pp

[10] Walter Burkert, Greek Religion, 162p

[11] Charlotte Long, όπ. π., 139 – 141 pp

[12] «υπόνοιαι» αρχικά (Πλάτωνος Πολιτεία, 378d), ονομάστηκαν «αλληγορίαι» στα χρόνια του Πλουτάρχου: «ταις πάλαι μεν υπονίαις αλληγορίαις δε νυν λεγομέναις»: Πως δει το νέον ποιημάτων ακούειν, 68,19

[13] J.E. Sandys, A History of Classical Scholarship, I, 29 – 31 p

[14] «θεομαχίας όσας Όμηρος πεποίηκεν ου παραδεκτόν εις την πόλιν, ούτ’ εν υπονοίαις πεποιημένας ούτ’ άνευ υπονοιών»: Πολιτεία, 378 d

ΑΡΘΡΟ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΣΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΪΔΗ  «ΕΛΗΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΗΛΥΤΟΣ», ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΔΟΣΗ

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΪΔΗΣ

Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χριστόδουλος της Ορθόδοξος Ανατολικής Εκκλησίας της Ελλάδος (17 Ιανουαρίου1939 – 28 Ιανουαρίου 2008), κατά κόσμον Χρήστος Παρασκευαΐδης, διετέλεσε Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος την περίοδο 1998 – 2008.

http://slamachalas.blogspot.gr/

Οι δαίμονες απετέλεσαν ίδιον καθεστώς έχοντας ως αρχή την αντιπαλότητα κατά «παντός αγαθού» και με μια άμεσα αντιληπτή δραστηριότητα, με προσβάσεις στα πάθη της ανθρωπότητας. Εδώ, θα παραθέσουμε μερικά από τα καθοδηγητικά όργανα του κακού τα οποία αποδέχεται και η χριστιανική Εκκλησία, που δοξολογούν τον διάβολο και εκτελούν τις εντολές του. Έτσι ο διάβολος με οποιοδήποτε όνομα και αν είναι γνωστός, είναι ο καταστροφέας μέσα από τον οποίο τα πάντα οδηγούνται στο μηδέν…

Εωσφόρος (Lucifer) εβραϊκά χελάλ: Ο πλανήτης Αφροδίτη σαν λαμπρό άστρο του πρωινού. Πριν από την Μίλτον η λέξη Lucifer δεν υπήρξε ποτέ ως όνομα του διαβόλου. Η αδελφότητα των Μασόνων στο παρελθόν και ιδιαίτερα στην Ιταλία, ταυτίστηκε με τους Λουσιφεριανούς και αποβλήθηκε της Καθολικής Εκκλησίας. Σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε πως οι Λουσιφεριανοί είναι η ανάσταση του Μανιχαϊσμού. Το προσευχητάριό τους περιέχει φόρμουλες σατανιστικής επίκλησης και μια σειρά σατανιστικών διθυράμβων σπάνιας βλακείας. Είναι ο φωτοδότης και αρχηγός των έκπτωτων αγγέλων που μεταμορφώθηκε σε δαίμονα του σκότους. Άλλα ονόματα που του αποδίδονται είναι τα εξής: «Διάβολος, Όφις αρχαίος, Πλάνος της οικουμένης, Άρχοντας αυτού του κόσμου, Πονηρός, Πειράζων, Απολλύων, Αβαδδών, Βελλίαλ, Βεελζεβούλ» κ. ά. Είναι αυτός που εξωθεί τους ανθρώπους στην αμαρτία και στην αποστασία από τον Θεό.

Βεελζεβούλ: Ο πρώτος άγγελος των Σεραφείμ. Αρχικά χαανανιτικής καταγωγής. Ο Κύριος των μυγών και της κοπριάς. Παρασύρει τους ανθρώπους στο αμάρτημα της υπερηφάνειας.

Λεβιάθαν: Έκπτωτος άγγελος της τάξεως των Σεραφείμ. Σχετίζεται με τη Φοινικική μυθολογία και το θηρίο Λόταν των κειμένων της Ουγκαρίτ. Είναι ο θαλάσσιος δράκοντας της Παλαιάς Διαθήκης. Δαίμονας του χάους και αρχηγός των αιρετικών.

Ασμοδαίος: Περσικής καταγωγής. Ο Ασμεντάι του Ταλμούδ. Διαφθορέας δαίμονας των ανόσιων ερώτων και προσωποποίηση της ηδυπάθειας. Στα χρόνια του διωγμού των μαγισσών επροστάτευε τις πόρνες.

Ασταρώθ: Έκπτωτος άγγελος της τάξεως των Θρόνων με μορφή δαίμονα επάνω σε δράκο. Το όνομά του σημαίνει «κατήγορος». Αντιπροσωπεύει τον πειρασμό της απραξίας.

Μαμωνάς: Βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα της κολάσεως και σχετίζεται με τη φιλαργυρία.

Αζαζέλ: Δαίμονας της λαϊκής εβραϊκής παράδοσης. Ο δαίμονας της ερήμου με μορφή αποδιοπομπαίου τράγου.

Λίλιθ: Γυναικείο δαιμόνιο της νύχτας, που αποπλανεί σκοτώνει και τρώγει τα αρσενικά θύματά του. Κατάγεται από τη γυναίκα – δαίμονα Λίλιτον της Μεσοποταμίας.

Σονέιλον: Έκπτωτος άγγελος της τάξεως των Θρόνων με τρεις κεφαλές˙ λέοντος, γάτας, και κάπρου.

Άρατρον: Πρίγκηπας των δαιμόνων. Κατέχει τη γνώση της θαυματουργικής μεταμορφώσεως και σχετίζεται με την αλχημεία.

Αβαδδών: Καταστροφέας. Αναφέρεται στην Αποκάλυψη (9,11). Ο άγγελος της αβύσσου.

Αζραέλ: Καταγράφει τις κακές πράξεις των ανθρώπων για να κριθούν μετά τον θάνατο.

Αμπιγκόρ: Δαίμονας του μίσους και των πολέμων.

Αγαταρέπτ: Πολύ σκληρός δαίμονας, βασανιστής των καταδικασμένων στην κόλαση.

Βελίαλ: Έκπτωτος άγγελος της τάξεως των Χερουβείμ. Σημαίνει κακία, πονηρία.

ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ  π. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ «Ο ΑΡΧΩΝ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΟΥΤΟΥ», ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2015

ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Γεννήθηκε   στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας, όπου και διδάχτηκε τα πρώτα εγκύκλια γράμματα.

Τυγχάνει απόφοιτος της Αθωνιάδας Εκκλησιαστικής Ακαδημίας.

Με εισαγωγικές εξετάσεις εισήχθη στη Θεολογική  Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Μετά των απαιτούμενο χρόνο των σπουδών του, έλαβε το πτυχίο της Θεολογίας.

Για αρκετά χρόνια βρέθηκε ως μετεκπαιδευόμενος  στη Γερμανία  στη πόλη του  Freiburg, υπότροφος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Στην πόλη αυτή και στο οικείο Πανεπιστήμιο, Albert – Ludwings – Universitat, Freiburg, παρακολούθησε μεταπτυχιακά μαθήματα Καθολικής θεολογίας, και ασχολήθηκε με τις «σύγχρονες αιρέσεις» αποκτώντας συγχρόνως το μεταπτυχιακό του δίπλωμα (Master).

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα συνέχισε  ως εκπαιδευτικός της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Την τελευταία δεκαετία διδάσκει στην Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία Θεσσαλονίκης, το μάθημα των σύγχρονων αιρέσεων και της εξομολογητικής.

http://slamachalas.blogspot.gr/2016/07/blog-post.html

Κριτήριο της πορείας της ζωής μας και των ανθρώπινων σχέσεων είναι το τι μας αρέσει. Δεν έχει να κάνει μόνο με τον χαρακτήρα μας και τις επιλογές μας σε σχέση με τον τρόπο της ζωής και τον πολιτισμό που ακολουθούμε. Έχει να κάνει με την επιθυμία μας. Με το τι μας ευχαριστεί. Και είναι δύο οι όψεις της ευχαρίστησης. Η μία έχει να κάνει με τους άλλους. Κάνω ό,τι μου αρέσει για να αισθάνομαι ότι οι άλλοι με αποδέχονται. Είναι το κριτήριο της συλλογικότητας. Από την άλλη κάνω ό,τι μου αρέσει γιατί θέλω να ευχαριστήσω τον εαυτό μου. Είναι το κριτήριο της ατομικότητας. Υπάρχει και ένα τρίτο κριτήριο που έχει να κάνει με την ευχαρίστηση. Είναι η αναφορά μας στον Θεό και τη  πίστη. Κάνω ό,τι θα ευχαριστήσει τον Θεό σύμφωνα με τις εντολές Του. Σύμφωνα με το Ευαγγέλιό Του. Τα δύο πρώτα κριτήρια συνήθως οι περισσότεροι άνθρωποι τα λαμβάνουν υπόψιν τους. Το τρίτο στην εποχή μας υπάρχει συνειδησιακά, αλλά περισσότερο απωθείται ή γίνεται ενοχή.

       Χαρακτηριζόμαστε και είμαστε ανθρωπάρεσκοι, νάρκισσοι ή θρησκευτικοί άνθρωποι. Ο ανθρωπάρεσκος μεριμνά για την εικόνα του στους ανθρώπους. Εύκολα γίνεται υποκριτής. Άλλα πιστεύει, άλλα πράττει, άλλα θα ήθελε να κάνει. Όμως επειδή πρυτανεύει  ο τρόπος πρόσληψης της εικόνας του από τους άλλους, προτιμά να μη αποκαλύπτει τον αληθινό εαυτό του ή να κάνει πράγματα που θα ευχαριστήσουν τους άλλους, ώστε να μπορέσει να εξασφαλίσει τον έπαινό τους. Ο άνθρωπος γίνεται έτσι υποκριτής. Υποδύεται ρόλους και τελικά ταυτίζεται με αυτούς. Δεν θέλει προσωπικό κόστος στη ζωή του και γι’ αυτό δεν παίρνει δύσκολες αποφάσεις, που προϋποθέτουν την αλήθεια, αλλά επιλέγει να είναι ευχάριστος, με σκοπό να κερδίζει. Ακολουθεί την οδό των πολλών. Νομίζει έτσι ότι θα είναι ευτυχισμένος, έχοντας τη δόξα των ανθρώπων. Δεν μπορεί όμως να κατανοήσει ότι η ανθρωπαρέσκεια καταπνίγει την δίψα της ψυχής για αλήθεια. Αλλοτριώνει τα χαρίσματα. Καθιστά αυτοσκοπό την εικόνα, το φαίνεσθαι, και δεν αφήνει περιθώρια για εσωτερική πληρότητα, με αποτέλεσμα η χαρά να είναι πρόσκαιρη και το άγχος να κυβερνά την ύπαρξη.

           Οι νάρκισσοι πάλι δεν ενδιαφέρονται καθόλου για τη γνώμη των άλλων. Κοιτούνε να αρέσουν στους εαυτούς τους. Ταυτίζουν την ευτυχία με την εικόνα τους, χωρίς να τους απασχολούν οι άλλοι, καθώς είναι τόσο πολύ απορροφημένοι από το εγώ τους, που δεν θέλουν να δούνε δίπλα. Οι νάρκισσοι είναι φίλαυτοι. Πιστεύουν ότι είναι αλάθητοι και ότι ακόμη κι αν οι άλλοι φαίνεται να έχουν σε κάτι δίκιο, υπάρχουν δικαιολογίες γιατί αυτό το δίκιο δεν μπορεί να ισχύει. Οι νάρκισσοι θεωρούν τους εαυτούς τους αναμάρτητους. Ακόμη κι αν παραδέχονται γενικά ότι κάποια αμαρτία θα έχουν, εντούτοις την θεωρούν ασήμαντη και ότι δεν μπορεί να τους βλάψει. Αν μάλιστα οι νάρκισσοι έχουν θέση εξουσίας, οιασδήποτε μορφής, τότε δεν μπορούν να δεχτούν άλλους εκτός από τους κόλακες. Ακόμη όμως και να μην εξουσιάζουν, οι νάρκισσοι θεωρούν τους εαυτούς τους κριτήριο της αλήθειας, αυθεντίες, που οι άλλοι δεν μπορούν να τους καταλάβουν. Είναι ακατάλληλοι για γνήσιες ανθρώπινες σχέσεις, διότι απουσιάζει η έξοδος από τον εαυτό τους. Και όποιος δεν μπορεί να σχετιστεί αληθινά και αγαπητικά, δεν μπορεί να είναι πραγματικά ευτυχισμένος.

         Ο θρησκευτικός άνθρωπος, αν καταφέρει να μην εγκλωβιστεί στη λογική της ανθρωπαρέσκειας ή του ναρκισσισμού, μπορεί να γίνει ένθεος άνθρωπος. Αρκεί να πρυτανεύσει η ουσία των εντολών του Θεού που είναι η αγάπη. «Οφείλομεν ημείς οι δυνατοί τα ασθενήματα των αδυνάτων βαστάζειν και μη εαυτοίς αρέσκειν» (Ρωμ. 15, 1), γράφει ο Απόστολος Παύλος. «Όσοι έχουμε δυνατή πίστη οφείλουμε να ανεχόμαστε τις αδυναμίες αυτών που έχουν αδύναμη πίστη και να μην κάνουμε ό,τι αρέσει σε μας». Ένθεος γίνεται εκείνος που αγαπά τον πλησίον με τέτοιον τρόπο που λαμβάνει υπόψιν τις αδυναμίες και τις δυσκολίες του, όχι όμως για να τον επαινέσει ο πλησίον και να δοξαστεί ο ίδιος, αλλά από αγάπη προς αυτήν. Ο ένθεος δε θέλει να σκανδαλίσει. Εξηγεί την αλήθεια την οποία ζει και ακόμη κι αν δεν μπορεί να πείσει αυτόν που δεν έχει φτάσει στην απαιτούμενη πνευματική προκοπή, δείχνει συγκατάβαση και ανέχεται την αδυναμία του.  Ένθεος γίνεται εκείνος που δεν αρκείται στη δική του πρόοδο, αλλά επιδιώκει την πρόοδο των άλλων. Βλέπει με αγάπη τους άλλους πώς προχωρούν και μοιράζεται μαζί τους τη χαρά του. Συζητά τους προβληματισμούς τους, ακόμη κι αν τον θίγουν. Και εμπιστεύεται τον Θεό σε όλα, κάτι που τον καθιστά παιδί του Θεού και όχι εξουσιαστή των ανθρώπων. Δεν θέλει την κολακεία, γιατί δεν τη χρειάζεται, αφού τον ενδιαφέρει το θέλημα του Θεού και όχι η ανθρώπινη δόξα. Και έχει την ταπείνωση να σηκώσει και τον σταυρό τον δικό του και τον σταυρό των άλλων, προς δόξαν Θεού και όχι για την προσωπική του καταξίωση. Ο ένθεος τελικά παλεύει να είναι ταπεινός.

          Το να γίνουμε ένθεοι είναι ο δύσκολος δρόμος και τρόπος.  Είναι όμως η αυθεντική πορεία της Εκκλησίας. Σε έναν κόσμο ανθρωπαρέσκειας στην πολιτική, στην τηλεόραση, στην τέχνη, στις διαπροσωπικές σχέσεις, σε έναν κόσμο όπου οι πολλοί είναι τόσο φίλαυτοι και εγωκεντρικοί που δεν βλέπουν το συλλογικό καλό, ο χριστιανός παλεύει να μη μείνει απλώς ένας τυπικά θρησκευτικός άνθρωπος, αλλά να γίνει ο ένθεος της αγάπης. Γι’ αυτό χρειάζεται άσκηση, ταπείνωση και απόφαση  η αγάπη να είναι το κριτήριο της  ζωής. Μόνο έτσι όμως προσεγγίζεται η ευτυχία αληθινά και η μακαριότητα. Αυτή του Θεού που έχουμε ανάγκη.

Κέρκυρα, 7 Αυγούστου 2016

π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

  Το φως είναι ζωτικό στοιχείο για την ύπαρξή μας. Μολονότι την παρουσία του τη θεωρούμε αυτονόητη, αν σταθούμε σ’  αυτήν, θα καταλάβουμε πόσα οφείλουμε στο φως. Τη δυνατότητα να είμαστε δημιουργικοί με την εργασία μας. Να είμαστε κοινωνικοί συναντώντας τους άλλους ανθρώπους και βλέποντας τα πρόσωπά τους. Να εντάσσουμε τον εαυτό μας στον κόσμο, βλέποντας την ομορφιά της φύσης.  Την ευεξία και τη σωματική ανάπτυξη, καθώς ο ανθρώπινος οργανισμός χρειάζεται το φως για να μεγαλώσει και να ωριμάσει. Όποιος ζει στο σκοτάδι, γίνεται καχεκτικός. Το φως όμως γίνεται και πηγή χαράς και ζωής εντός μας. Στο φως υπάρχει η ελευθερία.  Στο φως αισθανόμαστε ότι έχει νόημα το να ζεις, καθώς η ομορφιά του ανανεώνει τα βάθη της ψυχής μας.  Και είναι το φως η βάση για να δούμε τον εαυτό μας. Μας κάνει διάφανους και δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ό,τι είμαστε. Τον χαρακτήρα μας. Τις προτεραιότητές μας. Το τι πιστεύομε. Τα πάθη και τα λάθη μας. «Πάντα πεπλήρωται φωτός», αν είμαστε τέκνα φωτός.

             Σήμερα οι άνθρωποι εμπορευόμαστε τα πάντα. Έτσι εμπορευόμαστε και το φως. Το έχουμε μετατρέψει σε προϊόν. Το έχουμε αποστερήσει όμως από το πνευματικό του περιεχόμενο. Διότι το φως είναι δωρεά του Θεού στον κόσμο. Δεν είναι αυτοδημιούργητο, αλλά έργο του Δημιουργού. Μόνο Εκείνος είναι αυτόφωτος. Όλα τα άλλα και οι άνθρωποι είμαστε ετερόφωτοι. Και έχει πλήρη αξία το φως όταν μπορούμε να αναγνωρίζουμε την πηγή του. Και να έχουμε σχέση μαζί της. Η αυτονόμηση του φωτός από τον Δημιουργό και Παροχέα του το εγκλωβίζει στην υλική του διάσταση. Στη χρησιμότητά του. Στην ευκαιρία να το αξιοποιήσουμε για να επιβιώσουμε και να πλουτίσουμε. Όμως δεν μας αφήνει να το δούμε συνολικά. Στην προοπτική της κοινωνίας με τον Θεό που είναι Φως και μας το προσέφερε.

            Εκτός από το υλικό φως υπάρχει και το νοητό. Το αιώνιο. Αυτό που μας αγιάζει. Αυτό που, χωρίς να αρνείται τη χρησιμότητα της υλικότητας, την μεταμορφώνει σε πνευματική πορεία και ζωή. Αγιάζει τα πρόσωπά μας. Τα έργα μας. Τα νοηματοδοτεί διαφορετικά. Και τα απελευθερώνει από τον εγκλωβισμό τους στον χρόνο. Στη στιγμή. Δεν την περιφρονεί τη στιγμή. Την λεπταίνει, απαλλάσσοντάς την από τα φορτία της και της δίδει αληθινό μέλλον. Της μεταδίδει αγάπη και την κάνει αγάπη. Και καθιστά τη ζωή μας όχι άθροισμα στιγμών, χωρίς συνολικό νόημα και περιεχόμενο, αλλά εκκίνηση από το νόημα και μεταφορά του σε κάθε στιγμή μας. Με συγκατάβαση στη αδυναμία μας. Στην πτώση μας να σκοτώνουμε τον χρόνο μας. Να αργολογούμε, αλλά και να τον μετατρέπουμε σε θέαμα, ακρόαμα, τέρψη στιγμής μόνο και μόνο για να ξεχάσουμε τη ροή του. Για να ικανοποιήσουμε το υλικό και το αισθητό μας. Την επιθυμία μας να συσχηματιζόμαστε με το παρόν, χωρίς να το αφήνουμε να μεταμορφωθεί.

             Στην ασκητική παράδοση της Εκκλησίας μας, αλλά και στα μαρτύρια των αγίων, όπως και στην αυθεντική  χριστιανική ζωή είτε εν κόσμω είτε εν ερήμω στόχος του ανθρώπου του Θεού είναι η έξοδος προς το φως. Συνειδητοποιεί ότι οι μέριμνες είναι βάρος. Η επιθυμία της δόξας, της ηδονής, της εγωκεντρική καταξίωσης, παρότι φαίνεται δικαιολογημένη και θεμιτή, δεν εξασφαλίζει τη διάρκεια. Γίνεται μάταιη επένδυση. Αναπόφευκτη για τους πολλούς και για τον κόσμο που ζει χωρίς τον Θεό, αναπόφευκτη ακόμη και για τους χριστιανούς, διότι κι αυτοί εν τω κόσμω ζούνε, όμως χωρίς μέλλον και ουσιαστική αξία, καθώς ο θάνατος καταπίνει τα πάντα αδυσώπητα. Έτσι επιλέγουν τον αγώνα της κάθαρσης, της απαλλαγής της καρδιάς και του νου από τα πολλά, είτε αυτά ονομάζονται κοσμικό φρόνημα είτε αμαρτίες και πάθη είτε άγχος και αγωνία για το αύριο. Προτάσσουν την επιθυμία για Φως. Για Θεό. Και επιλέγουν την οδό της αγάπης, είτε αυτή εκφράζεται δια της αδιαλείπτου προσευχής είτε δια της έμπρακτης συγχώρεσης είτε δια του αγώνα να μη νικηθούν από την χωρίς νόημα ζωή είτε δια πάντων αυτών με έμφαση στην απόφαση να παραμείνουν στην αγάπη του Θεού, ακόμη κι αν ο κόσμος τους καταδικάσει στον θάνατο, τον σωματικό, της περιφρόνησης, της ειρωνείας, της εκμηδένισης. Και είτε αναχωρούν από την οθόνη του κόσμου αποσυρόμενοι εν ερήμω είτε παλεύουν στην καθημερινότητα της ζωής, το πρόσωπό τους αντανακλά τη δίψα της κοινωνίας με τον Θεό ως Φως αλλά και τη χαρά η ζωή να έχει νόημα που προεκτείνεται στην αιωνιότητα.

Αυτός είναι ο δρόμος της μεταμόρφωσης. Αυτόν τον οποίο έζησαν οι μαθητές του Κυρίου στο όρος Θαβώρ. Όταν είδαν τον Κύριο, για τον Οποίο προφήτευσαν στο λόγο τους οι προφήτες και κατενόησαν ότι ο προφητικός λόγος ήταν η αφετηρία για να δούνε τον ίδιο τον Υιό και Λόγο του Θεού  «προσέχοντες ως λύχνω φαίνοντι εν αυχμηρώ τόπω» (Β’  Πέτρου, 1, 19). «Σαν φως που φέγγει στο σκοτάδι». Αυτός είναι ο μεταμορφωθείς Κύριος. Το Φως που φέγγει στο σκοτάδι. Αυτός είναι και ο χριστιανός στον κόσμο. Φως που φέγγει στο σκοτάδι, λαμβάνοντας φως εντός της εκκλησιαστικής ζωής από την κοινωνία με τον Χριστό. Και στην μείωση και απουσία του φωτός ή στην μετατροπή του σε αυτόνομο προϊόν, που χαρακτηρίζει ιδίως τον πολιτισμό και τον τρόπο ζωής του σήμερα, στον οποίο ο επιλέξας την απουσία του φωτός διάβολος επενδύει ολοκληρωτικά,  ο χριστιανός αντιτάσσει όχι μόνο την πίστη αλλά και την κοινωνία με το Φως, που γίνεται αγάπη και δίνει διάρκεια, καθώς και ο Παράδεισος κοινωνία με το Φως θα είναι. Τον Χριστό και τους Αγίους και η μετοχή στο Φως θα είναι αιώνια χαρά. Αυτή είναι η αποστολή μας. Ο τελικός σκοπός μας. Και τα πάντα νοηματοδοτούνται σ’  αυτήν την προοπτική.

Η εορτή της Μεταμορφώσεως, εν πολλοίς αδιάφορη και άγνωστη στο σύγχρονο άνθρωπο, είναι μία υπόμνηση του νοήματος του Φωτός στη ζωή μας. Φως ο Πατήρ. Φως ο Λόγος. Φως και το Άγιον Πνεύμα. Αυτή είναι η πίστη και το βίωμά μας. Και ξεκινώντας από την προσωπική μας πορεία, από τις σχέσεις μας τους άλλους, από το πώς βλέπουμε το νόημα της ύπαρξής μας, μπορούμε να αγιαστούμε και να αγιάσουμε. Να μοιραστούμε τη χαρά που η η εν τω Φωτί ελευθερία προσφέρει. Την δύναμη της πίστης και της αγάπης που νικά κάθε άγχος και την αξία της αλήθειας που είναι ο Θεός που ενώνει κάνει τις στιγμές μας να μην χάνονται στην ισοπεδωτική μέγγενη του χρόνου. Και μας γεμίζει η βίωση της εορτής και η απόφαση να αφεθούμε στην μεταμορφωτική κοινωνία με τον Θεό με αισιοδοξία. Όχι γιατί ο κόσμος θα πάψει να έχει προβλήματα. Αλλά γιατί η ημέρα θα έχει ήδη «διαυγάσει» και «φωσφόρος» θα έχει ανατείλει εν ταις καρδίαις ημών» ο Δωρεοδότης της.

Κέρκυρα, 6 Αυγούστου 2016

 π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

Του Παναγιώτη Ι.Σκαλτσή, επικούρου Καθηγητού Α.Π.Θ.

Στην άρχαία Έκκλησία, κατα τη διάρκεια της προσφορας άπο τους πιστους του άρτου και του οίνου για την τέλεση του µυστηρίου της θείας Ευχαριστίας, προσφέρονταν και εύλογούνταν και άλλα προϊόντα, οπως σίτος, ελαιον, µέλι, σταφύλια και άλλα όπωρικά, καθ ως έπίσης γάλα, τυρός, καρποί, άνθη, άκόµη και ζώα.

Ή πρώτη όµως έκκλησιαστικη άντίδραση στην παλαια αύτη συνήθεια ηλθε άπο τον γ’ άποστολικό κανονα, ο οποιος,προκειµένου να διαφυλάξει τη βιβλικη – άποστολικη παράδοση της προσφορας κατα τη θεία Ευχαριστία µόνον άρτου και οίνου, άπηγόρευσε τόσο την έκ του Πάλαιοδιαθηκικου Νόµου προερχόµενη συνήθεια της θυσίας ζώων στο ίερό, οσο και κατά τη θεία Λειτουργία προσφορά µη εύχαριστιακων καρπων και προϊόντων.

Ό έν λόγω κανόνας µε τα ευχαριστιακα δώρα επιτρέπει µόνο την προσφορά νέων χίδρων (νέα στάχυα σίτου) και σταφυλιών, µε την έπεξήγηση οτι ή προσφορά αυτη γίνεται «τω καιρω τω δεόvτι», την έποχη δηλαδη της ωρίµανσης τών καρπών και των φρούτων «ούχ ώς θυσίαv ταύτα προσφέρεσθαι, άλλ’ ώς άπαρχας τών ώρίµωv καρπωv». Ή κατ’ ετος αυτη προσφορά του σίτου και των σταφυλιών, ως άπαρχων ευλογία, είχε και το χαρακτήρα της εύχαριστίας προς το Θεο «τω οίκοvοµούvτι τα πρός ζωάρκειαv καί θεραπείαv ήµωv».

Στο διαχωρισµο των εξωευχαριστιακων αγαθών άπο την προσφορα  και προσκοµιδη της θείας Λειτουργίας έπέµεινε και ή έν Καρθαγένη Σύνοδος (419), ή όποία δια του 37/44 κανόνα της άποφάσισε να µην άναµειγνύοντα: µε τον άρτο και τον οίνο οί άπαρχές, είτε µέλι, είτε γάλα, άλλα ολα αυτα να εύλογούνται ξεχωριστά, «ώς έκ τού άγιάσµατος τού Κυριακού σώµατος καί αίµατος διίστασθαι». Έπέτρεπε µόνο τη συµπροσφορά «σταφυλών και σίτου», µε την εννοια πάντοτε των άπαρχών και όχι της θυσίας, οπως άκριβως ήθελε και ό προηγούµενος άποστολικός κανόνας

Σε όρισµένες εκκλησίες, οµως, οι ιερείς συνέχισαν, µέχρι το τέλος του Ζ’ τουλάχιστον αίώνα, να άναµειγνύουν χυµο σταφυλιων µε τη θεία Ευχαριστία, και «κατα το κρατησαν εθος … αµα τω λαώ διανέµειν άµφότερα». Του θέµατος αυτου έπελήφθη εκ νέου ή εν Τρούλλω ΣΤ’ Οίκουµενικη Σύνοδος (Πενθέκτη, 691), ή όποία δια του 280ου κανόνα της ορισε ή σταφυλη να λογίζεται ώς άπαρχη και «ίδικώς τούς ίερείς εύλογουντας, τοίς αίτούσι ταύτης µεταδιδόναι»· να εύλογείται δηλαδη ξεχωριστα και να δίδεται στούς πιστούς, προφανώς µετα τη θεία Λειτουργία, «προς την του δοτηρος τών καρπών εύχαριστίαν».

Ευχες απαρχών έχουν διασωθεί στη λειτουργική µας παράδοση άπο τον τρίτο αίώνα, οπως και στα λειτουργυτά χειρόγραφα συναντούµε «Εύχη έπι προσφερόντων απαρχάς», η «Εύχη έπι προσφερότων καρπούς νέους», οπως π.χ. σταφύλια, συκα, ρόδα, µηλα, ροδάκινα, πέρσικα κ.α. Πρόκειται για σύντοµα κείµενα γεµάτα ευχαριστία στο Θεό, ό όποίος έδωσε «καρπούς παντοδαπούς είς εύφροσύνην και τροφην τοίς άνθρώποις». Ό ανθρωπος µε τη σειρά του άντιπροσφέρει «άπαρχην καρπών», πιστεύοντας οτι ή προσφορά του αυτη γίνεται εύαρέστως δεκτη άπο το Θεό. Διατηρείται έτσι, µέσω των πρωτογεννηµάτων, ζωντανη ή άνάµνηση και κοινωνία των δωρεών του Θεού, άλλα και βέβαια ή πρόγευση και ελπίδα των αίωνίων θησαυρών και άπολαύσεων.

Με την άρχαία αυτη παράδοση, και ίδιαιτέρως µε την πράξη της ευλόγησης τρύγου, σχετίζονται και δύο χαρακτηριστικες τελετές του βυζαντινου Ευχολογίου και της αυτοκρατορικης έθιµοτυπίας της Κωνσταντινουπόλεως.

Ή πρώτη τελετή µαρτυρείται στον παλαιότερο λειτουργικό κώδικα, το Βερβερινο Ευχολόγιο 336 (8-9 αί.), µε τον τίτλο «Ευχή γινοµένη ύπο του Πατριάρχου, ότε προς συνήθη έπιτελεί την τρύγην ό βασιλεύς».

Άπο µεταγενέστερους κώδικες πληροφορούµαστε οτι ή τελετή αυτή, ή όποία είχε δύο ευχες για τους βασιλείς, γινόταν στο Ναό των Βλαχερνών κατα την έορτη της Κοιµήσεως της Θεοτόκου, την 15η Αυγούστου.

Ή σπουδαιότητα αυτου του γεγονότος άποδεικνύεται και άπο την παρουσία του αυτοκράτορα, ό όποίος προφανώς , οπως συνηθιζόταν έκαµε την άρχη του τρύγου και προσέφερε στον Πατριάρχη άπο το νέο καρπό της άµπέλου. Μνεία του γεγονότος κάνει και ό Βαλσαµώνας, ό όποίος το συνδέει σαφως µε την ετήσια προσφορά των άπαρχών και κυρίως των σταφυλιών µετα τη θεία Λειτουργία.

Ή δεύτερη τελετη του τρύγου µαρτυρείται και περιγράφεται άπο τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Ζ’ τον Πορφυρογέννητο (945-959) στο έργο του «Εκθεσις της Βασιλείου Τάξεως και στο κεφάλαιο «’Όσα δει παραφυλάττειν έν τη ήµέρα του τρυγητου έν προκένσω της Ίερείας». ‘Έξω άπο τα άνάκτορα, λοιπόν, της Ιέρειας , περιοχης που βρισκόταν στην άσιατικη άκτη του Βοσπόρου, και ενώπιον των άρχόντων, των άξιωµατούχων και του βασιλέως, ό Πατριάρχης, την ηµερα του τρυγου, φορωντας το φελώνιο και το ώµοφόριο, εύλογούσε τα σταφύλια µε ειδική ευχη «κατά την της Εκκλησίας άκολουθίαν».

Ή τελετη αυτή, ή όποία πλαισιωνόταν άπο αύτοσχέδιους ύµνους, άνταλλαγη σταφυλιων µεταξυ Πατριάρχου και αύτοκράτορος και γευµα, τόνιζε την άρµονικη συνύπαρξη κοσµικης και εκκλησιαστικης εξουσίας και είχε το χαρακτήρα της άντίδρασης απέναντι σε παγανιστικά διονυσιακα στοιχεία που έπικρατούσαν την εποχη εκείνη κατα τον τρύγο, το πάτηµα των σταφυλιων και την άποθήκευση του µούστου στα πιθάρια.

Είναι σαφές, λοιπόν, οτι ή Έκκλησία κατα παλαιά συνήθεια εύλογούσε πάντοτε τον τρύγο και τα σταφύλια, οπως άκριβως εκανε και µε τις άλλες άπαρχες και τα πρωτογεννήµατα. Υπάρχει µάλιστα και κανόνας που έπιβάλλει την ευλογία του σίτου και της σταφυλης, πριν αύτά άναλωθούν άπο τους πιστούς.

Συνέχεια αύτης της παράδοσης είναι άκριβως και ή ευλογία των σταφυλιών κατα την 6η Αύγούστου, έορτη της Μεταµορφώσεως. Διασώζεται µάλιστα και είδική ευχη, η όποια στα χειρογραφα µαρτυρειται άπο το 10ο αίώνα, µε διάφορους τίτλους, οπως «Εύχη του σταφυλιου», «Εύχη είς µετάληψιν σταφυλης», «Εύχη έπι σταφυλης και πάσης όπώρας», «Εύλογία άµπέλου και σταφυλης». Είναι λιτη και σύντοµη εύχή, µε την όποία ή Έκκλησία εύχαριστεί το Θεό, που «δια της του άέρος εύκρασίας, και τών σταγόνων της βροχης και της τών καιρών γαλήνης» εύδόκησε, ωστε ό καρπος της άµπέλου να ωριµάσει φυσιολογικά και στην κατάλληλη ωρα, προκειµένου να εύφραίνει αύτους που τον γεύονται και να προσφερθει «ώς δώρον είς έξιλασµόν άµαρτιών, δια του ίερου σώµατος του Χριστου».

‘Όπως βλέπουµε είναι σαφης ή σύνδεση της σταφυλης µε τη θεία Εύχαριστία.

Σε µεταγενέστερα χειρόγραφα µαρτυρείται και άλλη «Εύχη είς άπαρχας σταφυλης και συκών της στ’ του Αύγούστου µηνός έν τη έορτη της Μεταµορφώσεως», ή όποία άναφέρεται στην ευλογία µόνο της σταφυλης και µε σαφη πάλι άναφορα στην πνευµαική ελευθερία που έγγυώνται ό Χριστος και ή εύχαριστιακη ζωή.

Δεν είναι πάντως σαφέ2 άπο πότε ή ευλογία των σταφυλιών, άρχαία οντως πα ράδοση, συνδέθηκε µε την έορτη της Μεταµορφώσεως. Έαν λάβουµε ύπόψη οτι ή έορτη αύτή, άπο τις άρχαιότερες της χριστιανικης Έκκλησίας, είναι γνωστή στα Ιεροσόλυµα επίσηµα άπό τον 7ο αίώνα, και στο βυζαντινο εορτολόγιο τον 9οαίώνα, δεν άποκλείεται ή σύνδεση αύτη να εγινε έξ άρχης. Άλλωστε τότε, στο τέλος δηλαδη του 7 ου αίώνα, εγινε, οπως είδαµε, και ό όριστικος διαχωρισµός των άπαρχων άπο την προσφορά των εύχαριστιακών δώρων.

ΤΟ ερώτηµα άσφαλώς είναι γιατί τελικα τα σταφύλια εύλογούνται κατα την έορτη της Μεταµορφώσεως. Σε σχετικά παλαιό λειτουργικό τυπικό, αύτο των Κασούλων ( 12 αι), σηµειώνεται οτι ή ευλογία των σταφυλιών γινόταν άπο τον ίερέα το Δεκαπενταύγουστο, µετά τη θεία Λειτουργία.

Κάτι άνάλογο γινόταν,οπως είδαµε, και στην Κωνσταντινούπολη, όπου το Δεκαπενταύγουστο Πατριάρχης εύλογούσε τα σταφύλια στο ναο των Βλαχερνών, παρουσια του αυτοκρατορα.

ΟΙ περισσότερες πάντως πηγες συνδέουν την ευλογία των σταφυλιών µε τη Μεταµόρφωση. Ή Τυπικη Διάταξη Νείλου ‘Ιεροµονάχου, του 130υ αί., σηµειώνει οτι «έν αύτη δέ τη έορτη καταλύοµεν σταφυλάς, καθώς τό της έκκλησίας διέξεισι τυπικόν».

Παράδοση των Πατέρων θεωρεί και το Τυπικό του Ά γίου Σάββα την ευλογία των σταφυλιών κατα την έορτη της Μεταµορφωσεως.

Την ίδια άκριβως είδηση εχει και το Τυπικό του Ρήγα, το όποίο οµως προσδιορίζει άκριβως και το σηµείο της Λειτουργίας, οπου γίνεται ή ευλογία αύτή: «Μετα δέ την όπισθάµβωνον εύχήν, ψάλλοµεν τό άπολυτίκιον της έορτης και τό κοντάκιον και ό ίερευς του Κυρίου δεηθώµεν και εύλογει δια της τεταγµένης εύχης τας παρατεθειµένας προ της είκόνος του Χριστου σταφυλάς».

Είναι φανερο οτι ό χρόνος εύλογίας των σταφυλιών έξαρταται απο τις κλιατολογικες συνθηκες κάθε περιοχης και την περίοδο ωρίµανσης των καρπων αυτών.

Έποµένως, δεν είναι καθόλου παράξενο το γεγονος Ότι αλλου τα σταφύλια εύλογούντο το Δεκαπενταύγουστο και αλλου στις 6 Αύγούστου. Σύµφωνα µάλιστα µε άγιολογικες πηγες προσφορά σταφυλιών γινόταν και κατα την έορτη της Ύψώσεως του Τιµίου Σταυρου, την 14η Σεπτεµβρίου.

Έκτός, όµως, απο τις κλιµατολογικες συνθηκες είναι πολύ πιθανό στη σύνδεση της εύλογίας των σταφυλιών µε τη Μεταµόρφωση να έχουν συµβάλει και παλαιές ίστορικες καταβολες της έορτης αύτης.
Το Ίεροσολυµιτικο Κανονάριο συσχετίζει την έορτη της Μεταµορφώσεως µε την Ίουδαίκη έορτη της Σκηνοπηγίας και δεν είναι τυχαιο πως ενα απο τα αναγνώσµατα της έορτης, που διαβάζονταν την έποχη έκείνη στα Ιεροσόλυµα, µιλα ακριβως για την πλήθυνση των κήπων, των αµπελώνων καιτων συκεωνων.

Ή ευλογία των σταφυλιών κατα τη Μεταµόρφωση κατανοείται, έπίσης, και µέσα απο τις θεολογικές, άνθρωπολογικές και κοσµολογικες διαστάσεις της έορτης αύτης. Ό Κύριος «ήµέρας εξ» ή «ώσει ήµέρας όκτώ», µετα την πρόρρηση του Πάθους Του, «είς όρος ύψηλόν … µετεµορφώθη εµπροσθεν αύτων(Πέτρου, lακώβου και lωάννου), και ελαµψε το πρόσωπον αύτου ώς ό ηλιος, τα δε ίµάτια αύτου έγένετο λευκα ώς το φως».

Αύτος είναι ό Δηµιουργός. του κόσµου, αλλα και ό κυρίαρχος των εσχάτων. Αύτος είναι ή άµπελος«εν ούρανοις µεν εχουσα τήν ρίζαν, έπι γης δε τα κλήµατα ,αµπελος κλαδευοµένη το σωµα, άλλ’ ού τήν ρίζαν, αµπελος µετα τρίτην ήµέραν του κλαδευθηναι βλαστάνουσα τον βότρυν της άναστασεως».

Είναι φυσικό, λοιπόν, µε τη Μεταµόρφωση του Κυρίου να φωτίζεται και να δοξάζεται όλόκληρος ό κόσµος. Ή κτίση φαιδρύνεται και αποκτα τη λαµπρότητα  που είχε κατα το χρόνο της δηµιουργίας.

Γι’ αύτον ακριβως το λόγο και ή κτίση, ανταποκρινόµενη δοξολογικα σ’ αύτην τη δωρεά και την ελπίδα, άναφέρεται προς το Δηµιουργό της και τον εύχαριστεί , αλλα και ή Έκκλησία στην πιο κατάλληλη έορτή, της Δηµιουργίας και των Έσχάτων, της άνανέωσης και της έλπίδας, συνηθίζει να ευλογεί τον κόσµο και τις απαρχές του, έπιβεβαιώνοντας έτσι ότι ή άνανένωση αρχίζει απο το Θεό, περνα µέσα απο τη φύση και καταλήγει στη σωτηρία του ανθρώπου.

Ή ευλογία των σταφυλιών, των άντιπροσωπευτυτών αύτών απαρχων του κό-
σµου, είναι µία λειτουργικη πράξη που τονίζει ίδιαίτερα τη δοξολογικη και εύχαριστιακη προσφορά της ϋλης και των καρπων της γης στο Δηµιουργό Θεο και κτίση των απάντων. Πολύ περισσότερο µάλιστα, όταν ό καρπος αύτος της αµπέλου µας δίδει το κρασί, που ό Χριστος ευλόγησε στην Κανα, για να τονίσει την έν Χριστώ µεταµόρφωση του κόσµου, αλλα και µας το παρέδωσε στο Μυστικό Δειπνο ως το στοιχείο έκεινο, που µαζι µε το Ψωµί, την ωρα της θείας Λειτουργίας άφθαρτοποιούνται χαρισµατικά, µεταποιούµενα σε Κυριακο «σωµα και αίμα», θεία Εύχαριστία.

       Παλαιότερα οι νέοι ονειρεύονταν την αλλαγή της κοινωνίας ως τρόπο υπέρβασης της κρίσης και των αδικιών. Αλλαγή σήμαινε γκρέμισμα του κατεστημένου. Αντικατάσταση των ισχυρών. Μία νέα κοινωνία, χωρίς εξουσία αλλά με τη ελευθερία της αυτοδιάθεσης. Σήμερα μία μειοψηφία εξακολουθεί να πιστεύει σ’  αυτές τις ιδέες. Συνήθως αναρχικοί και μπαχαλάκηδες. Οι περισσότεροι αρκούνται στην αλλαγή του κόσμου σε μία εικονική πραγματικότητα. Και αν…

      Μένουν οι ανθρώπινες σχέσεις. Κι εκεί επενδύουμε στην αλλαγή. Των άλλων. Από εκείνους εξαρτάται η επιτυχία της όποιας σχέσης. Εμείς είμαστε οι άψογοι. Ή «σε όποιον αρέσουμε». Το εγωκεντρικό φρόνημα μάς καθιστά βέβαιους ότι είμαστε αυτάρκεις. Ακόμη κι αν καταλαβαίνουμε τα ελαττώματα του χαρακτήρα μας, ανταπαντούμε ότι και οι άλλοι έχουν. Άρα, αν μας αγαπούνε, οφείλουν να μας αποδεχτούν. Κανείς δεν αλλάζει για χάρη του άλλου. Όλα είναι θέμα εξουσίας. Θα επικρατήσει αυτός που είναι πιο δυνατός να αντέξει στην πίεση του άλλου.

        Η αλλαγή προϋποθέτει ταπείνωση. Ο πολιτισμός μας μιλά για αυτοεκτίμηση. Δρόμοι μάλλον αλληλοαποκλειόμενοι. Αυτός που είναι ταπεινός, εκτιμά αλλιώτικα τον εαυτό του. Τον θεωρεί εικόνα Θεού, που έχει αμαυρωθεί από τα πάθη. Συγκρίνει τον εαυτό του με τον Απόλυτο Θεό και τους αγίους και αισθάνεται την ανεπάρκειά του. Έναντι των άλλων θεωρεί τον εαυτό του πάντων έσχατο και διάκονό τους. Αλλαγή είναι η αγάπη και η προσφορά σ’ αυτούς. Εκτιμά τον εαυτό του αγαπώντας τους άλλους.

Ένας τέτοιος δρόμος δεν ταυτίζεται με αυτό που ζητά η εποχή μας, την αυτοεκτίμηση. Να πιστεύουμε στις δυνάμεις μας. Να μη λογαριάζουμε τη γνώμη των άλλων αλλά να παλεύουμε για τα δικαιώματά μας. Πιστεύοντας στον εαυτό μας διεκδικούμε την αναγνώριση. Και τονίζουμε την αυτοεκτίμηση προσέχοντας την εξωτερική μας εμφάνιση, αποκτώντας γνώσεις, αξιοποιώντας τα ηλεκτρονικά μέσα. Δύσκολα βεβαίως μπορούμε να εστιάσουμε στις ελλείψεις μας. Ή εργαζόμαστε σ’  αυτές, με σκοπό όχι την προσφορά στο διαπροσωπικό και συλλογικό επίπεδο, αλλά απαιτώντας την αποδοχή. Κάποτε υποτιμούμε τους άλλους. Κάποτε νικιόμαστε από τη γνώμη τους, μειώνοντας από μόνοι μας την αξία μας.

        Η Εκκλησία ζει την αλλαγή μέσα από την μετάνοια, ως διαφορετική πορεία σκέψης και  προσανατολισμού. Αφετηρία της ο αγώνας για υπέρβαση της αμαρτίας και ένταξη του «εγώ» στο σώμα του Χριστού, στην κοινότητα. Την ίδια στιγμή προβάλλει ως στόχο ζωής την μεταμόρφωση του εαυτού μας μέσα από την κοινωνία με τον Χριστό. Μεταμόρφωση σημαίνει εκδίωξη του κακού και βίωση του φωτός στη ζωή μας. Παλεύω με τα ελαττώματά μου για να φωτιστώ και να φωτίσω. Εκτιμώ τον εαυτό μου, γιατί νιώθω ότι τον αγαπά ο Χριστός. Δε συμβιβάζομαι με το κακό, αλλά αγωνίζομαι να το ξεπεράσω. Παρηγορώ, μοιράζομαι, προσεύχομαι και παλεύω για έναν διαφορετικό κόσμο, όπου ο Χριστός φωτίζει τις καρδιές και με κάνει να βλέπω τον εαυτό μου σε σχέση με τον άλλο και μαζί του. Και εκεί όπου δεν φαίνεται αλλαγή, Του εμπιστεύομαι τα πάντα, δια της προσευχής στο όνομά Του. Μεταμορφώνομαι σημαίνει γνωρίζω τα όριά μου και αφήνομαι στην αγάπη Του.

           Η μεταμόρφωση ξεκινά εντός μας. Προϋποθέτει άνοδο στο Θαβώρ της Εκκλησίας, έξοδο από την κυριαρχία του εδώ και τώρα και εμπιστοσύνη. Δρόμοι και τρόποι αληθινά νεανικοί. Αυτοί που λείπουν από την εγωκεντρική εποχή μας.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Ορθόδοξη Αλήθεια» στο φύλλο της Τετάρτης 3 Αυγούστου 2016

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

Η αγάπη, ο σεβασμός και η τιμή των πιστών για το πρόσωπο της Θεοτόκου Μαρίας εκδηλώθηκαν από πολύ νωρίς, από την αρχή της σωτηρίου οικονομίας, όπως λέγουν οι άγιοι θεοφόροι Πατέρες της Εκκλησίας μας, και είναι τόσο μεγάλη, ώστε αδυνατεί ο ανθρώπινος λόγος να περιγράψει τα αισθήματα αυτά επαρκώς.
Από αυτήν την αγάπη, την τιμή και την ελπίδα στην μεσιτεία της προς τον μέγα και Μόνο Μεσίτη Χριστό και Υιό της, κατά το ανθρώπινον η Εκκλησία καθιέρωσε να τελείτε κατά την περίοδο της νηστείας του Δεκαπενταυγούστου, η ιερή Ακολουθία του Μικρού και του Μεγάλου Παρακλητικού Κανόνος εναλλάξ, εκτός των εορτών της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Έτσι επ’ ευκαιρίας του γεγονότος αυτού καλόν είναι να δούμε και να γνωρίσουμε μερικά πράγματα για το τι είναι κανόνας, και ποιος συνέθεσε τον Μικρό και τον Μεγάλο Παρακλητικό κανόνα στην Υπεραγία Θεοτόκο.
Κανόνας στην εκκλησιαστική υμνογραφία είναι ύμνοι μακροσκελής, αποτελούμενοι από μικρότερες ενότητες, που ονομάζονται Ωδές. Η κάθε ωδή αποτελείτε από τον ειρμό, που είναι η πρώτη στροφή κάθε Ωδής και χρησιμεύει σαν υπόδειγμα στα τροπάρια, που τρέπονται σύμφωνα με τον ήχο του ειρμού και τέλος το εφύμνιο όπου επαναλαμβάνεται σε κάθε τροπάριο «Υπεραγία Θεοτόκε, σώσον ημάς».

H Μεγάλη και Μικρή Παράκληση στην Ύπεραγία Θεοτόκο, είναι από τις πιο λαοφιλείς ακολουθίες της Ελληνικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, είναι υμνολογικά ποιήματα του δεκάτου τρίτου αιώνα, κληρονομιές της Αυτοκρατορίας της Νικαίας και της επανασυγκροτηθείσης Αυτοκρατορίας της Κωνσταντινουπόλεως αντίστοιχα.
Ελάχιστη έρευνα έχει γίνει πάνω στις ιστορικές συγκυρίες που οδήγησαν στην ποίηση όσο και στην τελική μορφολογία των δύο κανόνων.
Το σίγουρο γεγονός της Ιστορίας των δύο Παρακλήσεων είναι ότι ο Κανών της Μεγάλης Παρακλήσεως είναι ποίημα του Αυτοκράτορα της Νικαίας Θεοδώρου Β’ Δούκα του Λασκάρεως.
Ο τίτλος του δούκα μάς δείχνει ότι συνέθεσε τον Κανόνα πριν την άνοδό του στον θρόνο της Νικαίας τον Νοέμβριο 1254.
Ο Θεόδωρος Β’ Λάσκαρις ήταν προικισμένος υμνογράφος και υπήρξε συνθέτης πολλών Κανόνων και άλλων ύμνων, όμως δοκιμαζόταν από κάποια ασθένεια, η οποία τον ανάγκασε να παραιτηθεί από τον θρόνο της Νικαίας και να αποσυρθεί στην Μονή των Σωσάνδρων, δυτικά της Νικαίας, όπου και εκάρη μοναχός λίγο πριν τον θάνατο του.
Ο Θεόδωρος συνέθεσε τον Κανόνα της Μεγάλης Παρακλήσεως, ενώ ακόμα ήταν δούκας, μάλλον σε κάποια ύφεση της ασθενείας του που διήρκεσε περισσότερο του συνήθους, γεγονός που αποδόθηκε σε θαύμα της Θεοτόκου προς αυτόν.
Ο Κανών γρήγορα διαδόθηκε στις Μονές της Νικαίας και κατά πάσα πιθανότητα διαμορφώθηκε σε ακολουθία από τους μοναχούς των Σωσάνδρων ή των πέριξ Μονών.
Κατά την διάρκεια της βασιλείας του Θεοδώρου ο Κανών χρησιμοποιείται ήδη με την σημερινή του μορφή ως Παράκλησις σαν Βασιλική Ακολουθία και διαδίδεται σε όλη την Αυτοκρατορία της Νικαίας.
Ακόμα και κατά τις τελευταίες ώρες του Θεοδώρου η Μεγάλη Παράκλησις ετελείτο καθημερινώς προς ίασή του. Δεν γνωρίζουμε την ακριβή ημέρα της Κοιμήσεως τού Θεοδώρου, αλλά αφού συνέπεσε κοντά στην Κοίμηση της Θεοτόκου είναι εύλογο να υποθέσουμε ότι οι μοναχοί των Σωσάνδρων αφιέρωσαν αυτή την ακολουθία στην μνήμη του Θεοδώρου και κατέστη συνήθεια έκτοτε να ψάλλεται η ακολουθία κάθε Αύγουστο εις μνήμην τού ποιητού της.
Βεβαίως το όνομα της ακολουθίας δεν ήτο ίδιο με το σημερινό της Μεγάλης Παρακλήσεως, αφού δεν υπήρχε ακόμα Μικρή Παράκλησις.
Θα μπορούσε κάλλιστα να είχε ονομαστή ευθύς εξ αρχής «Παρακλητικός Κανών», αφού αποτελούσε επίκληση προς βοήθεια και παρηγοριά άνωθεν.
Στις 25 Ιουλίου 1261 o Αλέξιος Στρατηγόπουλος καταλαμβάνει την Κωνσταντινούπολη για λογαριασμό του Αυτοκράτορα της Νικαίας Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγου τερματίζοντας έτσι την λατινική κατάληψη των Σταυροφόρων τού 1204.
Η αναίμακτη ανάκτηση της Πόλης χαρακτηρίστηκε αμέσως ως θαυματουργή παρέμβαση της Θεοτόκου. Ο Αυτοκράτωρ για να τιμήσει το θαύμα και την Θεοτόκο αποφάσισε να ηγηθεί θρησκευτικής πομπής και να εισέλθει στην Πόλη κατά τις εορταστικές εκδηλώσεις τού δεκαπενταύγουστου.
Μεταξύ της 25ης Ιουλίου και 15 Αυγούστου πολλές ευχαριστήριες ακολουθίες γινόντουσαν στην Κωνσταντινούπολη και μεταξύ αυτών ήταν και ο προσφάτως εισαχθείς Παρακλητικός Κανών τού Θεοδώρου Λασκάρεως.
Η νέα Βασιλική Αυλή του Μιχαήλ,, ευρέθη προ διλήμματος. Οι δύο βασιλικές δυναστείες τού Θεοδώρου Λασκάρεως και Μιχαήλ Παλαιολόγου ευρίσκοντο σε μεγάλο μίσος μεταξύ τους. Ο Μιχαήλ είχε ήδη σφετερισθεί την εξουσία από τον νόμιμο διάδοχο και γιο τού Θεοδώρου, Ιωάννη. Ήταν δύσκολο κατά συνέπεια να δεχθεί η Βασιλική Αυλή ακολουθίες που θύμιζαν την δυναστεία τού Θεοδώρου.
Ο άγνωστος μέχρι τότε μοναχός Θεοστήρικτος έδωσε την λύση. Χρησιμοποιώντας τον ήδη γνωστό Κανόνα προς την Υπεραγία Θεοτόκο τού Θεοφάνους Γραπτού και άλλα λειτουργικά στοιχεία, όπως βιβλικά αναγνώσματα, ευαγγέλιο, έφτιαξε την Ακολουθία τού Μικρού Παρακλητικού Κανόνος.
Ο Κανών τού Θεοφάνους Γραπτού είχε ήδη εισαχθεί ως πρώτος κανών τού όρθρου στις εορτές μεγάλων αγίων.
Ο Θεοφάνης με την σειρά του είχε χρησιμοποιήσει, προϋπάρχοντα στοιχεία από τον Κανόνα τού Ιωάννου Δαμάσκηνου στην έγερση τού Λαζάρου. Συγκεκριμένα είχε δανειστή τους ειρμούς της α’, γ’, ζ και η’ ωδής, ενώ τους υπολοίπους ή τους συνέθεσε μόνος του ή τους δανείσθηκε από προγενέστερο λειτουργικό υλικό.
Έτσι ο Μικρός Παρακλητικός Κανών πήρε ανάλογη μορφή και σχήμα με τον ήδη υπάρχοντα Μεγάλο Παρακλητικό Κανόνα.
Ο τελευταίος παρέμεινε εις χρήση μόνο κατά την νηστεία του δεκαπενταύγουστου αφού ήταν τόσο στενά συνδεδεμένος με την μνήμη τού Θεοδώρου, ενώ βαθμιαία άρχισε να εναλλάσσεται με τον Μικρό, ο όποιος διεδόθη εξ ίσου ευρέως και χρησιμοποιείτο πλέον καθ’ όλη την διάρκεια τού χρόνου (εις πάσαν περίστασιν). Δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς καθιερώθη η εναλλακτική χρήση των δύο Παρακλήσεων κατά το δεκαπενταύγουστο.
Είναι φυσικό να υποθέσουμε πως αρκετά χρόνια μετά τον θάνατο τον Μιχαήλ και την λησμόνηση των διαφορών των δύο δυναστειών καθιερώθηκε η εναλλαγή των δύο Παρακλήσεων κατά το δεκαπενταύγουστο ως εναρμόνιση των δύο παραδόσεων Νικαίας – Κωνσταντινουπόλεως.
Έτσι σήμερα αποδίδουμε τιμή στην πρώτη πρέσβειρα και μεσίτρια, μετά τον Θεάνθρωπο Χριστόν, η Παναγία μας είναι εκείνη, που μπορεί και θέλει να μεταφέρει τις ικεσίες και τις δεήσεις μας στα πόδια του Παμβασιλέως Θεού.
Ας καταφύγουμε λοιπόν, αγαπητοί μου αδελφοί, με πίστη, με αληθινή ταπείνωση και με αγάπη στην φυσική μας μητέρα και ας την παρακαλούμε καθημερινά, ειλικρινά για τα προβλήματά μας, και εκείνη Πολυεύσπλαχνη, θα μας συμπαραστέκεται στις δύσκολες ώρες και θα μας ελεεί με τη μεγάλη χάρη της. Αμήν..

http://agiameteora.net/index.php

 Πόσο εύκολο στις ανθρώπινες σχέσεις είναι να μην μας κατατρώγει ο λογισμός εις βάρος του συνανθρώπου μας; Ο λογισμός πηγάζει από το ανικανοποίητο της επιθυμίας μας ο άλλος να είναι όπως τον θέλουμε, να μας φέρεται όπως θέλουμε, να υποχωρεί για να είναι η σχέση μας όπως τη θέλουμε ή να υποκύπτει στο δικό μας θέλημα, ακόμη κι αν δεν είναι για μας. Διότι υπάρχουν άνθρωποι με τους οποίους δεν είναι εφικτή η ανάπτυξη σχέσεων. Δεν ταιριάζουμε οι άνθρωποι με όλους. Και δεν είναι κακό αυτό. Είμαστε διαφορετικοί. Μέσα στη διαφορετικότητά μας δεν μπορούμε να αναπτύξουμε αυθεντική κοινωνία μαζί τους, όσο κι αν το επιθυμούμε. Απουσιάζει η αμοιβαιότητα. Ο λογισμός αναπτύσσεται όταν επιθυμούμε με τον δικό μας τρόπο την αμοιβαιότητα, αλλά βλέπουμε ότι αυτή δεν καθίσταται εφικτή. Έτσι μέσα μας δρα η ιδέα ότι οι άλλοι όχι μόνο μας απορρίπτουν, αλλά και μας καταδιώκουν. Οι άλλοι μας υποτιμούν και μας υποβαθμίζουν. Αν μάλιστα, μία τέτοια σκέψη επιβεβαιώνεται από την πραγματικότητα, διότι η διαφορετικότητα γεννά αντιθέσεις, τα συμφέροντα γεννούν αντιπαλότητες, η αίσθηση της εξουσίας γεννά αισθήματα υπεροχής έναντι των άλλων και διάθεση επιβολής στην πράξη, τότε οι λογισμοί θεριεύουν.

            Ο απόστολος Παύλος, γράφοντας στους Ρωμαίους, μεταφράζει τον λόγο του Χριστού για την αγάπη προς τους εχθρούς ως εξής: «Ευλογείτε τους διώκοντας υμάς, ευλογείτε και μη καταράσθε» (Ρωμ. 12, 14). «Να προσεύχεστε για το καλό των διωκτών σας, να ζητάτε την ευλογία του Θεού γι’  αυτούς και να μην τους καταριέστε». Πόσο εφικτό είναι αυτό; Να αφήσουμε κατά μέρος την αντιπάθεια του λογισμού, να μην του επιτρέπουμε να κυριεύει την καρδιά μας και όχι μόνο αυτό, μέσα από αυτήν να προσευχόμαστε στον Θεό για όσους μας καταδιώκουν, δηλαδή να κάνουμε την ύψιστη πράξη αγάπης, αντί να ζητούμε την προστασία του Θεού και την υπεράσπισή Του, να ζητούμε να δείξει την αγάπη Του για αυτούς, είτε φωτίζοντάς τους να μετανοήσουν είτε να αλλάξουν στάση είτε να καταλάβουν τι ζητά ο Θεός και από εκείνους και από μας. Η άρνηση της κατάρας γι’  αυτούς συνεπάγεται την άρνηση της εκδίκησης από εμάς, την προτίμηση της συγχώρεσης, την εναπόθεση της πορείας της ζωής μας στην αγάπη. Είναι στάση που φαίνεται παράδοξη, όμως είναι η στάση του Θεού έναντι των ανθρώπων, η στάση της αγάπης, της θυσίας, του σταυρού και της ανάστασης.

             Φαντάζει εκτός της πραγματικότητας της εποχής μία τέτοια στάση. Βία, εκδίκηση, χωρισμός της ζωής σε δικαιοσύνη και αδικία, όπου δίκαιο είναι το θέλημά μας ή ό,τι έχει να κάνει με το συμφέρον μας ή στην καλύτερη περίπτωση, δίκαιο είναι ό,τι συμφέρει στην επικρατούσα κατάσταση, στο politically correct του κόσμου. Δίκαιο είναι να χαιρόμαστε τη ζωή και οι άλλοι να μας διακονούν. Δίκαιο είναι να έχουν όλοι ίσες ευκαιρίες, αλλά αν μπορούμε να αρπάξουμε τη δική μας, δεν μας ενδιαφέρει για τους άλλους. Δίκαιο είναι να μπορούμε να απολαύσουμε ό,τι επιθυμούμε και η απαίτηση ο κόσμος και η κοινωνία να συνηγορήσουν. Δίκαιο είναι αυτό που εμείς έχουμε στο μυαλό μας, το δικό μας όνειρο, η δική μας διαχείριση της κατάστασης και των συναισθημάτων, ακόμη κι αν υπάρχει αδιαφορία για το πώς οι άλλοι βλέπουν και ζούνε τη ζωή. Αυτή η νοοτροπία της εποχής μας δεν αφήνει περιθώρια ούτε για αγάπη ούτε για συγχώρεση και μεταποιεί τον Θεό σε υπηρέτη των δικών μας συμφερόντων και αντιλήψεων.

       Ο διάβολος παίζει με τους λογισμούς μας. Μας θολώνει τον νου και τον αιχμαλωτίζει με την αίσθημα αυτού του δικαίου. Και η εποχή μας υποτάσσεται στο πνεύμα του και στο κοσμοείδωλό του. Από την άλλη η πίστη φαντάζει ανίσχυρη να επικρατήσει, διότι το δίκαιο και το άδικο έχουν συλλογική και συνολική κάλυψη ενώ η πίστη είναι οδός πρώτα προσωπική και στη συνέχεια συλλογική. Μόνο που οι συλλογικότητες της πίστης, αν θελήσουν να μπούνε στο παιχνίδι της εξουσίας, δε θα μπορέσουν ποτέ να επικρατήσουν αν δεν ασκήσουν τη βία και την υποταγή.  Ο Χριστός νίκησε και νικά με την αγάπη και τη συγχώρεση. Μόνο που αυτό είναι ένα μήνυμα κατεξοχήν προσωπικό, το οποίο μπορεί να γεννήσει κοινότητες που πιστεύουν και παλεύουν για την εφαρμογή του. Πρόσωπα και κοινότητες που θα πάνε κόντρα στον καιρό. Μα που θα έχουν αναπαυμένη συνείδηση και αίσθηση υπακοής στο θέλημα του Θεού και την αγάπη Του.  Πρόσωπα και κοινότητες που θα ζούνε τον σταυρό τη αγάπης και την ελπίδα της ανάστασης και την ίδια στιγμή εκείνη την εσωτερική παρηγοριά που χαρίζει η δύναμη της πίστης και η χάρις του Πνεύματος σε όσους προχωρούνε, νικώντας τους λογισμούς τους.

        Ας αφήσουμε τους κακούς λογισμούς κατά μέρος. Ας προχωρήσουμε όπως ο Θεός θέλει. Με αγάπη και συγχώρεση. Ας αποκρούσουμε με την προσευχή και τη ζωή της Εκκλησίας τις επιθέσεις του πονηρού. Και ας αφήσουμε στον Θεό να καταδείξει το δίκαιο και το άδικο, δια της οδού της αγάπης. Αυτό είναι και το αυθεντικό νόημα της πίστης. Δρόμος δύσκολος, μα δρόμος ζωής αιωνίου. Και ας μη λυγίσουμε στις φωνές που απαιτούν τον τρόπο του κόσμου να είναι και ο δικός μας τρόπος. Εμπιστευόμενοι τον Θεό, θα αντέξουμε. Και δείχνοντας και ζώντας παραδειγματικά αυτόν τον δρόμο, θα δείξουμε, όπως οι άγιοι ότι είναι εφικτός.  Και ας είμαστε οι λίγοι.

Κέρκυρα, 31 Ιουλίου 2016

 π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

 http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

(Επιστολή προς το περιοδικό «Εφημέριος», η οποία δημoσιεύτηκε στο τεύχος Μαϊου – Ιουνίου 2016)

Παρακολουθώ με πολύ ενδιαφέρον τη συζήτηση που έχει διαμειφθεί τα τελευταία τρία περίπου χρόνια μέσω των σελίδων του «Εφημερίου» για τις ενέργειες του Θεού και για τον τρόπο που ενεργούν στον άνθρωπο, καθώς και τα συναφή ερωτήματα που έχουν προκύψει. Επιτρέψτε μου επιγραμματικά να αναφερθώ σε μερικά σημεία, καθότι είναι ηλίου φαεινότερο ότι ο εν γένει προβληματισμός έχει ως αφετηρία αφ’ ενός μεν την καλή πρόθεση όλων όσοι ώς σήμερα συμμετείχαν στον διάλογο, δηλαδή την αναζήτηση της διδασκαλίας της Εκκλησίας, αφ’ ετέρου δε την παρανόηση ότι ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς εκαινοτόμησε ομιλών περί του ακτίστου φωτός και των ακτίστων ενεργειών του Θεού.

Η έρις, ωστόσο, του 14ου αι. μεταξύ του λατίνου μοναχού Βαρλαάμ και του μαθητή του Ακινδύνου αφ’ ενός, και του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά αφ’ ετέρου, δεν έθεσε για πρώτη φορά το θέμα των θείων ενεργειών αλλά αποτελεί αναζωπύρηση αρχαιότατης διαμάχης περί την Αγία Τριάδα. Έτσι, για τη διάκριση μεταξύ θείας ουσίας και θείων ενεργειών μίλησαν, με αφορμή την αιρετική διδασκαλία του Ευνομίου, οι άγιοι Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Μ. Βασίλειος και Γρηγόριος Νύσης, καθώς και οι μετά από αυτούς, συμπεριλαμβανομένου του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά.

Πρώτη διάκριση είναι αυτή των όντων. Ο Θεός ονομάζεται άκτιστος, σε αντιδιαστολή με την ορατή και την αισθητή κτίση: «Καὶ πρῶτόν γε τὰ ὄντα διαιρήσωμεν. Εὑρήσομεν γὰρ ἅπαντα εἴς τε κτιστὸν καὶ ἄκτιστον διαιρούμενα· εἴ τι γάρ ἐστιν ἐν τοῖς οὖσιν, ἢ ἄκτιστος φύσις ἐστὶν ἢ κτιστή. Ἀλλ’ ἡ μὲν ἄκτιστος καὶ δεσποτικὴ καὶ πάσης ἀνάγκης ἐλευθέρα, ἡ δὲ κτιστὴ δουλικὴ καὶ νόμοις δεσποτικοῖς ἑπομένη· καὶ ἡ μὲν κατ’ ἐξουσίαν ἃ ἂν βούληται καὶ ποιοῦσα καὶ δυναμένη, ἡ δὲ τὴν διακονίαν ἣν παρὰ τῆς θεότητος εἴληφεν μόνην καὶ δυναμένη καὶ πληροῦσα»[1].

Δεύτερη διάκριση είναι αυτή της ουσίας και των ενεργειών του Θεού. Η ουσία του Θεού είναι απλή και ακατάληπτος[2]. Οι θείες ενέργειες φθάνουν ώς εμάς και μάς καθιστούν γνωστά όσα μπορούμε να γνωρίζουμε για τον Θεό[3].

Επειδή η ενέργεια αποτελεί φυσική κίνηση της ουσίας[4], η θεία ουσία δεν μπορεί παρά να έχει τη δική της ενέργεια (γιατί μία κατ’ ουσίαν είναι η θεία ενέργεια, φωτιστική και ζωοποιός και δημιουργική και συνεκτική και αγιαστική των απάντων)[5]. «Εἰ δὲ μὴ καρπογόνος ἐστὶν αὐτὴ ἡ θεία οὐσία, ἀλλ’ ἔρημος, κατ’ αὐτοὺς, ὡς φῶς μὴ φωτίζον, καὶ πηγὴ ξηρὰ, πῶς δημιουργικὴν ἐνέργειαν ἔχειν αὐτὸν λέγοντες οὐκ αἰσχύνονται;»[6]. Αν η θεία ουσία είναι άκτιστος, τότε άκτιστες είναι και οι θείες ενέργειες. Η δημιουργική άκτιστος ενέργεια του ακτίστου Θεού παρήγαγε «ἐκ τοῦ μή ὄντος εἰς τό εἶναι» τα σύμπαντα· αν την εκλάβουμε ως κτιστή, τότε εισάγουμε νέο κτιστό πριν το κτιστό, κάποιον μεσάζοντα ανάμεσα στον Θεό και στην κτίση, ή έστω, κάποιο όργανο, πράγμα άτοπο[7].

Το ίδιο ισχύει για όλες τις ενέργειες του Θεού, που δεν είναι παρά εκφάνσεις της μιάς θείας ακτίστου ενεργείας (γι’ αυτό και δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι άλλες ενέργειες του Θεού είναι άκτιστες και άλλες κτιστές). Ο Θεός κοινωνεί με το κτιστό διά των ακτίστων ενεργειών του· η ρήση του Κυρίου «ἐάν τις ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτόν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα καὶ μονὴν παρ’ αὐτῷ ποιήσομεν»[8], φανερώνει την παρουσία του Θεού διά των ακτίστων ενεργειών του, αφού ο άνθρωπος δεν μπορεί να κοινωνήσει της ουσίας του Θεού, και συνάμα ότι ο άνθρωπος έχει πλαστεί να είναι δεκτικός των ακτίστων ενεργειών και να κοινωνεί με τον Θεό δι’ αυτών. Η θέα πάλι του Θεού δεν αποτελεί σωματική όραση αλλά ανύψωση του νου, διά των θείων ενεργειών, προς κατανόηση του ίδιου του Θεού. Πώς είδε τον Υιό του Θεού ο πρωτομάρτυς Στέφανος, ρωτά ο άγ. Γρηγόριος Νύσσης, αφού «θεόν οὐδείς ἑώρακε πώποτε»; και απαντά: «οὐκ ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει τε καὶ δυνάμει μένων τὸ θεῖον βλέπει͵ ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ ἁγίου πνεύματος χάριν ἀνακραθεὶς δι΄ ἐκείνου ὑψώθη πρὸς τὴν τοῦ θεοῦ κατανόησιν»[9]. Ομοίως, το φως της Μεταμορφώσεως δεν ήταν άλλο από το άκτιστο φως της θεότητος: «Οὐκ ἔξωθεν ἡ δόξα τῷ σώματι προσεγένετο͵ ἀλλ΄ ἔνδοθεν ἐκ τῆς ἀῤῥήτῳ λόγῳ ἡνωμένης αὐτῷ καθ΄ ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου ὑπερθέου θεότητος»[10]. Το φώς, η «δόξα» που είδαν οι μαθητές, δεν ήταν η ίδια η θεότης, η ουσία του Θεού, αλλά «ἐκ τῆς θεότητος», δηλαδή άκτιστη ενέργεια αναβλύζουσα από την θεότητα. Αυτής της φωτιστικής του νου ακτίστου χάριτος του Θεού είδαν ο πρωτομάρτυς Στέφανος, οι μαθητές στο Θαβώρ, οι ησυχαστές για τους οποίους ομιλεί ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.

Απόδειξη ότι η ανθρώπινη φύση είναι δεκτική της ακτίστου χάριτος του Θεού, αποτελεί η ενανθρώπιση του Χριστού, ο οποίος είναι «τέλειος Θεός κατά την θεότητα και τέλειος άνθρωπος κατά την ανθρωπότητα, όμοιος ημίν κατά πάντα εκτός αμαρτίας». Διαφορετικά, πρέπει να δεχθούμε είτε ότι δεν ήταν όντως Θεός (βλ. Αρειανισμός) είτε ότι απορροφήθηκε η ανθρώπινη από τη θεία φύση (Μονοφυσιτισμός) είτε ότι ο Χριστός είχε μία ενέργεια (Μονοενεργητισμός, Μονοθελητισμός). «Δύο δὲ καὶ τὰς ἐνεργείας φαμὲν ἐπὶ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· εἶχε γὰρ ὡς μὲν θεὸς καὶ τῷ πατρὶ ὁμοούσιος τὴν θείαν ἐνέργειαν καὶ ὡς ἄνθρωπος γενόμενος καὶ ἡμῖν ὁμοούσιος τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν ἐνέργειαν. […] Εἰ μία τοῦ δεσπότου Χριστοῦ ἡ ἐνέργεια, ἢ κτιστὴ ἔσται ἢ ἄκτιστος· μέσον γὰρ τούτων οὐκ ἔστιν ἐνέργεια ὥσπερ οὐδὲ φύσις. Εἰ οὖν κτιστή, κτιστὴν μόνην δηλώσει φύσιν· εἰ δὲ ἄκτιστος, ἄκτιστον μόνην χαρακτηρίσει οὐσίαν»[11]. Δεκτική της χάριτος του Θεού ήταν και η Παναγία, κατά τον αψευδή λόγο του αρχαγγέλου Γαβριήλ: «Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι» (Λουκ. 1.35)·

«Καὶ τότε ἐπεσκίασεν ἐπ΄ αὐτὴν ἡ τοῦ θεοῦ τοῦ ὑψίστου ἐνυπόστατος σοφία καὶ δύναμις͵ ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ ὁ τῷ πατρὶ ὁμοούσιος͵ οἱονεὶ θεῖος σπόρος καὶ συνέπηξεν ἑαυτῷ ἐκ τῶν ἁγνῶν καὶ καθαρωτάτων αὐτῆς αἱμάτων σάρκα ἐψυχωμένην ψυχῇ λογικῇ τε καὶ νοερᾷ͵ ἀπαρχὴν τοῦ ἡμετέρου φυράματος͵ οὐ σπερματικῶς ἀλλὰ δημιουργικῶς διὰ τοῦ ἁγίου πνεύματος»[12]. Ας έχουμε δε κατά νου ότι «ἄλλο ἐστὶν ἐνέργεια καὶ ἄλλο ἐνεργητικὸν καὶ ἄλλο ἐνέργημα καὶ ἄλλο ἐνεργῶν. Ἐνέργεια μὲν οὖν ἐστιν ἡ δραστικὴ καὶ οὐσιώδης τῆς φύσεως κίνησις· ἐνεργητικὸν δὲ ἡ φύσις, ἐξ ἧς ἡ ἐνέργεια πρόεισιν· ἐνέργημα δὲ τὸ τῆς ἐνεργείας ἀποτέλεσμα· ἐνεργῶν δὲ ὁ κεχρημένος τῇ ἐνεργείᾳ ἤτοι ἡ ὑπόστασις»[13].

Κατά συνέπεια, το αποτέλεσμα των ακτίστων ενεργειών του Θεού, οι οποίες επενεργούνται πάντοτε επί του κτιστού, άλλοτε είναι νοητό, άλλοτε αισθητό, άλλοτε δημιουργικό, άλλοτε ιαματικό, άλλοτε ζωοποιητικό, άλλοτε καθαρκτικό της ψυχής και άλλοτε θαυματουργικό· ουδέποτε όμως δύναται να χαρακτηρισθεί ως «κτιστό» ή «άκτιστο». Δεν μπορεί, τέλος, παρά να απορήσει κανείς διαβάζοντας περί «κτιστού Θεού», ειδικά σε ό,τι αφορά στό Σώμα και στο Αίμα του Χριστού κατά την Θεία Ευχαριστία· «Πιστεύω, Κύριε, καὶ ὁμολογῶ ὅτι σὺ εἶ ἀληθῶς ὁ Χριστός, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ὁ ἐλθὼν εἰς τὸν κόσμον ἁμαρτωλοὺς σῶσαι, ὧν πρῶτός εἰμι ἐγώ. Ἔτι πιστεύω, ὅτι τοῦτο αὐτό ἐστι τὸ ἄχράντον Σῶμα σου καὶ τοῦτο αὐτό ἐστι τὸ τίμιον Αἷμα σου», λέει ο ιερέας λίγο πριν τη Θεία Κοινωνία. Το σώμα του Χριστού, η ανθρώπινη φύση του, δεν είναι χωρισμένη από τη θεία του φύση αλλά είναι πάντοτε ενωμένες «ατρέπτως, ασυγχύτως, αδιαιρέτως και αναλλοιώτως» κατά την διδασκαλία της Εκκλησίας.

Το ζήτημα, βέβαια, εάν προσλαμβάνουμε τον Χριστό ή εάν ενωνόμαστε στο αδιαίρετο σώμα του, ποιός ο τρόπος της μεταβολής των τιμίων δώρων και τί συμβαίνει μέσα μας με την Θεία Κοινωνία, ξεφεύγει του παρόντος· διεξοδικές απαντήσεις έδωσε η Ορθόδοξη Εκκλησία, ακολουθώντας τη διαχρονική αποστολική και πατερική διδασκαλία, τόσο κατά τους διαλόγους με τους Προτεστάντες κατά τον 16ο αι., όσο και κατά την περί συχνής μεταλήψεως έριδα του Άθω κατά τον 18ο αιώνα.

π. Χερουβείμ Βελέτζας

Ιεροκήρυκας της Ι. Μ. Κερκύρας και Παξών [6 Ιουνίου 2016]

========================

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Αγ. Ιουστίνου, φιλοσόφου και μάρτυρος, Ἔκθεσις τῆς ὀρθῆς πίστεως.

[2] «Ἄπειρον οὖν τὸ θεῖον καὶ ἀκατάληπτον, καὶ τοῦτο μόνον αὐτοῦ καταληπτόν, ἡ ἀπειρία καὶ ἡ ἀκαταληψία». Αγ. Ιωάννου του Δαμασκηνού, Ἔκφρασις ἀκριβής τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, κεφ. 4.

[3] «Ἀλλ΄ ἁπλοῦς͵ φησίν͵ ὁ Θεός͵ καὶ πᾶν ὅπερ ἂν αὐτοῦ ἀπαριθμήσῃ γνωστὸν τῆς οὐσίας ἐστί. [..] Ἡμεῖς δὲ ἐκ μὲν τῶν ἐνεργειῶν γνωρίζειν λέγομεν τὸν Θεὸν ἡμῶν, τῇ δὲ οὐσίᾳ αὐτῇ προσεγγίζειν οὐχ ὑπισχνούμεθα. Αἱ μὲν γὰρ ἐνέργειαι αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς καταβαίνουσιν͵ ἡ δὲ οὐσία αὐτοῦ μένει ἀπρόσιτος. ». Μ. Βασιλείου, ἐπιστολή 234, πρός Ἀμφιλόχιον ἐπίσκοπον Ἰκονίου.

[4] Ἐνέργειαν γὰρ ἡμεῖς εἶναί φαμεν τὴν φυσικὴν ἑκάστης οὐσίας δύναμίν τε καὶ κίνησιν, ἧς χωρὶς οὔτε ἐστὶν οὔτε γινώσκεται φύσις». Άγ. Γρηγόριος Νύσσης, προς Ξενόδωρον (σωζόμενο απόσπασμα).

[5] Πρβλ. αγ. Γρηγορίου Νύσσης Κατά Εὐνομίου 1.1.386 – 1.1.388 «μία τοῦ πυρὸς ἡ διὰ τοῦ θερμαίνειν ἐνέργεια͵ ἀλλὰ τὰ ἔργα οἵαν ἔχει τὴν συμφωνίαν ἐπισκεψώμεθα. τήκεται ὁ χαλκός͵ ὁ πηλὸς πήγνυται͵ ὁ κηρὸς ἀναλίσκεται͵ τὰ λοιπὰ τῶν ζῴων εἰ ἐν αὐτῷ γένοιτο φθείρεται͵ ἡ σαλαμάνδρα ζῳογονεῖται͵ τὸ στυππεῖον καίεται͵ τὸ ἀμίαντον ὥσπερ ἐν ὕδατι τῇ φλογὶ καταπλύνεται· τοσαύτη ἡ ταὐτότης τῶν ἔργων ἐκ τῆς μιᾶς ἐνεργείας. τί δὲ ὁ ἥλιος; ἆρ΄ οὐχὶ καὶ αὐτὸς ἐκ τῆς αὐτῆς δυνάμεως ὁμοίως ἐπιθάλπων τὰ πάντα τὸ μέν τι τῶν φυτῶν ηὔξησε͵ τὸ δὲ κατεμάρανε͵ πρὸς τὴν ὑποκειμένην δύναμιν ὑπαλλάσσων τῆς ἐνεργείας τὸ τέλος; τὸ μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς πέτρας ἐξήρανε͵ τὸ δὲ ἐκ τῆς βαθείας γῆς ἑκατοντάχουν ἐποίησεν».

[6] Μ. Αθανασίου, Ὅμιλίαι τρεῖς κατά Ἀρειανῶν.

[7] Αγ. Ιουστίνου φιλοσόφου και μάρτυρος, Ἐρωτήσεις ἑλληνικαί πρός χριστιανούς, 206.B.1 – 206.C.1: «Ἀνενδεής ἐστιν ὁ θεὸς παντὸς τοῦ ἔξωθεν τῆς ἑαυτοῦ φύσεως· καὶ ὥσπερ ἄνευ ὀργάνου βουλεύεται͵ οὕτως καὶ ἄνευ ὀργάνου ποιεῖ. Εἰ γὰρ ἅμα τῷ βούλεσθαι αὐτὸν γενέσθαι τι ὑφίσταται βουληθέντος͵ πῶς οὐ περιττὴ τῶν ὀργάνων ἡ χρῆσις τῶν γινομένων;»

[8] Ιω. 14, 23

[9] Αγ. Γρηγορίου Νύσσης, Ἐγκώμιον εἰς τόν ἅγιον πρωτομάρτυρα Στέφανον, 36-38: «Στέφανος δὲ πλήρης ὢν πνεύματος ἁγίου εἶδε τὴν δόξαν τοῦ θεοῦ καὶ τὸν μονογενῆ τοῦ θεοῦ [υἱόν]. οὐ γὰρ ἔστι͵ καθώς φησιν ὁ προφήτης͵ τὸ φῶς ὀφθῆναι μὴ ἐν φωτὶ καθορώμενον. ἐν γὰρ τῷ φωτί σου͵ φησίν͵ ὀψόμεθα φῶς. (οὐκ ἐνδέχεται μὴ ἐν φωτὶ γενέσθαι τὴν τοῦ φωτὸς θεωρίαν· πῶς γὰρ ἔστιν ἀπιδεῖν εἰς τὸν ἥλιον ἔξω τῶν ἀκτίνων γενόμενον;) ἐπεὶ οὖν ἐν τῷ φωτὶ τοῦ πατρός͵ τουτέστι τῷ πνεύματι τῷ ἁγίῳ τῷ ἐκεῖθεν ἐκπορευομένῳ͵ τὸ μονογενὲς καθορᾶται φῶς͵ διὰ τοῦτο προκαταυγασθεὶς τῇ δόξῃ τοῦ πνεύματος ἐν περινοίᾳ τῆς τοῦ πατρὸς καὶ υἱοῦ δόξης ἐγένετο. ἐπεί͵ πῶς τὴν εὐαγγελικὴν ἀπόφασιν ἀληθεύειν φήσομεν͵ ὅτι θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε; πῶς δὲ τὸν ἀπόστολον μὴ ἐναντία τοῖς ἱστορηθεῖσι βοᾶν͵ ὅταν λέγῃ. οὔτε τις εἶδεν ἀνθρώπων οὔτε ἰδεῖν δύναται; εἰ γὰρ ἀνθρωπίνῃ φύσει τε καὶ δυνάμει ἡ τοῦ πατρός τε καὶ τοῦ υἱοῦ δόξα χωρητὴ κατέστη͵ ψευδὴς πάντως ὁ ἀχώρητον ἀνθρώποις ἀποφηνάμενος εἶναι τὸ [θεῖον] θέαμα. ἀλλὰ μὴν οὔτε ἐκεῖνον ψεύδεσθαι καὶ τὴν ἱστορίαν ἀληθεύειν ἐπάναγκες. ἄρα φανερῶς ἡ κακουργία τῶν πνευματομαχούντων πεφώραται͵ ὅτι τῷ ὁμοίῳ καθορᾶσθαι τὰ ὅμοια παρὰ τῆς Γραφῆς μεμαρτύρηται. ὁ γὰρ Στέφανος οὐκ ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει τε καὶ δυνάμει μένων τὸ θεῖον βλέπει͵ ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ ἁγίου πνεύματος χάριν ἀνακραθεὶς δι΄ ἐκείνου ὑψώθη πρὸς τὴν τοῦ θεοῦ κατανόησιν».

[10] Αγ. Ιωάννου του Δαμασκηνού, Λόγος εἰς την Μεταμόρφωσιν, PG 96.548.

[11] Αγ. Ιωάννου του Δαμασκηνού, Ἔκφρασις ἀκριβής τῆς Όρθοδοξου Πίστεως, κεφ. 59. [12] ό.π., κεφ. 46 [13] ό.π., κεφ. 59

Πηγή: Απλά και Ορθόδοξα: http://xerouveim.blogspot.gr/2016/07/blog-post.html

τοῦ κ. Γεωργίου Θ. Μηλίτση, διδασκάλου – Εἰδικοῦ Παιδαγωγοῦ

Ποιός πατέρας καί ποιά μητέρα δέν ἔνιωσαν σφίξιμο στήν καρδιά τους, δέ μελαγχόλησαν, δέν ἔκλαψαν, δέν ἄρχισαν νά πίνουν λίγο παραπάνω γιά νά ξεχάσουν, ὅπως λέγουν, ἤ δέν ἐμφάνισαν κρίση ταυτότητας ἤ δέν ἄρχισαν μέ τό παραμικρό οἱ συζυγικές συγκρούσεις, ὅταν τό τελευταῖο τους παιδί γιά διάφορους λόγους, ὅπως σπουδές, ἐπαγγελματική ἀποκατάσταση, δημιουργία οἰκογένειας, ἤ …, ἀναγκάστηκε νά φύγει ἀπό τό πατρικό σπίτι καί νά μετοικήσει σέ ἄλλη πόλη; ῞Ολα αὐτά τά νεοπαρουσιαζόμενα συναισθήματα οἱ εἰδικοί τά ὀνομάζουν σύνδρομο τοῦ ἄδειου σπιτιοῦ ἤ τῆς ἄδειας φωλιᾶς(empty nest syndrome).
Τό σύνδρομο τῆς ἄδειας φωλιᾶς δέν εἶναι «μία ἀσθένεια», ἀλλ᾽ εἶναι ἕνα φαινόμενο κατά τό ὁποῖο οἱ γονεῖς βιώνουν συναισθήματα θλίψης καί ἀπώλειας ὅταν τό τελευταῖο, κυρίως, παιδί τους φεύγει ἀπό τό σπίτι. Εἶναι μία ψυχολογική κατάσταση πού ἐπηρεάζει κυρίως τίς γυναίκες, προκαλώντας πόνο ὅταν ἕνα ἤ περισσότερα παιδιά φεύγουν ἀπό τό σπίτι γιά νά σπουδάσουν σέ ἄλλη πόλη. Τό σύνδρομο βρίσκεται σέ ἔξαρση, συνήθως στα τέλη του καλοκαιριού ἤ στίς ἀρχές τοῦ φθινοπώρου περίοδος πού τά παιδιά πηγαίνουν στό σχολεῖο ἤ στό πανεπιστήμιο τό ὁποῖο συνήθως εἶναι μακριά ἀπό τόν τόπο κατοικίας τους ἤ ὅταν παντρεύονται καί πάνε νά ζήσουν σέ ἄλλη πόλη. Συχνά τό σύνδρομο τῆς ἄδειας φωλιᾶς ἐκδηλώνεται ἐπίσης σάν ἐπακόλουθο κι ἄλλων γεγονότων τῆς ζωῆς τους, ὅπως ἡ ἐμμηνόπαυση, ἀσθένεια ἤ συνταξιοδότηση.

Οἱ εἰδικοί λέγουν ὅτι πλήττει, κυρίως, τίς γυναίκες, διότι ἡ μητρότητα θεωρεῖται πάντα ὡς ὁ πρωταρχικός ρόλος τῆς γυναίκας. ῾Η ἀποχώρηση ἑνός παιδιοῦ ἀπό τήν οἰκογένεια προκαλεῖ στούς γονεῖς τό αἴσθημα τῆς ἀπόλυσης, τῆς ἀπώλειας, τῆς περιφρόνησης καί ἀργότερα τῆς ἀνασφάλειας. Εἶναι φυσιολογικό νά εἶναι οἱ γονεῖς λυπημένοι καί «νά κλαίνε λίγο».
῎Ας δοῦμε πῶς περιγράφει τά συναισθήματά τους μιά μητέρα πού ἡ κόρη τους ἔφυγε γιά σπουδές ἀπό τό σπίτι τους. – «῾Η μόνη καί ἀγαπημένη κόρη μας μετακόμισε σέ ἄλλη πόλη γιά νά σπουδάσει. Τά ἀποτελέσματα αὐτοῦ τοῦ χωρισμοῦ ἦταν: ἄγχος, κενό καί νοσταλγία, πράγματι ἀνατριχιαστικά συναισθήματα. Γνωρίζω ὅτι εἶναι πιά μεγάλη στήν ἡλικία καί ὅτι πρέπει νά δημιουργήσει τή ζωή της, ἀλλ᾽ ὅμως εἶναι τρομερά δύσκολο νά ζήσουμε χωρίς αὐτήν. Τά ἴδια συναισθήματα διακατέχουν καί τό σύζυγό μου. Χρειαζόμαστε, στ᾽ ἀλήθεια, ψυχολογική ὑποστήριξη καθῶς καί τίς συμβουλές συνανθρώπων μας πού ἀντιμετώπισαν τό ἴδιο πρόβλημα. Πρέπει νά ἠρεμήσουμε καί νά συνεχίσουμε τή ζωή μας, γιατί ἡ ζωή μας τώρα φαίνεται ὅτι εἶναι ἄδεια καί χωρίς νόημα, ἄλλλωστε νά ἀποκτήσουμε δεύτερο παιδί τώρα εἶναι ἀδύνατο».

Δέν πρέπει νά ξεχνοῦμε
Οἱ ψυχολόγοι πού ἀσχολήθηκαν μέ σύνδρομο αὐτό λέγουν: -῾Η οἰκογένεια μοιάζει μέ τή φωλιά, μέ τή φωλιά τῶν πουλιῶν. Τά πουλάκια ὅταν μεγαλώσουν ἀφοῦ μάθουν νά πετοῦν ἐγκαταλείπουν τή φωλιά τους, ἐπειδή τέτοια εἶναι ἡ ζωή τους. Τό ἴδιο συμβαίνει καί μέ μᾶς τούς ἀνθρώπους καί μ᾽ αὐτό θά πρέπει νά συμβιβασθοῦμε. Τά παιδιά θά πρέπει νά σπουδάσουν, νά ἐργασθοῦν καί νά κτίσουν κι αὐτά τήν οἰκογένειά τους, τή φωλιά τους, ὅταν ἔλθουν στήν κατάλληλα ἡλικία. Βέβαια αὐτό, ἄν ὄχι σέ ὅλους τούς γονεῖς τουλάχιστον στούς περισσοτέρους εἶναι μιά δύσκολη στιγμή πού δημιουργεῖ θλίψη καί μπορεῖ νά ὁδηγήσει στήν κατάθλιψη καί σέ ἄλλα ψυχολογικά προβλήματα, ἄν δέν ἀντιμετωπίστεῖ σωστά τό πρόβλημα.

Πῶς θά ξεπεράσουμε τό πρόβλημα;
῎Τους δοῦμε πῶς θά ξεπεραστοῦν τά ψυχολογικά προβλήματα πού δημιουργοῦνται ἀπό τήν ἀναχώριση τοῦ τελευταίου παιδιοῦ τῆς οἰκογένειας.
Γιά νά εἶναι ὅσον τό δυνατόν ἀνώδυνος ὁ χωρισμός μεταξύ γονέων καί παιδιῶν πρέπει νά προηγηθοῦν τά παρακάτω:
1. Προετοιμαστεῖτε. Οἰ γονεῖς θά πρέπει νά προετοιμαστοῦν ἀπό πρίν γιά τό χωρισμό. Γνωρίζουν ὅτι τήν ἐπόμενη χρονιά τό παιδί τους θά φύγει ἀπό τό σπίτι, θά πρέπει, ὄχι μόνοαὐτοί, νά προετοιμαστοῦν γιά τό χωρισμό ἀλλά νά προετοιμάσουν καί τό παιδί τους καί νά τό ἐξασκήσουν ὥστε νά μπορεῖ νά φροντίζει μόνο του τόν ἑαυτό του. Δηλαδή, πρίν φύγει ἀπό τό σπίτι πρέπει νά εἶναι βέβαιοι ὅτι ξέρει νά πλένει τά ροῦχα του, νά μαγειρεύει, νά μπορεῖ νά λύσει τίς διαφορές του, πού τυχόν θά παρουσιαστοῦν, μέ τούς φίλους του ἤ τούς συγκατοίκους του ἤρεμα, νά συνηθίσει νά πληροφορεῖται τίς προσφορές τῶν διαφόρων καταστημάτων γιά νά κάνει τίς ἀγορές του καί τέλος νά μάθει νά ἐκτιμᾶ τήν ἀξία τοῦ χρήματος.
Τά παραπάνω δέν εἶναι εὔκολο νά τά συνηθίσει τό παιδί, ὅταν θά φύγει ἀπό τήν οἰκογένειά του, γι᾽ αὐτό θά πρέπει νά τά διδαχθεῖ ἀπό τούς γονεῖς του. Βέβαια ἡ πείρα θά τό βοηθήσει νά τά ἐνστερνιστεῖ καί νά κάνει λιγότερα λάθη στήν καθημερινή του ζωή.
῎Αν τό παιδί, γιά οἱονδήποτε λόγο, ἀποφασίσει νά φύγει ἀπό τό σπίτι ξαφνικά δέν πρέπει οἱ γονεῖς νά πανικοβληθοῦν, ἀλλά πρέπει νά ἀποδεχθοῦν τήν ἀπόφασή του καί νά τό βοηθήσουν ἄν χρειαστεῖ τή βοήθεια τους.
2. Μήν ἔχετε τρομακτικές σκέψεις. Εἶναι φυσιολογικό, ὅταν οἱ γονεῖς μάθουν ὅτι τό παιδί τους θά φύγει ἀπό κοντά τους, νά σκέπτονται τούς κινδύνους πού θά ἀντιμετωπίσει τώρα πού θά εἶναι μακριά τους. Δέν πρέπει νά ξεχνοῦν ὅτι σύντομα ἀπό μόνο του θά γνωρίσει τό νέο του περιβάλλον καί θά διαπιστώσει τούς κινδύνους πού κρύβει.
῾Υπάρχει περίπτωση καί τό παιδί τους νά ἔχει τά ἴδια συναισθήματα καί τούς ἴδιους φόβους μ᾽ αὐτούς. Τότε θά πρέπει νά τό ἐνθαρρύνουν καί νά τοῦ ποῦνε ὅτι ἄν χρειαστεῖ τή βοήθειά τους θά τήν ἔχει ἀμέριστη. Θά τό ποῦνε ὅτι τό σπίτι πού μεγάλωσε ἔχει πάντα ἀνοιχτές τίς πόρτες του καί ὅτι ὁ ἐρχομός του θά τούς δώσει μεγάλη χαρά.
Τά περισσότερα παιδιά ὅταν ἐγκατασταθοῦν στή νέα τους κατοικία στήν ἀρχή αἰσθάνονται ἄβουλα καί νοιώθουν τήν ἔλλειψη τῶν γονέων τους, ἔστω κι ἄν δέν τό δείχνουν. Οἱ γονεῖς θά πρέπει νά εἶναι πρόθυμοι, ἄν τούς ζητήσει βοήθεια, νά τό συμβουλέψουν, μέ διάκριση, γιά νά λύσει τά προβλήματα καί τίς δυσκολίες πού συναντᾶ. Δέν πρέπει νά ἀμφιβάλουν οἱ γονεῖς ὅτι τό παιδί τους θά κάνει λάθη, ἀλλά θά πρέπει νά ξέρουν ὅτι θά διδαχθεῖ ἀπό τά λάθη του.
3. Μή χάσετε τήν ἐπαφή. Πολλά παιδιά φεύγοντας ἀπό τήν οἰκογένεια τους αἰσθάνονται ὅτι πιά εἶναι ἐλευθερα νά κάνουν ὅτι θέλουν ἀφοῦ οἱ γονεῖς τους εἶναι μακριά καί δέν τά βλέπουν. Οἱ γονεῖς θά πρέπει νά ἔχουν μαζί τους ἐπαφή, ἀλλωστε τά τηλέφωνα καί τά ἄλλα μέσα ἐπικοινωνίας πού ἔχουμε σήμερα τούς διευκολύνουν καί τούς βοηθοῦν νά μή χάσουν τήν ἐπαφή τους μέ τό παιδί τους. Οἱ Ψυχολόγοι λέγουν ὅτι τά παιδιά, ὅπως καί οἱ γονεῖς, αἰσθάνονται μοναξιά καί κενό γι᾽ αὐτό χρειάζονται κάποιον νά «ἀκουμπήσουν», καί νά συνομιλήσουν. Συνιστοῦν στούς γονεῖς νά ἔρχονται τακτικά σέ ἐπαφή μέ τό παιδί τους γιατί αὐτό εἶναι ζωτικῆς σημασίας, πρέπει τό παιδί νά συνεχίσει νά ἔχει τήν αἴσθηση τῆς οἰκογένειας πού ἀνήκει καί νά μαθαίνει νέα της.
Οἱ Ψυχολόγοι προτείνουν καί τίς παρακάτω λεπτομέρειες πού θά βοηθήσουν τούς γονεῖς νά ἔχουν καλή ἐπικοινωνία μέ τό παιδί τους: Βεβαιωθεῖτε ὅτι ἔχετε ἕνα καλό τηλέφωνο μέ καλή ὑποδοχή καί ὅτι διαρκεῖ τουλάχιστον ἕνα ἔτος. ῎Αν ἔχετε ἤδη ἀσύρματο ἤ κινητό τηλέφωνο, θά πρέπει νά ἀλλάξετε τήν μπαταρία του. ᾽Αγοράστε μιά προπληρωμένη κάρτα SIM ὥστε νά μπορεῖτε νά τή χρησιμοποιήσετε χωρίς νά ἔχετε τό ἄγχος τοῦ χρόνου καί τοῦ κόστους τῆς κλήσης. Συμφωνεῖστε τήν ἡμέρα καί τήν ὥρα πού μποροῦν νά σᾶς καλοῦν καί νά σᾶς βρίσκουν. ῎Αν δέ μπορεῖτε νά ἀντισταθεῖτε στόν πειρασμό νά μιλήσετε μαζί τους πιό συχνά θά πρέπει νά ξέρετε ὅτι αὐτό μπορεῖ νά γίνει ἕνα βάρος σ᾽ αυτά, ἐκτός ἐάν τό θέλουν, γι ‘αὐτό μήν ἐπιμένετε πάρα πολύ στό τηλέφωνο. Σεβαστεῖται τήν ἀνάγκη τους νά μεγαλώσουν καί νά αὐτονομηθοῦν. Δημιουργεῖστε e-mails γιά νά μπορεῖτε νά ἀνταλλάσσετε μηνύματα. Εἶναι ἐξαιρετικό μέσο ἐπικοινωνίας μέ τό ὁποῖο μπορεῖτε νά ἐκφραστεῖτε. Προσοχή ὅμως νά μήν εἶσθε ὑπερβολικά συναισθηματικοί.
Θά πρέπει νά γνωρίζετε ὅτι, μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου, τό παιδί σας δέ θά ἐπικοινωνεῖ
μαζί σας μέ τήν ἴδια συχνότητα, αὐτό εἶναι δεῖγμα ὅτι προσαρμόστηκε στό νέο περιβάλλον του καί ὄχι ὅτι ἔχει σταματήσει νά ἀγαπᾶ τούς γονεῖς του.
4. ᾽Ικανοποίηση. Θά πρέπει νά αἰσθάνεσθε ἰκανοποιημένοι πού τό παιδί σας πέρασε στό πανεπιστήμιο ἤ βρῆκε δουλειά, ἔστω καί μακρυά σας, ἤ δημιούργησε οἰκογένεια. Μή ξεχνᾶτε ὅτι πολύ τό θέλατε αὐτό καί τό παροτρύνατε νά κάνει τό πάν γιά νά τό πετύχει. Νά σκέπτεσθε ὅτι αὐτή ἡ ἀλλαγή πού ἔγινε στήν οἰκογένειά σας πόσα θετικά πράγματα ἔφερε στό παιδί σας. Σκεφτεῖτε τά ὀφέλη που ἔχει τό παιδί σας ἀπό τή δημιουργία τῆς δικῆς του φωλιᾶς.
5. Ψυχολογική ὑποστήριξη. Οἱ ψυχολόγοι ὑποστηρίζουν ὅτι τά συναισθήματα τοῦ συνδρόμου τῆς ἄδειας φωλιᾶς μπορεῖ νά διαρκέσουν ἀπό 18 μῆνες ἔως 2 χρόνια. ῎Ετσι κατά τό διάστημα αὐτό οἱ γονεῖς θά πρέπει νά τύχουν ψυχολογικῆς ὑποστήριξης. ᾽Εκεῖνος πού θά βοηθήσει νά ξεπερασθοῦν τά συναισθήματα δέν εἶναι μόνον ὁ ψυχολόγος ἀλλά μπορεῖ νά εἶναι κί ἕνα δικό μας πρόσωπο, ἕνα πρόσωπο πού τό ἀγαποῦμε καί τό ἔχουμε ἐμπιστοσύνη.
Δέν πρέπει νά ἀποκρύψετε ἀπό τό ἤ τή συζυγό σας τά συναισθήματά σας. Μαζί πρέπει νά ἀντιμετωπίσετε τό πρόβλημα καί νά πάρετε τίς κατάλληλες ἀποφάσεις.
Πάντως καί ὁ χρόνος θά χύσει βάσαλμο στίς καρδιές τῶν πονεμένων ἀνθρώπων. ῎Αν τά συναισθήματα σᾶς ὁδηγήσουν στήν κατάθλιψη ἤ σέ παρόμοια διαταραχή εἶναι ἀπαραίτητη ἡ ἐπέμβαση ψυχολόγου.
Δέν πρέπει νά μᾶς διαφεύγει ὅτι δέν πρέπει νά καταφεύγουμε στό ποτό, στό χαρτοπαίγνιο καί οἱ ἄλλες συναφεῖς ἀπασχολήσεις γιατί ὄχι μόνο δέ λύνουν τό πρόβλημα ἀλλά τό περιπλέκουν περισσότερο.
6. Δραστηριότητες. Οἱ ἔκδρομές καί γενικά ἡ ἀλλαγή περιβάλλοντος θά παἰξουν σπουδαῖο ρόλο στήν θετική ἀντιμετώπιση τοῦ προβλήματος. ῞Ενα ἥρεμο καί ἥσυχο περιβάλλον πάντα ἔχει θετικά ἀποτελέσματα στήν καλή ψυχική ἰσορροποία τοῦ ἀνθρώπου.
Θά πρέπει νά γνωρίζουμε ὅτι τό γέμισμα τοῦ ἐλεύθερου χρόνου μέ ποικίλες δραστηριότητες ὅπως ἡ μελέτη κατάλλήλων βιβλίων ἤ ἡ παρακολούθηση διαφόρων ἐκδηλώσεων πολύ θά βοηθήσει στήν ἀντιμετώπιση τοῦ προβλήματος. Εἶναι ὁ καιρός καί ἡ κατάλληλη περίσταση νά ἀποκτήσουμε καινούργια χόμπι, ὅπως εἶναι ἡ ζωγραφική, ἡ φωτογραφία, ἡ ξυλοκοπτική, ἡ καλλιέργεια λουλουδιῶν καί ἄλλων φυτῶν κ.λπ..
7. Προσευχή. ῞Οσο κι ἄν φαίνεται παράξενο σέ ὁρισμένους ἡ προσευχή, ἡ ἐμπιστοσύνη καί ἡ πίστη στό Θεό βοηθοῦν τόν ταραγμένο ἐσωτερικά ἄνθρωπο νά βρεῖ λύσεις γιά τά προβλήματα πού τόν ἀπασχολοῦν καθῶς καί νά ἀποκτήσει τήν ἡρεμία του.
῾Ο τακτικός ἐκκλησιασμός, ἡ παρακολούθηση θρησκευτικῶν ὁμιλιῶν καί συγκεντρώσεων καθῶς καί ἡ συμμετοχή σέ ἀνθρωπιστικές καί ἐθελοντικές δραστηριότητες πολύ θά βοηθήσουν νά ξεπεράσουμε τό πρόβλημα.
8. Προσοχή. ῎Αν ἐργάζεστε τήν περίοδο αὐτή ἔξω ἀπό τό σπίτι, μήν ἀφήνετε τά συναισθήματα πού δημιουργεῖ τό σύνδρομο νά ἐπηρεάζουν τήν ἐργασία σας. Μπορεῖ νά ἐνοχλήσουν ὄχι μόνον τούς προϊσταμένους σας ἀλλά καί τούς συναδέλφους σας.

᾽Επιπτώσεις τοῦ συνδρόμου στό παιδί.
Καί τό παιδί ὅταν φύγει ἀπό τήν οἰκογένεια ἔχει ἀνάμεικτα συναισθήματα. Μπορεῖ νά χαίρεται διότι θά μπορεῖ πιά νά ζήσει χωρίς τήν ἐπίβλεψη τῶν οἰκείων του, νά ἔχει τήν ἀπόλυτη ἐλευθερία του, ὅπως λέγουν, πλήν ὅμως μόλις θά φθάσει στό νέο τόπο διαμονῆς θά ἀντιμετωπίσει πολλά προβλήματα καί τότε θά καταλάβει τήν ἀξία τῆς πατρικῆς οἰκίας. ῾Η ἀνασφάλεια πού αἰσθάνονται τούς ὁδηγεῖ νά παίρνουν συχνά τηλέφωνο στούς δικούς τους καί νά ζητοῦν ἀπάντηση σέ διάφορα ἐρωτήματα πού τούς θέτουν.
Τά προβλήματα πού ἀντιμετωπίζουν τά παιδιά δέν τά λύνουν ὅλα τό ἴδιο καί ἡ προσαρμογή τους στή νέα ζωή εἶναι διαφορετική στό καθένα. ῾Η λύση τους ἐξαρτᾶται ἀπό τήν ὡριμότητά τους, τήν ἀνατροφή, τήν παιδεία τους κι ἄν ἔπαιρναν θέση στή λύση τῶν προβλημάτων τῆς οἰκογενείας τους.
Παιδιά πού βοηθοῦσαν στίς δουλειές καί στίς ποικίλες δραστηριότητες τῆς οἰκογένειάς τους προσαρμόζονται εὐκολότερα καί γρηγορότερα ἀπ᾽ ὅτι ἕνας συνομήλικός τους πού εἶχε τά πάντα καί τά εὔρισκε ὅλα ἔτοιμα στήν οἰκογένειά του.
Οἱ ψυχολόγοι λέγουν ὅτι καί οἱ δυό κατηγορίες τῶν παιδιῶν δέ θά ἀργήσουν νά προσαρμοστοῦν καί νά ἐνταχθοῦν στό νέο τους περιβάλλον, εἰδικά στίς ἡμέρες μας πού τό τηλέφωνο σού φέρνει κοντά σου ὅποιον χρειαστεῖς ὁποιαδήποτε ὥρα τοῦ εἰκοσιτετραώρου.

Χρειάζεται προσπάθεια
Σχεδόν ὅλοι οἱ γονεῖς καί ὅλα τά παιδιά ἔνιωσαν καί θά νιώσουν τά συναισθήματα πού προκαλεῖ τό σύνδρομο τοῦ ἄδειου σπιτιοῦ ἤ τῆς ἄδειας φωλιᾶς. Γιά νά τά ξεπεράσουν, ὅσο τό δυνατόν ἀνώδυνα καί γρηγορότερα ὑπάρχουν πολλοί τρόποι, ὅπως προαναφέραμε. ῾Ο καθένας μας πρέπει νά προσπαθήσει νά βοηθήσει τόν ἑαυτό του καί τούς συνανθρώπους του, πού ἀντιμετωπίζουν τό ἴδιο πρόβλημα νά τό ξεπεράσει, κι ἄν αὐτό εἶναι δύσκολο ἄς καταφύγει σέ ψυχολόγο.

᾽Ενδεικτική βιβλιογραφεία
1. Andressa Basilio: Apego exagerado ao filho pode desencadear síndrome do ninho vazio
2. Karina Romera de Carvalho – Síndrome do Ninho Vazio, 28-11-2012 http://www.portaleducacao.com.br/psicologia/artigos/22399/sindrome-do-ninho vazio#ixzz4AX699Nwe
3. VideoJug, How to Deal with Empty Nest Syndrome, http://www.videojug.com/film/how-to-deal-with-empty-nest-syndrome – partial source of article, shared with permission.
4. Christine Webber and Dr David Delvin, Empty-Nest Syndrome,http://www.netdoctor.co.uk/womenshealth/features/ens.htm

http://agiameteora.net/index.php

           Οι άνθρωποι συχνά αναρωτιόμαστε για εκείνους που η συμπεριφορά τους είναι ανάλγητη έναντι των πολλών: «Μα, δεν έχουν καρδιά;». Ιδίως με τα συχνά γεγονότα βίας, θανάτων, εγκληματικότητας, τρομοκρατίας, όταν η ανθρώπινη ζωή θεωρείται παράπλευρη απώλεια στο όνομα ενός «ιερού σκοπού» ή στο όνομα της ικανοποίησης προσωπικών παθών, κυρίως της εκδίκησης και του μίσους, όπως επίσης και όταν οι άνθρωποι εκμεταλλεύονται τους άλλους ανθρώπους μέσα από μηχανισμούς όπως η οικονομία και η πολιτική, το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο έντονο: «Γιατί δεν έχουν καρδιά;». Ασφαλώς και υπάρχει μεταφορικότητα στην διατύπωση. Όλοι οι άνθρωποι έχουμε την σωματική, τη βιολογική μας καρδιά. Αυτό που κάποτε στερούμαστε είναι η δοτική μας καρδιά. Την ψυχική και πνευματική. Κυριαρχεί ο νους μας. Οι διαλογισμοί ανεβαίνουν στην καρδιά μας και την αποψυχικοποιούν. Την καθιστούν απλώς το κέντρο της βιολογικής λειτουργίας και δεν την αφήνουν να γίνει το κέντρο της σύνολης ανθρώπινης ύπαρξης. Έτσι, θριαμβεύει η σκληρότητα στον κόσμο.

                Ο απόστολος Παύλος, γράφοντας στους Ρωμαίους, εκφράζει μέσα από μία φράση, το πώς η πίστη βλέπει την καρδιά του ανθρώπου και πώς αυτό μεταφέρεται στον λόγο: «καρδία γαρ πιστεύεται εις δικαιοσύνην, στόματι δε ομολογείται εις σωτηρίαν» (Ρωμ. 10, 10). «Με την καρδιά ο άνθρωπος πιστεύει ό,τι οδηγεί στη δικαίωση, με το στόμα ομολογεί ό,τι οδηγεί στη σωτηρία». Ο Παύλος εμμέσως στηλιτεύει την ανθρώπινη υποκρισία. Να λέμε χωρίς να πιστεύουμε αυτά που λέμε. Δεν είναι ο νους και οι ιδέες που προηγούνται, αλλά η καρδιά. Και καρδιά δε σημαίνει μόνο συναισθήματα. Καρδιά σημαίνει αγάπη που γίνεται πληρωτική της ύπαρξης. Σημαίνει ροπή του ανθρώπου να μοιράζεται τη ζωή και την ελπίδα με τον συνάνθρωπο. Να μη προτάσσει το προσωπικό συμφέρον. Το πνεύμα της εξουσίας. Την ιδιοτέλεια. Της ικανοποίησης των ατομικών επιθυμιών εις βάρος των άλλων, ανεξαρτήτως του πόσο τους πληγώνουμε. Καρδιά σημαίνει  χαρά που προέρχεται από την αρετή. Από τον αγώνα για υπερνίκηση των παθών. Από το σβήσιμο της λύπης μέσα από την ελπίδα προς τον Θεό και την πρόνοιά Του. Καρδιά σημαίνει μεταμόρφωση του σύνολου ανθρώπου σε πρόσωπο, αγαπώσα ύπαρξη. Και χαρακτηριστικό της γνήσιας αγάπης είναι η αλήθεια. Η συνέπεια βιώματος, στάσης ζωής και λόγων.

        Η καρδιά συνδυάζεται με την δικαίωση του ανθρώπου για τις επιλογές της ζωής του. Κυρίως ενώπιον κρίσεων και σταυρών. Ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε τις περιστάσεις έχει να κάνει με τον τρόπο που βλέπει η καρδιά μας. Με τις προτεραιότητές μας. Δεν είναι εύκολο για τον άνθρωπο να διαχειριστεί τα συναισθήματά του. Κυρίως την λύπη, τον φόβο και την αγωνία για πραγματικές ή επίφοβες δοκιμασίες. Αυτές που απειλούν την επιβίωση τόσο του ιδίου όσο και των ανθρώπων που αγαπά. Συνήθως ο κόσμος βλέπει τη δικαίωση ως την επικράτηση των επιλογών, των θέσεων, των ιδεών, ως την προσωπική δόξα και τον θρίαμβο της προσωπικότητάς μας, ως την αποδοχή από τους άλλους, τους εγγύς και τους μακράν, ως την μέθη από τις επιτυχίες και την εκπλήρωση των στόχων. Ως την απόδειξη ότι έχουμε δίκιο. Όμως η αληθινή δικαίωση έχει να κάνει με το άνοιγμα και την οικείωση της αιωνιότητας. Το να εκπληρώνει ο άνθρωπος το θέλημα του Θεού. Κι αυτό δεν είναι θέμα μόνο διανοητικό. Ιδεολογικό. Είναι κυρίως θέμα καρδιακό. Δεν αρκεί να πιστεύουμε με το μυαλό και το στόμα. Αν η καρδιά μας δεν εμπιστεύεται τον Θεό και την αγάπη Του, με όποιον τρόπο κι αν εκδηλώνεται αυτή, αν δεν είναι εύκολο το «είη το όνομα Κυρίου ευλογημένον», τότε μεταπίπτουμε στον τρόπο της κοσμικής δικαίωσης και αποζητούμε την ανθρώπινη δόξα. Παραδιδόμαστε έτσι στην ματαιότητα του εφήμερου. Και ο θάνατος καραδοκεί, ενώ συχνά προσποιούμαστε. Άλλα θέλουμε, άλλα πιστεύουμε, άλλα παρουσιάζουμε.

        Αποτέλεσμα της καρδιάς που πιστεύει  στο θέλημα του Θεού είναι και η διά στόματος ομολογία ενώπιον των άλλων ανθρώπων αυτής της πίστης. Η πιστεύουσα και αγαπώσα καρδία έχει νικήσει τον φόβο της απόρριψης. Ομολογεί ενώπιον των ανθρώπων με παρρησία ό,τι και Όποιον πιστεύει. Όχι όμως για να κάνει κακό στους άλλους. Αλλά για να δείξει ότι υπάρχει η οδός της αλήθειας. Αυτή που αγιάζει και σώζει. Αυτή που νοηματοδοτεί την πορεία στο αιώνιο. Και μοιράζεται, από το περίσσευμα ή το υστέρημά της ό,τι έχει, για να δώσει και στους άλλους. Δεν είναι μόνο ο θεωρητικός λόγος. Είναι και η πράξη. Κι εκεί προτιμά να αφήσει κατά μέρος το συμφέρον, προκειμένου να φανερώσει την αγάπη. Αυτή είναι και η διαφορά της αυθεντικής χριστιανικής παράδοσης. Η ομολογία δεν έχει να κάνει με την περιφρόνηση των άλλων, ούτε με την συντριβή τους ή την εξαφάνισή τους, δεν είναι απόδειξη πνεύματος εξουσίας, αλλά ταπεινή έκφραση του σε Ποιον ανήκουμε, δηλαδή στον Χριστό. Και γι’  αυτό η χριστιανική παράδοση μπορεί να συνυπάρξει με όλους τους ανθρώπους, ανεξαρτήτως διαφορών.

         «Γιατί δεν έχουν καρδιά;». Το ερώτημα μάλλον πρέπει να διατυπωθεί αλλιώς. «Σε Ποιον και σε τι πιστεύει η καρδιά τους;». Η απουσία του αληθινού Θεού, της Εσταυρωμένης Αγάπης οδηγεί στην επίδειξη δύναμης, εξουσίας, οίησης. Το έλλειμα της πίστης οδηγεί στην αδιαφορία.   Η απάντηση δεν είναι να διώξουμε περαιτέρω τον Θεό από τις ζωές μας, αλλά να Τον καλέσουμε να τις μεταμορφώσει. Να μάθουμε και να πιστέψουμε με την καρδιά μας, για να ζήσουμε την αλήθεια που μοιράζεται και δεν καταστρέφει. Αυτή είναι και η ευθύνη όλων όσων θέλουμε οι κοινωνίες μας να έχουν τουλάχιστον υποδείγματα ζωής.

Κέρκυρα, 24 Ιουλίου 2016

π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

Ο νικηφόρος αυτός αθλητής του Χρίστου γεννήθηκε από ευγενή οικογένεια της Μασσαλίας κατά τον 3ο αιώνα. Ακολούθησε την στρατιωτική σταδιοδρομία και υπηρέτησε τον αυτοκράτορα με γενναιότητα και αφοσίωση. Όταν όμως ο Μαξιμιανός επισκέφθηκε την Μασσαλία (περί το 388) με σκοπό να καταδιώξει του χριστιανούς, ο Βίκτωρ, αντί να κρυφθεί, αρνήθηκε να λάβει την πληρωμή του και άρχισε να ενθαρρύνει τους συστρατιώτες του που ήσαν χριστιανοί σαν κι αυτόν να μη φοβηθούν τους αποτείνοντας το σώμα, για να κριθούν άξιοι των ουρανίων τροπαίων. Νύκτα και ημέρα πήγαινε από σπίτι σε σπίτι προτρέποντας τους πιστούς στον αγώνα της Πίστεως και συντρόφευε τους μάρτυρες μέχρι τον τόπο του μαρτυρίου. Συνελήφθη με την σειρά του κι αυτός και οδηγήθηκε σιδηροδέσμιος στον αυτοκράτορα.. Μένοντας ακλόνητος μπροστά στις απειλές, όπως και στις απατηλές υποσχέσεις του τυράννου, απέρριψε τη ματαιότητα της λατρείας των ειδώλων ομολογώντας το Χριστό ως μοναδικό Θεό. Ο αυτοκράτορας διέταξε να τον σύρουν στους δρόμους και τον παρέδωσε στα κτυπήματα και τις βρισιές του όχλου. Μετά τη δοκιμασία αυτή, όμως, ο άγιος διατράνωσε με μεγαλύτερο σθένος ακόμη την πίστη του. Τον τέντωσαν κατόπιν στο τιμωρητικό ξύλο για να του ξεσχίσουν τις σάρκες, και εκεί εμφανίσθηκε ο Κύριος κρατώντας στο χέρι το Σταυρό και του υποσχέθηκε αμάραντο στέφανο. Την επόμενη νύκτα, καθώς φάνηκαν στο κελλί του τρεις άγγελοι, οι φύλακές του, Αλέξανδρος, Λογγίνος και Φηλικιανός, έκθαμβοι από το λαμπρό αυτό θέαμα μεταστράφηκαν. Έλαβαν το άγιο Βάπτισμα και τελειώθηκαν μαρτυρικώς πριν τον δάσκαλό τους.

Τρεις ήμερες αργότερα, ο άγιος Βίκτωρ  παρουσιάσθηκε ξανά στο δικαστήριο και ανέτρεψε με μια κλωτσιά ένα άγαλμα του Δία που ο τύραννος ήθελε να τον αναγκάσει να λατρέψει. Έξαλλος ο Μαξιμιανος διέταξε να του κόψουν το πόδι, κατόπιν δε να τον ρίξουν στις μυλόπετρες για να αλεσθεί ως σίτος Χριστού. Το όργανο όμως του θανάτου έσπασε και χρειάσθηκε να αποτελειώσουν τον στρατιώτη του Χριστού αποκεφαλίζοντάς τον. Όταν τον κτύπησε το ξίφος, ακούστηκε μία ουράνια φωνή: «Βίκτωρ, νενίκηκας!». Τα σώματα των αγίων μαρτύρων, που ρίφθηκαν στη θάλασσα, ανευρέθηκαν από χριστιανούς και ενταφιάσθηκαν σε κρύπτη λαξεμένη στην πέτρα. Στα μεταγενέστερα χρόνια, τα πολλά θαύματα που επιτελέστηκαν από τον άγιο Βίκτωρα συνετέλεσαν ώστε να τιμάται ως πολιούχος της Μασσαλίας.

(«Νέος συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας»-Ιούλιος, Εκδ. Ίνδικτος.

http://www.diakonima.gr

O Ευαγγελισμός της Θεοτόκου.

Έργο του Δομήνικου Θεοτοκὀπουλου (1541-1614) 

Πολλοί πιστεύουν ότι ο αρχάγγελος Γαβριήλ βαστούσε, κατά τον Ευαγγελισμό της Παρθένου Μαρίας, έναν κρίνο, τον οποίο και προσέφερε στην Παναγία. Αυτή η λαθεμένη άποψη, η οποία δεν έχει έρεισμα ούτε στην Καινή Διαθήκη ούτε στη χριστιανική γραμματεία, έχει καταστεί προ πολλού αστικός μύθος, ο οποίος αναπαράγεται, δυστυχώς, ακόμα και στα σχολεία από δασκάλους και – χειρότερα – από θεολόγους. Η πλάνη αυτή προέρχεται από την ανάγνωση, με ανατολικά κριτήρια, της μετά την Αναγέννηση δυτικής ζωγραφικής τέχνης.

  Στο κείμενο που ακολουθεί εξηγούνται οι λόγοι αυτής της παρανόησης, με θεολογικά, ιστορικά και καλλιτεχνικά κριτήρια. Για να το δείτε σε πλήρη οθόνη, να το κατεβάσετε ή να το εκτυπώσετε, πατήστε στον ακόλουθο σύνδεσμο:

https://drive.google.com/file/d/0Bzyx-Q58fSg9UFJaZkpqZVpBbU0/view

Πηγή: Απλά και Ορθόδοξα: http://xerouveim.blogspot.gr/2016/03/blog-post.html#more

Μία από τις δωρεές που ο άνθρωπος λαμβάνει κατά την είσοδό του στην Εκκλησία, όταν τελούνται τα μυστήρια του Βαπτίσματος και του Χρίσματος, είναι και η μετοχή του στο προφητικό αξίωμα του Κυρίου. Αυτό σημαίνει ότι έχει τη δυνατότητα να κατανοεί και να ζει τον λόγο του Θεού, αλλά και να τον μοιράζεται με τους άλλους ανθρώπους. Το προφητικό αξίωμα μάς βγάζει από την αυτάρκεια του νου. Από την αίσθηση ότι από μόνοι μας μπορούμε να γίνουμε θεοί. Γνωρίζουμε ότι κληθήκαμε από τον Θεό να πορευόμαστε στον δικό Του δρόμο και να συνοδοιπορούμε προς την αιωνιότητα.

Ο προφητικός λόγος είναι ο λόγος της αλήθειας. Ο χωρίς συμβιβασμούς. Ο χωρίς εκπτώσεις. Είναι ενοχλητικός από ένα σημείο. Διότι μας υπενθυμίζει πού υστερούμε. Πόσο η ζωή, οι σκέψεις και τα έργα μας απέχουν από αυτό που μας δίνει ο Θεός ως πυξίδα. Την αγάπη. Την ακεραιότητα. Την εντιμότητα. Την έξοδο από το εγώ μας. Μας ελέγχει για τα υποκατάστατά μας. Την εκζήτηση του χρήματος ως προτεραιότητας. Τον θρίαμβο της εικονικής πραγματικότητας αντί για το «είναι». Τη θεοποίηση των επιθυμιών μας, των θέλω μας, του εδώ και τώρα. Τους συμβιβασμούς με το πνεύμα του κόσμου δήθεν για να μην απομονωθούμε. Την περιθωριοποίηση της ψυχής μας. Την απουσία συλλογικότητας. Την ανοχή στην αδικία και την παρανομία.

Η Εκκλησία είχε αυθεντική αποδοχή στην Ιστορία όταν άφησε ο προφητικός της λόγος να είναι η επιφάνειά της, τόσο στη ζωή των ξεχωριστών, όσο και στη ζωή των πολλών, οι οποίοι, ακόμη κι αν δεν τα κατάφερναν σε όλα, εντούτοις είχαν τα κριτήρια να διακρίνουν τι είναι αλήθεια και τι όχι. Σήμερα δυσκολεύεται να γίνει κατανοητή, διότι έχει συμβιβαστεί σε πολλά. Όχι κατ’ ανάγκην δογματικά. Κυρίως στην πράξη. Δεν τονίζει το διακριτό της από το εκκοσμικευμένο φρόνημα. Φοβάται να λειτουργήσει ελεγκτικά έναντι του κακού. Υπάρχει ένα αίσθημα αδιαφορίας που βαφτίζεται σύνεση και αυτοπροστασία και μία απουσία φυσικότητας στην αγάπη και την πνευματικότητα.

Συμβιβασμένοι είναι και οι νέοι της εποχής μας. Αρκούνται στο εύκολο. Τα κριτήριά τους είναι μιμητικά των πολλών. Δεν έχουν περιθώρια συνέγερσης από το αυθεντικό, διότι δεν είναι εύκολο ούτε να το δούνε ούτε να το ακούσουν. Όμως ο προφητικός λόγος της πίστης μπορεί να γίνει αφετηρία για καινούργιες αρχές. Στις σχέσεις και στον διάλογο με τους άλλους. Στο να έχουν άποψη με βάση τις αξίες και την αλήθεια της πίστης για το πώς πορεύεται ο κόσμος. Στο να μην είναι αναίσθητοι έναντι του κακού, αλλά να το διακρίνουν, να το απορρίπτουν και να αγωνίζονται εναντίον του. Στο να μη φοβηθούν ακόμη και την μοναχικότητα, εφόσον γνωρίζουν ότι ο Θεός είναι μαζί τους. Κι εδώ χρειάζεται αφύπνιση σε όλους όσους θέλουμε να μετέχουμε στη ζωή της πίστης. Να δείχνουμε με τον δικό μας τρόπο, με το δικό μας χάρισμα την αλήθεια. Δηλαδή Εκείνον που το είπε ξεκάθαρα: «Εγώ ειμί η οδός και η αλήθεια και η ζωή». Να εγκαταλείψουμε τη ραστώνη. Μέσα από την άσκηση, την μελέτη, τη συνάντηση να γίνουμε φλεγόμενες καρδιές. Και εκτός και εντός κόσμου. Για να γίνει η μαρτυρία μας αφετηρία νέας ζωής για όλους.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Ορθόδοξη Αλήθεια» στο φύλλο της Τετάρτης 20 Ιουλίου 2016

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια είναι τα αγαπημένα για πολλούς νέους, κυρίως εφήβους. Το καλοκαίρι μάλιστα, οπότε και ο ελεύθερος χρόνος αφθονεί, μέσω του Διαδικτύου υπάρχει «αφοσίωση». Δεν μιλάμε για διαδικτυακό σκάκι ή παιχνίδια τα οποία ακονίζουν αληθινά τον νου. Θριαμβεύουν παιχνίδια τα οποία στηρίζονται και προάγουν τη βία. Υπάρχουν βέβαια και πιο αθώα, όπως αυτά του ποδοσφαίρου ή της μαγειρικής ή το να ντύνονται οι κούκλες ή το να καταπίνεις γλυκά. Όμως αυτά που συγκινούν περισσότερους έχουν να κάνουν με τη βία.

Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, είτε ατομικά, είτε ομαδικά, υποτίθεται ότι έχουν δημιουργηθεί για να ξεκουράσουν τους ανθρώπους από το άγχος της καθημερινότητας. Στην ουσία όμως τους απορροφούν σε έναν κόσμο χωρίς επικοινωνία με τον άλλο. Σε έναν κόσμο μοναξιάς.  Ακόμη κι εκεί όπου σχηματίζονται ομάδες, όπως στο διαβόητο League of Legends (LOL), η ενασχόληση δεν επιτρέπει καμία άλλη κουβέντα, παρά μόνο για το παιχνίδια, αφού περάσουν αρκετές ώρες στις οποίες οι παίκτες προσπαθούν να στήσουν παγίδες βίας στους αντιπάλους τους, να «σκοτώσουν» τους άλλους πρωταθλητές, να χρησιμοποιήσουν τέρατα κάθε μορφής, να πουλήσουν και να αγοράσουν, να ανεβούν επίπεδο όχι χάρις στη γνώση που αποκτιέται μέσα από την μάθηση και τους προβληματισμούς για τη ζωή, αλλά χάρις στην ταχύτητα και την εξυπνάδα να μπορέσουν να επιβιώσουν και να επιβληθούν.

Ταχύτητα και εξυπνάδα. Η ικανότητα σήμερα δεν έχει να κάνει με την κοινωνικότητα. Με την αγάπη. Με το μοίρασμα. Με το νόημα της ύπαρξης, αλλά με την ταχύτητα στη χρήση του υπολογιστή, κάτι που χρειάζεται ώρες εξάσκησης, και με την εξυπνάδα να μπορείς σε κλάσματα του δευτερολέπτου να σχεδιάσεις, να αντιμετωπίσεις τα σχέδια και την κίνηση του αντιπάλου, να προβλέψεις και να χτυπήσεις εκεί όπου δε θα μπορέσουν να σε αποκρούσουν. Ώρες οι έφηβοι συνδεδεμένοι. Εξαρτημένοι συχνά. Ώρες πολύτιμες, που δεν αναπληρώνονται. Ώρες σιωπής. Ώρες που δεν υπάρχει ούτε καν ο εαυτός τους.

Πόσο εύκολο είναι να αρνηθούν οι νέοι αυτές τις επιλογές όταν οι γονείς είναι απόντες από τη ζωή τους;  Όταν οι φίλοι κάνουν το ίδιο; Όταν ο ανταγωνισμός στην κοινωνία δεν έχει να κάνει με την πρόοδο και τη συνεργασία, αλλά με την αλληλοεξόντωση; Όταν ο τρόπος της σχέσης έχει περιοριστεί στην επιφάνεια των σωμάτων και των όψεων; Προφανώς και δεν είναι εύκολες οι απαντήσεις. Ούτε κατ’  ανάγκην μονόπλευρες. Δεν ωφελεί η κινδυνολογία. Οι νέοι θα ακούσουν, θα γελάσουν, θα προσπεράσουν. Το ερώτημα έγκειται στο κατά πόσον το σπίτι, η παρέα, ο κόσμος και η ζωή μπορούν να γίνουν αληθινά ελκυστικά, ώστε να περιορίσουν την κυριαρχία του ηλεκτρονικού κόσμου;

Οι ταγοί της Εκκλησίας συνήθως δεν μπορούνε να διακρίνουν τη συναρπαστικότητα αυτών των παιχνιδιών.  Έτσι οι νέοι δεν αισθάνονται ότι έχουν κάτι κοινό μαζί τους. Από την άλλη μήπως η απάντηση μπορεί να ξεκινήσει από μία ενορία η οποία προσεγγίζει νέους ζητώντας να χτίσει σχέση μαζί τους, να τους προτείνει την ελκυστικότητα της κοινωνίας των προσώπων; Το ίδιο μπορούν να κάνουν και οι μεγαλύτεροι. Αν θριαμβεύει ο ηλεκτρονικός κόσμος είναι γιατί απουσιάζει η αγάπη, η έγνοια, ο λόγος για τα ουσιώδη στον πραγματικό. Η ευθύνη για αφύπνιση ανήκει σε όλους.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Ορθόδοξη Αλήθεια» στο φύλλο της Τετάρτης 13 Ιουλίου 2016

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

Οι άνθρωποι έχουμε ανάγκη από αλήθεια στη ζωή μας ή από αυτό που θα θέλαμε να είναι η αλήθεια. Ζούμε σε καιρούς δύσκολους, χωρίς αληθινή παρηγοριά. Από την άλλη στις σχέσεις μας με τους συνανθρώπους μας θέλουμε να είμαστε αποδεκτοί. Θέλουμε οι άλλοι να μας αποδέχονται γι’  αυτό που είμαστε. Συχνά αρκούμαστε στο να προσποιούνται ότι μας αποδέχονται. Και βέβαια αυτό συμβαίνει και από τη δική μας πλευρά. Η κρίση των καιρών μας έχει κάνει καχύποπτους απέναντι σε όσους μας δίνουν διαβεβαιώσεις. Η ανάγκη όμως για αποδοχή μας οδηγεί στο να αποδεχόμαστε λόγους που η στοιχειώδης κριτική και αυτοκριτική θα οδηγούσε στο αυτονόητο συμπέρασμα ότι δεν είναι αληθινοί. Μας αρέσουν τα παραμύθια και οι μαγικές εικόνες, ίσως διότι δεν είμαστε σε θέση να δούμε τον αληθινό εαυτό μας και κυρίως επειδή δε θέλουμε να αποφασίσουμε να αλλάξουμε.  Γιατί η αλήθεια είναι πρόκληση αλλαγής. Και γι’  αυτό όποιος μας διαβεβαιώνει ότι καλούμαστε να ακολουθήσουμε δύσκολους δρόμους, δεν είναι αρεστός. Είναι πλατιά η πύλη της απώλειας και στενή και τεθλιμμένη η οδός για όσους αναζητούν με την ύπαρξή τους, με την ψυχή τους την αλήθεια.

                Ο απόστολος Παύλος χρησιμοποιεί μία ισχυρή φράση γράφοντας στον μαθητή του Τίτο, επίσκοπο Κρήτης: «βούλομαί σε διαβεβαιούσθαι, ίνα φροντίζωσι καλών έργων προΐστασθαι οι πεπιστευκότες τω Θεώ» (Τίτ. 3, 8). «Θέλω να βεβαιώνεις τους λόγους της πίστης με την προσωπική σου μαρτυρία, ώστε όσοι έχουν πιστέψει στον Θεό να φροντίζουν να πρωτοστατούν σε καλά έργα». Ο Παύλος είναι βέβαιος για την αλήθεια των λόγων της πίστης και μεταδίδει την αλήθεια τους στον μαθητή του. Την ίδια στιγμή ζητά από εκείνον να γίνει συνεχιστής αυτής της μαρτυρίας και να διαβεβαιώνει την αλήθεια των λόγων όχι μόνο με τη διδαχή τους στους ανθρώπους, αλλά και με το παράδειγμά του. Με  τον τρόπο αυτό οι όποιοι λόγοι καθίστανται βίωμα ενός ηγέτη, καθώς ο Τίτος ήταν επίσκοπος, επικεφαλής της χριστιανικής κοινότητας, του λαού του Θεού.

Θα ήταν μία εύκολη ηθικολογική παραίνεση ο λόγος του Παύλου. Για κάποιους θα ήταν ένας εγωκεντρισμός και την ίδια στιγμή μία πιθανή παραβίαση του δικαιώματος στην ελευθερία. Για να λέει ο Παύλος στον Τίτο να διαβεβαιώσει με την προσωπική του μαρτυρία, σημαίνει ότι και ο ίδιος ο Παύλος εκφράζει μία τέτοια διαβεβαίωση, με τη δική του προσωπική μαρτυρία. Αυτό, ιδίως στην εποχή μας, μοιάζει μάλλον αδιανόητο. Ζούμε σε έναν παντοδύναμο ατομοκεντρισμό. Το «εγώ»  μας αναπτύσσεται με κριτήριο τη δική μας σκέψη, τα δικά μας συναισθήματα, τη δική μας βούληση. Μεγαλώνουμε, αναπτυσσόμαστε, παιδαγωγούμαστε ότι εκ φύσεως ξέρουμε τι είναι καλό για μας και δεν έχουμε ανάγκη ούτε από διαβεβαιώσεις ούτε από παραδείγματα. Ο πολιτισμός μας μάς δίνει δικαίωμα λόγου. Μπορούμε να σχολιάζουμε τους πάντες και τα πάντα, με μία οίηση και με μία αίσθηση αυτο-αυθεντίας που κυριολεκτικώς σαρώνει κάθε άλλη άποψη. Ακόμη και η επιχειρηματολογία μας ελάχιστη σεμνότητα διαθέτει. Χρησιμοποιούμε λόγους και απόψεις, κάποτε αυθεντικούς και αληθινούς, αλλά με τρόπο μερικό και αποσπασματικό, μη μπορώντας να δούμε το συνολικό πλαίσιο ένταξής τους. Γι’  αυτό και στους δρόμους και της πίστης αυτοαναγορευόμαστε ως είτε οι αυθεντικοί ερμηνευτές είτε οι έχοντες σκέψη και λόγο αληθείας επειδή είμαστε εμείς. Και αναζητούμε αντίστοιχους εκφραστές ή ποδηγέτες τέτοιων στάσεων ζωής μόνο και μόνο για να αυτοδικαιωθούμε ή να κατηγορήσουμε ή να αποδείξουμε ότι δεν είμαστε μόνοι μας.

Ο λόγος του Παύλου όμως δεν είναι αναμάσημα απόψεων άλλων ή καρπός αυτοδικαίωσης. Είναι αυθεντικό βίωμα εμπειρίας Θεού. Κοινωνίας με τον ίδιο τον Χριστό και την ίδια στιγμή απόσταγμα πορείας αγάπης, ιεραποστολής, μαρτυρίου, θυσίας, κυοφορίας ανθρώπων εις Χριστόν. Δεν μιλά για μία εμπειρία άλλων, αλλά για μία κατάσταση που ζει ο ίδιος. Γι’  αυτό και είναι λόγος αυθεντικός. Την ίδια στιγμή είναι λόγος δικαιωμένος από την Εκκλησία. Δεν εξέφρασε μία προσωπική μαρτυρία, προσωπική διαβεβαίωση, αλλά έθεσε όχι μόνο την άποψή του αλλά τον ίδιο τον εαυτό του στην κρίση της Εκκλησίας. Και ήδη η Εκκλησία από την εποχή του τον είχε καταστήσει αυθεντία. Τον είχε αποδεχτεί και ως πρόσωπο, ως Παύλο τον Ταρσέα, και ως θεσμό, ως τον ιδρυτή κατά τόπους Εκκλησιών, αποδίδοντάς του ένα κύρος μοναδικό. Και ο λόγος του παραμένει εν ισχύι, όντας αποτυπωμένος στην Αγία Γραφή, διότι στους αιώνες παραμένει αυθεντικός. Και ο χρόνος μάς διαβεβαιώνει για την αλήθεια του. Άντεξε. Και θα αντέχει.

Είναι αυθεντικός λοιπόν ο λόγος του Παύλου διότι είναι μία πρόκληση αλλαγής. Μία πρόκληση εξόδου από το εγώ μας. Πρόκληση υπέρβασης του εαυτού μας, των φόβων μας, των αγωνιών μας, των όσων μας ταλαιπωρούν. Πρόκληση εξόδου από την παντοδυναμία της προσωπικής μας αλήθειας. Στην Εκκλησία είναι η αλήθεια. Στην πίστη. Στο Ευαγγέλιο. Στους αγίους που άντεξαν στους αιώνες. Και αν για κάτι κυρίως αγιάζουν όσοι αγιάζουν δεν είναι για το μεμονωμένο και μερικό των λόγων τους, αλλά για την εναπόθεση της ελπίδας τους και την κατάθεση της αλήθειας τους στο σώμα του Χριστού, που είναι η Εκκλησία και στην ετοιμότητά τους να ζήσουν τόσο το μαρτύριο της συνειδήσεως όσο και το μαρτύριο του αίματος, για να μην μπορεί τίποτε να τους χωρίσει από την αγάπη του Χριστού.

Οι ανά τους αιώνες αιρετικοί δεν είχαν ούτε θα έχουν αυτά τα τρία κριτήρια.Την εμπειρία σε προσωπικό επίπεδο του Χριστού. Την ταπείνωση να θέτουν την αλήθεια τους στην κρίση της Εκκλησίας με σεμνότητα συνήθως, αλλά και τη δέουσα μαχητικότητα, η οποία όμως δεν αποσκοπεί στην εξουθένωση και τη διάλυση των άλλων, αλλά στον φωτισμό τους. Και το αντέχουν τόσο τα πρόσωπά τους όσο και οι θέσεις τους στον χρόνο, στην αυθεντία του σώματος του Χριστού που πορεύεται. Οι αιρετικοί συστήνουν δικές τους εκκλησίες, για να δημιουργήσουν μία νέα παράδοση, προσελκύοντας όλους εκείνους που γοητεύονται από την αίσθηση της μαχητικότητας, της προσωπικής ερμηνείας, της παρηγοριάς που ξεγελά, του αταπείνωτου φρονήματος, μίας εγωιστικής βεβαιότητας ότι έχουμε δίκιο. Ο δρόμος εκτός Εκκλησίας είναι δρόμος ταλαιπωρίας και οδηγεί στον κρημνό της απώλειας τόσο στον χρόνο όσο και στην αιωνιότητα, παρότι το έλεος του Θεού είναι πάντοτε αμέτρητο και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι δίνει στον κάθε άνθρωπο προσωπικά. Γι’  αυτό και επιλέγουμε να είμαστε εντός της Εκκλησίας. Για να κρατιόμαστε στην αυθεντικότητα. Αρκεί να έχουμε σεμνότητα ψυχής, ώστε ακόμη και οι απόψεις μας ή η χρήση απόψεων άλλων που γεύτηκαν την εμπειρία του Χριστού, να μην μας αναγορεύουν σε αυτο-αυθεντίες, αλλά με σεβασμό προς το σώμα του Χριστού να εκφραζόμαστε χωρίς φόβο μεν, χωρίς όμως να γινόμαστε και τιμητές των πάντων που διαφωνούν με μας.

Το κριτήριο του εγωκεντρισμού πέρασε από την αίρεση στον πολιτισμό. Ο σύγχρονος πολιτισμός υιοθετεί, είτε το κατανοεί είτε όχι, τον τρόπο της αίρεσης. ΜΜΕ, τέχνη, πολιτική, αθλητισμός, σύγχρονη κουλτούρα, παιδεία, διανόηση θεοποιούν την προσωπική έκφραση με θέλοντας να τη θέσουν στην κριτική του σώματος, κάθε είδους. Ίσως γιατί είναι δύσκολο να ενταχθούμε σε σώμα το οποίο προϋποθέτει πνεύμα ταπείνωσης και μαθητείας. Μας είναι δύσκολο να αποδεχθούμε ότι η ελευθερία μας, για να έχει νόημα, χρειάζεται να συνδέεται με την αγάπη και την ταπεινότητα και κυρίως να συναντά αυθεντικά το πρόσωπο του άλλου. Να θέλει να δώσει και να πάρει. Να ξεκινά πρώτα από το να μάθει, να ακούσει, να προσλάβει και στη συνέχεια να κυοφορήσει αλήθειες, τις οποίες να προτείνει. Λείπει το μπόλιασμα του πολιτισμού από την Εκκλησία. Και παρά τη συνεχόμενη αποτυχία νοηματοδότησης, τον ακολουθούμε άβουλοι, επειδή κλείνουμε τα μάτια στην ζώσα παρουσία του Χριστού. Ως μέλη του σώματός Του ας κάνουμε το βήμα φανέρωσης της όντως Αλήθειας στη ζωή και τους άλλους και Εκείνος θα φωτίσει.

Κέρκυρα, 17 Ιουλίου 2016

π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

Τοῦ Κωνσταντίνου Γανωτῆ

Πολὺ μὲ συγκινοῦν κάποια ζευγάρια, ποὺ ἔρχονται καὶ μοῦ ἐμπιστεύονται τὸν καημό τους νὰ τοὺς δώσει ὁ Θεός ἕνα παιδάκι, τοὐλάχιστον ἕνα παιδάκι! Ὅταν εἶναι προχωρημένο σὲ ἡλικία τὸ ζευγάρι, τοὺς λέω ὅτι δὲν τὸ ζητῶ ἀπ’ τὸν Θεὸ τὸ παιδί, γιατὶ δὲν προλαβαίνουν νὰ κάνουν κι ἄλλα, κι ἔτσι “θὰ τὸ φᾶνε τὸ παιδὶ” μὲ τὴν ὑπερπροστασία τους.

Κι ὕστερα χωρὶς ἀδέρφια, χωρὶς συντροφιά, χωρὶς ἀνταγωνιστὲς μέσα στὸ σπίτι θὰ εἶναι τόσο δύσκολο νὰ ὡριμάσει κανονικά. Οἱ γονεῖς ὅμως νιάζονται πιὸ πολὺ γιὰ τὴν ἱκανοποίηση τῆς δικῆς τους γονικῆς ἀνάγκης κι ἐνῷ προδίδονται, δὲν τ’ ὁμολογοῦν. Πολλοὶ νέοι βλέπουν τὸ βάρος τῆς εὐθύνης κι ἀποφεύγουν τὴν τεκνογονία καὶ πολλοὶ καὶ τὸν γάμο κι ἔτσι τὸ μέλλον τῆς παιδοποιΐας διαγράφεται ζοφερό…

…Ἐπειδὴ οἱ νέοι δὲν θέλουν νὰ σκέφτονται τὰ γηρατιά τους, δὲν ὑπολογίζουν ὅτι τὰ παιδιά τους θὰ τοὺς ἐξασφαλίσουν ἀνώδυνα, ἀνεπαίσχυντα καὶ εἰρηνικὰ τὰ τέλη τους. Κι ἔτσι πολὺ λίγοι κάνουν τὴ σκέψη ὅτι ἀργότερα τὰ παιδιά τους θὰ τοὺς “δώσουν ἕνα ποτήρι νερό”. Ἡ ἐποχή μας διακατέχεται ἀπὸ τὴ λογικὴ τῆς ψυχολογίας. “Ἂν μοῦ ἔρθει κάποτε ἡ ὄρεξη νὰ κάνω κάτι, θὰ τὸ κάνω· δὲν ἐκβιάζω τὴ θέλησή μου.” Καὶ δὲν τὴν ἐκβιάζει πράγματι, γιατὶ δὲν εἶναι βέβαιος ὁ σημερινὸς ἄνθρωπος γιὰ κάτι πὼς εἶναι καλὸ ἢ κακό. Τὰ κίνητρα τῶν πράξεών του εἶναι ἐπιθυμίες, ποὺ ἔρχονται καὶ φεύγουν ἢ σκεπάζονται ἀπὸ ἄλλες δυνατότερες. Αὐτὴ ἡ πραγματικότητα δὲν εὐνοεῖ κρίσιμες καὶ σταθερὲς ἀποφάσεις. Ἡ ἐποχή μας μαστίζεται ἀπὸ ἔλλειψη πίστης, πίστης ὅτι ὑπάρχει Θεός, ποὺ μὲ τὶς ἐντολές Του κυβερνάει καὶ ἐγγυᾶται τὶς καλὲς ἀποφάσεις τῶν ἀνθρώπων.

Εὐτυχῶς βέβαια ποὺ αὐτὰ δὲν συμβαίνουν ἀπόλυτα, γενικά, στὴ ζωή, ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ πολλὲς ἐξαιρέσεις κι ἀπ’ αὐτὸ εἶναι ποὺ συνεχίζεται ἡ ζωή. Ἂν σὲ κάποια φάση νικήσει μέσα τους ἡ ἐπιθυμία νὰ γίνουν οἱ γονεῖς ἑνὸς παιδιοῦ, τότε συμβαίνει νὰ φέρνουν στὴ ζωὴ τὸ παιδάκι τους καὶ στὴν ἀρχὴ τοὐλάχιστον χαίρονται καὶ καμαρώνουν. Ὕστερα ἔρχονται τὰ βάσανα τῆς τροφῆς καὶ ἀνατροφῆς κι ἂν ἔχουν στὸ μεταξὺ ὡριμάσει, οἱ γονεῖς τὰ ἀντέχουν καὶ τὰ ξεπερνοῦν. Εἶναι τόσα ὅμως τὰ βάσανα καὶ οἱ μεταπτώσεις ἐπιθυμιῶν μέσα τους, ὥστε τὸ μεγάλωμα τοῦ παιδιοῦ γίνεται μιὰ Ὀδύσσεια. Στὶς δύσκολες ὧρες αὐτῆς τῆς Ὀδύσσειας βγάζουν οἱ γονεῖς κραυγὴ ἀπογνώσεως καὶ μετανιώνουν γιὰ τὴν ἀπόφασή τους νὰ γίνουν γονεῖς.

Οἱ δύσκολες ὧρες τῆς ἀνατροφῆς ἑνὸς παιδιοῦ δὲν εἶναι οἱ ὧρες ποὺ σοῦ λείπουν τὰ χρήματα, γιὰ νὰ ἱκανοποιήσεις τὶς ἀνάγκες σου. Οἱ πολλοὶ στὴν ἐποχή μας παραδέχονται αὐτὴ τὴν ἄποψη, ἡ πραγματικότητα ὅμως εἶναι ἄλλη. Τὰ παιδιὰ γεννιοῦνται καὶ μεγαλώνουν μὲ τὸν πόθο τῆς ζωῆς, τῆς ἀγάπης καὶ τῆς χαρᾶς. Αὐτὸς ὁ τριπλὸς πόθος ἀπαιτεῖ τὸ ἄθλημα τῆς ἀνατροφῆς τοῦ παιδιοῦ καὶ αὐτὴ ἡ ἀνατροφὴ ἀπαιτεῖται καὶ ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν γονιό, γιατὶ ἀνατρεφόμαστε μαζὶ μὲ τὰ παιδιά μας.

Ποιός γονιὸς μπορεῖ νὰ ἀναπαύσει τὴν καρδιά του, πρὶν νὰ ἐξασφαλίσει στὸ παιδί του τὴ ζωὴ χωρὶς θάνατο βέβαια, πρὶν νὰ ἐξασφαλίσει στὸ παιδί του ἕνα σταθερὸ πλαίσιο ἀγάπης καὶ μιὰ ἀπέραντη θάλασσα χαρᾶς; Ἂν δὲν πολεμήσει γιὰ μιὰ τέτοια ἀνατροφὴ τοῦ παιδιοῦ του, αἰσθάνεται ὅτι δὲν τὸ ἀγαπᾷ καὶ μένει ἔκθετος στὸ ἐρώτημα γιατί τὸ γέννησε…

…Δὲν πρέπει νὰ ξεχνᾶμε ὅτι παιδιά μας εἶναι ὅλα ὅσα ὁ Θεὸς ἀποφάσισε νὰ μᾶς χαρίσει. Ὅταν ὅμως στὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὰ πέντε, ποὺ ξεκινοῦν ἀπὸ τὰ δημιουργικὰ χέρια τοῦ Θεοῦ, μόλις τὸ ἕνα γεννιέται καὶ ἀκοῦμε τὸ κλάμα του, ἐνῷ τὰ τέσσερα κλαῖνε βουβά, σφαγμένα στὶς κλινικές, ποιά χαρὰ ἀληθινὴ μπορεῖ νὰ ἐγκατασταθεῖ στὴν καρδιά μας; Βουβὴ κατάθλιψη πλακώνει τὶς ψυχὲς ὅλου τοῦ “πολιτισμένου” κόσμου. Ἡ κατάθλιψη εἶναι τὸ κύριο χαρακτηριστικὸ τοῦ πολιτισμοῦ καὶ ἡ κατάθλιψη μεταδίδεται σὲ ὅλο τὸ οἰκογενειακὸ περιβάλλον, γιατὶ τὰ παιδιὰ διαισθάνονται τὸν βουβὸ θρῆνο τῶν ἀδερφιῶν τους, ποὺ δὲν γεννήθηκαν, ἀλλὰ πετάχτηκαν στὶς ἀποχετεύσεις τῶν κλινικῶν. Καὶ διαβάζουν τὴν κατήφεια στὰ πρόσωπα τῶν γονιῶν τους.

Τὰ παιδιά μας μέσα στὰ σπίτια μας δὲν εἶναι πιὰ τὰ λουλούδια, ποὺ στολίζουν τὰ σπίτια μὲ τὸ ἄρωμα τῆς ἀθῳότητας. Οἱ τηλεοράσεις καὶ τὰ σχολικὰ βιβλία ἔχουν ὁλόκληρα προγράμματα, γιὰ νὰ τὰ ξετσιπώσουν. Καὶ οἱ κουβέντες, τὰ θεάματα καὶ οἱ συμπεριφορὲς τῶν ἴδιων τῶν γονιῶν μεταδίδουν στὰ παιδιὰ τὴν προστυχιά, ποὺ λυμαίνεται τὴν παιδική τους ἀθῳότητα. Μὴ μοῦ πεῖτε ὅτι τὰ παιδιὰ σήμερα δὲν ξέρουν πῶς καὶ γιατί χωρίζουν οἱ γονεῖς τους, τί εἶναι οἱ μοιχεῖες τους, πῶς κάνουν τὴ «διακοπὴ κυήσεως», ὅπως λένε τὴν ἔκτρωση. Αὐτὰ μαζὶ μὲ τοὺς καυγάδες τῶν γονιῶν κάνουν τὰ παιδιὰ νὰ ἀποζητοῦν τὴν ἠλιθιότητα, γιὰ νὰ πνίξουν τὶς βασανιστικές τους σκέψεις. Κι ἐπειδὴ μὲ τὶς σπουδὲς τὰ κάναμε ἔξυπνα καὶ δὲν μποροῦν νὰ κατασιγάσουν τὰ ὀδυνηρὰ “γιατί”, καταφεύγουν στὰ ναρκωτικά. Κανένας ἢ σχεδόν κανένας νέος δὲν πέφτει στὰ ναρκωτικὰ χωρὶς καὶ τὴν ὑπαιτιότητα τῶν γονιῶν του.

Κάποτε μᾶς πνίγει τὸ συναίσθημα τῆς ἀδικίας, ποὺ κάνουμε στὸ παιδί μας, καὶ τότε τοῦ ἀγοράζουμε μηχανάκι, αὐτοκίνητο, ὑπολογιστή, πανάκριβα ῥοῦχα καὶ παπούτσια καὶ τὸ ἐφοδιάζουμε μὲ πενηντάρικα στὶς ἐξόδους του. Ἔτσι τὸ διαφθείρουμε καλὰ-καλὰ καὶ συχνὰ τὸ ὁδηγοῦμε στὸν θάνατο μὲ τὰ τροχαῖα. Καὶ καθὼς τὸ μεγαλώνουμε χωρὶς ὑποψία Ἐκκλησίας καὶ Θεοῦ, τὸ ὁδηγοῦμε στὸν αἰώνιο θάνατο.

Ὅταν ἀναγκαζόμαστε νὰ ἀπολογηθοῦμε γιὰ τὴν κατάντια τῶν παιδιῶν μας, αἰτιώμαστε τὰ σχολεῖα, τὴν τηλεόραση, τὶς παρέες τοῦ παιδιοῦ μας καὶ τέτοια. Τὰ παιδιὰ ὅμως μὲ τὴν εὐφυΐα καὶ τὴν πληροφόρηση ποὺ ἔχουν, ξέρουν ὅτι ὅλοι οἱ παράγοντες τῆς διαφθορᾶς τους ἢ εἶναι ἐπαγγελματίες, ὅπως οἱ δάσκαλοι, ἢ κάνουν τὸ κέφι τους, καὶ γι’ αὐτὸ ὅλους τοὺς ἔχουν σὲ λιγότερη ἐκτίμηση ἀπὸ τοὺς γονεῖς τους. Ὁ κρισιμότερος παράγων ἀγωγῆς τοῦ παιδιοῦ εἶναι ἡ οἰκογένεια. Ἂν οἱ γονεῖς ζοῦν μιὰ ζωντανὴ ἐκκλησιαστικὴ ζωή, τὸ παιδὶ μπορεῖ νὰ κλονιστεῖ σὲ κάποια φάση τῆς ζωῆς του, ἀλλὰ ἀργὰ ἢ γρήγορα θὰ γυρίσει στὰ χνάρια τῶν γονιῶν του. Αὐτὸ συμβαίνει τὶς περισσότερες φορές.

Οἱ γονεῖς ποὺ δὲν πείθουν καὶ δὲν καταφέρνουν νὰ συγκρατήσουν τὰ παιδιά τους, εἶναι αὐτοὶ ποὺ τοὺς ἀπευθύνουν μόνο λόγια. Ὅλα τὰ λόγια ἔχουν καὶ τὸν ἀντίλογό τους καὶ ἀποσκοποῦν περισσότερο στὸ νὰ ὑποτάξουν τὸν μικρότερο στὸν μεγαλύτερο. Μόνον ὁ Λόγος Χριστὸς ὅταν βγεῖ ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ γονιοῦ ἢ τοῦ δασκάλου, μπορεῖ νὰ πείσει. Γι’ αὐτὸ ἀποκαλοῦμε τὸν Ἰησοῦν Χριστό μας Λόγο.

Γιὰ νὰ ἐγκατασταθεῖ καὶ νὰ βασιλέψει ὁ Χριστὸς Λόγος σὲ μιὰ καρδιά, πρέπει ἡ καρδιὰ νὰ καθαριστεῖ ἀπὸ τὰ πάθη, νὰ παραδοθεῖ ὁ ἄνθρωπος καὶ νὰ γίνει ὁ ἴδιος κατὰ χάριν Χριστός. Γι’ αὐτὸ κοινωνοῦμε τὸ Σῶμα καὶ τὸ Αἷμα τοῦ Χριστοῦ.

Τὰ σχολεῖα, στοὺς αἰῶνες τῶν διωγμῶν κατὰ τῶν Χριστιανῶν, ἦταν ὅλα φανατικὰ ἀντιχριστιανικά· σὲ ὅλα διακωμῳδοῦσαν τὸν Χριστὸ καὶ τοὺς Χριστιανούς. Καὶ ὅμως ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ σχολεῖα βγῆκαν οἱ μάρτυρες, ἡ ἁγία Αἰκατερίνη, ὁ ἅγιος Γεώργιος, ὁ ἅγιος Δημήτριος, ὁ μικρὸς Ταρσίζιος καὶ χιλιάδες ἄλλοι. Ἄρα δὲν εἶναι ἡ παιδεία κρισιμότερος παράγων ἀγωγῆς ἀπὸ τὴν οἰκογένεια.

Δὲν εὐτυχοῦμε, ἀδελφοί μου, μὲ τὰ παιδιά μας, γιατὶ οὔτε τὰ γεννᾶμε ἅγια οὔτε τὰ μεγαλώνουμε ἅγια. Τὰ γεννᾶμε πολὺ συχνὰ γιὰ δική μας ἱκανοποίηση καὶ τὰ μεγαλώνουμε, γιὰ νὰ κατακτήσουν τὸν κόσμο καὶ μετὰ νὰ πεθάνουν. Στὴν καλύτερη περίπτωση τὰ ἐμπιστευόμαστε σὲ μιὰ “καλύτερη” καὶ πολυδάπανη παιδεία. Εἶναι πολλοὶ αὐτοὶ ποὺ ὑπολογίζουν στὴν “καλύτερη” μόρφωση καὶ φτάσαμε νὰ ἔχουμε τοὺς περισσότερους διδάκτορες καὶ τὰ περισσότερα μάστερς στὴν Εὐρώπη. Δὲν στοχαζόμαστε οὔτε κἂν πληροφορούμαστε ἀπὸ τὴν Ἱστορία, ποὺ λέει ὅτι τὸ ζενὶθ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς παιδαγωγικῆς, ἀκόμα καὶ τῆς θεολογίας, ὑπῆρξε καὶ ὑπάρχει ἀκόμα στὴ Γερμανία. Καὶ ὅμως ἡ Γερμανία μὲ τὰ πιὸ μορφωμένα Γερμανάκια ἔπνιξε τὸν κόσμο αὐτὸ στὸ δάκρυ καὶ στὸ αἷμα μὲ τοὺς δύο Παγκοσμίους Πολέμους, ποὺ προκάλεσε. Ἡ κοσμικὴ σοφία ἔφτιαξε μιὰ νεολαία δαιμόνων.

Ἂς ἀναλάβουμε λοιπὸν τὶς εὐθῦνες μας μετανιώνοντας γιὰ τὴν ἀλαζονεία μας, ἂς γονατίσουμε μπροστὰ στὸ καντήλι μας καὶ στὸν πνευματικό μας, ἂς ὀνειρευτοῦμε τὸν Παράδεισο γιὰ τὰ παιδιά μας ὅπως καὶ γιὰ μᾶς, καὶ ἂς περάσουμε τὸ ὄνειρο αὐτὸ στὶς ψυχές τους, καὶ τότε, μόνο τότε, θὰ εὐτυχήσουμε μὲ τὰ παιδιά μας, γιατὶ θὰ εὐτυχήσουν κι αὐτά.

Ακολουθούν οι χώροι λατρείας των θρησκειών με αλφαβητική σειρά:

ΒΟΥΔΙΣΤΙΚΟΣ ΝΑΟΣ

ΙΝΔΟΥΙΣΤΙΚΟΣ ΝΑΟΣ Ή ΜΑΝΤΙΡ

ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΚΟΜΦΟΥΚΙΑΝΙΣΜΟΥ

ΠΑΓΟΔΑ

ΣΤΟΥΠΑ

ΤΑΟΪΣΤΙΚΟΣ ΝΑΟΣ

ΣΥΝΑΓΩΓΗ

ΤΖΑΜΙ Ή ΤΕΜΕΝΟΣ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΣ ΝΑΟΣ

Βουδιστικός Ναός: Η Βουδιστική τέχνη ταυτίζεται κατά το πλείστον προς την ινδική τέχνη, γιατί καλλιεργήθηκε στην Ινδία κυρίως, είναι δε αυστηρά θρησκευτικού χαρακτήρα, εφόσον συνδέεται στενότατα με την λατρεία τουΒούδα. Το περισσότερο μέρος της Βουδιστικής τέχνης συγκεντρώνεται στο ναό, ο οποίος δεν απασχολεί μόνο τον αρχιτέκτονα, αλλά τον γλύπτη και το ζωγράφο.

Ο ναός είναι η εικόνα του σύμπαντος˙ έχει σχήμα κλιμακωτής πυραμίδας διακοσμημένης με τις απεικονίσεις όλων των ζώων, από τα ατελέστερα μέχρι τον Βούδα, ο οποίος απεικονίζεται γαλήνιος και μεγαλοπρεπής επάνω στην πεπλατυσμένη κορυφή της πυραμίδας. Ψηλά τείχη, τεράστιοι πύργοι και ευρείς πυλώνες, οι οποίοι ανήκουν στο οικοδομικό συγκρότημα του ναού, προσδίδουν κατά κανόνα σ’ αυτόν επιβλητική εμφάνιση.

Συχνός είναι και εκείνος ο τύπος του ναού που είναι σκαμμένος στα στέρνα τεραστίων βράχων, και ο οποίος αποτελείται κατά το πλείστον από υπερμεγέθεις υπόστυλες αίθουσες. Επίσης άλλοι από τους Βουδιστικούς ναούς βρίσκονται στη μέση αυλών και κατάφυτων λεωφόρων, που περιλαμβάνουν πολυπληθή θυσιαστήρια. Από τους ναούς που είναι σκαμμένοι στους βράχους παλαιότατοι είναι αυτοί τουLomas Rsi ή Bhaa, οι οποίοι ανήκουν στην Γ΄εκατονταετηρίδα π.Χ., ενώ τα Βουδιστικά σπήλαια του Bedsa, του Karle, του Nasik κ.λ.π. ανήκουν στην Β΄εκατονταετηρίδα π.Χ.

Όλα αυτά τα οικοδομήματα ή αρχιτεκτονήματα διακρίνονται για τις κολοσσιαίες διαστάσεις τους. Είναι δε το κολοσσιαίο ένας από τους μάλλον εμφανείς και μάλλον σταθερούς χαρακτήρες τής Βουδιστικής τέχνης. Άλλοι χαρακτήρες αυτής, εξίσου αξιοσημείωτοι, είναι η μεγάλη συσσώρευση λεπτομερειών, η μανία δηλαδή της κάλυψης κάθε γυμνής επιφάνειας με πλήθος απείρων απεικονίσεων πάσης φύσεως, όπως λ.χ. θεών, ανθρώπων και ζώων τα οποία συμπλέκονται σύμφωνα με την καλπάζουσα φαντασία του καλλιτέχνη, αλλά και η αποθέωση των ενστίκτων, με την αναπαράσταση άπειρων συμπλεγμάτων μεταξύ των, θεών, ανθρώπων και ζώων. Η σύζευξη επίσης των δύο φύλλων δίνει την ευκαιρία για δημιουργίες ακολάστων και οργιαστικών συμπλεγμάτων. Οι τερατώδεις αυτές απεικονίσεις δικαιολογούνται όμως, λόγω του πλήθους θεών και αφηγημάτων τής ινδικής μυθολογίας.

Ινδουιστικός ναός ή Mandir (μαντίρ): Ο Ινδουιστικός ναός είναι μια κατασκευή που έχει σχεδιαστεί μ’ αυτό τον τρόπο, ώστε να φέρει τον άνθρωπο μαζί με τους θεούς, χρησιμοποιώντας τον συμβολισμό για να εκφράσει τις ιδέες και τα πιστεύω του Ινδουισμού. Ο συμβολισμός αυτός και η δομή ενός Ινδουιστικού ναού έχουν τις ρίζες τους στην Βεδική παράδοση. Ένας ναός ενσωματώνει όλα εκείνα τα στοιχεία των Ινδουιστών, δηλαδή για το τι πιστεύουν για τον Κόσμο, παρουσιάζοντας το καλό, το κακό και το ανθρώπινο ή την αίσθηση του κυκλικού χρόνου και την ουσία τής ζωής, καθώς επίσης και τις βασικές διδασκαλίες του Ινδουισμού που είναι το Ντάρμα, το Κάμα, η Άρθα, η Μόκσα και το Κάρμα.

Οι πνευματικές αρχές του Ινδουισμού που συμβολικά εκπροσωπούνται στον Ινδουιστικό ναό αναγράφονται στα αρχαία σανσκριτικά κείμενα όπως π.χ. στις Βέδες και τις Ουπανισάδες, ενώ οι διάφοροι κανόνες για την δομή και την κατασκευή του περιγράφονται σε διάφορες αρχαίες πραγματείες για την αρχιτεκτονική. Μάλιστα η διάταξη, τα μοτίβα, το σχέδιο και η διαδικασία οικοδόμησης απαγγέλλονταν στα αρχαία τελετουργικά με γεωμετρικούς συμβολισμούς και αντικατοπτρίζουν τις πεποιθήσεις και τις αξίες που είναι έμφυτες στις διάφορες σχολές του Ινδουισμού. Ένας Ινδουιστικός ναός για πολλούς Ινδουιστές είναι ένας πνευματικός προορισμός, διότι εκλαμβάνεται και ως ορόσημο, γύρω από το οποίο άκμασαν η αρχαία τέχνη, η οικονομία και τέλος οι κοινοτικές εκδηλώσεις.

Οι Ινδουιστικοί ναοί υπάρχουν σε πολλές μορφές, βρίσκονται σε διάφορες τοποθεσίες, αναπτύσσουν διαφορετικές μεθόδους κατασκευής και είναι προσαρμοσμένες στις εκατοντάδες διαφορετικές θεότητες που λατρεύονται στις διάφορες περιφέρειες τής Ινδίας και των άλλων χωρών, αλλά σχεδόν όλοι τους μοιράζονται ορισμένες βασικές ιδέες, συμβολισμούς και θέματα του Ινδουισμού. Ναοί Ινδουιστικοί ανευρίσκονται κυρίως στην Ινδία και το Νεπάλ, στις χώρες τής νοτιοανατολικής Ασίας, όπως η Καμπότζη, το Βιετνάμ, τα νησιά τής Ινδονησίας και την Μαλαισία, και σε χώρες όπως τα νησιά Φίτζι, Άγιος Μαυρίκιος, Τρινιντάντ και Τομπάγκο, Καραϊβικής, στην Γουιάνα, στο Σουρινάμ, στη Νότια Αφρική, στη Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική και γενικά όπου υπάρχει μια σημαντική Ινδουιστική κοινότητα. Η σημερινή μορφή και η εξωτερική εμφάνιση των Ινδουιστικών Ναών αντικατοπτρίζουν τις τέχνες, τα υλικά και τα σχέδια που εξελίχτηκαν κατά την διάρκεια αρκετών χιλιετιών και αντανακλούν επίσης την επίδραση των συγκρούσεων μεταξύ του Ινδουισμού και του Ισλάμ από τον 12^ο αιώνα μ.Χ.

Σχεδόν όλοι οι Ινδουιστικοί ναοί έχουν δύο μορφές. Ή την μορφή ενός απλού οικήματος ή ενός παλατιού. Ένας ναός με την μορφή ενός απλού οικήματος θεωρείται ως ένα απλό καταφύγιο και χρησιμεύει σαν σπίτι μιας θεότητας, που τον επισκέπτεται κάποιος, όπως θα επισκέπτονταν ένα φίλο ή συγγενή. Σύμφωνα με την διδασκαλία του Ινδουισμού, οι ναοί είναι χώροι για την puja, που είναι ένα τελετουργικό φιλοξενίας, στην οποία καλείται ο λάτρης για να συνδεθεί με την θεότητα. Με άλλα λόγια οι Ινδουιστικοί ναοί είναι οι χώροι στους οποίους το άτομο μπορεί να εκτελέσει διαλογισμό, γιόγκα ή ενδοσκόπηση. Οι ναοί που έχουν μορφή παλατιού είναι πιο περίτεχνοι και έχουν συχνά μνημειακή αρχιτεκτονική.

Η κατάλληλη τοποθεσία για ένα Mandir (μαντίρ), σύμφωνα με τα αρχαία σανσκριτικά κείμενα, είναι κοντά σε νερό ή κήπους όπου ανθίζουν τα λουλούδια και τα άνθη λωτών, όπου ακούγονται οι κύκνοι, πάπιες και άλλα πτηνά, όπου τα ζώα ξεκουράζονται χωρίς τον φόβο τραυματισμού ή βλάβης. Αυτές οι αρμονικές τοποθεσίες προτείνονται σ’ αυτά τα κείμενα, με την εξήγηση, ότι σε τέτοια ανάλογα μέρη παίζουν και οι θεοί, επομένως είναι η καλύτερη τοποθεσία για ένα Ινδουιστικό ναό.

Η βασική αρχή για να χτιστεί ένας Ινδουιστικός ναός βασίζεται – όπως έχουμε προείπει – στην πεποίθηση πως όλα τα πράγματα είναι ένα, όλα συνδέονται. Ο προσκυνητής είναι ευπρόσδεκτος μέσα στον μαθηματικά δομημένο χώρο, που είναι ένα σύμπλεγμα τέχνης με πυλώνες, με γλυπτά και αγάλματα και τα οποία τον καλούν να γιορτάσει τις τέσσερεις σημαντικές και απαραίτητες αρχές τής ανθρώπινης ζωής, δηλαδή την επιδίωξη τής Άρθα (ευημερία, πλούτο), τής κάμα(ευχαρίστηση, φύλλο), τής Ντάρμα (αρετές, ηθική ζωή) και τής μόκσα(απελευθέρωση, αυτογνωσία).

Ναός του Κομφουκιανισμού: Οι ναοί που είναι αφιερωμένοι στον Κομφούκιο, είναι γνωστοί με μια ποικιλία ονομάτων σ’ όλη την Ανατολική Ασία. Οι δυο μεγαλύτεροι από αυτούς που βρίσκονται στην πόλη Qufu της Κίνας και το Πεκίνο, είναι γνωστοί στην κινεζική ως «Ναοί του Κομφούκιου». Στη Σαγκάη, το Βιετνάμ, την Κορέα και την Ινδονησία, είναι γνωστοί ως «Ναοί τής Λογοτεχνίας» ή«Ναοί τής Σοφίας και τής Λογοτεχνίας», από τον ρόλο του Κομφούκιου στην παραδοσιακή κινεζική λατρεία ως «Κύριος τής Γνώσης» ή «τής Λογοτεχνίας». Στην Ιαπωνία, είναι συνήθως γνωστοί ως «Ναοί» ή «Αίθουσες τής Σοφίας».

Η ανάπτυξη των κρατικών ναών αφιερωμένων στη λατρεία του Κομφούκιου ήταν αποτέλεσμα της σταδιακής αγιοποίησής του. Το  195 π.Χ., ο Han Gao Zu, ιδρυτής της δυναστείας των Χαν (206 – 195 π.Χ.) ήταν αυτός που προσέφερε θυσία στο πνεύμα του Κομφούκιου στον τάφο της γενέτειράς του Qufu. Θυσίες στο πνεύμα του Κομφούκιου και του Yan Hui, του πιο σημαντικού μαθητή του, είχαν ξεκινήσει στο Αυτοκρατορικό Πανεπιστήμιο (Biyong), ήδη από το 241 μ.Χ.

Το 454 μ.Χ., η δυναστεία του Liu Song της Νότιας Κίνας έχτισε ένα εξέχοντα κρατικό ναό αφιερωμένο στον Κομφούκιο. Στα 489 μ.Χ., η βόρεια δυναστείαWei, κατασκεύασε ένα ναό του Κομφούκιου στην πρωτεύουσα, τον πρώτο εκτός τής Qufu, στον βορρά. Στα 630 μ.Χ., η δυναστεία Tang, αποφάσισε ότι τα σχολεία σε όλες τις επαρχίες και τις κομητείες θα πρέπει να έχουν ναό του Κομφούκιου, με αποτέλεσμα να εξαπλωθούν οι ναοί σ’ όλη την Κίνα. Πασίγνωστα ιερά του Κομφούκιου, περιλαμβάνουν τους αντίστοιχους ναούς του, όπως στην Jianshui, στην Xian, το Fuzi Miao στην Nanjing, και το Ναό του Κομφούκιου στο Πεκίνο, τον πρώτο που χτίστηκε το 1302 μ.Χ. Ο Ναός του Κομφούκιου στην Tianjin που καταλαμβάνει 32 στρέμματα γης, είναι το μεγαλύτερο σωζόμενο παραδοσιακό αρχιτεκτονικό συγκρότημα σ’ αυτή.

Ο μεγαλύτερος και παλαιότερος Ναός του Κομφούκιου βρίσκεται στην πατρίδα του, την Qufu. Ιδρύθηκε το 479 π.Χ., ένα χρόνο μετά τον θάνατό του, επί της ηγεμονίας του Δούκα Ai της επαρχίας Lu, ο οποίος διέταξε ότι η κατοικία του Κομφούκιου θα πρέπει να χρησιμοποιείται πλέον ως χώρος προσκυνήματος και προσφοράς θυσίας. Ο ναός αυτός επεκτάθηκε σε μια περίοδο πάνω από 2000 χρόνια μέχρι που έγινε το τεράστιο συγκρότημα που υπάρχει σήμερα. Εκτός από τους ναούς του Κομφούκιου που σχετίζονται με την κατάσταση της λατρείας του, υπάρχουν επίσης και κτίρια σ’ όλη την Κίνα, στα οποία τιμώνται οι πράξεις του καθώς επίσης και ιδιωτικοί ναοί μέσα στις Ακαδημίες.

Στο ξεκίνημα τής δυναστείας των Tang (618 – 907 μ.Χ.), ναοί του Κομφούκιου χτίστηκαν στα επαρχιακά και κομητειακά σχολεία σε όλη την αυτοκρατορία, είτε μπροστά ή στην μία πλευρά του σχολείου. Η μπροστινή πύλη του ναού ονομάζεταιLingxing πύλη. Στο εσωτερικό του υπάρχουν συνήθως τρεις αυλές, κάποιες όμως φορές υπάρχουν μόνο δύο. Ωστόσο, το συγκρότημα στην Qufu έχει εννέα αυλές που περιέχει στήλες με τον αριθμό των επισκέψεων από τον αυτοκράτορα κατά την περίοδο του εορτασμού ή τις απονομές των αυτοκρατορικών τίτλων ευγενείας στους απογόνους του Κομφούκιου. Το κεντρικό κτίριο, που βρίσκεται στην εσωτερική αυλή καλείταιDachengdian, το οποίο μεταφράζεται ποικιλοτρόπως όπως «αίθουσα του μεγάλου επιτεύγματος», «αίθουσα τής μεγάλης ολοκλήρωσης», ή «αίθουσα τής μεγάλης τελειότητας». Ένα άλλο σημαντικό κτίριο πίσω από το κεντρικό είναι το«Παρεκκλήσι του Λατρεύοντας την Σοφία», η οποία τίμησε τους προγόνους του Κομφούκιου και οι πατέρες των «Τεσσάρων Συγγενών» και των «Δώδεκα Φιλοσόφων».

Σε αντίθεση με τους ναούς του Ταοϊσμού και του Βουδισμού, οι ναοί του Κομφούκιου, δεν έχουν κανονικά εικόνες. Στα πρώτα χρόνια του ναού στηνQufu, φαίνεται πως τα πνεύματα του Κομφούκιου και των μαθητών του εκπροσωπήθηκαν με τοιχογραφίες και πήλινα ή ξύλινα αγάλματα. Οι επίσημοι ναοί περιείχαν επίσης εικόνες του ίδιου του Κομφούκιου. Ωστόσο, υπήρξε αντίδραση με την πρακτική αυτή, η οποία θεωρήθηκε ως μιμητική των Βουδιστικών ναών. Υποστηρίχθηκε επίσης, πως η βασική σκέψη της κατασκευής των αυτοκρατορικών ναών ήταν για να τιμηθούν οι διδασκαλίες του Κομφούκιου, και όχι αυτός ο ίδιος ο άνθρωπος.

Η έλλειψη ομοιομορφίας στα αγάλματα του Κομφούκιου οδήγησε τον πρώτο αυτοκράτορα Taizu τής δυναστείας των Ming να εκδώσει διάταγμα, πως όλοι οι καινούργιοι ναοί του Κομφούκιου, θα έπρεπε να περιέχουν επιγραφές που απηχούν το πνεύμα του και όχι τις εικόνες του. Το 1530 μ.Χ., αποφασίστηκε πως όλες οι υπάρχουσες εικόνες του Κομφούκιου, θα πρέπει ν’ αντικατασταθούν με επιγραφές που απηχούν το πνεύμα του, είτε αυτές βρίσκονταν στους αυτοκρατορικούς ναούς της πρωτεύουσας ή σε άλλες δημόσιες θέσεις. Παρόλα αυτά πολλοί σύγχρονοι ναοί του Κομφούκιου, έχουν για χαρακτηριστικό τους αγάλματα. Αγάλματα παρέμειναν επίσης και στους ναούς που λειτουργούν από την οικογένεια των απογόνων του Κομφούκιου, όπως στην Qufu.

Παγόδα: Η Παγόδα είναι μνημείο του Βουδισμού. Είναι πολυώροφο κτίριο πυργοειδούς μορφής τής ανατολικής και νοτιοανατολικής Ασίας, κατασκευασμένο από ξύλο στην αρχή και μετέπειτα – μετά τον 7^ο αιώνα μ.Χ. – από πλίνθους ή πέτρα, το οποίο συνήθως είναι ενταγμένο στο συγκρότημα ενός Βουδιστικού ιερού.

Η μορφή της έλκει την καταγωγή της από την αρχαία ινδική Στούπα, δηλαδή το θολωτό μνημείο στο οποίο φυλάσσονται ιερά λείψανα ή οι νεκροί βασιλιάδες. Η ημισφαιρική θολωτή στούπα της αρχαίας Ινδίας εξελίχθηκε και έλαβε διάφορες μορφές σε διάφορες περιοχές τής ανατολικής και νοτιοανατολικής Ασίας. Η ακρόληξη ή η διακοσμητική κατάληξη τής στούπα επιμηκύνθηκε προσλαμβάνοντας όλο και κυλινδρικότερο σχήμα, μέχρις ότου ολόκληρο το πάνω μέρος τής στούπα λέπτυνε και έγινε πυργοειδές.

Αυτή η νέα μορφή τής στούπα υιοθετήθηκε από τον Βουδισμό ως η καταλληλότερη για να στεγάσει τα ιερά λείψανα και έγινε γνωστή στη Δύση ως Παγόδα. Στο Θιβέτ η Βουδιστική Παγόδα έλαβε φιαλόμορφο σχήμα. Στη Βιρμανία, την Ταϊλάνδη, την Καμπότζη και στο Λάος έλαβε πυραμοειδές ή κωνικό σχήμα. Στην Κίνα όπου βρίσκουμε και την αρχαιότερη στο Χενάν 523 μ.Χ., η αρχιτεκτονική της επηρεάστηκε από την μορφή των περιπτέρων, την Κορέα (Κιοντζιού 634 μ.Χ.) και την Ιαπωνία (Κυότο – Νάρα), εξελίχθηκε στην πιο γνωστή και κλασσική μορφή της.

Διαμορφώθηκε δηλαδή σ’ έναν ψηλό πολυώροφο πύργο στον οποίο η μορφή του κάθε ορόφου επαναλαμβάνεται αλληλοδιαδόχως σε όλο το ύψος του κάθετου άξονα, αλλά σε μικρότερες διαστάσεις. Η κάτοψη του κάθε ορόφου ποικίλει, μπορεί να είναι κυκλική, τετράγωνη ή πολυγωνική. Στις παγόδες τής ανατολικής Ασίας κάθε όροφος έχει τη δική του προεξέχουσα στέγη και όλο το οικοδόμημα απολήγει σε ιστό και δίσκους. Ο αριθμός των ορόφων είναι συνήθως περιττός (δηλ. μονός), επειδή αυτό θεωρείται τυχερός οιωνός. Αν και οι Βουδιστές ισχυρίζονται πως η μορφή της μοιάζει με το άνθος του λωτού, τα αρχιτεκτονικά της όμως χαρακτηριστικά δεν επιβεβαιώνουν κάτι τέτοιο. Συνήθως η Παγόδα αποτελεί απλώς μνημείο και δεν διαθέτει χρησιμοποιήσιμο εσωτερικό χώρο.

Στούπα: Θρησκευτικό μνημείο που ανήκει κυρίως στη Βουδιστική θρησκεία – και μερικώς στην Ινδουιστική – το οποίο προέρχεται μάλλον από τον αρχαίο νεκρικό τύμβο των Βραχμανιστών. Η λέξη Στούπα, που σημειωτέον είναι στασανσκριτικά την αρχαία γλώσσα της Ινδίας, η αρχική σημασία της είναι κορυφή, σωρός από χώμα, πέτρες. Αρχικά ήταν κατασκευή πάνω από τάφο βασιλιά ή αρχηγού. Στη Βουδιστική αρχιτεκτονική, κατασκευή για τη φύλαξη αγίων λειψάνων.

Ήδη οι πιο παλιές Στούπα, στο Τσασνί 3^ος – 2^ος αιώνας π.Χ., είχαν κανονική τριμερή δομή: βαθμιδωτή βάση, ολόσωμο βασικό όγκο, στέψη με μορφή πολυεδρικού σκιάδιου. Έχουν βρεθεί και Στούπα ημισφαιρικές (Ινδία, Σρι Λάνκα), τετράγωνα βαθμιδωτά (Σρι Λάνκα, Ταϊλάνδη), πυργόμορφα (Βιετνάμ, Κίνα), κωδωνόμορφα (Βιρμανία, Καμπότζη, Ταϊλάνδη, Ινδονησία), με μορφή φιάλης (Κίνα, Μογγολία).

Η συνήθης τεχνική της κατασκευής των Στούπα ήταν στρώσιμο πετρών, τοίχοι από σοβαντισμένα τούβλα, γέμισμα με λάσπη, χαλίκι κ.λ.π.

Η Στούπα είναι πέτρινη και αποτελείται από ένα ημισφαιρικό θόλο (άντα) ο οποίος στηρίζεται σ’ ένα κυκλικό κρηπίδωμα. Στην κορυφή του θόλου είναι χτισμένο ένα κυβικό δώμα (χαρμίκα), που συχνά περιτριγυρίζεται από εξώστη. Από το κέντρο του δώματος υψώνεται κατακόρυφα ένας ιστός που αποτελείται από διαδοχικούς δίστους (τσάτρα), ενώ στη κορυφή του ιστού στηρίζεται ένα δοχείο.

Γύρω από τη Στούπα υπάρχει πέτρινο διακοσμημένο κιγκλίδωμα (βεντίκα), που δημιουργεί ένα ελεύθερο χώρο ανάμεσα στον περίβολο και τη Στούπα. Το κιγκλίδωμα έχει πόρτες (τοράνα) στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα˙ αυτές αποτελούνται από δύο ψηλές κολόνες που ενώνονται με περιστύλια. Για τη διακόσμηση των Στούπα συχνά γίνονταν βάψιμο ή επιχρύσωση. Στούπα χτίζονται κυρίως στην Ινδία, αλλά η αρχιτεκτονική τους διαδόθηκε με διάφορες παραλλαγές και στις γύρω χώρες (Ινδονησία, Σρι Λάνκα κ.λ.π.).

Η ονομασία Στούπα είναι χαρακτηριστική μόνο για την Ινδία και το Νεπάλ. Στην Σρι Λάνκα χρησιμοποιούνται οι ονομασίες “ντάγκομπα”, στη Βιρμανία “ζέντι” και “πατό”, στη Ταϊλάνδη “τχατ”, στη Μογγολία “σουμπουργκάν”, στην Κίνα και το Βιετνάμ “μπάο – τα” κ.λ.π.

Ταοϊστικός Ναός: Ένας Ταοϊστικός Ναός, ονομάζεται Gong, Guan ή Miao στα κινέζικα και είναι ή ιερή αίθουσα όπου οι Ταοϊστές εκτελούν τις θρησκευτικές τους τελετές. Συνδυάζει στην δομή του, την θεωρία και τις ιδέες του Ταοϊσμού, μαζί με τις παραδοσιακές κινέζικες μεθόδους κατασκευής. Έτσι με τον τρόπο αυτό σχηματίζεται ένα μοναδικό στυλ μεταξύ των πολλών και διαφορετικών τύπων της αρχαίας κινέζικης αρχιτεκτονικής.

Οι Ταοϊστικοί Ναοί διαφόρων μορφών είναι διάσπαρτοι σε όλη την Κίνα. Σε γενικές γραμμές πάντως μπορούν να χωριστούν σε τρεις κατηγορίες: αυτοί που θυμίζουν παλάτι, οι απλοί ναοί και αυτοί που είναι μια απλή καλύβα ή σπηλιά. Αν και είναι διαφορετικών μεγεθών, αυτό δεν παίζει κανένα ρόλο γιατί όλοι τους έχουν κατασκευαστεί για να εξυπηρετούν τον ίδιο σκοπό.

Οι άνθρωποι μπορεί να μπερδευτούν στο να ξεχωρίσουν έναν Ταοϊστικό Ναό από ένα Βουδιστικό, γιατί εξωτερικά είναι σχεδόν όμοιοι, αφού πολλές μέθοδοι ταοϊστικής κατασκευής μιμούνται εκείνες του Βουδισμού, αν και υπάρχουν κάποιες μικρές διαφορές μεταξύ τους. Για παράδειγμα, τα ιερά αγάλματα τουΔράκοντα και του Τίγρη βρίσκονται μπροστά στην κύρια πύλη του Ταοϊστικού Ναού, ενώ στον Βουδιστικό ναό στην ίδια θέση υπάρχουν τα αγάλματα τής φρουράς των δύο γιγάντων. Εκτός αυτού τα θέματα των αγαλμάτων και οι τοιχογραφίες έχουν σχέση με κοινούς ανθρώπους και όχι με κάτι το υπερφυσικό και η θρησκευτική ατμόσφαιρα δεν είναι τόσο έντονη όσο στους Βουδιστικούς ναούς.

Επειδή ο Ταοϊσμός επιδιώκει μια παρατεταμένη και καρποφόρα ζωή, γι’ αυτό στις διακοσμήσεις που χρησιμοποιούνται στην κατασκευή του ναού αντικατοπτρίζεται αυτό το θέμα. Έτσι τα παράθυρα, οι πόρτες, οι μαρκίζες και οι δοκοί είναι σκαλισμένα με κινέζικους χαρακτήρες, όπως Φου (ευλογία), Σου (μακροζωία), Τζι (ευοίωνο). Η ιδέα της ταοϊστικής διακόσμησης έχει επηρεάσει την κινέζικη λαϊκή κουλτούρα, με αποτέλεσμα πολλά σπίτια απλών ανθρώπων να απεικονίζουν ιστορίες από τον Ταοϊσμό, όπως λ.χ. «Οι Οκτώ Αθάνατοι που διασχίζουν την θάλασσα».

Οι περισσότεροι Ταοϊστικοί Ναοί είναι χτισμένοι κατά μήκος μιας πλευράς του βουνού, συνήθως από ξύλινο σκελετό, επειδή πιστεύεται πως αυτό είναι ευεργετικό για την υγεία.

Συναγωγή: Με τον όρο αυτό περιγράφεται ο τόπος συνάθροισης των εβραϊκών κοινοτήτων. Με την μεταφορική του όμως έννοια σημαίνει τον θρησκευτικό εκείνο θεσμό, που θεσπίστηκε κατά την διάρκεια τής βαβυλωνιακής εξορίας των Ιουδαίων και μετά από αυτήν διαδόθηκαν στις άλλες ιουδαϊκές κοινότητες τής Διασποράς αλλά και τής Παλαιστίνης για να αντικαταστήσει την λειτουργία του ναού, που γινόταν στην Ιερουσαλήμ. Σιγά – σιγά πλήθυναν τόσο, που στα χρόνια του Χριστού κάθε πόλη είχε τη δική της συναγωγή, ενώ υπήρχαν και πολλές και μέσα στην Ιερουσαλήμ.

Η συναγωγή είναι ένα κτίριο απλό, στο κέντρο του οποίου υπάρχει ένας άμβωνας, απ’ όπου διαβάζεται η Εβραϊκή Βίβλος και γίνεται το κήρυγμα. Πίσω από τον άμβωνα τα παλιά χρόνια υπήρχαν καθίσματα για τους αναγνώστες και τους διδασκάλους του Νόμου, τους ραββίνους. Ένα από αυτά τα καθίσματα, το πιο ψηλό, ονομαζόταν «καθέδρα του Μωϋσέως». Στο βάθος προς τον ανατολικό τοίχο της συναγωγής, σε μια κρύπτη φυλάγονται, τα ιερά κείμενα.

Η συναγωγή ήταν τόπος μελέτης του Νόμου και πνευματικής επικοινωνίας με το Θεό χωρίς την προσφορά θυσιών. Η λατρεία περιλάμβανε ανάγνωση περικοπών από την Εβραϊκή Βίβλο, κήρυγμα, υμνολογία και προσευχή. Την εποπτεία τής συναγωγής είχε ο αρχισυνάγωγος, που εκλεγόταν από τους γέροντες της κοινότητας. Παράλληλα με τη λειτουργική αποστολή της, η συναγωγή αναλάμβανε και εκπαιδευτικές και προσκυνηματικές αποστολές, που αργότερα ανέλαβαν αυτόνομοι οργανισμοί.

Τζαμί ή τέμενος: Ο οίκος του Θεού – κατά τους μουσουλμάνους – αποτελεί όχι μόνο τον θρησκευτικό αλλά συχνά και τον κοινωνικό πυρήνα τής ισλαμικής ζωής. Ο μουσουλμάνος καταθέτει εδώ την προσευχή του, αλλά και τον χρησιμοποιεί ως τόπο συγκέντρωσης, ηρεμίας και συζήτησης. Γενικά όμως, υπάρχει μια διάκριση ανάμεσα σε τζαμιά στα οποία τελείται η προσευχή τής Παρασκευής και σε μικρότερα, που χρησιμεύουν μόνο για ατομική προσευχή.

Στον εξοπλισμό του τζαμιού ανήκουν το Μιχράμπ μια ημικυκλική εσοχή στο τοίχο που έχει κατεύθυνση προς το ιερό Καάμπα της Μέκκας, τον ιερότερον τόπο του Ισλάμ, το Μινμπάρ μια υπερυψωμένη πλατφόρμα, σαν άμβωνας, όπου ανεβαίνει ο Ιμάμης (καθοδηγητής) και καθοδηγεί την προσευχή, και μία εγκατάσταση στην οποία υπάρχει τρεχούμενο νερό και χρησιμοποιείται από τους πιστούς για το πλύσιμο χεριών, ποδιών, στόματος, αυτιών πριν την προσευχή. Έξω από το τζαμί υπάρχει ο μιναρές ένας ψηλός και στενός κυλινδρικός πύργος, από τον εξώστη του οποίου ο μουεζίνης καλεί τους πιστούς να προσέλθουν για να προσευχηθούν.

Τα μεγάλα τζαμιά τής Παρασκευής έχουν επιπλέον μια αίθουσα για τον ηγεμόνα και ιδιαίτερο γυναικωνίτη. Το πάτωμα των τζαμιών καλύπτεται από χαλιά ή μοκέτες. Γενικά πάντως το εσωτερικό του τζαμιού είναι μάλλον λιτό. Δαπανηρές διακοσμήσεις και τοιχογραφίες απουσιάζουν παντελώς, λόγω της απαγόρευσης των εικόνων από το Ισλάμ. Υπάρχουν όμως στο εσωτερικό του μοναδικά γεωμετρικά σχήματα και ταινίες με γεωμετρικές γραφές τα περίφημα αραβουργήματα.

Εξαιτίας τής απαγόρευσης των εικόνων, οι μουσουλμάνοι ανέπτυξαν την περίφημη γραφική τέχνη. Η καλλιγραφία αυτή χρησίμευε και για τη διακόσμηση του τζαμιού, στο οποίο όμως συναντάμε μόνο στίχους από το ιερό βιβλίο τους, το Κοράνι, και ονόματα των τεσσάρων δίκαιων χαλίφηδων (Αμπού – Μπακρ, Ουμάρ ιμπν αλ – Χαττάμπ, Οθμάν ιμπν Αφφάν και Αλί ιμπν Αμπού Τάλιμπ) και φυσικά και του ιδρυτή του Ισλαμισμού, του Μωάμεθ.             

Χριστιανικός Ναός: Στην αρχή οι Χριστιανοί δεν είχαν ναούς, αλλά τελούσαν την λατρεία σε ένα σπίτι, την λεγόμενη «κατ’ οίκον Εκκλησία». Απέφευγαν να χτίσουν ιδιαίτερα οικοδομήματα, επειδή θεωρούσαν πως ο Θεός δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς. Αργότερα, έχτισαν στις πόλεις τα Κυριακά ή Ευκτήριους οίκους, που ήταν απλές και ευρύχωρες αίθουσες αφιερωμένες στην λατρεία.

Η αύξηση του αριθμού των πιστών και η ανάπτυξη τής λατρείας συνέτειναν στην κατασκευή των πρώτων ναών. Σημειωτέον πως την περίοδο των διωγμών από το Ρωμαϊκό κράτος χρησιμοποιούσαν σαν τόπους λατρείας τα ρωμαϊκά κοιμητήρια που ήταν υπόγεια και δαιδαλώδη με πολλές στοές, τις ονομαζόμενεςκατακόμβες.

Με το τέλος αυτών των διωγμών άρχισαν να χτίζονται μεγαλόπρεποι χριστιανικοί ναοί. Ο πρώτος ρυθμός (τύπος) που χτίστηκαν αυτοί οι ναοί ονομάστηκε Βασιλική. Χαρακτηριστικά του, η σαμαρωτή ξύλινη στέγη και η εσωτερική διαρρύθμισή του που χωρίζεται συνήθως σε τρία μέρη με κιονοστοιχίες, τα οποία ονομάστηκαν κλίτη με το μεσαίο κλίτος να είναι διπλάσιο από τα άλλα. Εκτός από τις τρίκλιτες Βασιλικές έχουμε πεντάκλιτες, επτάκλιτες, ακόμα και εννιάκλιτες.

Επόμενος ρυθμός ναού ήταν ο περίκεντρος ναός που ήταν κυκλικά ή πολυγωνικά κτίρια στεγασμένα με θόλο τον λεγόμενο τρούλο. Οι ναοί όμως αυτοί λόγω του τρούλου ήταν αναγκαστικά μικροί. Και έτσι φτάσαμε στον επόμενο ρυθμό που είναι συνδυασμός των δύο προηγουμένων τηνΒασιλική με τρούλο. Συνδυάζει την ευρυχωρία της Βασιλική με την αίσθηση της ψυχικής ανάτασης που δημιουργεί ο τρούλος.

Άλλοι ρυθμοί ναών είναι ο Βυζαντινός που έχει σταυρικό σχήμα, εγγεγραμμένο σε τετράγωνο και στο κέντρο του δεσπόζει ο υπερυψωμένος τρούλος, οοκτάγωνος ναός, ο ρυθμός της Αναγεννήσεως, ο Ρώσικος ρυθμός με τους τρούλος του να είναι σαν κρεμμύδια, ο Γοτθικός ρυθμός, ο Μπαρόκ και Ροκοκόκ.λ.π.

Οι Ναοί εσωτερικά διακοσμούνται συνήθως με εικόνες, ψηφιδωτά, αγάλματα, με υαλουργήματα (βιτρό) ή είναι παντελώς γυμνοί, συνήθως αυτοί του Προτεσταντισμού (Διαμαρτύρησης) και των παραφυάδων του.

Ονομαστοί Χριστιανικοί Ναοί είναι, η Αγία Σοφία τής Κωνσταντινούπολης, οΆγιος Πέτρος τής Ρώμης και η Παναγία των Παρισίων.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Οι πιστοί της θρησκείας των Σιχ, έχουν σημαντικότερο ιερό τον Χρυσό ναό στο Αμριτσάρ της Ινδίας. Για τις θρησκευτικές τους ανάγκες χρησιμοποιούν κάποιους χώρους που τους ονομάζουν «γκούρ – ντουάρα»δηλαδή η θύρα του Γκούρου. Το όνομα αυτό χρησιμοποιείται ακόμη και για το ειδικό δωμάτιο που διατηρούν στο σπίτι τους με κέντρο το ιερό βιβλίο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Εγκυκλοπαίδεια των Θρησκειών

Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια

Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια

Ελληνική και Ξένη Βικιπαίδεια (Wikipedia)

Εγκυκλοπαίδεια «Πάπυρος Λαρούς»

Εγκυκλοπαίδεια «Επιστήμη και Ζωή»

Σχολικό Εγχειρίδιο Θρησκευτικών «Προετοιμασία των ανθρώπων για τον καινούργιο κόσμο του Θεού» Α΄γυμνασίου, 1997

Σχολικό Εγχειρίδιο Θρησκευτικών «Εκκλησία, η νέα κοινωνία σε πορεία» Γ΄γυμνασίου, 1999

www.travelchinaguide.com

Αναστάσιος Γιαννουλάτος: Ίχνη από την αναζήτηση του υπερβατικού

 antiairetikos.blogspot.gr