kantonopou’s blog

ΘΕΟΛΟΓΙΚΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ

Αρχεία για 'ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ'

ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ: ΕΟΡΤΗ ΔΟΞΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΑΣ

Συγγραφέας: kantonopou στις 6 Ιανουαρίου 2014

 
Οι άνθρωποι έχουμε απογυμνώσει τις περισσότερες από τις γιορτές της πίστης μας από το θεολογικό τους περιεχόμενο και παραμένουμε στα σημαίνοντά τους, τις συνήθειες που τις συνοδεύουν. Έτσι γιορτάζουμε χωρίς να νιώθουμε αληθινά τι σημαίνει το περιεχόμενο της γιορτής. Και αν για τα Χριστούγεννα και το Πάσχα οι περισσότεροι υποψιαζόμαστε κάτι από το βαθύτερο νόημα, γιορτές όπως τα Θεοφάνεια μένουν στην μνήμη μας για τον αγιασμό των υδάτων και τα πατροπαράδοτα έθιμα που τον συνοδεύουν, χωρίς να αγγίζουν την καρδιά μας ως προς το θεολογικό τους βάθος. Κατέχουμε ως γνώση το γεγονός της Βάπτισης του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό και της φανέρωσης και των άλλων δύο προσώπων της Αγίας Τριάδος, του Θεού-Πατέρα με την φωνή που ακούστηκε εξ ουρανού και το Άγιο Πνεύμα, το οποίο κατέβη «εν είδει περιστεράς».
Τα Θεοφάνεια όμως δεν είναι μόνο ένα γεγονός γνώσης και νου. Είναι η ευκαιρία να υιοθετήσουμε έναν τρόπο ζωής, ο οποίος ανοίγει τον νου και την καρδιά μας στην κατοίκηση εντός μας της χάριτος του Θεού, που λειτουργεί ως σωτηρία για την ύπαρξή μας. Γιατί τα Θεοφάνεια αποτελούν γιορτή δόξας και φιλανθρωπίας, η οποία μεταμορφώνει την ύπαρξή μας σε κατά Θεόν ύπαρξη. Όπως λέει ο Απόστολος Παύλος «επεφάνη η φιλανθρωπία του Σωτήρος ημών Θεού» και καλούμαστε να αποδεχθούμε «την επιφάνειαν της δόξης του μεγάλου Θεού και σωτήρος ημών Ιησού Χριστού» (Τίτ. 3, 4 και 2, 13)
                Είναι γιορτή δόξας τα Θεοφάνεια, παρότι φαινομενικά ο Χριστός δέχεται να βαπτιστεί στον Ιορδάνη ποταμό από τον Πρόδρομο  σαν να ήταν άνθρωπος αμαρτωλός. Όμως η δόξα του Χριστού δεν ήταν ποτέ η δύναμη, η εξουσία, η επιβολή, αλλά η ταπείνωση. Καταδέχεται ο Δεσπότης να χειροθετηθεί στην κεφαλή από το χέρι του δούλου. Καταδέχεται ο Αναμάρτητος να ακολουθήσει την ίδια διαδικασία με τους αμαρτωλούς. Μόνο που αντί να εξομολογηθεί αμαρτίες που δεν έχει, ζητά από τον Πρόδρομο να αποδεχθεί την υπακοή και την αγάπη Του και να κάνει και σ’ Αυτόν ό,τι έκανε στους άλλους. Εισέρχεται στον Ιορδάνη ο διακονούμενος από τους Αγγέλους όχι για να καθαρισθεί από το νερό του ποταμού, αλλά για να καθαρίσει κάθε ανθρώπινο ρύπο, κάθε αμαρτία ανθρώπινη που ο ποταμός έχει δεχθεί, δείχνοντας την οδό του βαπτίσματος που θα ακολουθούμε στην Εκκλησία. Και δεν είναι μόνος Του ο Χριστός, όπως οι άνθρωποι που συναντούν τον προφήτη που ετοιμάζει την οδό του Κυρίου.
Μαζί με τον Χριστό εμφανίζονται και τα άλλα δύο πρόσωπα της Αγίας Τριάδος, για να δείξουν ότι στον Ιορδάνη ποταμό ξεκινά ο κόσμος της Βασιλείας του Θεού, και είναι «ευλογημένη αυτή η βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων». Μόνο που στην βασιλεία αυτή δεν υπάρχουν ανώτεροι και κατώτεροι, ισχυροί και αδύναμοι, άρχοντες και αρχόμενοι. Δεν υπάρχει ο θάνατος. Δεν έχουν θέση τα πάθη και το κακό. Υπάρχει μόνο ζωή, όπως αυτή εκφράζεται με την αγάπη, την ταπείνωση, την συγχωρητικότητα. Και εδώ έγκειται η δόξα των Θεοφανείων. Στο ότι μας υπενθυμίζουν ότι στην Βασιλεία του Θεού προϋπόθεση είναι η πίστη. Η αγάπη και η εμπιστοσύνη στο Χριστό. Η οδός της νίκης κατά των παθών. Η επιλογή ενός τρόπου ζωής που θα μας κάνει να βγαίνουμε από το εγώ μας και να προχωρούμε σε μία διαρκή συνάντηση με το Θεό και τον συνάνθρωπο, ως κέντρο και νόημα της ύπαρξής μας. Και αυτός ο δρόμος είναι για όλους δρόμος δόξας και χαράς.Δρόμος αγιότητας και χαράς που τείνει στην τελειότητα και που θα γίνει τέλεια όταν λυθεί και ο τελευταίος δεσμός φθοράς που είναι ο χρόνος. 
                Είναι γιορτή φιλανθρωπίας τα Θεοφάνεια γιατί όλα τα παραπάνω δεν θα ήταν δυνατό να συμβούν εάν δεν είχε ενανθρωπίσει ο Χριστός. Γιατί από μόνοι μας δεν θα μπορούσαμε να πετύχουμε να πορευτούμε στον δρόμο της δόξας, καθώς είχαμε και έχουμε διαστρέψει το νόημα τι αληθινά σημαίνει δόξα. Έχουμε αφήσει κατά μέρος τι σημαίνει σωτηρία, γιατί βλέπουμε τον κόσμο με τα μάτια του παρόντος, δηλαδή μόνο στην προοπτική του χρόνου και όχι της αιωνιότητας. Ακόμη έχουμε λησμονήσει  ότι ελευθερία δεν σημαίνει η δυνατότητα πορείας σύμφωνα με το θέλημά μας, αλλά η ακολούθηση του θελήματος του Θεού που γίνεται αγάπη για όλους. Ότι όλα θέλουν κόπο και εμείς είμαστε έτοιμοι να επιλέξουμε ό,τι και όποιον μας υπόσχεται ευκολία. Με την ενανθρώπισή Του ο Χριστός μας δείχνει ότι  χάρις σ’ Αυτόν τα πάντα αγιάζονται, κι εμείς μαζί Του. Ότι τα πάντα είναι δυνατά στον Επιφανέντα Θεό, αρκεί να Τον θέλουμε ως το κέντρο της ζωής μας και να Τον ακολουθούμε με εμπιστοσύνη. Ότι ο ουρανός συναντά την γη και ξαναδημιουργεί το σύμπαν στην προοπτική της σχέσης και της κοινωνίας με τον Θεό.  Γι’ αυτό και στην ακολουθία του Αγιασμού αναφωνούμε «Μέγας ει Κύριε και θαυμαστά τα έργα Σου και ουδείς λόγος εξαρκέσει προς ύμνον των θαυμασίων Σου».
                Γιορτή σημαίνει εκκλησιασμός. Σημαίνει δίψα για κοινωνία με τον Θεό. Σημαίνει συμφιλίωση με τον ξαναδημιουργημένο εν Χριστώ κόσμο, σημαίνει σεβασμό για ό,τι ο Θεός αγίασε και ευλόγησε, από τον άνθρωπο μέχρι το τελευταίο φυλλαράκι. Και Θεοφάνεια σημαίνει αφορμή για περισσότερη ταπείνωση, υπέρβαση του εγωισμού μας και εναπόθεση της ελπίδας της ζωής μας στον Επιφανέντα Θεό, άνοιγμα της καρδιάς και της ψυχής μας στην «ανακαίνωση» του Αγίου Πνεύματος (Τίτ. 3,5). Στην Εκκλησία ξαναβρίσκουμε τον κόσμο ως Παράδεισο και τα Θεοφάνεια είναι μία ευκαιρία να ζήσουμε όπως εκείνος ο πρώτος άνθρωπος που έβλεπε τα πάντα ωραία στην κτίση. Να ξαναδώσουμε νέο όνομα στα πάντα που μας περιβάλλουν, ακόμη και σε ό,τι και σε όποιους μας θλίβουν, μέσα από την προοπτική της συνάντησης και της κοινωνίας με τον Θεό. Μέσα από την Βασιλεία που ζούμε στην Εκκλησία. Και να αγωνιστούμε και οι άλλοι που δεν βλέπουν τα πράγματα έτσι, να γευτούν  την ευλογία και τον αγιασμό του Θεού.
                Έχουμε ανάγκη από την χάρη του Θεού, για να ζήσει αλλιώς ο κόσμος μας αλλά κι εμείς. Και δεν είναι οπισθοδρόμηση η Βασιλεία που ο Χριστός εγκαινιάζει, αλλά συνεχής ανακαίνιση, φως και αγιασμός και σπουδή της φιλανθρωπίας και της δόξας που Εκείνος μας παρέχει συνεχώς στη ζωή της Εκκλησίας. Ας είναι αυτός ο τρόπος αφορμή για να γνωρίσουμε το βαθύτερο νόημα της μεγάλης εορτής. Για να μπορέσουμε να ζήσουμε και τον χρόνο μας διαφορετικά, πνευματικά, ελεύθερα, εν Χριστώ επιφανέντι.
 Κέρκυρα, 6 Ιανουαρίου 2013 
π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός 

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Μικρό αφιέρωμα στην εορτή της Περιτομής του Χριστού.

Συγγραφέας: kantonopou στις 3 Ιανουαρίου 2014

Περιτομή του Ιησού

Απεικόνιση στο Μηνολόγιο του Βασιλείου B΄ (Βατικανό).

Η Περιτομή του Ιησού αναφέρεται ως γεγονός στην επίγεια κατά σάρκα ζωή του Ιησού Χριστού, περισσότερο όμως κατ΄ εικασία εθιμικής και νομικής (θεοκρατικής) επιταγής. Τούτο αναφέρεται μόνο από έναν Ευαγγελιστή, τον Ευαγγελιστή Λουκά, ενώ οι άλλοι τρεις (Ματθαίος, Μάρκος και Ιωάννης) φέρονται να το αγνοούν. Ο Ευαγγελιστής Λουκάς αναφέρει την περιτομή αυτή μόνο ημερολογιακά, δηλαδή την 8η ημέρα από γεννήσεως, σύμφωνα με τον σχετικό εβραϊκό νόμο χωρίς όμως να προσδιορίσει ούτε τον τόπο, ούτε ποιος έκανε την περιτομή, ούτε το μέσον που χρησιμοποιήθηκε, που αποτελούν ιδιαίτερα σημαντικά στοιχεία στη ζωή ενός Ιουδαίου αφού τότε ονοματίζεται και ακολουθεί σχετική επί τούτου εορτή. Μνεία για τέτοια εορτή που ν΄ ακολούθησε της περιτομής του μικρού Ιησού δεν απαντάται σε κανένα ιερό κείμενο.

Γενικά περί του γεγονότος

Αν και ο Ευαγγελιστής Λουκάς κρίνεται ιδιαίτερα ιστορικός στις ευαγγελικές του περιγραφές, εντούτοις το συγκεκριμένο γεγονός το περιγράφει εξαιρετικά συνοπτικά, παρότι ο ίδιος ιατρός στο επάγγελμα, δημιουργώντας έτσι εύλογα πολλές απορίες μέχρι και αμφισβητήσεις αν τούτο συνέβη τουλάχιστον κατά πράξη. Ο Ευαγγελιστής Λουκάς αναφέρει αυτό χρονικά αμέσως μετά την γέννηση του Ιησού στη Βηθλεέμ, κατά την 8η ημέρα, σύμφωνα με τον σχετικό εβραϊκό νόμο και κατόπιν προηγηθέντος οράματος του Αρχαγγέλλου Γαβριήλ στον θεομνήστωρα Ιωσήφ. Στη περιγραφή όμως της Θείας Γέννησης ο Λουκάς φέρεται να αγνοεί την προσέλευση των Μάγων, την επικείμενη σφαγή των νηπίων και εξ αυτού του κινδύνου τη Φυγή στην Αίγυπτο της Αγίας Οικογένειας. Έτσι παραμένει αναπάντητο το αναφυόμενο ερώτημα: την 8η ημέρα που βρισκόταν η Αγία Οικογένεια;
Επ΄ αυτού του επίμαχου σημείου στην “Εκκλησιαστική Ιστορία” (Τόμος Α΄), του Μελετίου Αθηνών, αναφέρεται ότι ο Εφραίμ ο Σύρος βεβαίωνε ότι “ο Κύριος περιετμήθη υπό του Ιωσήφ, του νομιζομένου πατρός αυτού, εν τω σπηλαίω“. Την αυτή θέση είχε και ο Επιφάνιος. Οι θείοι όμως Ευαγγελιστές δεν έγραψαν τίποτα περί αυτού, καταλήγοντας η Εκκλησιαστική Ιστορία “αλλ’ ούτε ήτο χρεία και ανάγκη να γράψωσι, καθότι η τούτων γνώσις ουδέν παρέχει όφελος εις την σωτηρίαν ημών“.

Νόμος Περιτομής

Περιτομή ενήλικου, (Αίγυπτος 2.400 π.χ.)

Όσον αφορά την πράξη της Περιτομής που ουσιαστικά πρόκειται για ακρωτηριασμό, μετά από επέμβαση αφαίρεσης της ακροποσθίας, ή ακροβυστίας από το ανδρικό μόριο, αυτή ήταν ήδη γνωστή στην πρώιμη αρχαιότητα, είτε ως προληπτικό μέτρο υγιεινής, είτε ως μέτρο θεραπείας, ιδιαίτερα από τουςαρχαίους Αιγυπτίους και τους λαούς της ερήμου,όπως οι Αιθίοπες, εκτός τους Βαβυλωνίους και τους Ασσυρίους, λαμβάνοντας υπόψη τις μεγάλες θερμοκρασίες με την παράλληλη λειψυδρία των περιοχών τους. Μέτρο υγιεινής, επίσης γνωστό στους αρχαίους Έλληνες, όπως σημειώνει ο Ηρόδοτος, πλην όμως απορριπτέο. Κατά περίεργο όμως τρόπο ο ακρωτηριασμός αυτός, σύμφωνα με τη θεόπνευστη Παλαιά Διαθήκη, φέρεται να την επέβαλε οΓιαχβέ στον Αβραάμ, ως “νόμο περιτομής” με έκδηλο χαρακτήρα τον μόνιμο στιγματισμό ως σφράγιση – διαθήκης των απογόνων του τελευταίου μετά του Γιαχβέ και ως μέσου διάκρισης (διακριτικού σημείου) αυτών με άλλους λαούς, όπως σημειώνει ο Προφήτης Μωυσής στο Βιβλίο της Γένεσης[1].

Στη συνέχεια όταν οι Εβραίοι βρέθηκαν περιπλανώμενοι στην έρημο, (42 χρόνια), όπου δεν αναμιγνύονταν με άλλους λαούς έπαψαν να περιτέμνονται. Τον καιρό όμως που οι Εβραίοι, κατευθυνόμενοι από τον Γιαχβέ, διήλθαν τον Ιορδάνη ποταμό προκειμένου να καταλάβουν την Ιεριχώ, επανήλθε ο Γιαχβέ με δεύτερη εντολή – νόμο περιτομής όπως περιγράφει ο Ιησούς του Ναυή στο βιβλίο του[2] την οποία και τέλεσε ο ίδιος, θεία εντολή, με πέτρινα ακρότομα μαχαίρια στο λεγόμενο εξ αυτού τόπο “Βουνός των ακροβυστιών”

Σκηνή περιτομής βρέφους

Στην εύλογη απορία γιατί έπρεπε να χρησιμοποιηθούν πέτρινα ακρότομα μαχαίρια και όχι μεταλλικά, ο Άγιος Θεοδώρητος[3] έθεσε ως απάντηση ότι οι Εβραίοι βιάζονταν τότε να τελέσουν την εορτή του Πάσχα (την Έξοδό τους από την Αίγυπτο), αλλά ερχόμενοι από την έρημο δεν είχαν τόσα πολλά μαχαίρια για να περιτμηθεί όλος ο λαός και “θεία εντολή” δόθηκε η χρήση πέτρινων ξυραφιών αρχικά από τον Ιησού του Ναβή βοηθούμενος στη συνέχεια από τους ιερείς. Όσον αφορά τον προσδιορισμό της “ογδόης ημέρας” από τον Γιαχβέ και όχι την “εβδόμη”, ή την “ενάτη” ή κάποια άλλη, η απάντηση αποκαλύπτεται από τον θεόπτη Μωυσή στο Λευιτικό[4] όπου σύμφωνα με τη βιβλική αντίληψη η γυναίκα όταν γεννήσει άρρεν βρέφος “επτά ημέρας ποιεί δια την πρώτην κάθαρσιν και τεσσαράκοντα δια την τελείαν, όταν δε γεννήσει θήλυ ποιεί εις μεν την πρώτην δις επτά (δηλαδή 14 ημέρες), εις δε την δευτέραν εξήκοντα έξ (66). Συνεπώς την ογδόη ημέρα το άρρεν βρέφος “περιτετμημένον υπάρχoν και σεσημειωμένον δια του σημείου της Περιτομής, θηλάζει το καθαρό γάλα της κεκαθαρμένης μητρός του.” Έτσι κάτω από αυτές τις συνθήκες καθιερώθηκε στην ιουδαϊκή θρησκεία η περιτομή όλων των αρρένων βρεφών να γίνεται από ιερείς με πέτρινο ξυράφι, κατά την “όγδοη ημέρα” από της γεννήσεώς τους, λαμβάνοντας παράλληλα την αυτή ημέρα το όνομά τους, κατά την έννοια της βάπτισης. Υπεύθυνος για την περιτομή του άρρενος βρέφους είναι ο πραγματικός ή θετός πατέρας του. Άτομο απερίτμητο δεν μπορεί να συμμετάσχει στην εορτή του εβραϊκού Πάσχα, αλλά ούτε και να ανήκει σε εβραϊκή κοινότητα, μη έχοντας τη σφράγιση του Γιαχβέ.

Θέσεις – παραθέσεις

Μετά τη συνοπτική αναφορά των παραπάνω που κρίθηκαν αναγκαία για την ευρύτερη αντίληψη της εβραϊκής σκοπιμότητας της περιτομής σημειώνονται και τα ακόλουθα αξιοπρόσεκτα από τους προφητικούς κύκλους της Παλαιάς Διαθήκης: Ο Προφήτης Ιερεμίας θύμιζε ότι η περιτομή δεν έχει καμία αξία μπρος στην αφαίρεση της ακροβυστίας της καρδιάς. Με το ίδιο πνεύμα γίνεται αναφορά και στο Δευτερονόμιο. Ιστορικά δε η περιτομή των Εβραίων έλαβε το κατ΄ εξοχή σημείο διάκρισης της φυλής τους, αμέσως μετά τη Βαβυλώνια αιχμαλωσία.

Ως προς την καθεαυτή Περιτομή του Ιησού σημειώνονται τα ακόλουθα: Η ονοματοδοσία του Ιησού προηγήθηκε της γέννησης Του με Αρχαγγελική εντολή. Ο μνήστωρ Ιωσήφ δεν ήταν φυσικός πατέρας του Ιησού, αλλά ούτε και θετός ώστε να είναι υπόχρεος της περιτομής. Η Φυγή της Αγίας Οικογένειας στην Αίγυπτο ουσιαστικά ήταν φυγή εκτός ιουδαϊκού γεωγραφικού χώρου. Η περιτομή στην Αίγυπτο δεν ήταν υποχρεωτική. Ο Ιησούς επέστρεψε στη Γαλιλαία μετά το θάνατο του Ηρώδη του Μέγα. Ο Ιησούς έθεσε ως σφραγίδα της θρησκείας της αγάπης την Ιερή βάπτισή Του. Στις διδασκαλίες του απευθυνόταν αδιακρίτως σ’ όλους τους λαούς και όχι προς μια μόνο εθνότητα – φυλή της οποίας τον Νόμο πολλές φορές όχι μόνο κατηγόρησε, ταυτιζόμενος έτσι περισσότερο στην άποψη του Ιερεμία και τη θέση του Δευτερονομίου, αλλά στάθηκε και δογματικά ενάντιος. Τέλος σημειώνεται ότι ουδεμία μνεία γίνεται σε ιερά κείμενα ο Ιησούς να υπήρξε μέλος Συναγωγής, ή να εόρτασε ποτέ το Πάσχα των Εβραίων.

Τα διάφορα κενά που δημιούργησε η συγκεκριμένη συνοπτική περιγραφή του Ευαγγελιστή Λουκά προσπάθησε μια μεγάλη χορεία Αποστόλων και Πατέρων της Εκκλησίας να καλύψει, ή και να ερμηνεύσει λαμβάνοντας λέξεις – κλειδιά (π.χ. πέτρα, πέτρινο, μάχαιρα, οκτώ και ογδόη, αμαρτία κ.ά.), τόσο από τα κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης όσο και της Καινής, προβάλλοντας εξ αυτών την αναγκαιότητα της πράξης της περιτομής, ακόμα και για να αντιμετωπίσει αναφυόμενες κατά καιρούς αιρέσεις, όπως τον Μανιχαϊσμό κ.ά. Χαρακτηριστική είναι η σχετική αναφορά του Αποστόλου Παύλου: πέτρα ήν ο Χριστός“, ή “ο λόγος του Θεού είναι ενεργής και τομώτερος υπέρ πάσαν μάχαιραν δίστομον“. Δεν είναι και λίγες όμως οι φορές που η επιχειρηματολογία είναι πτωχή δημιουργώντας νέους προβληματισμούς αντί αποσαφήνιση, όπως π.χ. ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός που χαρακτηρίζει την ακροβυστία “περίσσευμα άχρηστο” συνδυάζοντάς το με “περίσσευμα ηδονής” και εξ αυτού “περίσσευμα αμαρτίας“.
Τελικά οι Απόστολοι Πέτρος και Ιάκωβος συναχθέντες με τους υπολοίπους κατά τη Σύναξη των Αποστόλων, εξοβελίζοντας την περιτομή νομοθέτησαν το μυστήριο της βάπτισης, ενώ ο Απόστολος Παύλος τονίζει: “Εάν περιτέμνησθε Χριστός υμάς ουδέν ωφελήσει“, συμπληρώνοντας σε άλλο σημείο: “Εν γαρ Χριστώ Ιησού ούτε περιτομή τι ισχύει, ούτε ακροβυστία, αλλά καινή κτίσις“, που είναι το Άγιο Βάπτισμα ως αχειροποίητος εν πνεύματι περιτομή κατά την έννοια της σφράγισης πίστης στον Τριαδικό Θεό. Εξ ου και η ρηματική επικεφαλίδα στον Μέγα Συναξαριστή:

Χριστού περιτμηθέντος, ετμήθη Νόμος
Και του Νόμου τμηθέντος, εισήχθη χάρις

Σημειώσεις

Υπενθυμίζεται ότι το αρχαιότερο σωζόμενο κείμενο του Ευαγγελίου κατά Λουκά είναι το φερόμενο στον Σιναϊτικό Κώδικα που ανακαλύφθηκε το 1844 στη Ιερά Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά, που ανάγεται στον 4ο αιώνα και φυλάσσεται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο καθώς και στον Κώδικα του Βατικανού που ανάγεται στον ίδιο αιώνα και που περιήλθε στο Βατικανό μεταξύ των ετών 1475 και 1481.
Το  1546  οι Άγιοι Πατέρες στη Σύνοδο του Τριδέντου “νομίμως συσταθείσα και υπό Αγίου Πνεύματος εμπνευσθείσα” μετά τον καθορισμό των κανονικών ιερών βιβλίων της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης κατέληξε στη σχετική απόφασή της “όποιος δεν αποδέχεται τα ιερά κανονικά κείμενα σε όλα τα μέρη τους, όπως αυτά φέρονται γραμμένα στην αρχαία λατινική Βουλγκάτα, ή περιφρονήσει απειθέστατα τις ιερές παραδόσεις, ας είναι αναθεματισμένος“.
Χαρακτηριστική είναι η θέση του Αββά Μπερζιέ που σημειώνει στο “Λεξικό της Θεολογίας” του (σε ελεύθερη μετάφραση): “Οι αληθινοί σοφοί άνθρωποι γύρω από τα θέματα της έρευνας των Γραφών και προπαντός οι ειλικρινείς, αναγνωρίζουν ότι το κείμενο της Καινής Διαθήκης δεν σταθεροποιήθηκε πριν από το τέλος του έκτου αιώνα“.
Οι μόνοι Χριστιανοί σήμερα που συνεχίζουν ν΄ ακολουθούν την περιτομή της ακροβυστίας είναι οι της Κοπτικής εκκλησίας Αιθίοπες, επικαλούμενοι προ Χριστού πατρογονικό έθιμο, χωρίς θρησκευτική προέκταση.

Χριστιανική παράδοση

Σύμφωνα με τις  Πράξεις των Αποστόλων (Κεφ.ΙΕ΄:1-21) κατά την Αποστολική Σύνοδο των Ιεροσολύμων οι Απόστολοι Πέτρος και Ιάκωβος ήταν οι πρώτοι που αντιμετώπισαν τους πρώτους αιρετικούς επί του θέματος της περιτομής οι οποίοι στους λόγους τους και εξοβέλισαν από την χριστιανική πίστη την πράξη αυτή. Στα μετέπειτα χρόνια εκτός από τα ιερά ευαγγέλια γράφτηκαν και άλλα κείμενα μη-κανονικά (απόκρυφα) αναφερόμενα στη νηπιακή ζωή του Ιησού, που περιλάμβαναν την περιτομή του Ιησού και της φύλαξης της ιερής ακροποσθίας από την Παναγία. Αυτή την άποψη ισχυρίζονταν και ο Αναστάσιος ο Σιναΐτης καθώς και άλλοι ανατολικοί πρεσβεύοντας ότι ο Κύριος με την Θεία Ανάστασή του προσέλαβε αυτή. Την άποψη αυτή υποστήριζε και ο Θεοφύλακτος της Βουλγαρίας.
Κατά τον Μεσαίωνα και την εποχή των Σταυροφοριών άρχισαν να δημιουργούνται διάφορες εκπληκτικές ιστορίες εύρεσης της ιεράς ακροποσθίας έτσι ώστε να αριθμούνται τελικά περίπου 17 ναοί και μοναστήρια της Δύσης ως κάτοχοι αυτής με κυριότερο τον ναό του Αγίου Ιωάννη του Λατερανού στη Ρώμη, που αποδείχθηκαν τελικά σε δεισιδαιμονίες.

Εορτασμός

Το συμβάν αυτό εορτάζει η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία ως Εορτή της Περιτομής, και επίσημα ως σεβάσμια “Περιτομή του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, όπως έτσι διασκευάσθηκε εκ του “Νέου Θησαυρού” και αναφέρεται στον “Μέγα Συναξαριστή της Ορθόδοξης Εκκλησίας”, συμπεριλαμβανόμενη στις Δεσποτικές εορτές. Ομοίως ως Περιτομή του Κυρίου εορτάζει και η Αγγλικανική Εκκλησία, ενώ η Δυτική Εκκλησία εορτάζει το γεγονός ως Εορτή του Αγίου Ονόματος του Ιησού Χριστού την ίδια ημερομηνία απ΄ όλα τα δόγματα, δηλαδή 8 ημέρες μετά τα Χριστούγεννα, στις 1 Ιανουαρίου. Μάλιστα στη Δύση φυλάσσονταν κατά καιρούς σε διάφορους τόπους, μέσα σε σκευοθήκες ακροποσθίες αναγόμενες ως την “ιερή ακροποσθία” του Ιησού, που σήμερα όμως έχουν εκλείψει.

Σημειώνεται ότι το συμβάν αυτό πέρασε στην τέχνη της Αγιογραφίας μετά την πρώτη χιλιετία από γεννήσεως του Ιησού Χριστού.

Ορθόδοξη υμνολογία εορτής

Απολυτίκιο (ήχος α’) (όπως “Του λίθου σφραγισθέντος”)
Μορφήν αναλλοίωτως ανθρωπίνην προσέλαβες
Θεός ων κατ΄ ουσίαν πολυεύσπλαχνε Κύριε.
και νόμον εκπληρών περιτομήν, θελήσει καταδέχη σαρκικήν,
ίνα παύσης τα σκιώδη, και περιέλης το κάλυμμα των πασών ημών.
Δόξα τη αγαθότητι τη ση, Δόξα τη ευσπλαχνία σου.
Δόξα τη ανεκφράστω, Λόγε, συγκαταβάσει σου.
Κοντάκιο (ήχος γ’) (όπως “Η Παρθένος σήμερον”)
Ο των όλων Κύριος περιτομήν υπομένει,
και βροτών τα πταίσματα ως αγαθός περιτέμνει,
δίδωσι την σωτηρίαν σήμερον κόσμω,
Χαίρει δε εν τοις υψίστοις και ο του Κτίστου Ιεράρχης
και φωσφόρος, ο θείος μύστης, Χριστού Βασίλειος.
Μεγαλυνάριο
Σάρκα οκταήμερος ως βροτός,
ο των όλων Κτίστης περιτέμνεται νομικώς,
την εξ ακρασίας, ημών κακίαν τέμνων.
Αυτού την αγαθότητα μεγαλύνωμεν.

Παραπομπές

  1.  Γένεση Κεφ. ιζ’ (17), σε συνδυασμό με το Κεφ ιε΄ (15)
  2.  Ιησούς του Ναυή – βιβλίο Κεφ.5
  3.  Μέγας Συναξαριστής σελ.23.
  4.  Λευιτικόν Κεφ. ιβ΄ (12)

Πηγές

  • Ευαγγέλιο κατά Λουκά Κεφ. Β΄: 21.
  • Ευαγγέλιο κατά Ματθαίο Κεφ.Α΄: 18.
  • “Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια” τομ.ΙΗ΄, σελ.10.
  • Robert Ambelain “ΙΗΣΟΥΣ” Εκδ. Δίβρη, ελλην. έκδ. Σμυρνιώτης Αθήνα (χ.έ.) σελ.56.
  • David and Patt Alexander “Το εκπληκτικό Εγχειρίδιο της Βίβλου” , Εκδόσεις Πέργαμος, Αθήνα 1993, σελ. 679.
  • “Ο Μέγας Συναξαριστής Ορθ. Εκκλησίας” Εκδ. 6η Αθήνα 1977, σελ.15-17.
  • Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larousse Britannica τομ.49ος, σελ.41.

Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΤΟΜΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

normal_peritomi
Ο οκταήμερος κατά την Μητέρα, και άναρχος κατά τον Πατέρα, ως βρέφος Χριστός εικονίζεται ξαπλωμένος ανάμεσα στην Παναγία, τον Ιωσήφ, και τούς Ιερείς του ναού να δέχεται από αγάπη και φιλανθρωπία για το ανθρώπινο γένος όχι μόνο την περιβολή των σπαργάνων, αλλά και αυτή την περιτομή της σαρκός.
Η εντολή του Θεού που δόθηκε αρχικά στον Αβραάμ προέβλεπε την περιτομή σε κάθε αρσενικό παιδί, «περιτμηθήσεται υμών πάν αρσενικόν, και περιτμηθήσεται την σάρκα της ακροβυστίας υμών, και έσται εις σημείον διαθήκης ανά μέσον εμού και παιδίον οκτώ ημερών περιτμηθήσεται υμών, πάν αρσενικόν εις γενεάς υμών».(Γεν. κεφ. ιζ 1).
Η περιτομή αν και τρομερά επώδυνη και αιματηρή πράξη, ήταν απαραίτητη για να δηλώσει τον πιστό και καθαρό Ισραηλίτη. Ωστόσο ο βαθύτερος λόγος για τον οποίο γινόταν η περιτομή φαίνεται από τον λόγο του Θεού στον Αβραάμ, «και έσται εις σημείον διαθήκης ανά μέσον εμού και υμών». Έχει να κάνη δηλαδή με συμφωνία, με διαθήκη, ανάμεσα στον Θεό και τούς πιστούς Του. Άλλωστε περιτομή είχαν και άλλοι λαοί, όπως οι ειδωλολάτρες και οι ιερείς των Αιγυπτίων, οι Σαρακηνοί, οι Ισμαηλίτες και άλλοι, αλλά οι περισσότεροι από αυτούς δεν την έκαναν από θεοσέβεια, αλλά χάριν συνηθείας (Σεβ. Μητρ. Ιεροθέου: «Οι Δεσποτικές Εορτές»).
Η περιτομή ήταν προτύπωση του Βαπτίσματος που θα δινόταν με την ενανθρώπηση του Χριστού. Ο Χριστός ήταν εκείνος που έδωσε τον Νόμο στην Παλαιά Διαθήκη, και ο ίδιος έπρεπε να τον εφαρμόσει και στον εαυτό Του. Έτσι ώστε να τον συμπληρώσει και να τον υπερβεί. Είναι πολύ χαρακτηριστικό το πρώτο στιχηρό ιδιόμελο του εσπερινού της εορτής «Συγκαταβαίνων ο Σωτήρ, τώ γένει των ανθρώπων, κατεδέξατο σπαργάνων περιβολήν ουκ εβδελύξατο σαρκός την περιτομήν», διότι δείχνει ότι ο Χριστός δέχτηκε την περιτομή από φιλανθρωπία και αγάπη για τον άνθρωπο, καθώς και για να αποδείξει ότι προσέλαβε αληθινή ανθρώπινη φύση, και όχι όπως υποστήριζαν οι Δοκιτιστές κατά δόκησιν και κατά φαντασίαν. Ο Χριστός απέδειξε με την Περιτομή Του, ότι το Σώμα του δεν ήταν ομοούσιο με την θεότητα. Τό σώμα αφού θεώθηκε από την θεότητα του Λόγου, έγινε ομόθεο όχι όμως ομοούσιο με τον Θεό. Αυτό σημαίνει ότι και το Σώμα του Χριστού είναι πηγή της ακτίστου Χάριτος του Θεού, αλλά δεν έχει την ίδια ουσία με την θεότητα.
Σύμφωνα με τον άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό η περιτομή ήταν τύπος του Βαπτίσματος, της αχειροποιήτου δηλαδή περιτομής όπου ο άνθρωπος αποβάλλει την αμαρτία.
Είναι έκδηλη στην εικόνα η ευλάβεια των γονέων αλλά και των ιερέων. Ο ένας από τούς ιερείς κρατά ανοικτό βιβλίο, υποδηλώνοντας έτσι τον νόμο που ήταν δοσμένος από τον Θεό, και ο άλλος με κάποιο αιχμηρό αντικείμενο πλησιάζει προς τον Ιησού. Η τελετή λαμβάνει χώρα εντός του ναού, ενώ μπροστά από τον Χριστό εικονίζεται ο άγιος Βασίλειος ο Μέγας, που εορτάζει την ίδια μέρα. Είναι ενδεδυμένος με περίτεχνο φαιλόνι όπως και τα άμφια των ιερέων. Φοράει ωμόφορο χρυσοκέντητο, κρατάει χρυσό ευαγγέλιο, ενώ με το άλλο χέρι ευλογεί.
Πρέπει να τονίσουμε την σπουδαιότητα αυτής της μεγάλης Δεσποτικής εορτής, διότι αποτελούσε προεικόνιση του μεγάλου μυστηρίου του Βαπτίσματος. Ο Θεός έδωσε τον νόμο στην Παλαιά Διαθήκη για να προετοιμάσει τον λαό για την υποδοχή του Χριστού. Ο άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής λέγει «ο νόμος διά Μωϋσέως εδόθη, η χάρις και η αλήθεια διά Ιησού Χριστού εγένετο». Η θέωση του ανθρώπου δεν επιτυγχάνεται διά της εξωτερικής τηρήσεως του νόμου, αλλά διά της κοινωνίας με το Πρόσωπο του Σωτήρος Χριστού.
Σημειώνει ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας πως η περιτομή δεν είχε την δύναμη να καταργήσει τον θάνατο, σε αντίθεση με το βάπτισμα όπου ο άνθρωπος γίνεται μέρος του αναστημένου Σώματος του Χριστού, υπερβαίνει τον νόμο και κατατάσσεται στα τέκνα του θεού.
Για το θέμα της περιτομής και της ακροβυστίας έγινε μεγάλο ζήτημα στην Εκκλησία, όταν μετά την Πεντηκοστή τέθηκε ο προβληματισμός για το αν οι προσήλυτοι στον Χριστιανισμό έπρεπε να περιτέμνονται. Εκεί, οι Ιουδαίοι υποστήριζαν ότι άνευ περιτομής «ου δύνασθαι σωθήναι». Η απόφαση της Αποστολικής εκείνης Συνόδου ήταν να μη περιτέμνονται όσοι προσέρχονται εκ των εθνών, αλλά να απέχουν από ειδωλόθυτα, αίμα, πνικτό και πορνεία.. Οδηγήθηκαν σ’ αυτή την απόφαση ακριβώς διότι, εφ όσον η περιτομή ήταν προτύπωση του Βαπτίσματος προετοιμάζοντας τον λαό για την παρουσία του Σωτήρος, δεν ήταν απαραίτητο να υπάρχει.
Η όλη παράσταση διακρίνεται για την λιτότητα και την σεμνότητά της, καθώς και για μία μεγαλοπρέπεια που κρύβεται πίσω από τις κινήσεις των προσώπων, ενώ κεντρικό παραμένει πάντοτε το σώμα του μικρού Χριστού.

Οι χριστιανοί της Γαλατίας, η πρακτική της περιτομής και ο απ. Παύλος

Ἡ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολὴ τοῦ ἀπ. Παύλου πρόκειται γιὰ ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ ἐνδιαφέροντα πρωτοχριστιανικὰ κείμενα, καθὼς στὶς γραμμές της συναντᾶμε βιογραφικὰ στοιχεῖα τοῦ ἀποστόλου, μαθαίνουμε τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ἀντιμετώπιζε διάφορα προβλήματα, τὴ διδασκαλία του γιὰ τὴ σχέση Χριστοῦ καὶ Νόμου, γιὰ τὴν ἐν Χριστῷ ἐλευθερία, παίρνουμε πληροφορίες γιὰ τὶς σχέσεις του μὲ τοὺς ἄλλους αποστόλους, διδασκόμαστε γιὰ τὶς σχέσεις μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων καὶ πολλὰ ἄλλα.

Τὸ ἀποστολικὸ ἀνάγνωσμα τῆς πέμπτης Κυριακῆς τοῦ Λουκᾶ προέρχεται ἀπὸ τὸ τελευταῖο κεφάλαιο τῆς ἐπιστολῆς. Ὁ ἀπ. Παῦλος γράφει τὶς τελευταῖες γραμμὲς μὲ τὸ χέρι του κάνοντας μία σύνοψη τοῦ προβλήματος καὶ τῆς θεραπείας ποὺ ἐπιβάλλεται.

Οἱ στίχοι 12 καὶ 13 τοῦ 6ου κεφαλαίου, στοὺς ὁποίους θὰ ἀναφερθοῦμε, εἶναι ἀρκετὰ περίπλοκοι, καθὼς ὁ ἀπ. Παῦλος ἀναφέρεται σὲ διαφορετικὲς ὁμάδες πιστῶν καὶ μή.

Τὸ συγκεκριμένο χωρίο δὲν ἀπευθύνεται μόνο σὲ μία ὁμάδα ἀνθρώπων, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐκτίμησή μας στὶς ἑξῆς τρεῖς:

α) «ὅσοι θέλουσιν εὐπροσωπῆσαι ἐν σαρκί» (ὁ ἀπόστολος ἀναφέρεται στοὺς ἐξ Ἰουδαίων χριστιανούς),

β) «οὖτοι [δηλαδὴ οἱ ἐξ Ἰουδαίων πιστοὶ] ἀναγκάζουσιν ὑμᾶς (ἀναφέρεται σὲ αὐτοὺς ποὺ ἐξαναγκάζονται στὴν περιτομή, δηλαδὴ στοὺς ἐξ ἐθνῶν χριστιανοὺς)περιτέμνεσθαι, μόνον ἵνα τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ μὴ διώκωνται (οἱ ἐξ Ἰουδαίων πιστοὶ)»,

γ) «οὐδὲ γὰρ οἱ περιτεμνόμενοι [μὴ χριστιανοὶ Ἰουδαῖοι] αὐτοὶ νόμον φυλάσσουσιν ἀλλὰ θέλουσιν ὑμᾶς περιτέμνεσθαι, ἵνα ἐν τῇ ὑμετέρα σαρκὶ καυχήσονται (οἱ μὴ χριστιανοὶ Ἰουδαῖοι, οἱ ὁποῖοι παρακίνησαν τοὺς ἐξ Ἰουδαίων πιστοὺς νὰ ἀπαιτήσουν ἀπὸ τοὺς ἐξ ἐθνῶν νὰ προχωρήσουν σὲ περιτομή)».

Κατὰ συνέπεια, τὸ νόημα τῶν δύο στίχων διαμορφώνεται ὡς ἑξῆς:

Μία ὁμάδα ἐξ Ἰουδαίων χριστιανῶν, ἡ ὁποία ἀποτελοῦνταν ἀπὸ ζηλωτὲς τοῦ νόμου (α), θέλοντας νὰ γίνει ἀρεστὴ στὴν ἡγεσία τοῦ ἰουδαϊσμοῦ, ἴσως γιὰ νὰ ἀποφύγει πιθανὲς διώξεις ἀπὸ τὸ Μεγάλο Συνέδριο ἢ γιὰ νὰ ἔχει βοήθεια (π.χ. πολιτικὴ ἢ οἰκονομικὴ) ἀπὸ τὸν ἰουδαϊσμό, ἐξανάγκαζε μέλη τῆς γαλατικῆς Ἐκκλησίας ποὺ προέρχονταν ἀπὸ τὸν χῶρο τῶν ἐθνικῶν (β) νὰ περιτέμνονται, ὥστε αὐτὴ ἡ πράξη τους νὰ προσμετρηθεῖ ὡς συνεισφορὰ στὴν ἐπικράτηση τοῦ ἰουδαϊσμοῦ καὶ νὰ ἀποφύγουν τὶς διώξεις ἐκ μέρους τοῦ Μεγάλου Συνεδρίου. Σχολιάζοντας τὴ στάση τους ὁ ἀπ. Παῦλος εἰσάγει μία 3η ὁμάδα ἀνθρώπων (γ), τοὺς Ἰουδαίους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχαν ἐγκαταλείψει τὸ νόμο καὶ ἦταν αὐτοὶ ποὺ πίεζαν τοὺς α´ νὰ ἐξαναγκάσουν τοὺς β´ νὰ περιτμηθοῦν. Τονίζει, λοιπόν, ὁ ἀπόστολος, ὅτι, παρὰ τὸ γεγονός, πὼς δὲν τηροῦν τὸ νόμο οὔτε αὐτοὶ ποὺ περιτέμνονται ἀπὸ παιδιά, πιέζουν τοὺς ἄλλους νὰ περιτμηθοῦν, ὥστε μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο νὰ σύρουν τὴν Ἐκκλησία στὸ ἅρμα τοῦ ἰουδαϊσμοῦ, στερώντας τὴν αὐτοτέλειά της.

Σὲ αὐτὴ την τρίτη ὁμάδα εἶναι πολὺ πιθανὸ νὰ περιλαμβάνει ὁ ἀπόστολος τοὺς ἀπεσταλμένους τοῦ Μεγάλου Συνεδρίου, οἱ ὁποῖοι ὅπως τοὺς κατηγορεῖ ὁ Χριστὸς γύριζαν τὴ γῆ ὁλόκληρη γιὰ νὰ κάνουν ἔστω καὶ ἕναν προσήλυτο καὶ ὅταν γίνει καταλήγει «υἱὸς γεέννης διπλότερος» αὐτῶν (Ματθαίου 23:15). Αὐτοὶ ὀνομαζόταν «ἀπόστολοι» καὶ ἐπισκέπτονταν τὶς Ἐκκλησίες ποὺ εἶχε ἱδρύσει ὁ ἀπ. Παῦλος μὲ σκοπὸ νὰ ἀλλοιώσουν καὶ νὰ καταστρέψουν τὸ ἔργο τοῦ εὐαγγελισμοῦ τῶν ἐθνῶν.

Τὸ νόημα τοῦ χωρίου μᾶς ὁδηγεῖ στὸ ὅτι αὐτοὶ ποὺ ἀνήκουν στὴν α´ ὁμάδα δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι Ἰουδαῖοι, γιατὶ σὲ αὐτὴ τὴν περίπτωση δὲν θὰ κινδύνευαν νὰ διωχθοῦν «τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ», ἀλλὰ ἐξ Ἰουδαίων πιστοί, οἱ ὁποῖοι κατηγοροῦνταν ἀπὸ τὴν ἰουδαϊκὴ ἡγεσία γιὰ τὴ μεταστροφή τους στὸ χριστιανισμό.

Αὐτοὶ ποὺ ἐξαναγκάζονται νὰ περιτμηθοῦν δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι Ἰουδαῖοι ἢ ἐξ Ἰουδαίων χριστιανοί, γιατὶ τότε θὰ ἦταν ἤδη περιτετμημένοι καὶ δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ πιέζονται νὰ τὸ κάνουν. Κατὰ συνέπεια ἦταν ἐξ ἐθνῶν χριστιανοί. Ἡ ἑπόμενη ὁμάδα (γ´) εἶναι οἱ ἠθικοὶ αὐτουργοὶ τῆς πιέσεως διενέργειας περιτομῆς στοὺς β´. Πρόκειται γιὰ Ἰουδαίους ποὺ δὲν ἀνήκουν στὴν Ἐκκλησία, ἀλλὰ ἀποτελοῦν ὄργανα τοῦ Μεγάλου Συνεδρίου.

Οἱ παραπάνω διαπιστώσεις μᾶς πείθουν ὅτι στὶς Ἐκκλησίες ποὺ ἐργαζόταν ἱεραποστολικὰ ὁ ἀπ. Παῦλος δροῦσαν καὶ πολλοὶ ἀντίπαλοί του (ἰουδαΐζοντες ἐξ Ἰουδαίων πιστοί), οἱ ὁποῖοι προσπαθοῦσαν νὰ ἀκυρώσουν τὸ ἱεραποστολικὸ ἔργο του.

Ἀπὸ πίσω τους κρύβονταν ἡ δράση μὴ χριστιανῶν Ἰουδαίων, οἱ ὁποῖοι ἦταν ὄργανα τοῦ Μεγάλου Συνεδρίου, καὶ εἶχαν σκοπὸ νὰ διαβρώσουν τὴν πίστη τῶν Γαλατῶν καὶ νὰ κλονίσουν τὴν Ἐκκλησία.

Οἱ συγκεκριμένοι στίχοι τοῦ 6ου κεφαλαίου τῆς πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῆς εἶναι πολὺ σημαντικοὶ γιατὶ μᾶς παρέχουν μία πλήρη εἰκόνα τῶν ἐχθρῶν τοῦ ἀποστόλου τῶν ἐθνῶν, οἱ ὁποῖοι μετέρχονταν κάθε μέσο γιὰ νὰ καταστρέψουν τὸ ἔργο του καὶ νὰ μετατρέψουν τὴν Ἐκκλησία σὲ μία ἀπὸ τὶς πολλὲς ἰουδαϊκὲς αἱρέσεις.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΤΟΜΗΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

Κατά τον Λόγο στην Περιτομήν …κτλ (PG 97, 913-929)
Του Αγίου Ανδρέου, Αρχιεπισκόπου Κρήτης του Ιεροσολυμίτου
«Και όταν συμπληρώθηκαν οι ο κ τ ώ μ έ ρ ε ς για να γίνει
η π ε ρ ι τ ο μ ή του παιδιού, ο ν ο μ ά σ τ η κ ε Ι η σ ο ύ ς, όπως είχε ήδη ονομαστεί από τους αγγέλους πριν ακόμη συλληφθεί στην κοιλιά της μητέρας του» (Λουκάς 2:21).

«Χριστού περιτμηθέντος, ετμήθη νόμος
Και του νόμου τμηθέντος, εισήχθη χάρις»
1. Προοίμιο: Η 1η Ιανουαρίου είναι η Δεσποτική Γιορτή της Περιτομής του Χριστού πού γιορτάζει ένα γεγονός που έγινε οκτώ μέρες μετά την κατά σάρκα γέννησή του και κατά το οποίο πήρε το όνομά του Ιησούς (=Σωτήρας). Η Γιορτή αυτή συνδέει την Δεσποτική Γιορτή των Χριστουγέννων δηλ. των Γενεθλίων του Χριστού (25 Δεκεμβρίου) με την Δεσποτική Γιορτή των Θεοφανείων ή Φώτων δηλ. της Βαπτίσεως του Χριστού (6 Ιανουαρίου), και αποτελεί μαζί τους την λεγόμενη εορταστική περίοδο του Δωδεκαημέρου.

Αρχικά οι τρεις αυτές Δεσποτικές Γιορτές του Δωδεκαημέρου συμπεριλαμβάνονταν σε μία και αρχαία γιορτή, την Γιορτή των Θεοφανείων (6 Ιανουαρίου), της οποίας κεντρικό θέμα ήταν η αποκάλυψη του Τριαδικού Θεού στο πρόσωπο του Κυρίου Ιησού Χριστού. Η επιλογή της ημερομηνίας 6 Ιανουαρίου για την Γιορτή αυτή φαίνεται ότι οφειλόταν στο ότι ήταν ήδη ημέρα γιορτής στο παλαιό ρωμαϊκό ημερολόγιο ως ημέρα του χειμερινού ηλιοστασίου (ίσης ημέρας και νύχτας) από την οποία άρχιζε να μεγαλώνει η ημέρα και να μικραίνει η νύχτα.
Οι ρωμαίοι ειδωλολάτρες γιόρταζαν τα γενέθλια του αήττητου ορατού ήλιου ως του θεού του φωτός πού στηρίζει την φυσική ζωή στον κόσμο. Οι Χριστιανοί αντιμετώπισαν αυτήν την πρόσκληση γιορτάζοντας τον ερχομό του Χριστού στον κόσμο και προβάλλοντας τον Χριστό σαν τον ήλιο της δικαιοσύνης που μεταδίδει το άκτιστο θείο Φως του ενός Θεού «εν Τριάδι» και φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο. Αργότερα επικράτησε η 25η Δεκεμβρίου ως η ημέρα του χειμερινού ηλιοστασίου και της γιορτής των γενεθλίων του ορατού ήλιου.
Η απάντηση των χριστιανών στη νέα αυτή ειδωλολατρική πρόκληση ήταν η μεταφορά της Γιορτής της Γεννήσεως του Χριστού στην ημερομηνία αυτή,[1] ενώ η 6η Ιανουαρίου παρέμεινε πλέον ως η Γιορτή της Βαπτίσεως του Χριστού. Η Γιορτή της Περιτομής του Χριστού ακολούθησε λογικά την Γιορτή των Χριστουγέννων οκτώ μέρες μετά.
Ο Λόγος περί της Περιτομής του Χριστού του μεγάλου πατρός της Εκκλησίας αγίου Ανδρέου Κρήτης (660-740), γνωστού από το υμνολογικό και κηρυγματικό έργο του, που ακολουθεί, μας εξηγεί την ιδιαίτερη σημασία της Δεσποτικής αυτής Γιορτής, η οποία εντάσσεται μέσα στο όλο έργο της αποκάλυψης του Θεού και της σωτηρίας μας που επιτέλεσε ο ενσαρκωθείς Υιός και Λόγος του Θεού, ο Κύριος και Λυτρωτής μας Ιησούς Χριστός. Επειδή ο Λόγος αυτός είναι εννοιολογικά πάρα πολύ πυκνός, τον παρουσιάζουμε αναλυτικότερα και επεξηγηματικά στην παρούσα μεταγλώττιση.
2. Οι Δεσποτικές Γιορτές και τα Γεγονότα του Βίου του Χριστού: Αρχίζει ο άγιος Ανδρέας με την επισήμανση ότι «είναι καλό και θεάρεστο να δοξάζουμε τον Θεό και να γιορτάζουμε για όλα όσα έκανε ο Σωτήρας μας Χριστός γιατί τα έκανε σαν Θεάνθρωπος και όχι σαν απλός άνθρωπος». Όλα όσα έκανε ο Χριστός, λέει ο άγιος, «αποτελούν εκπληκτικά θαύματα, γιατί έχουν θεανθρωπική βάση και θεανθρωπικό χαρακτήρα.
Γι αυτό είναι και μοναδικά και σωτήρια. Και δεν θα μπορούσαν τα γεγονότα αυτά να ήσαν διαφορετικά! Γιατί ο Χριστός είναι Θεός αληθινός που έγινε και άνθρωπος αληθινός». Τα έκανε αυτά γιατί ήθελε «να φανερωθεί στους ανθρώπους που είχαν αποξενωθεί από αυτόν και τον αγνοούσαν, και να υπομείνει σαν άνθρωπος αληθινός όλα τα ανθρώπινα ώστε να εκτελέσει όλα τα παραγγέλματα του θείου νόμου που είχαν δοθεί από τον Θεό στον άνθρωπο, με απώτερο σκοπό να δώσει αντί για αυτά άλλα καλλίτερα και τελειότερα (αντιδώσειεν)».
Το ρήμα «αντιδίδω» που χρησιμοποιείται εδώ από τον άγιο Ανδρέα Κρήτης, χαρακτηρίζει όλο το έργο (την κατά σάρκα οικονομία) του Χριστού που είναι μια σωτήρια αντίδοση. Με την ενανθρώπησή του πήρε ο Θεός όλα όσα έχουμε και τα αντάλλαξε όλα με άλλα δικά του που είναι γεμάτα με χάρη και αλήθεια.
Το ήθελε και το έκανε αυτό από φιλανθρωπία, γιατί έτσι μόνο θα αποκαθιστούσε τον άνθρωπο στην πραγματική και φυσική του κατάσταση, όπως τον είχε αρχικά πλάσσει ο ίδιος ως Θεός αληθινός.
Η ενανθρώπιση του Θεού ήταν το αντίδοτο του Θεού στην αποστασία του ανθρώπου που τον έκανε τον άνθρωπο να χάσει το δρόμο του και αποξενωθεί από τη θεία χάρη. Έγινε άνθρωπος ο Θεός για να θεοποιήσει τους ανθρώπους με την θεανθρώπινη υπόσταση του.
3. Η Δεσποτική Γιορτή της Περιτομής του Χριστού: Η περιτομή που υπέστη ο Χριστός οκτώ μέρες μετά την κατά σάρκα γέννηση του και την άσπορη προέλευσή του από την Παρθένο Μαρία φανερώνει αυτήν την αντίδοση που οδηγεί στη θέωση του ανθρώπου. Το γιορτάζουμε αυτό το γεγονός με ιδιαίτερη γιορτή επειδή αποτελεί πραγματικά, όπως λέει ο Άγιος Ανδρέας, «μέγιστο θαύμα».
Γιατί; Γιατί με αυτό ο Θεάνθρωπος Χριστός «όχι μόνον εκπλήρωσε τον νόμο, αλλά και φανέρωσε ταυτόχρονα και την υπέρβασή του, αποκαλύπτοντας τις πραγματικές διαστάσεις της σωτηρίας μας».
Στον Λόγο του αυτό, μας δίνει ο άγιος Ανδρέας Κρήτης με ένα τρόπο συνοπτικό αυτές τις διαστάσεις της σωτηρίας που μας προσφέρει ο ενσαρκωμένος Θεός.
4. Τι Σημαίνει η Περιτομή του Χριστού: Άνθρωπος Αληθινός αν και Θεός Αληθινός. Με το να υποστεί την περιτομή και να πάρει ένα συγκεκριμένο ανθρώπινο όνομα, σύμφωνα με το ιουδαϊκό πλαίσιο μέσα στο οποίο γεννήθηκε, απόδειξε ο Χριστός ότι ήταν πραγματικός άνθρωπος, αν και προϋπήρχε ως αληθινός Θεός, άπειρος και ασύγκριτος όπως ήταν πάντοτε.
Έγινε άνθρωπος μέσα σε ένα συγκεκριμένο χώρο-χρονικό και θρησκευτικό ανθρωπολογικό πλαίσιο και ακολούθησε την πορεία και τις προδιαγραφές της ανθρώπινης φύσης και της σχέσης της με τον Δημιουργό της Θεό. Η περιτομή του, λέει ο άγιος Ανδρέας, «φανερώνει ότι δεν είναι πλέον μόνον Υιός Θεού αλλά και Υιός της Παρθένου.
Είναι και παραμένει Υιός Θεού κατά κυριολεξία, όπως και ο Πατήρ είναι Πατήρ κατά κυριολεξία επειδή γεννάει τον Υιό, και το Πνεύμα το Άγιο είναι Πνεύμα κατά κυριολεξία επειδή εκπορεύεται από τον Πατέρα, και έτσι τα τρία αυτά θεία πρόσωπα, ο Πατήρ, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, είναι ένας Θεός και υπάρχει σ’ αυτά η (μία) θεότητα». Ο Χριστός όμως «είναι και Υιός της Παρθένου και ακριβώς για αυτό το λόγο είναι και καταληπτός και προσιτός σε μας τους ανθρώπους».
Η ενανθρώπησής του δεν σημαίνει ότι έπαψε να είναι Θεός. Σημαίνει μάλλον ότι «έγινε και άνθρωπός μας, αυθεντικός, αληθινός, τέλειος άνθρωπος, τον οποίον μπορούμε τώρα να πλησιάζουμε με θάρρος όχι μόνον σαν Δεσπότη και Κτίστη αλλά και Σωτήρα μας γιατί είναι ένα μαζί μας. Πήρε την φύση μας, ακολούθησε την αληθινή πορεία της και την οδήγησε στην τελείωσή της.
Και τώρα μας την προσφέρει σαν ανταλλαγή και αντίδοτο για να γίνουμε και εμείς άνθρωποι αληθινοί, αυθεντικοί και τέλειοι όπως είναι εκείνος». Έτσι ακριβώς τον παρουσιάζει ο Λουκάς στην ευαγγελική αφήγησή του, την οποία αναφέρει ρητά ο άγιος Ανδρέας Κρήτης γιατί θέλει να δείξει αυτό το θεανθρώπινο θαύμα που παρουσιάζει ο Χριστός, δηλ. την ενανθρώπηση του Θεού και την θεοποίηση του ανθρώπου εν Χριστώ.
5. Η Γέννηση και η Περιτομή του Χριστού στο κατά Λουκά Ευαγγέλιο: «Και συνέβη, αμέσως μετά την αναχώρηση των αγγέλων στους ουρανούς, να πουν οι άνθρωποι, δηλ. οι ποιμένες, μεταξύ τους, ας πάμε μέχρι την Βηθλεέμ για να δούμε τι είναι αυτό το γεγονός για το οποίο ακούσαμε, και το οποίο μας γνωστοποίησε ο Κύριος. Έσπευσαν λοιπόν και ήρθαν, και βρήκαν την Μαριάμ και τον Ιωσήφ, και το βρέφος που βρισκόταν μέσα στην φάτνη.
Βλέποντάς το λοιπόν, κατάλαβαν τη σημασία που είχαν τα λόγια πού τους ειπώθηκαν σχετικά με το παιδί αυτό. Αλλά και όλοι οι άλλοι που άκουσαν έμειναν έκθαμβοι από όσα τους ανακοίνωσαν οι ποιμένες. Η Μαριάμ όμως συγκρατούσε τα λόγια αυτά μέσα της γιατί τα είχε βάλλει βαθιά στην καρδιά της. Γύρισαν λοιπόν οι ποιμένες στον τόπο τους δοξάζοντας και υμνολογώντας τον Θεό για όλα όσα άκουσαν και είδαν, όπως τους είχε ειπωθεί από πριν. Και όταν συμπληρώθηκαν οι ο κ τ ώ μ έ ρ ε ς για να γίνει η π ε ρ ι τ ο μ ή του παιδιού, ο ν ο μ ά σ τ η κ ε Ι η σ ο ύ ς, όπως είχε ήδη ονομαστεί από τους αγγέλους πριν ακόμη συλληφθεί στην κοιλιά της μητέρας του»![2]
6. Η Μεγάλη Σημασία της Ευαγγελικής Αφήγησης του Λουκά: «Είναι μεγάλος ο Λουκάς», λέει ο άγιος πατήρ, «γιατί μας εξηγεί τα μεγάλα και θαυμαστά μυστήρια που συνδέονται με το πρόσωπο, την ζωή και το έργο του Χριστού»! Σε τελευταία ανάλυση βέβαια, ο άγιος Ανδρέας λέει, με βάση την αρχαία εκκλησιαστική και πατερική παράδοση, ότι «το Ευαγγέλιό του Λουκά προέρχεται από τον απόστολο Παύλο, ο οποίος μιλάει με καύχηση γι αυτό όταν γράφει «κατά το Ευαγγέλιό μου» στις επιστολές του».[3]
«Αν δεν είχαμε αυτό το Ευαγγέλιο», λέει ο άγιος Ανδρέας Κρήτης, «τότε δεν θα γνωρίζαμε ότι η Παρθένος ευαγγελίστηκε», δηλαδή έμαθε τα εκπληκτικά νέα για την πραγματική ταυτότητα του υιού της·[4] «ότι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, ο μεγαλύτερος των προφητών, γεννήθηκε λίγο πριν από τον Χριστό για να γίνει πρόδρομος του Χριστού» σύμφωνα με το θείο σχέδιο της σωτηρίας του ανθρώπου·[5]
«ότι ο Σωτήρας μας Χριστός πολιτογραφήθηκε σαν άνθρωπος» μαζί με την μητέρα του και τον Ιωσήφ που πιστοποίησαν την γέννησή του·[6] «ότι ο Χριστός γεννήθηκε σε σπήλαιο της Βηθλεέμ»·[7] «ότι οι ποιμένες που βρίσκονταν στην συγκεκριμένη εκείνη περιοχή επίσης ευαγγελίστηκαν, δηλ. πληροφορήθηκαν για το θαύμα της ενανθρώπησης» και έγιναν οι πρώτοι αυτόπτες μάρτυρες του·[8]
«ότι ο ύμνος», που αποδίδει το κύριο γνώρισμα των Χριστουγέννων, «το Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη πρωτο-ειπώθηκε από τους αγγέλους»·[9] «ότι η ειρήνη αυτή διαδηλώθηκε με την απογραφή που έγινε κατά διαταγή του Αυγούστου»·[10]
«ότι ο αρχιερέας Συμεών διακήρυξε το ευαγγέλιο της έλευσης του Χριστού και ότι η προφήτιδα Άννα το ομολόγησε και επιβεβαίωσε την σημασία του (ανθωμολογήσατο)»·[11] «ότι ο Χριστός ως άνθρωπος συγκεκριμένος έλκυε την καταγωγή του μέσω του Ιωσήφ, του μνήστωρος της παρθένου Μαρίας, λόγω συγγένειας εξ αγχιστείας, από τον Δαυίδ και τελικά από τον Αδάμ και από τον ίδιο τον Θεό»·[12]
Αλλά το ίδιο ισχύει και με «τα περισσότερα γεγονότα μέχρι και εκείνα του πάθους, εκείνα που αναφέρονται στον Ηρώδη και στον Πιλάτο, στους δύο ληστές, και τα άλλα που δεν αναφέρονται στους άλλους Ευαγγελιστές».
7. Η Περιτομή του Χριστού και το Όνομα που έλαβε τότε:
Η περιτομή του νεογέννητου Χριστού δεν δηλώνει μόνο την αληθινή ανθρωπότητά του αλλά και το θεανθρώπινο πρόσωπό του. Αυτό φανερώνει ιδιαίτερα το Ό ν ο μ α που δόθηκε τότε στον νεογέννητο Χριστό και ήταν προκαθορισμένο από τον Θεό.
«Ποιο όνομα», ρωτάει ο άγιος Ανδρέας, εννοεί ο Λουκάς όταν λέει ότι «ονομάστηκε από τον άγγελο πριν συλληφθεί στην κοιλιά της μητέρας του»;[13] «Ο ίδιος ο ευαγγελιστής», λέει ο άγιος πατήρ, το εξηγεί αυτό παρουσιάζοντας τον άγγελο να λέει στην Μαρία: «Θα γεννήσεις υιό και θα του δώσεις το όνομα Ι η σ ο ύ ς. Αυτός θα είναι μέγας, και θα αποκληθεί Υιός του Υψίστου».[14]
Το ίδιο λέει και ο Ματθαίος στο σημείο που αναφέρει για την απιστία του Ιωσήφ και για το πως πείστηκε με το αγγελικό όραμα που είδε στον ύπνο του: «Γιατί αφού μνηστεύτηκε η μητέρα του Μαρία με τον Ιωσήφ, και πριν συνέλθουν, βρέθηκε έγκυος από το Πνεύμα το Άγιο. Ο Ιωσήφ όμως, ο άνδρας της, που ήταν δίκαιος, και δεν ήθελε να την εκθέσει, θέλησε να την διώξει στα κρυφά.
Αλλά καθώς διαλογιζόταν αυτό, ένας άγγελος του Κυρίου του παρουσιάστηκε στον ύπνο του και του είπε: Ιωσήφ, υιέ του Δαυίδ, μη διστάσεις να παραλάβεις την Μαριάμ την γυναίκα σου, γιατί το νεογνό που θα γεννήσει είναι από το Άγιο Πνεύμα. Θα γεννήσει υιό, και θα του δώσεις το όνομα Ι η σ ο ύ ς, γιατί αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες του».[15]
Καί αμέσως μετά προσθέτει το εξής: «Και όλο αυτό έγινε για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτου (Ησαία) που έλεγε, Ιδού η Παρθένος θα μείνει έγκυος και θα γεννήσει υιό, και θα τον αποκαλέσουν Ε μ μ α ν ο υ ή λ, που σημαίνει ο Θεός μεθ’ ημών».[16]
«Βλέπεις», λέει ο άγιος, «πώς συμφωνούν τα λόγια του προφήτη και του ευαγγελιστή; Γιατί η ερμηνεία του «Μεθ’ ημών ο Θεός» σημαίνει τη σωτηρία του λαού –ότι δηλαδή ο Δεσπότης έρχεται να συνοικήσει με τους δούλους; Το ίδιο με την αγγελική ρήση λέει και το όνομα Ι η σ ο ύ ς. Διότι Ι η σ ο ύ ς σημαίνει αυτόν που από συμπάθεια εργάζεται τα πάντα για να σώσει σύμφωνα με την οικονομία».
8. Το Όνομα Ιησούς ως το κύριο μήνυμα της Γιορτής της Περιτομής του Χριστού: Αυτό λοιπόν που μας προσφέρει πρωταρχικά η παρούσα Γιορτή είναι η αποκάλυψη της πραγματικής ταυτότητας του Χριστού. Όπως λέει ο άγιος Ανδρέας, μας δίνει την βαθύτερη σημασία της γιατί μας δείχνει πως «η μια χάρη (της ενσάρκωσης) μας παρουσιάζει μιαν άλλη (της οικονομίας της σωτηρίας), και τις ενώνει με τη γνώση (του Σωτήρα) φωτίζοντάς μας με την ιδιαίτερη λαμπρότητα και δόξα του προσώπου του».
«Ήδη», λέει ο άγιος πατήρ, «γιορτάσαμε το γεγονός της γέννησης του, και αντιληφθήκαμε ότι ήταν απόρρητη, και αναγνωρίσαμε ότι η παρθένος μητέρα γέννησε τον υιό της με άσπορο τρόπο. Τώρα όμως καλούμαστε να στραφούμε στον Υιό που γεννήθηκε χωρίς δισταγμό και δειλία. Η σημερινή Γιορτή μας καλεί να τον κατανοήσουμε από το ό ν ο μ ά που πήρε για χάρη μας».
Πρόκειται για το όνομα Ι η σ ο ύ ς που σημαίνει Σωτήρας, Εμμανουήλ, ο Θεός μεθ’ ημών, δηλαδή Εκείνος που ήρθε να συμφιλιώσει, να εξοικειώσει και να εξομοιώσει εμάς τους ανθρώπους με τον Θεό χαρίζοντάς μας αιώνια σωτηρία.
«Αυτό ακριβώς», λέει ο άγιος, «κατανόησαν και οι ποιμένες που πλησίασαν το νεογέννητο της Βηθλεέμ γιατί παρακινήθηκαν από τα όσα τους αποκάλυψαν οι άγγελοι. Στην αρχή φοβήθηκαν αν και τους καθησύχασε ο άγγελος λέγοντάς τους, Μη φοβάστε».[17]
Εκείνοι όμως φοβήθηκαν, γιατί με την παρουσία του αγγέλου, «δόξα Κυρίου έλαμψε γύρω τους», και, όπως γράφει ο Λουκάς, «τους κατέλαβε μεγάλος φόβος».[18] Τότε όμως ο άγγελος τους φανέρωσε την ταυτότητα του νεογέννητου βρέφους και διέλυσε τον φόβο τους. «Σας φέρνω καλά νέα μεγάλης χαράς που θα λάβει όλος ο λαός, γιατί σήμερα στην πόλη του Δαυίδ γεννήθηκε ο Σωτήρας σας, ο οποίος ονομάζεται Χριστός Κύριος».[19]
9. Η δύναμη που έχει το Όνομα Ιησούς: Την δύναμη του Ονόματος Ιησούς που πήρε ο Χριστός στην περιτομή του τονίζει ο άγιος Ανδρέας με ένα διάλογο τον οποίον κάνει με τον άγγελο του Ευαγγελίου! «Τι λες άγγελε; Έχει τέτοια δύναμη το Όνομα Ιησούς; Ναι (λέει αυτός). Διότι το Όνομα Ιησούς σημαίνει τον Σωτήρα, που είναι ο Χριστός Κύριος, Θεός και άνθρωπος, εξουσιαστής και ελεήμων.
Γι αυτό και παράγγειλα στους ποιμένες να έχουν θάρρος, και στον Ιωσήφ να του δώσει το Όνομα την Όγδοη Ημέρα, και έτσι τον έκανα να φαίνεται προσιτός σε όλους τους ανθρώπους. Πήρα από το νεογέννητο την εντολή να το παρουσιάσω με τα κατάλληλα λόγια. Ούτε και ο Ιωσήφ θα συμπαραστεκόταν άφοβα και με λαχτάρα στην μητέρα του βρέφους αν δεν του έδινα την εντολή να προσέξει σαν άνδρας την γυναίκα του. Παρόμοια έκανα και στην περίπτωση των ποιμένων.
Τους έκανα να τρέξουν σε εκείνον σαν σε Δεσπότη και Ευεργέτη και Κύριο, και τους έπεισα να τον δοξάσουν και να τον πλησιάσουν σαν τον Ιησού που υπέστη περιτομή την Όγδοη Ημέρα και ευαρεστήθηκε να λάβει τούτο τ ο Ό ν ο μ α. Έτσι λοιπόν, βλέποντάς τον να έχει συνταυτισθεί μαζί σας φυσικά και ουσιαστικά πρέπει να τολμήστε να τον πλησιάσετε ανενδοίαστα.
Και επειδή αντιλαμβανόσαστε το μέγεθος της συγκατάβασής του προς εσάς, οφείλετε να τον δοξολογήσετε για την χάρη αυτής της ημέρας. Είναι σημαντικό ότι στον διάλογο αυτό το Όνομα Ιησούς συνδέεται με την Όγδοη Ημέρα της οποίας την βαθύτερη σωτηριολογική σημασία εξηγεί συνοπτικά αλλά περιεκτικά ο άγιος πατήρ στην τελευταία και πάρα πολύ πυκνή νοηματικά παράγραφο του.
10. Η Όγδοη Ημέρα δηλώνει μετάβαση από την βρεφική ηλικία στην προσωπική τελειότητα, διότι την ημέρα αυτή, σύμφωνα με τις ιουδαϊκές θρησκευτικές προδιαγραφές, το βρέφος γίνεται παιδί, ενηλικιώνεται, αποκτά συγκεκριμένο πρόσωπο.
Ο άγιος πατήρ διαχωρίζει τις 7 πρώτες ημέρες από τη γέννηση ενός βρέφους από την 8η, λέγοντας ότι «η ογδοάδα είναι συμπλήρωση της εβδομάδας και αρχή του μέλλοντος». Γιατί; Διότι σύμφωνα με το ιουδαϊκό θρησκευτικό πλαίσιο η όγδοη μέρα αποτελεί σπουδαίο ορόσημο για κάθε νεογέννητη ανθρώπινη ύπαρξη εφόσον συμπληρώνει την βρεφική ηλικία ωριμότητας που οδηγεί στην ολοκλήρωση της (τελειότητα).
Λέει το εξής: «Η εβδομάδα συμπληρώνει το βρέφος και η ογδοάδα το τελειοποιεί και το συμπεριλαμβάνει μεταξύ των τελείων». Και πως γίνεται αυτό; «Γίνεται», όπως λέει ο άγιος πατήρ, «μέσω του ο ν ό μ α τ ο ς που του δίνεται την όγδοη μέρα».
Η ονοματοδοσία, δηλαδή, προσφέρει στο βρέφος μια συγκεκριμένη προσωπική ταυτότητα, το κάνει από ανώνυμο νήπιο, επώνυμο άνθρωπο. Του αναγνωρίζει με λειτουργική ιεροπρέπεια το φυσικό δικαίωμα του να είναι μια συγκεκριμένη ονομαστική (προσωπική) οντότητα, ένας ολοκληρωμένος, τέλειος, δηλ. τέλεια σχηματισμένος άνθρωπος ανάμεσα σε άλλους συγκεκριμένους ανθρώπους. Κατά την διατύπωση του αγίου Ανδρέα, «Η ογδοάδα είναι η αρχή της ενηλικίωσης, γιατί το βρέφος που καταρτίστηκε κατά τον εβδομαδιαίο χρόνο (της δημιουργίας του), εγγράφεται (με το δικό του προσωπικό όνομα) στον κατάλογο των παιδιών που θα παρακολουθήσουν μαθήματα» και θα μορφωθούν σαν μια ιδιαίτερη προσωπικότητα.
«Η ογδοάδα, λοιπόν, είναι πάρα πολύ σημαντική γιατί αλλάζει όλα όσα είναι νηπιώδη. Η εβδομάδα εισάγει την (φυσική) νηπιώδη αύξηση. Η ογδοάδα, όμως, εισάγει την προοπτική της (προσωπικής) τελειότητας». Είναι σαφές ότι η τελειότητα αναφέρεται εδώ στην προσωπική ταυτότητα την οποία αποκτά κάθε βρέφος που ονοματίζεται. Γιατί όμως γίνεται αυτό με την περιτομή, την όγδοη ημέρα;
11. Η περιτομή της όγδοης ημέρας δηλώνει μετάβαση από την σαρκική στην πνευματική κατάσταση. Η τελετουργική (μυστηριακή) περιτομή (αποκοπή) ενός σωματικού μορίου συνεπάγεται την απόρριψη μιας σαρκικής κατάστασης στην οποία εισέρχεται ο άνθρωπος με την γέννησή του, ενώ η αντικατάστασή της από την ονοματοδοσία συνεπιφέρει την είσοδο του ανθρώπου σε μια άλλη πνευματική κατάσταση η οποία τον οδηγεί στην τελείωσή του. Ο άγιος Ανδρέας αναφέρει τον Αβραάμ και τον πατέρα του τον Θάρα για να διευκρινίσει τις δύο αυτές καταστάσεις.
Ο Θάρα αντιπροσωπεύει την σαρκική κατάσταση της ειδωλολατρίας που θεωρεί τον υλικό σαρκικό κόσμο μέσα στον οποίο γεννιέται ο άνθρωπος ως το κύριο σημείο αναφοράς για τη ζωή του, γι αυτό και τον κάνει θεό του. Η άλλη είναι η πνευματική κατάσταση που θεωρεί τον Κτίστη του κόσμου ως το κύριο και καίριο σημείο αναφοράς για την ζωή του ανθρώπου που καθιστά τον άνθρωπο μέλος του λαού του Θεού και τον προετοιμάζει για την τελική ολοκλήρωση και τελείωσή του.
Λέει λοιπόν ο άγιος πατήρ: «Επειδή επρόκειτο η φύση να ζυμωθεί με είδωλα από τον Θάρα τον πατέρα του Αβραάμ, έπρεπε να ξεχωριστεί με κάποια σφραγίδα ένας λαός από τον Αβραάμ για τον Κτίστη, μέχρι την παρουσία του, την οποία χρειαζόταν ο άνθρωπος για να ανακαινισθεί. Η περιτομή αποβάλλει ένα υπόλειμμα της σάρκας και δίνει την σφραγίδα της ογδοάδας που αναφέρεται στα μέλλοντα.»
12. Η αντικατάσταση της ογδοήμερης περιτομής με το ιερό βάπτισμα και την αιώνια ζωή που χάρισε στον άνθρωπο η οκταήμερη ανάσταση του Χριστού. Είναι ξεκάθαρο ότι η ογδοάδα και τα μέλλοντα αναφέρονται στην έλευση (ενσάρκωση) του Κτίστη που σηματοδοτεί και την τελική φάση της αποκατάστασης και σωτηρίας του ανθρώπου σύμφωνα με το θέλημα του, δηλ. τον ερχομό του Χριστού. Όπως λέει ο άγιος πατήρ, «Η περιτομή δηλώνει ότι η Παρουσία του Χριστού θα παραγκωνίσει και θα αντικαταστήσει την περιτομή της σαρκός με την αναγέννηση που χορηγείται υπό του Αγίου Πνεύματος (δια του Βαπτίσματος).
Η σφραγίδα της περιτομής δόθηκε για να προσδιορίσει ένα λαό του Θεού (τον Ισραηλιτικό) εξ αιτίας της ειδωλολατρίας και για την κατάλυση των ειδώλων. Μετά όμως από την κατάργηση των ειδώλων καταργείται και η περιτομή».
Αυτό ακριβώς έκανε ο Χριστός, όπως εξηγεί περαιτέρω ο άγιος πατήρ: μας χάρισε την όγδοη ημέρα (της αναστάσεως) και την αιώνια διαθήκη (νομοθεσία) του Θεού στον άνθρωπο αντικαθιστώντας τις προηγούμενες 7 διαθήκες του οι οποίες ήσαν προπαρασκευαστικά σύμβολα. Όπως το λέει ρητά, «Τα παλαιά ήσαν σύμβολα των νέων». Και ποια είναι αυτά «τα παλαιά»; Είναι 7 νομοθεσίες (δηλ. διαθήκες) που συνδέονται με τους εξής νομοθέτες: 1) τον Αδάμ, 2) τον Νώε, 3) τον Αβραάμ, 4) τον Μωυσή, 5) τον Δαυίδ, 6) τον Έσδρα, και 7) τον Ιωάννη τον Βαπτιστή.
«Ο Χριστός είναι ο όγδοος νομοθέτης μετά τον Αδάμ» που σηματοδοτεί την τελευταία μετάθεση του ανθρώπου από τις κατά καιρούς νομοθεσίες στην τελευταία και τέλεια που οδηγεί στην τελείωση του ανθρώπου στην απόλαυση της αιώνιας ζωής. Ιδού τα λόγια του αγίου πατρός: «Ο Αδάμ ήταν πρώτος που δέχτηκε ένα νόμο. Ο Νώε ήταν ο δεύτερος, και ο Αβραάμ ο τρίτος. Ο Μωυσής ήταν τέταρτος, και ο Δαυίδ πέμπτος γιατί έγινε νομοθέτης στις δοξολογίες για τους βασιλείς και τις σκηνοπηγίες.
Ο Έσδρας ήταν έκτος γιατί δευτέρωσε τον νόμο και παράδωσε ορισμένα έθιμα. Έπειτα φανερώθηκε ο Ιωάννης ο Βαπτιστής ως έβδομος, γιατί κήρυξε το βάπτισμα της μετάνοιας στον λαό και την κάθαρση των αμαρτιών μέσω του ύδατος.
Ο Ιησούς Χριστός είναι ο όγδοος, τελευταίος και μέγιστος νομοθέτης, όπως λέει ο Μωυσής: «Κύριος ο Θεός θα αναστήσει ανάμεσά σας ένα Προφήτη από τους αδελφούς σας σαν εμένα, και σ’ Αυτόν θα υπακούσετε, γιατί όποια ψυχή δεν υπακούσει σ’ εκείνον τον Προφήτη θα εξολοθρευτεί».[20]
«Μόνον αυτός είναι δυνατός να εκπληρώσει όσα νομοθετήθηκαν μέσω εμού γιατί προήλθαν από αυτόν, και αυτός θα είναι πλήρως χρισμένος με το Άγιο Πνεύμα και θα νομοθετήσει όσα είναι θεία και πνευματικά (νοερά) σαν Κύριος και Δημιουργός αν και προέρχεται από εσάς (κατά σάρκα)».
Ο Χριστός σαν Θεός και άνθρωπος έχει «σαββατίσει» (εκπληρώσει και καταργήσει) όλα όσα λέει ο αρχαίος νόμος με την σάρκα του. Με την όγδοη ημέρα της Αναστάσεώς του έγινε νομοθέτης όλου του κόσμου, όχι μόνον των Ιουδαίων αλλά και όλων των εθνών, προσφέρει σε όλους χωρίς διάκριση το χρίσμα και την τελείωση του Άγίου Πνεύματος και τους αποκαλεί με το δικό του όνομα, χριστούς (χριστιανούς). Αντικατάστησε την σαρκική περιτομή με την απόρριψη όλων των σαρκικών και εμπαθών φρονημάτων, και την αναζωπύρωση κάθε έργου αγαθού και πράξης αγαθής που οδηγούν στην αιώνια βασιλεία των ουρανών.
Αυτός είναι αληθινά «ο Άγγελος της Μεγάλης Βουλής του Πατρός, Θεός ισχυρός, Εξουσιαστής, Άρχων της ειρήνης, Πατήρ του μέλλοντος αιώνος» τον οποίον δοξολογούμε και λατρεύουμε στην Δεσποτική Γιορτή της Περιτομής του Χριστού.[21]Απολυτίκιον Της Περιτομής του Χριστού (1 Ιανουαρίου)
(’Ηχος Α’)
Μορφήν αναλλοίωτος ανθρώπινην προσέλαβες, Θεός ων κατ’ ουσίαν, πολυεύσπλαχνε Κύριε, και νόμον εκπληρών, περιτομήν θελήσει καταδέχει σαρκικήν, ίνα παύσης τα σκιώδη και περιέλθης το κάλυμμα των παθών ημών. Δόξα τη αγαθότητι τη ση δόξα την ευσπλαχνία σου, δόξα τη ανεκφράστω Λόγε συγκαταβάσει σου.
[1] Σύμφωνα με τον αείμνηστο λειτουργιολόγο καθηγητή Ιωάννη Φουντούλη η Γιορτή των Χριστουγέννων εισήχθηκε πρώτα στη Ρώμη το 330 και έπειτα στην Ανατολή το 376. Ο ιερός Χρυσόστομος στον «Λόγον του είς την γενέθλιον ημέραν του Σωτήρος» της 25ης Δεκεμβρίου του 386, αναφέρει ότι μόλις 10 χρόνια πριν είχε εισαχθεί η Γιορτή αυτή στο εορτολόγιο της Εκκλησίας.
[2] Λουκ. 2: 15-21.
[3] Ρωμ. 2:16, 16:25, Α Κορ. 15:1, Γαλ. 1:11, Β Τιμ. 2:8., κτ.λ.
[4] πρβλ. Λουκ. 1:26-38.
[5] Λουκ. 1:57-80.
[6] Λουκ. 2:1συν
[7] Λουκ. 2:7,12,16.
[8] Λουκ. 2:8-18.
[9] Λουκ. 2:13.
[10] Λουκ. 1:79.
[11] Λουκ. 2:25-36, 37-38.
[12] Πρβλ. «του Θεού», Λουκ. 3:38 αλλά και την γενεαλογία του Χριστού στο 3:23-38.
[13] Λουκ. 2:21.
[14] Λουκ. 1:31-32.
[15] Ματθ. 1:18-22.
[16] Ησ. 7:14, Ματθ. 1:22-23.
[17] Λουκ 2:10.
[18] Λουκ. 2:9.
[19] Λουκ. 2:11.
[20] Δευτ. 18:15,19.
[21] Ησ. 9:6.

Η πνευματική περιτομή στην Νέα Διαθήκη. Μερικές Πατερικές αναφορές.

Σε αυτό το δεύτερο μέρος για το θέμα της «περιτομής», παραθέτουμε σημαντικότατεςΠατερικές ερμηνείες, για να κατανοήσουμε πως η Εκκλησία ερμηνεύει θεοπνεύστως την περιτομή. Θα δούμε πόσο αντιδιαστέλλεται ο Χριστιανισμός από τον Ιουδαϊσμό (και) στο θέμα της περιτομής, και πόσο ανώτερος και πνευματικότερος είναι ο Χριστιανισμός.
O 8ος Κανόνας της Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου αναφέρεται σε εκείνους τους Εβραίους που έγιναν χριστιανοί υποκριτικά, διατηρώντας τα Ιουδαϊκά τους έθιμα. Με αυτούς, κανείς δεν πρέπει να συμπροσεύχεται. Στο προκειμένω, αυτό που μας ενδιαφέρει να δούμε είναι η διάσταση μεταξύ Χριστιανισμού και Ιουδαϊσμού, όπως φαίνεται από τον σημαντικό αυτό κανόνα, και μάλιστα με το κύρος της Οικουμενικής Συνόδου.
«[…] πλανώμενοι τινές εκ της των Εβραίων θρησκείας μυκτηρίζειν έδοξαν Χριστόν τον Θεόν ημών, προσποιούμενοι μεν χριστιανίζειν, αυτόν δε αρνούμενοι κρύβδην και λαθραίως σαββατίζοντες, και ετέρα Ιουδαϊκά ποιούντες […]» (Πηδάλιο, σελ. 330).
Αναφέρεται στην θρησκεία των Εβραίων, επομένως στον Ιουδαϊσμό, και ότι κάποιοι από αυτούς προσποιούνται τους Χριστιανούς και αρνούνται τον Χριστό διότι κρατούν λαθραία το νομικό Σάββατο και «ετέρα Ιουδαϊκά».
Το «ετέρα Ιουδαϊκά», κατά την ερμηνεία του αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη που δίνει στον κανόνα, είναι «[…] το να περιτέμνουσι τους υιούς των, να νομίζουσιν ακάθαρτον εκείνον οπού πιάση νεκρόν ή λεπρόν, και άλλα όμοια […]» (Πηδάλιο, σελ. 330).
Είναι και η Ιουδαϊκή περιτομή μέσα σε αυτά που όταν κάποιος τα εκτελεί, αρνείται τον Χριστό.
Ο άγιος Ιππόλυτος Ρώμης, στο έργο του «Κατά Πασών Αιρέσεων», στο βιβλίο Θ’, αναφέρεται σε μία αρχαία αίρεση, τους Ηλχασαίτες, που μεταξύ των άλλων, είχαν την Ιουδαϊκή περιτομή. Γράφει: «(Ο Ηλχασαί) […] φάσκων δειν περιτέμνεσθαι και κατά νόμον ζην τους πεπιστευκότας […]» (ΒΕΠΕΣ 5, 354).
Ο Μ. Αθανάσιος, στον πρώτο του Λόγο «Κατά των Αρειανών», αναφέρεται στην επιστολή του αποστόλου Παύλου προς τους Γαλάτες, και από το σχόλιό του προκύπτει αβίαστα ότι η Ιουδαική περιτομή ανήκε στο παρελθόν και ότι καταργήθηκε με την έλευση του Χριστού: «[…] όπως και οι Γαλάται, ενώ είχεν ελθεί το πλήρωμα του χρόνου, αυτοί επροτιμούσαν ακόμη την περιτομήν» (ΕΠΕ 2, σελ. 185).
Ο άγιος Ισίδωρος ο Πηλουσιώτης, στην επιστολή 125, αναφέρει ότι οι Ιουδαίοι είχαν την περιτομή, και οι Χριστιανοί έχουμε το βάπτισμα. Αναφερόμενος στην περίπτωση που η γυναίκα του Μωυσή, η Σεπφώρα, έκανε περιτομή στον γιο τους, διορθώνοντας έτσι την αμέλεια του Μωυσή, γράφει: «Πράγματι συμβαίνει συνήθως στις γυναίκες να βρίσκουν συντομότερα από τους άνδρες τρόπους να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες και να καταφεύγουν στον Θεό με μεγαλύτερη ειλικρίνεια. Έκανε λοιπόν εκείνο που και τώρα λέγεται ότι συμβαίνει σε περιπτώσεις μεγάλης ανάγκης. Περικυκλωθήκαμε από πολλές δυσκολίες· ας βαπτίσουμε αμέσως τα παιδιά μας. Ίσως με αυτόν τον τρόπο ο άγγελος σεβαστεί το μυστήριο. Γιατί οι Ιουδαίοι είχαν την περιτομή αντί για το βάπτισμα» (ΕΠΕ 1, σελ. 147).
Ο ιερός Δαμασκηνός, παραθέτοντας την Δογματική γραμμή της Ορθόδοξης Εκκλησίας, γράφει: «Αυτός (ο σταυρός) μας δόθηκε σαν σημάδι πάνω στο μέτωπό μας, όπως στον Ισραήλ δόθηκε η περιτομή· μ’ αυτόν οι πιστοί ξεχωρίζουμε από τους απίστους και γινόμαστε γνωστοί»(Έκδοσις της Ορθοδόξου Πίστεως, κεφ. 84).
Στο ίδιο έργο, γράφει: «Επομένως, η περιτομή ήταν σημάδι που ξεχώριζε τον Ισραηλιτικό λαό από τα ειδωλολατρικά έθνη, με τα οποία ζούσε μαζί. Ήταν μάλιστα τύπος του βαπτίσματος. Διότι, όπως η περιτομή αποκόπτει ένα  αχρείαστο μέλος του σώματος, άχρηστο πλεόνασμα, έτσι και με το άγιο βάπτισμα αποκόπτουμε την αμαρτία […] Αφού, λοιπόν, η αλήθεια φανερώθηκε, ο τύπος και η σκιά δεν έχουν νόημα. Επομένως, τώρα η περιτομή είναι περιττή και αντίθετη στο άγιο βάπτισμα.»(Κεφ. 98).
Ο άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων, στην 5η Κατήχησή του, αναφέρει: «Με το Βάπτισμα περιτεμνόμαστε από το Άγιο Πνεύμα, όχι στο σώμα, αλλά στην καρδιά, όπως λέει ο Ιερεμίας: ‘’Και να κάνετε περιτομή για χάρη του Θεού, στην ακροβυστία της καρδιάς σας’’ (Ιερεμίας, 4:4). Και όπως λέει ο απόστολος Παύλος: ‘’Με την περιτομή του Χριστού, ενταφιαστήκατε μαζί Του κατά το Βάπτισμα’’ (Κολ. 2: 11-12).
Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής γράφει: «Πνευματική περιτομή της καρδιάς είναι η πραγματοποιούμενη τέλεια αφαίρεση των ενεργειών της αίσθησης και του νου σχετικά με τα αισθητά και τα νοητά, με την παρουσία του Πνεύματος που προκαλεί την άμεση ολική μεταμόρφωση στο σώμα και την ψυχή» (Τ. Φ 14, σελ. 469).
Ο ιερός Χρυσόστομος, αναφέρει στον δεύτερο λόγο του «Κατά Ιουδαίων» για την κατάργηση της Ιουδαϊκής περιτομής- την οποία αναφέρει ως πλάνη-  για μας τους Χριστιανούς: «[…] πάσαν την Ιουδαϊκήν αποθήσονται πλάνην […] Ναι, τοσαύτη της περιτομής η βλάβη, ου παρά την οικείαν φύσιν, αλλά παρά την αγνωμοσύνην. Ην ποτέ καιρός, ότε χρήσιμος ην και αναγκαίος ο νόμος· νυν ουν επαύσατο και αργεί».
Στο τρίτο του λόγο «Κατά Ιουδαίων», αναφέρει ο ιερός Πατέρας: «Και όπερ ο Παύλος προς Γαλάτας έλεγε, ‘’Τούτο και εγώ υμίν λέγω· Γίνεσθε ως εγώ, ότι καγώ ως υμείς’’. Τι δε τούτο εστίν; Έπειθεν αυτούς αποστήναι περιτομής […]». 
ΠΗΓΕΣ :ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ- neotita.gr-ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΤΙΝΑ-ex-protestant-aktines

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

«ΕΤΟΙΜΑΖΟΥ ΒΗΘΛΕΕΜ, ΗΝΟΙΚΤΑΙ ΠΑΣΙΝ Η ΕΔΕΜ»

Συγγραφέας: kantonopou στις 1 Ιανουαρίου 2014

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού

Η ενανθρώπιση του Θεού είναι το κορυφαίο γεγονός της ανθρώπινης ιστορίας. Είναι η δεύτερη επέμβαση του θείου Δημιουργού στην κτιστή δημιουργία. Η σάρκωση του Λόγου έγινε για την αναδημιουργία του κόσμου, την χριστοποίησή του και εν τέλει την θεοποίησή του.
Ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο «καλόν λίαν» (Γεν.1,31), με προεξάρχοντα τον άνθρωπο, ως την κορωνίδα και το επιστέγασμα των κτισμάτων Του. Η θεία δημιουργία, σύμφωνα με του Πατέρες της Εκκλησίας μας, δεν είναι αποτέλεσμα ανάγκης από μέρους του απόλυτα απαθούς Θεού, αλλά για να μοιραστεί τη δική Του μακαριότητα με άλλα όντα και κυρίως τις άυλες αγγελικές δυνάμεις και τον άνθρωπο. Ο κτιστός κόσμος είναι η υπέρτατη έκφραση της αγάπης του Θεού. Ιδιαιτέρως ο άνθρωπος είναι ο αποδέκτης της Θείας αγάπης, διότι αυτός μόνος χαρακτηρίζεται ως υιός Του, έχοντας την υιοθεσία Του, και γι’ αυτό υπήρξε καρπός ξεχωριστού τρόπου δημιουργίας, σε σχέση με τα άλλα δημιουργήματα.
Τόσο οι αγγελικές δυνάμεις, όσο και ο άνθρωπος, πλάστηκαν ελεύθερα όντα, δηλαδή πρόσωπα, οι οποίοι, όχι μόνον ήταν συγκεφαλαίωναν την άλογη και απρόσωπη κτίση, αλλά καλούνταν να την «λογοποιήσουν» και να την«προσωποποιήσουν». Όμως η ελεύθερη επιλογή τους να γίνουν φορείς του κακού και αρνητές του θελήματος του Θεού, και να εκπέσουν, έφεραν τρομερή αναστάτωση στον κτιστό κόσμο και ανέστειλαν την προοπτική της θεοποιήσεώς του. Η ανταρσία του Εωσφόρου και των αγγέλων του, και η πτώση του ανθρώπου, υπέταξε όχι μόνο τους ιδίους στη φθορά, αλλά και ολόκληρη την πλάση, η οποία«συστενάζει και συνωδίνει» (Ρωμ.8,22). Οι άνθρωποι «πάντες γαρ ήμαρτον και υστερούνται της δόξης του Θεού» (Ρωμ.3,23), που σημαίνει ότι το φρικτό και μοιραίο γεγονός της πτώσεως απομάκρυνε τον άνθρωπο από Θεό και του στέρησε την υπέρτατη δωρεά της κοινωνίας μαζί Του. Στερημένος της δόξας του Θεού ο πτωτικός άνθρωπος περιέπεσε στην κατάσταση της έσχατης δυστυχίας και κακοδαιμονίας, διότι η ευτυχία και η πηγή των αγαθών είναι μόνον ο «Πατήρ των φώτων» (Ιακ.1,16). Αντίθετα η πηγή της δυστυχίας, της φθοράς και του θανάτου είναι ο διάβολος και η αμαρτία.  
Παρά την ανταρσία του πλάσματός Του ο Θεός δεν άφησε το αγαπημένο Του πλάσμα. Ποιος θα μπορούσε να το σώσει; Ασφαλώς Αυτός που το είχε δημιουργήσει, ο Λόγος Του, δια του Οποίου «πντα δι’ ατο γνετο, καχωρς ατο γνετο οδ ν  γγονεν» (Ιωάν.1,3). Η προαιώνια Θεία Βουλή είχε αποφασίσει να επιτελέσει τη σωτηρία του ανθρώπου και του κόσμου ο Υιός και Λόγος του Θεού. «Ιδν  Κτστης λλμενον, τν νθρωπον χερσν νποησε, κλνας ορανος κατρχεται· τοτον δ κ Παρθνου, θεαςγνς, λον οσιοται, ληθείᾳ σαρκωθες· τι δεδξασται», τονίζει ο ιερός υμνογράφος των Χριστουγέννων.  Ο απόστολος Παύλος έγραψε πως «εν μορφή Θεού υπάρχων ουχ αρπαγμόν ηγήσατο το είναι ίσα Θεώ, αλλ’ εαυτόν εκένωσε μορφήν δούλου λαβών, εν ομοιώματι ανθρώπων γενόμενος, και σχήματι ευρεθείς ως άνθρωπος εταπείνωσεν εαυτόν γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού» (Φιλιπ.2,6-8). Ύστερα από προετοιμασία πολλών αιώνων «ήλθε το πλήρωμα του χρόνου» και«εξαπέστειλεν ο Θεός τον υιόν αυτού γενόμενον εκ γυναικός, γενόμενον υπό νόμον ίνα τους υπό νόμον εξαγοράση, ίνα την υιοθεσίαν  απολάβωμεν. . . ώστε ουκέτι ει δούλος, αλλ’ υιός και κληρονόμος Θεού διά Χριστού» (Γαλ.4,4-7). Ο προαιώνιος Υιός και Λόγος του Θεού «σάρξ εγένετο και εσκήνωσεν εν ημίν, και εθεασάμεθα την δόξαν αυτού, δόξαν ως μονογενούς παρά πατρός, πλήρης χάρητος και αληθείας» (Ιωάν.1,14).
Ο άπειρος Θεός έγινε άνθρωπος προκειμένου να λυτρώσει τον άνθρωπο «εκ της δουλείας του εχθρού». Για να είναι «η ειρήνη ημών, ο ποιήσας τα αμφότερα έν και το μεσότοιχον του φραγμού λύσας, την έχθραν, εν τη σαρκί αυτού τον νόμον των εντολών εν δόγμασι καταργήσας, ίνα τους δύο κτίση εν ευατώ εις ένα καινόν άνθρωπον ποιών ειρήνην, και αποκταλλάξη τους αμφοτέρους εν ενί σώματι τω Θεώ διά του σταυρού, αποκτείνας την έχθραν εν αυτώ» (Εφ.2.13-16). Στο θεανδρικό πρόσωπο του σαρκωμένου Λόγου έγινε η καταλλαγή μεταξύ Θεού και ανθρώπου και η άρση των ολέθριων συνεπειών της πτώσεως.
Η πρόσληψη της ανθρωπίνης φύσεως από τον Λόγο αποτελεί τον μόνο δυνατό τρόπο της σωτηρίας μας, διότι αυτή αναδημιουργήθηκε στο θεανδρικό πρόσωπό Του. Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός  τονίζει σχετικά πως ο Ενανθωπήσας Λόγος του Θεού «Μεταλαμβάνει του χείρονος, της ημετέρας φύσεως, ίνα δι’ εαυτού και εν εαυτώ ανακαινίση μεν το κατ’ εικόνα, και καθ’ ομοίωσιν, διδάξη δε και ημάς την ενάρετον πολιτείαν, ταύτην δι’ εαυτού ποιήσας ημίν ευεπίβατον, και τη της ζωής κοινωνία ελευθερώση της φθοράς, απαρχή γενόμενος της ημών αναστάσεως, και το συντριβέν και αχρειωθέν σκεύος ανακαινίση, ίνα της τυραννίδος του διαβόλου λυτρώσηται, προς θεογνωσίαν ημάς καλέσαι, και νευρώση, και παιδεύση δι’ υπομονής και ταπεινώσεως καταπαλαίειν τον τύραννον» (Εκδ. Ορθ. Πίστεως 4,4.P.G.94,1108C). Επίσης ο Μ. Αθανάσιος τόνισε πως «Αυτός εστι Θεός σαρκοφόρος και ημείς άνθρωποι πνευματοφόροι. . . Αυτός ο αληθινός και φύσει Υιός του Θεού τους πάντας φορεί, ίνα οι πάντες τον ένα φορέσωμεν Θεόν» (ΒΕΠΕΣ 33,226). Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης τόνισε πως «Νυν ο επουράνιος και ημίν επουρανίους εποίησεν» (Γρηγ. Νύσσης, P.G.46,681D). Τέλος ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος τονίζει πως «Τ μν, καταβναι δε Θεν πρς μς, τ δμς ναβναι, κα οτω γενσθαι κοινωναν Θεοπρς νθρπους, τς ξας συγκιρναμνης. Εως δ᾿ ν κτερον π τςδας μν, τ μν, περιωπς, τ δ, ταπεινσεως, μικτος  γαθτης κα τ φιλνθρωπον κοιννητον» (Λογ. εἰς τήν Πεντηκοστήν).
 Έχουμε λοιπόν μαζί μας τον Εμμανουήλ «ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον μεθ᾿ ἡμῶνὁ Θεός» (Ματθ.2,23), που σημαίνει πως από την αγία και ευλογημένη ημέρα της Γεννήσεως του Χριστού ο Θεός είναι μαζί μας «πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος» (Ματθ.28,20), προσφέροντας την υπέρτατη δωρεά της απολυτρώσεως σε όσους την αποζητούν με ταπείνωση και ειλικρίνεια. Τα ερεβώδη σκότη της προχριστιανικής εφιαλτικής περιόδου τα διάλυσε ο νοητός Ήλιος της Δικαιοσύνης, ο οποίος είναι «τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ὃ φωτίζει πάνταἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον» (Ιωάν.1,9). Ο αντίδικος διάβολος νικήθηκε κατά κράτος και το έργο του συντρίφτηκε. Κατά συνέπεια δε δικαιολογείται στους πιστούς κανενός είδους κατήφεια και απαισιοδοξία, διότι μας χαρίστηκε και πάλι η Εδέμ, την οποία είχαμε απολέσει. Τώρα έχουμε ανάμεσά μας «Παιδίον νέον τον προαιώνων Θεόν», το Οποίο μας ανέσυρε από την άβυσσο της απώλειας και μας προορίζει να γίνουμε κατά χάριν θεοί, σύνθρονοι της αρρήτου μεγαλειότητας Του! Δόξα σ’ Αυτόν!

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

“Μέλλει γαρ Ηρώδης ζητείν τον παιδίον του απολέσαι αυτόν” του Μητροπολίτη Αντινόης Παντελεήμονος

Συγγραφέας: kantonopou στις 27 Δεκεμβρίου 2013

Τα γεγονότα που σηματοδοτούν τη Γέννηση του Κυρίου, όπως αυτά βγαίνουν μέσα από τη γραφίδα του Ευαγγελιστή Ματθαίου, δίνουν το στίγμα της πορείας που θ΄ ακολουθούσε ο Μεσσίας μέσα στον κόσμο. Το νεογέννητο βρέφος της Βηθλεέμ γνωρίζει από την αρχή το μέγεθος της κακίας των ανθρώπων και γεύεται με τον πιο πικρό τρόπο την εχθρότητα που εκδηλώνουν οι άρχοντες απέναντι του. Tα γεγονότα που διαδραματίστηκαν με πρωταγωνιστή το βασιλιά Ηρώδη, ο οποίος με τον πιο αδίστακτο τρόπο εκδήλωσε τις θηριωδίες του, επιβεβαιώνουν του λόγου το αληθές που μαρτυρείται άλλωστε και από τους ιστορικούς της εποχής εκείνης.

Η παρουσία του Χριστού στον κόσμο έφτιαξε νέους και αληθινούς δείκτες ζωής για τον άνθρωπο, οι οποίοι παραπέμπουν σε μια πορεία που τον ανεβάζει ψηλά σε μια σωτήρια συνάντηση με την κατερχόμενη αγάπη του Θεού. Είναι μια πορεία στην εξέλιξη της οποίας συνθλίβονται οι δαιμονικές δυνάμεις και ο άνθρωπος μπορεί να εγκολπωθεί αυθεντικά τα αιώνια μηνύματα που εκπέμπει το Θείο Βρέφος της Βηθλεέμ. Βέβαια, μπορεί να φαίνεται ότι η δύναμη του σατανά κυριαρχεί ακόμα πάνω στην ανθρωπότητα, με όλα τα οδυνηρά συνεπακόλουθα. Ωστόσο, η επικράτησή τους είναι φαινομενική και προσωρινή. Και αυτό γιατί μέσα στην ιστορία πραγματοποιείται το σωτηριολογικό σχέδιο της θείας οικονομίας, το οποίο κανένας δεν μπορεί να ανατρέψει ή να ματαιώσει. Ούτε η αγριότητα και θηριωδία του Ηρώδη που εκδηλώθηκαν με τον πιο απεχθή τρόπο με την απάνθρωπη σφαγή των νηπίων στη Βηθλεέμ και στη γύρω περιοχή δεν ήταν δυνατό να ματαιώσουν το έργο του νεογέννητου Μεσσία που βρισκόταν κάτω από την προστατευτική πρόνοια του Θεού.

Μέσα από το σχέδιο της Θείας Οικονομίας τίποτε δεν μπορεί να θεωρηθεί τυχαίο. Όλα έχουν το νόημα και το σκοπό τους. Όλα δείχνουν ότι η Πρόνοια του Θεού είναι εκείνη που καθοδηγεί τα πάντα στη ζωή και δεν επιτρέπει στις δυνάμεις του κακού να κυριαρχήσουν πάνω στον άνθρωπο και να τον οδηγήσουν στην καταστροφή και το θάνατο. Χαρακτηριστικά σημειώνεται: το ότι η πρόνοια του Θεού προστατεύει το θείο βρέφος από την απειλητική μανία ενός κοσμικού άρχοντα, το ότι το καθοδηγεί σε ασφαλές μέρος και το προειδοποιεί τελικά για τη δυνατότητα επιστροφής στην πατρίδα του, τί άλλο μπορεί να φανερώνει παρά την επιβεβαίωση των πιο πάνω. Είναι τόσο φανερά τα σημεία που δίνονται γύρω από την ισχυρή παρουσία της Θείας Πρόνοιας, ώστε να μήν χωρούν οποιεσδήποτε αμφιβολίες, επιφυλάξεις ή αμφισβητήσεις. Άλλωστε, ο καθένας από εμάς προσωπικά, μέσα από βιώματα και εμπειρίες, θα πρέπει να έχει αντιληφθεί πολλές φορές στη ζωή του την παρουσία της Θείας Πρόνοιας, η οποία εκδηλώνεται οποτεδήποτε και οπουδήποτε. Είναι εκείνη που καθοδηγεί κάθε βήμα στη ζωή μας και μας παρέχει την πιο ασφαλή προστασία. Ακόμα και μέσα από γεγονότα που μπορεί να σκορπούν θλίψη στη ζωή, η ευεργετική παρουσία της Θείας Πρόνοιας αποτελεί ισχυρό εχέγγυο για την πορεία που ακολουθούμε. Αγαπητοί αδελφοί, τα γεγονότα που μας περιγράφει η σημερινή ευαγγελική διήγηση δεν αφήνουν την παραμικρή αμφιβολία ότι ο άνθρωπος θα πρέπει να πορεύεται με αισιοδοξία προς το μέλλον. Παρά το φαινομενικό θρίαμβο του κακού, του μίσους και της θηριωδίας μέσα στην ιστορία, τελικά εκείνο που επικρατεί είναι η δύναμη της αγάπης. Και η δύναμη αυτή είναι τεράστια, γιατί έχει σαν αληθινή πηγή της το Χριστό. Το ότι ο Θεός προσλαμβάνει την ανθρώπινη φύση και σαρκώνεται, αποκαλύπτει το μέγεθος της αγάπης και φιλανθρωπίας του αλλά και την κατάργηση των δυνάμεων του κακού. Ας εγκολπωθούμε, λοιπόν, αυτό το σωτήριο μήνυμα μέσα από το νέο ήθος που φανερώνεται στη Φάτνη και διαποτίζει όλο το είναι μας.

http://www.amen.gr/article11727

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

«Μέλλει γαρ Ηρώδης ζητείν το Παιδίον, του απολέσαι αυτό»

Συγγραφέας: kantonopou στις 27 Δεκεμβρίου 2013

Ο διωγμός και το μαρτύριο

Στην Ευαγγελική  περικοπή, που διαβάζεται μετά τη μεγάλη Δεσποτική εορτή των Χριστουγέννων, ο Ευαγγελιστής Ματθαίος αναφέρει ότι Άγγελος Κυρίου εμφανίστηκε στον Ιωσήφ σε όνειρο και τον πρόσταξε να πάρει το νεογέννητο βρέφος και τη μητέρα Του και να αναχωρήσει για την Αίγυπτο, διότι ο Ηρώδης σκόπευε να αναζητήσει τον Χριστό για να Τον φονεύσει.

Κατ’ αρχήν, πρέπει να πούμε ότι η «πολεμική» διάθεση κατά του Χριστού και της Εκκλησίας δεν είναι νέο φαινόμενο. Πάντοτε υπήρχε. Ουσιαστικά,  ορθόδοξο ήθος είναι σταυρικό ήθος. Και είναι όντως αδύνατο να εκφράσουμε, διά της λογικής μας και μόνο, τον αποστελλόμενο προς εμάς υπό του Θεού πλούτο της σταυρικής οδού. Το γεγονός αυτό του διωγμού, που επαναλαμβάνεται στην ιστορία του κόσμου, θέτει ενώπιον μας ένα ερώτημα, που πολλές φορές έχει ανάγκη κατηγορηματικής επιλύσεως: Πώς να αντιδρά κάποιος στους διωγμούς του κόσμου τούτου; Την απάντηση τη δίδουν οι Άγιοι και οι Μάρτυρες της Εκκλησίας.

Η επανάσταση των συνειδήσεων

Οι άνθρωποι του Θεού δεν είναι στωικοί και απαθείς, ούτε κατ’ ανάγκην εθελοντές μαχητές. Είναι συνήθως ταπεινές προσωπικότητες, που όμως αντί να σκληρυνθούν ή να επαναστατήσουν κατά την ώρα της δοκιμασίας, εγκαταλείπονται στον Χριστό με μιαν απεριόριστη εμπιστοσύνη. Ο Χριστός τότε τους ελευθερώνει από τον πόνο και τους γεμίζει από χαρά.

Υπάρχει όμως και μια άλλη όψη του μαρτυρίου. Ο διωγμός των Αγίων και των Χριστιανών τους τοποθετεί στην πρώτη γραμμή, μεταξύ εκείνων που γίνονται αντικείμενα εκμεταλλεύσεως και καταπιέσεως και τους κάνει να είναι αλληλέγγυοι. Κατ’ αυτόν τον τρόπο το χριστιανικό μαρτύριο προσλαμβάνει μια ιδιαίτερη σπουδαιότητα μέσα στη μεγάλη ιστορία του αγώνα υπέρ των δικαιωμάτων του ανθρώπου, υπέρ του σεβασμού του προσώπου και της κοινωνίας των προσώπων. Η πιστότητα στον Χριστό άχρι θανάτου διέρχεται απαραίτητα από την πιστότητα στην προσωπική συνείδηση. Ο άνθρωπος είναι κατ’ εικόνα Θεού, έχει ουράνιες ρίζες, είναι ασύγκριτα μεγαλύτερος από τον κόσμο και την ιστορία, και για τον λόγο αυτό είναι αναλλοίωτος. Όταν τον θανατώνουν, ευλογεί τους δημίους του, απευθύνεται στη συνείδησή τους. Αρνείται τη βία, για να επικαλεσθεί τη μόνη επανάσταση: την επανάσταση των συνειδήσεων. Αυτό μας αποκαλύπτει και ο πρωτομάρτυρας Στέφανος.

Η μη υποταγή στο όνομα της συνειδήσεως και της πίστεως, στο όνομα της ύψιστης προσωπικής ελευθερίας, αποδεικνύει ότι η εξουσία βρίσκει τα όριά της στο μυστήριο του προσώπου. Το δίδαγμα του διωγμού είναι ότι ο Θεός είναι η ελευθερία του ανθρώπου. Το πρόσωπο δεν είναι εκ του κόσμου τούτου και για τον λόγο αυτό δύναται να τον μετατρέψει. Η παρουσία της Εκκλησίας και η μαρτυρία της ελευθερώνουν τον κόσμο από τη μοίρα, για να του δώσουν διέξοδο προς τις δυνάμεις και τους καρπούς του Πνεύματος.

Μαρτυρία πίστεως σήμερα

Αυτό είναι το μεγάλο μήνυμα εκείνων που διώκονται στο όνομα του Χριστού από τους «Ηρώδες» κάθε εποχής.

Σήμερα, που η λεγόμενη Νέα Τάξη πραγμάτων, μέσα στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, εκφράζεται και ως μια εξουσιαστική παρουσία, η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας προσλαμβάνει τεράστιες διαστάσεις που εγγίζουν το παρόν και το μέλλον μας, την ανθρωπιά και τον πολιτισμό μας, το ήθος και τη δημιουργικότητά μας, τη μαρτυρία και την παρουσία μας, ως ορθόδοξων χριστιανών, μέσα στον σύγχρονο κόσμο. Οι Χριστιανοί, αρνούμενοι κάθε εξουσία, καλούμαστε να γίνουμε φτωχοί και ειρηνικοί δούλοι του Χριστού, που θεμελιώνει την ελευθερία του προσώπου, φορείς παντός του πληρώματος του Θεού.

(Επισκόπου Φαναρίου Αγαθαγγέλου, «Η ζύμη του Ευαγγελίου»)

diakonima

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Ο Θρήνος της Ραχήλ και ο πνευματικός άνθρωπος

Συγγραφέας: kantonopou στις 27 Δεκεμβρίου 2013

Η επώδυνη αναζήτηση της φάτνης.

Η ευαγγελική αυτή περικοπή μετά την εορτή των Χριστουγέννων θα μπορούσε να έχει ως κεντρικό νόημά της, το ότι ο Θεός δεν εγκαταλείπει ποτέ τον άνθρωπο που τον αναζητά, αλλά μέσα από τη θλίψη και την απογοήτευση επιτρέπει να ανθίζει πάντοτε η αισιοδοξία και η ελπίδα.
Όπως είχαμε υπογραμμίσει στο πλαίσιο της εορτής των Χριστουγέννων, ο άνθρωπος διδάσκεται από το ταξίδι των Μάγων να επιχειρήσει μία έξοδο από τον εαυτό του, να αποδράσει από τον τακτοποιημένο κόσμο του για να προσπαθήσει να συναντήσει τον Κύριο. Αυτή η έξοδος είναι πάντοτε επώδυνη, όχι μόνο γιατί πρέπει να κοπιάσει για το ταξίδι αυτό της αναζητήσεως, αλλά και διότι θα συναντήσει απειλές εναντίον του εαυτού του! Απειλές που σχετίζονται με ενδεχόμενες ανατροπές της εικόνας που έχει μορφοποιήσει για τον εαυτό του, εφόσον στο ταξίδι αυτό θα αναθεωρηθούν πολλά δεδομένα της υπαρξιακής του καταστάσεως!

Η προφητεία του Ιερεμία για τον θρήνο της Ραχήλ.

Η ευαγγελική περικοπή της ημέρας έχει ως αφετηρία της το γεγονός ότι οι Μάγοι (και αναγωγικά ο πνευματικός άνθρωπος) επέτυχαν να προσκυνήσουν τη φάτνη. Ωστόσο πληροφορούμεθα ότι η προσκύνηση αυτή είχε ως συνέπειά της τους αποτρόπαιους φόνους των νηπίων, γεγονός που εκφράζεται με σπαρακτικό τρόπο από τον θρήνο της Ραχήλ. Η ευαγγελική περικοπή μάλιστα υπενθυμίζει την προφητεία του βιβλίου του προφήτη Ιερεμία, «φωνή εν Ραμά ηκούσθη, θρήνος κλαυθμός και οδυρμός Ραχήλ η κλαίουσα τα τέκνα αυτής και ουκ ήθελε παρακληθήναι ότι ουκ εισί». Κατά την ευαγγελική περικοπή, όταν φονεύθηκαν τα νήπια επαληθεύτηκε αυτή η παλαιά προφητεία. Τι σημαίνει αλήθεια αυτός ο θρήνος, και γιατί θρηνεί η Ραχήλ τα νήπια που φόνευσε ο Ηρώδης;

Αναζητώντας την ταυτότητα της Ραχήλ!

Σύμφωνα με τη βιβλική διήγηση, η Ραχήλ ήταν η αγαπημένη γυναίκα του Ιακώβ. Ο Ιακώβ δούλεψε στον πατέρα της Λάβαν επτά χρόνια για να λάβει την άδεια να την παντρευτεί, επειδή την αγαπούσε πολύ αλλά ο Λάβαν τον εξαπάτησε και του έδωσε ως γυναίκα του την πρώτη θυγατέρα του, τη Λεία. Τότε ο Ιακώβ δούλεψε άλλα επτά χρόνια για να αποκτήσει τη γυναίκα που αγαπούσε και καρποί αυτής της αγάπης υπήρξαν ο Ιωσήφ και ο Βενιαμίν (Γεν. 29, 16-30).
Σύμφωνα με την βιβλική διήγηση, η υποτιμητική συμπεριφορά του Ιακώβ έναντι της Λείας και η προτίμηση της Ραχήλ είχαν ως αποτέλεσμα την τεκνογονία της πρώτης και τη στειρότητα της δεύτερης (Γεν. 29, 31). Αργότερα η Ραχήλ με την υπομονή και την προσευχή πέτυχε να αρθεί η δοκιμασία του Θεού απ’ αυτής. Στην αλληγορική λοιπόν γλώσσα των Πατέρων, ο άνθρωπος εργάζεται για τη «Ραχήλ», ωστόσο πρέπει πρώτα να ταπεινωθεί λαμβάνοντας τη Λεία, δηλαδή να ασκηθεί στη μετάνοια και έπειτα να είναι έτοιμος για την «ποθουμένη», δηλαδή την «τελειότατη αρετή». Επομένως «Ραχήλ» είναι η ψυχή εκείνη η οποία έχει δουλευτεί μέσα από τους κόπους, τους αγώνες και τους πνευματικούς μόχθους και έχει φθάσει σε τέτοιο σημείο ώστε, όπως λένε οι Πατέρες, να είναι πρακτική και θεωρητική, δηλαδή να γνωρίζει την πνευματική ζωή δια της πράξεως, αλλά να έχει και τη δυνατότητα η πράξη αυτή να απολήγει σε θεωρία, ώστε να αισθάνεται την παρουσία του Θεού και να τον πλησιάζει μέσα από την εργασία των εντολών.
Γιατί λοιπόν η Ραχήλ θρηνεί και για ποια νήπια θρηνεί;. Οι ερμηνευτές αναφέρουν ότι η Ραχήλ, σύμφωνα με την προφητεία, θρηνούσε τα «τέκνα» της, δηλαδή τους απογόνους της• πρόκειται για τις φυλές εκείνες του Ισραήλ που υπέστησαν ταπεινωτικές ήττες από εχθρικούς λαούς (όπως η αιχμαλωσία στους Βαβυλωνίους). Γιατί όμως παρεμβάλλεται αυτή η προφητεία στην ευαγγελική περικοπή; Μόνο λόγω του θρηνητικού της χαρακτήρα;

Ο θρήνος της Ραχήλ στο πλαίσιο της Ορθόδοξης πνευματικότητας.

Πιθανόν να μπορούσαμε να εξηγήσουμε τον θρήνο αυτό, εάν βλέπαμε το ταξίδι του ανθρώπου προς τη φάτνη ως εξής. Η πνευματική έξοδος του ανθρώπου από τον εαυτό του συμπίπτει προς το γεγονός της αναζητήσεως της αυθεντικής του καταστάσεως. Το ταξίδι προς τη φάτνη είναι όλη η πορεία της αυτοσυνειδησίας του ανθρώπου, ο οποίος πλέον έχει αντιληφθεί τον αληθή προορισμό της υπάρξεώς του. Σ’ αυτό το ταξίδι η ψυχή φθάνει στη φάτνη, αλλά αυτό δεν αρέσει στον Ηρώδη, δηλαδή στις αντίθεες δυνάμεις. Ο Ηρώδης προσπαθεί να εξαπατήσει εκείνον ο οποίος ξεκινά μαζί με τους Μάγους να αναζητήσει τον αληθή προορισμό της υπάρξεώς του, ζητώντας του να του αποκαλύψει τον πνευματικό χώρο που τον αναπαύει με σκοπό να τον επισκεφθεί και εκείνος. Αν ο άνθρωπος επιτύχει να φθάσει σ’ αυτόν τον πνευματικό προορισμό, δηλαδή στην επίγνωση του Θεού, τότε ο διάβολος, ο Ηρώδης, θα προσπαθήσει να τον τιμωρήσει.
Ποια είναι τα νήπια που φονεύθηκαν; Στην περίπτωση αυτή θα μπορούσαμε να ακολουθήσουμε τον αββά Ισαάκ τον Σύρο, ο οποίος περιγράφει ως νήπιο τον πνευματικό άνθρωπο, ο οποίος κατευθύνει την καρδία του και το φρόνημά του, χάρη στην απλότητα της προαιρέσεώς του, μόνο σε αγαθούς λογισμούς και έργα, αποστρεφόμενος παν πονηρόν έργον. Αυτοί οι λογισμοί, σύμφωνα με την πατερική σκέψη, έχουν πνευματική δυναμική διότι συνδέονται με την πρακτική αρετή και από αυτούς πηγάζουν τα αγαθά έργα της ψυχής. Επίσης ως Ηρώδης περιγράφεται το σαρκικό φρόνημα το οποίο επιχειρεί να καταστρέψει τους αρχικούς αυτούς λογισμούς. Αν δε αρχίσουμε να συνθέτουμε εκ νέου την εικόνα της πνευματικής ζωής επί τη βάσει της ευαγγελικής περικοπής, κατανοούμε ότι όταν ο άνθρωπος ξεκινά την έξοδο από τον εαυτό του για να συναντήσει το νεογέννητο Χριστό, δηλαδή τον προορισμό της ζωής του, μέσα από αυτή την πορεία γεννά νήπια, δηλαδή νηπιώδεις λογισμούς που τον εξυψώνουν, διότι μόνο νηπιάζοντι φρονήματι πλησιάζει τον Θεό ο άνθρωπος. Αυτό όμως προκαλεί φθόνο στις δαιμονικές δυνάμεις οι οποίες διεγείρουν το σαρκικό φρόνημα, και όπως ο Ηρώδης σύμφωνα με την ευαγγελική διήγηση φόνευσε τα νήπια, εξαποστέλλουν τις δυνάμεις τους ώστε να καταστραφούν όλοι αυτοί οι λογισμοί.
Τότε η ψυχή του πνευματικώς πληγέντος ανθρώπου, όταν κατανοήσει ότι ο Ηρώδης την πρόλαβε, θρηνεί για τη χαμένη αθωότητα, τους πνευματικούς λογισμούς που «φονεύθηκαν», βίωμα κοινό σε όσους ασκούνται στην πνευματική ζωή και έχουν την οδυνηρή εμπειρία να ανατρέπεται αίφνης η πνευματική αναψυχή και όλα να καταστρέφονται. Τότε γεννάται ο θρήνος της Ραχήλ για τα φονευθέντα νήπια. Τότε γεννάται το βίωμα της απελπισίας για τον άνθρωπο εκείνο ο οποίος αισθάνεται πνευματικώς άτεκνος, εφόσον οι πνευματικοί του μόχθοι διασκορπίστηκαν.

Ένας θρήνος με προοπτική ελπίδας!

Ωστόσο, το μήνυμα της σημερινής περικοπής είναι σαφές. Εκεί που υπάρχει απελπισία, είναι παρών ο Χριστός. Έρχεται από την Αίγυπτο, και δεν εγκαταλείπει μόνο του τον άνθρωπο στην κηδεμονία των εμπαθών λογισμών. Επιστρέφει το κατεξοχήν νήπιο, δηλαδή ο Χριστός. Είναι πάλι εδώ εκείνος για τον οποίο όλοι οι άγιοι και οι πατέρες λέγουν ότι θα πρέπει να αποτελεί το κέντρο της ζωής του ανθρώπου. Το νήπιο εκείνο που θα πρέπει η ψυχή μας να γεννήσει και να αναθρέψει!
Επομένως, το βαθύτερο νόημα της ευαγγελικής περικοπή της ημέρας, εντοπίζεται στην αντίσταση κατά της απελπισίας, όταν ο άνθρωπος καθίσταται μάρτυρας του αποτρόπαιου φόνου των νηπιωδών λογισμών του πνευματικού του αγώνα από τον Ηρώδη της πνευματικής ζωής. Ωστόσο ο Κύριος έρχεται, είναι πάντοτε εδώ, ποτέ δεν έλειψε. Επιστρέφει νήπιος από τη χώρα της Αιγύπτου, η οποία στη γλώσσα των συμβόλων εικονίζει την αμαρτία και όπου με την παρουσία του εκεί την απάλλαξε από τα είδωλα, και συντρίβει την αμαρτία για να ανακαινίσει τον άνθρωπο, μετατρέποντας τον θρήνο σε χαρά και σε ύμνους αγαλλιάσεως. Ο όσιος Μάξιμος ο Ομολογητής μάλιστα, ερμηνεύοντας τον άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, προτρέπει τον άνθρωπο να μην ακηδιά αλλά «να καλεί» τον Κύριο από την Αίγυπτο, δηλαδή να αντιμετωπίζει τις αδυναμίες της ανθρώπινης φύσης, διωκόμενος μαζί του.
Η ευαγγελική περικοπή της ημέρας, παρά τη θρηνητική της περιγραφή είναι τελικώς μια αισιόδοξη παρακαταθήκη για τον άνθρωπο. Αρκεί να βρίσκεται εκείνος πάντοτε έτοιμος να εξέλθει από τον εαυτό του για να συναντήσει τον Κύριο που επιστρέφει για να τον αναγεννήσει.

Του Κωνσταντίνου Κορναράκη, Επίκουρου Καθηγητή Θεολογικής Σχολής

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Χριστούγεννα: γιορτάζω για να αλλάξω οριστικά

Συγγραφέας: kantonopou στις 27 Δεκεμβρίου 2013

Χριστούγεννα
(Μουσική, Στίχοι, Ερμηνεία Φοίβος Δεληβοριάς,  από το δίσκο  Ο καθρέφτης)
Χριστούγεννα
Δεν περιμένω όμως τίποτα πια, τον Αι Βασίλη απλώς τον λέγαν μπαμπά
Κι είν’ ένας πρώην Έλλην αριστερός, ένας θνητός
Με τ’ όνειρό του δίχως στέγη καμιά, και το ανοιξιάτικο κορίτσι μαμά
Πλακώνεται απ’ τη συνταγή την παλιά, οι μυρωδιές θυμίζουν κάτι βαρύ
Κάποια πληγή, που απλώς δε θέλουμε ν’ ανοίξει ξανά
Χριστούγεννα
Τα πλεϊμομπίλ μου είν’ εξαιτίας μου κουτσά, σβησμένα στη σαμπάνια βεγγαλικά
Ίσως για κάποιους νά `ναι ακόμα γιορτή, μα ποιοι είν’ αυτοί;
Ζουν σε θερμοκοιτίδες ή σε χωριά;
Χριστούγεννα
Κι ό,τι αρχίζω μου πηγαίνει στραβά, πάντα με πάει σ’ ενός σταυρού τα καρφιά
Και πότε πότε τα καρφώνω κι εγώ, σε άλλον αμνό
Έτσι ήταν πάντα κι έτσι θά `ναι ξανά
Χριστούγεννα
Κι εσύ τι θες απ’ τη ζωή μου ξανά; Με τα λαμπιόνια σου τα θανατερά
Και το φιλί σου πάντοτε αποδεκτό, πώς σε μισώ
Θες νά `σαι η ίδια και ν’ αλλάζω εγώ, με θες προσωπικό σου δημιουργό
Μη λες πως μοιάζω με τον Ντόναλντ εγώ
Λάμπω εγώ, μα μ’ ένα σπότλαϊτ που δε μου είναι αρκετό
Χριστούγεννα
Τι φταίω που αν λείπεις η ζωή μου διψά, το γαϊδουράκι της τραβάει αργά
Να βρει ένα πανδοχείο νυχτερινό, να `ναι ανοιχτό
Ή έστω μια φάτνη να χωράει το κενό
Χριστούγεννα
Χωρίς αυτά ο χρόνος δεν ξεκινά, βοσκούς μαζεύω, μάγους από μακριά
Γιορτάζω για ν’ αλλάξουμε οριστικά, χρόνια πολλά
Χωρίς να προσποιούμαι τίποτα πια
 
Ερμηνευτικά Σχόλια
Χριστούγεννα: ένα από τα πιο όμορφα τραγούδια ενός σύγχρονου τραγουδοποιού, που με πικρό χιούμορ και εμβάθυνση στις ανθρώπινες σχέσεις, αποτυπώνει τη ζωή μας. Στέκεται απέναντι στα Χριστούγεννα και βλέπει το πώς τα γιορτάζουμε, ποια είναι η ζωή μας, πώς μπορούμε να δώσουμε στη γιορτή ένα αληθινό νόημα.
Δεν περιμένω όμως τίποτα πια: ο άνθρωπος δεν περιμένει τίποτε ιδιαίτερο από τον τρόπο της γιορτής, όπως τον ζούμε. Ψώνια, διασκέδαση, ξεκούραση, έθιμα, μία επιφανειακή εκδήλωση συναισθημάτων, χωρίς καμία εμβάθυνση στο νόημα της γιορτής. Και την ίδια στιγμή η αίσθηση του μάταιου, πως ό,τι κι αν κάνει κάποιος, η γιορτή δεν μπορεί να του δώσει αληθινό σκοπό στη ζωή.   
πρώην Έλληνας αριστερός: τα Χριστούγεννα είναι οικογενειακή γιορτή. Έτσι και ο τραγουδοποιός βλέπει την οικογένειά του που ζει τον συμβιβασμό στα όνειρά της.  Τα δώρα δεν τα φέρνει ο Αϊ Βασίλης, αλλά ο μπαμπάς του (απομυθοποίηση του τρόπου σκέψης της παιδικής ηλικίας, μαζί με την ίδια την παιδική ηλικία), ο οποίος είναι ένας «πρώην Έλληνας», διότι δεν ξέρει αν ανήκει στην Ευρώπη, στον ελληνικό τρόπο ζωής και σκέψης, στον παγκόσμιο τρόπο, στη Δύση ή στην Ανατολή, παντού και πουθενά, με το πλέον πιθανό να είναι πρώην Έλληνας σήμερα, δηλαδήαλλοτριωμένος από την σύγχυση ταυτότητας που ζει η πατρίδα και η κοινωνία μας. Είναι θνητός και όχι η αυθεντία, ο αθάνατος, ο σπουδαίος, ο ξεχωριστός, όπως νομίζουν τα παιδιά για τους μπαμπάδες του. Την ίδια στιγμή τα όνειρά του δεν βρίσκουν καμία στέγη, δεν έχουν πού να στεγαστούν, έχει παραιτηθεί από αυτά, τα κρατά μόνο για τον εαυτό του, δεν ελπίζει σε κάτι ουσιαστικό, έχει αρχίσει να γερνάει. Την ίδια στιγμή και η μαμά του έπαψε να είναι το «ανοιξιάτικο κορίτσι», αυτό που έχει νιάτα, φρεσκάδα, δροσιά και έγινε μία κυρία που γκρινιάζει με τις συνταγές του φαγητού και τις δουλειές του σπιτιού, ενώ οι μυρωδιές του σπιτιού, των καβγάδων, της ζωής θυμίζουν μια πληγή του παρελθόντος που δεν θέλει κανείς να θυμάται, δηλαδή λάθη ή φόβους ή τον θάνατο που έχει ρίξει τον φόβο του στις ψυχές μας. Σημείο κλειδί ο συμβιβασμός.  
τα πλέιμομπίλ μου είναι εξαιτίας μου κουτσά: ο τραγουδοποιός έχει παραιτηθεί από την παιδικότητά του. Παιδί είναι αυτό που μπορεί να παίξει, να χαρεί και να κρατήσει την καρδιά του φρέσκια. Αυτός –εξαιτίας μου- έχει μισοκαταστρέψει τα παιχνίδια του και τα κρατά μόνο ως μνήμη, γι’ αυτό είναι κουτσά. Την ίδια στιγμή η χλιδή να σβήνει τα βεγγαλικά με σαμπάνια μας δείχνει ότι σκοπός της ζωής του έγινε η απόκτηση και η σπατάλη υλικών αγαθών. Πώς να γιορτάσει κάποιος όταν σκέφτεται και λειτουργεί έτσι; Γι’ αυτό και θεωρεί πως οι μόνοι που μπορούν να γιορτάζουν τα Χριστούγεννα είναι τα μωρά στις θερμοκοιτίδες, όσοι δηλαδή κρατούνε μία αθωότητα στην καρδιά, και όσοι βρίσκονται στα χωριά, δηλαδή οι απλοί και ταπεινοί στην καρδιά. Σημείο κλειδί η ζωή χωρίς παιδικότητα και απλότητα που έχουμε χάσει.
κι ό,τι αρχίζω μου πηγαίνει στραβά: εδώ επισημαίνει ότι έχει κάνει ως κέντρο της ζωής του τον εαυτό του και έχει αφήσει στην άκρη το Θεό και την πίστη σ’ Αυτόν. Ξεκινά μόνος του να πετύχει και αποτυγχάνει, ενώ ο ίδιος με τη ζωή του της αμαρτίας προσθέτει καρφιά στο Χριστό. Και όχι μόνο ο ίδιος, αλλά και όλοι οι άνθρωποι και στο παρελθόν (πάντα) και στο μέλλον (θα είναι πάντα ξανά). Σημείο κλειδί η ζωή χωρίς Θεό που γίνεται μια ζωή αποτυχίας και αμαρτίας. 
Κι εσύ τι θες απ’ τη ζωή μου ξανά; Απόπειρα να βρει νόημα στον έρωτα, στη σχέση του με την κοπέλα που αγαπά. Κι εκεί όμως νιώθει να αποτυγχάνει. Αυτή είναι γεμάτη λαμπιόνια, δηλαδή στολισμένη, γκλαμουράτη, ξεχωριστή και την ίδια στιγμή «θανατερή», δηλαδή εγωκεντρική και σκληρόκαρδη. Το φιλί της, την αγάπη της το χρειάζεται, αλλά την ίδια στιγμή την μισεί, γιατί «θέλει να είναι πάντα η ίδια και να αλλάζει αυτός». Δεν σέβεται το πρόσωπό του, αλλά ζητά από τον ίδιο να αλλάξει για χάρη της, χωρίς όμως αυτό να λειτουργεί αμοιβαία. Παρόλα αυτά, τον θέλει προσωπικό της δημιουργό, ζητά από αυτόν να δημιουργήσει για χάρη της, να είναι ο καλλιτέχνης που θα γεννά αγάπη γι’ αυτήν και ομορφιά, θα της κάνει τις χάρες που χρειάζεται, όπως ο Ντόναλντ Ντακ στην Ντέζι του, χωρίς να λαμβάνει υπόψιν της ότι κι αυτός λάμπει, μόνο που είναι ένα προβολάκι που δεν είναι αρκετό για να φωτίσει τον κόσμο αλλά και τον εαυτό του. Αναζητεί το αληθινό του πρόσωπο, είναι παραδομένος σε μια σχέση που δεν τον βοηθά να γίνει αληθινός και να βρει την ταυτότητά του, παρότι νιώθει πως έχει δυνατότητες και χαρίσματα. Είναι παγιδευμένος. Σημείο κλειδί ο έρωτας που παγιδεύει τον άνθρωπο όταν δεν τον βοηθά να βγάλει το αληθινό του πρόσωπο αλλά τον εγκλωβίζει στον εγωισμό και στην πρόσκαιρη ικανοποίηση. 
Αν λείπεις η ζωή μου διψά: Απέναντι στη γιορτή ο τραγουδοποιός νιώθει πως η ζωή του διψά από νόημα, αγάπη, ταυτότητα, αλήθεια, γιατί λείπει ο Χριστός. Έτσι ψάχνει όπως η Παναγία, με υπομονή στο γαϊδουράκι της, ένα πανδοχείο ή έστω μια φάτνη, τον κόσμο ή την Εκκλησία ή μια γωνιά κρυμμένη, έναν άνθρωπο, κάπου που να μπορεί να χωρέσει το κενό του, για να το θεραπεύσει, να το γεμίσει. Σημείο κλειδί η αναζήτηση του νοήματος και της ελπίδας στον κόσμο ή στην Εκκλησία, όπου μπορεί το κενό μας να χωρέσει.
Γιορτάζω για ν ’αλλάξουμε οριστικά: Πήρε την απόφασή του. Μαζεύει όλους τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να συναντήσει το Θεό, είτε ως απλός και ταπεινός βοσκός, είτε ως σοφός και επιστήμονας μάγος, με καρδιά και μυαλό, λέει «χρόνια πολλά» και το εννοεί και την ίδια στιγμή αποφασίζει να γιορτάσει για να αλλάξει οριστικά, να μετανοήσει για την προτέρα ζωή του και να γίνει αληθινός, χωρίς προσποίηση, ψέμα και υποκρισία. Στους αληθινούς ανθρώπους αναπαύεται ο Θεός. Όχι στους δήθεν. Στους αληθινούς γεννιέται ο Χριστός. Αυτούς που έχουν αποφασίσει να δούνε τι αξίζει αληθινά στη ζωή. Για μας είναι η πίστη και η αγάπη. Εκεί βρίσκεται και το νόημα της γιορτής, χωρίς την οποία ο χρόνος για τον ουρανό, για την Ανάσταση δεν ξεκινά.  Σημεία κλειδιά η γιορτή, η αλλαγή και η αλήθεια, με το Χριστό μαζί.   
 
Β.Γιορτάζουμε αληθινά Χριστούγεννα 
Ο πολιτισμός στον οποίο ζούμε θεωρεί τα Χριστούγεννα σημαντικά. Τα έχει μετατρέψει από γιορτή χαράς για το «δι’ ημάς γαρ εγεννήθη παιδίον νέον, ο προ αιώνων Θεός», για το ότι ο Θεός αγαπά τον κάθε άνθρωπο προσωπικά και την ανθρωπότητα ζητώντας την να της δώσει νόημα ζωής που νικά τον θάνατο, δια της σχέσης μαζί Του, της αγάπης, της αλήθειας, της μετάνοιας, σε γιορτή εμπορίου. Τραγούδια, αγορές, στολισμοί, διακοπές, ξεκούραση, ταξίδια, γλέντι, ρεβεγιόν, Christmas eve, έρωτες, παιδικότητα, συναισθήματα, αποτελούν τα σημεία κλειδιά της γιορτής για τους πολλούς. Ακόμη και ο εκκλησιασμός έχει περιοριστεί στον απολύτως απαραίτητο: τον σχολικό. Οι περισσότεροι μεγάλοι αποφεύγουν την Εκκλησία. Γι’ αυτό και τελικά από τα Χριστούγεννα απουσιάζει ο αληθινός πρωταγωνιστής τους, ο Χριστός.
Αυτού του είδους τα Χριστούγεννα κρατούνε μία επιφανειακή ομορφιά. Είναι βέβαιο ότι δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς αυτήν όσο μένουμε σ’ αυτόν τον κόσμο και γι’ αυτό δεν έχει νόημα να τα απορρίψουμε και αυτόν τον τρόπο εορτασμού. Όμως τα Χριστούγεννα μας δίνονται για να αλλάξουμε. Να αφήσουμε το Χριστό να γεννηθεί στις καρδιές μας. Να μας αναπλάσει ως ανθρώπινο γένος. Να μας ξαναδημιουργήσει ως υπάρξεις που πιστεύουμε, ελπίζουμε, αγαπούμε, που χωρίς να εγκαταλείπουμε τον κόσμο, ξεχωρίζουμε από την λογική της εμπορευματοποίησης, της κάλυψης των υλικών αναγκών και των αισθήσεων. Αυτό είναι μία διαφορετική στάση ζωής, η οποία προϋποθέτει την αποτίναξη του ζυγού της αμαρτίας. Και για να έρθει αυτό, δηλαδή η απόφαση να μην αφήνουμε το κακό να μπαίνει στις καρδιές μας, στη σχέση μας με το Θεό και τον συνάνθρωπο, υψώνοντας «μεσότοιχον φραγμού», δηλαδή έναν τοίχο που μπαίνει ανάμεσα σε όσους θα μπορούσαμε να αγαπήσουμε και να μας αγαπήσουν και που δεν είναι άλλος από το «εγώ» μας που γίνεται φραγμός, φράχτης και σύνορο την ίδια στιγμή, χρειαζόμαστε τον ίδιο το Χριστό να γεννηθεί στις καρδιές μας. Γι’ αυτό και νηστεύουμε. Προσευχόμαστε. Ασκούμε τον εαυτό μας. Και πρωτίστως, κοινωνούμε. Έτσι, Χριστούγεννα χωρίς εκκλησία, χωρίς πίστη, χωρίς αγάπη, χωρίς φιλανθρωπία δεν έχουν νόημα.
Τα Χριστούγεννα είναι για όλους μας, μικρότερους και μεγαλύτερους, η ευκαιρία να ξαναβρούμε την αληθινή μας ταυτότητα. Ότι είμαστε παιδιά του Θεού και ο ίδιος ο Θεός έγινε παιδί για να είναι ένας από εμάς. Για να ξεκινήσει επικεφαλής όλων μας το ωραιότερο παιχνίδι του κόσμου και της ζωής: τη χαρά να είμαστε μέλη της οικογένειας που είναι η Εκκλησία και να ακολουθούμε μία ζωή αληθινή, χωρίς να προσποιούμαστε και χωρίς να φοβόμαστε.
Χριστούγεννα με Χριστό. Γιορτάζουμε για να αλλάξουμε οριστικά! 
ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ΠΟΛΕΩΣ 
ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ-ΛΥΚΕΙΟΥ
ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ  12             
21.12.2013
 π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός 

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Χριστούγεννα

Συγγραφέας: kantonopou στις 27 Δεκεμβρίου 2013

ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΔΟΞΑ ΙΣΡΑΗΛ

Οι άνθρωποι στη ζωή μας ψάχνουμε για σωτήρες. Θέλουμε εκείνους που θα μπορέσουν να κάνουν τη ζωή μας καλύτερη. Να μας βοηθήσουν στις δυσκολίες μας, να μας δώσουν ελπίδα, να μας υποδείξουν τρόπους με τους οποίους θα μπορούμε να είμαστε αγαπητοί, να κάνουμε στην πράξη αυτό που θέλουμε και μας ευχαριστεί, και την ίδια στιγμή ο κόσμος μας να έχει καλύτερες προοπτικές. Γι’ αυτό και όταν υπάρχουν κρίσεις, όταν βιώνουμε απογοητεύσεις, φροντίζουμε να ρίχνουμε τα βάρη και τις ευθύνες στους άλλους, ενώ την ίδια στιγμή περιμένουμε τη σωτηρία από αυτούς. Αυτή είναι η αντιφατικότητα της ανθρώπινης φύσης.
Ο Θεός γνωρίζει τα ανθρώπινα. Αυτός μας δημιούργησε. Γι’ αυτό και μας αγαπά τόσο που δεν στάθηκε στις αντιφάσεις μας, αλλά μας έστειλε τον Υιό Του, ο Οποίος προσέλαβε την φύση μας, για να γίνει Αυτός ο αληθινός Σωτήρας μας. Κι αυτό γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα. Το ότι «ετέχθη ημίν Σωτήρ», όπως ανήγγειλε ο άγγελος στους ποιμένες της Βηθλεέμ. Ότι δεν έχουμε ανάγκη από σωτήρες, αλλά τον Σωτήρα Χριστό. Αυτόν που ήταν, είναι και θα είναι «σημείον αντιλεγόμενον» για τον κόσμο, γιατί όσοι δεν θέλουν να ελέγχονται για τα έργα και τη ζωή τους δεν μπορούν να τον αποδεχθούν ως τον Ήλιο της Δικαιοσύνης, ως το Φως του κόσμου. Όσοι όμως θελήσουμε να αλλάξουμε ζωή, να βρούμε την Αλήθεια, διαλέγουμε την Σωτηρία που Εκείνος μας προσφέρει στην Εκκλησία.
Ο  Σωτήρας δεν ήρθε μόνο για εκείνη την εποχή, της παγκοσμιοποίησης, στην οποία κυριαρχούσε η απαξίωση του ανθρώπινου προσώπου, η απάνθρωπη τυραννία των Ισχυρών, η διαφθορά της αμαρτίας, ο θρίαμβος του κακού. Παραμένει δίπλα μας και σήμερα και πάσας τας ημέρας της ζωής μας. Γιατί για μας γεννήθηκε. Και η σημασία της γέννησής Του υπερβαίνει το χρόνο.   Η Εκκλησία μας αναφωνεί: «Σήμερον η Παρθένος τον Υπερούσιον τίκτει». «Σήμερον γεννάται εκ Παρθένου ο τα σύμπαντι τη δρακί περιέχων». Η σωτηρία δεν είναι μία υπόθεση του μέλλοντος, αλλά σήμερα την κάνουμε δική μας, πιστεύοντας σ’ Αυτόν.
Ο Χριστός εκπλήρωσε τις προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά και τις προσδοκίες των ανθρώπων που πίστευαν σε άλλους θεούς, είχαν όμως αναζητήσεις.   Ο προφήτης Δανιήλ, 600 χρόνια πριν από τη Γέννηση του Χριστού, ερμηνεύει ένα  όνειρο του βασιλιά Ναβουχοδονόσορα στη Βαβυλώνα και αποκαλύπτει πώς ο Χριστός έρχεται στην Ιστορία του κόσμου. Ένα μεγάλο άγαλμα δεσπόζει στο όνειρο. Το κεφάλι του ήταν από χρυσάφι. Το στήθος και τα χέρια του από ασήμι. Η κοιλιά του από χαλκό. Τα πόδια από σίδερο. Οι πατούσες ένα μέρος από σίδερο και ένα μέρος από πηλό. Ενώ ο βασιλιάς κοίταζε το άγαλμα, ένα λιθάρι, χωρίς να το αγγίξει ανθρώπινο χέρι, κόπηκε από κάποιο βουνό, χτύπησε το άγαλμα στα πόδια και το σύντριψε. Όλα τα μέταλλα του αγάλματος έγιναν κομμάτια και ο άνεμος τα διασκόρπισε, όπως το άχυρο στο αλώνι, και δεν έμεινε τίποτα. Το λιθάρι όμως που χτύπησε το άγαλμα, έγινε ένα μεγάλο βουνό, που σκέπασε όλη τη γη. 
Το λιθάρι είναι ο Χριστός. Δεν γεννήθηκε όπως όλοι από πατέρα άνθρωπο, αλλά από το Άγιο Πνεύμα και την Παναγία, είναι ο λίθος ο αχειρότμητος, που θα ενώσει τις διεστώσες φύσεις, τη θεϊκή καί την ανθρώπινη. Σύντριψε όλα τα ανθρώπινα βασίλεια και εγκατέστησε μία βασιλεία πνευματική, που κανείς δεν μπορεί να την βγάλει από τον κόσμο. Η Βασιλεία αυτή είναι η Εκκλησία και μέλη της είμαστε όλοι εμείς που πιστεύουμε σ’ Εκείνον.
Αλλά και άλλες προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης εκπληρώνονται  στο πρόσωπο του Χριστού. Τα λόγια του Ησαΐα:  «Σε όσους κατοικούσαν σε χώρα και σκιά θανάτου έλαχε φως! Γιατί γεννήθηκε σ’  εμάς ένα παιδί, μας δόθηκε ένας γιος και η εξουσία θα είναι στους ώμους του και θα ονομασθεί Μεγάλης Βουλής Άγγελος, Πατέρας αιώνιος, Άρχοντας της Ειρήνης». «Να η Παρθένος θα μείνει έγκυος και θα γεννήσει υιό και θα ονομαστεί Εμμανουήλ, που σημαίνει ο Θεός είναι μαζί μας». Τα λόγια του Μιχαία:  «Από σένα Βηθλεέμ, αν και είσαι από τις πιο μικρές πόλεις του Ιούδα, εγώ θα κάνω να προέλθει εκείνος που θα γίνει άρχοντας του Ισραήλ. Όλοι οι λαοί της γης θα αναγνωρίσουν την μεγαλοσύνη του. Αυτός θα φέρει την ειρήνη».
Το λιθάρι που γίνεται βουνό αιώνιο, ο Μεγάλης βουλής Άγγελος, ο Εμμανουήλ, ο άρχοντας του Ισραήλ, Αυτός που θα φέρει την ειρήνη. Στα λόγια αυτά των προφητών καταλαβαίνουμε ότι η σωτηρία δεν είναι υπόθεση ανθρώπινη, αλλά έργο του Θεού που γίνεται άνθρωπος.  Ο Χριστός μας σώζει από τη φθορά. Ο Χριστός γίνεται η Ειρήνη τόσο της ψυχής μας, γιατί ειρηνεύει με την παρουσία Του τις καρδιές μας, γιατί κάνει τους ανθρώπους να αγωνίζονται για την αγάπη και την διατήρησή της και όχι για την αρρώστια του συμφέροντος και της πλεονεξίας και της κακίας, αλλά και του κόσμου, γιατί αυτό το μήνυμα της ειρήνης περνά σε όλους τους ανθρώπους.
Δεν χρειαζόμαστε σωτήρες, αλλά τον Σωτήρα. Αυτόν που κατέβηκε στον Άδη για  να λυτρώσει τον άνθρωπο από το μαρτύριο του αιώνιου θανάτου, από το μαρτύριο της αμαρτίας,  από το μαρτύριο του χωρισμού από το Θεό, όπως είπε ο μεγάλος αρχαίος ποιητής Αισχύλος. Αυτόν που ήρθε να ξυπνήσει τον κόσμο, όπως είπε ο μεγάλος αρχαίος φιλόσοφος Σωκράτης. Αυτόν που είναι το Φως που αποκαλύπτει την αλήθεια στα έθνη και κάνει τον λαό του Ισραήλ να δοξάζεται, γιατί από τα σπλάχνα του γεννιέται ο Μεσσίας. Δεν ξέχασε ο Θεός τον κόσμο του. Έστειλε «παιδίον νέον», τον Υιό Του, για να μας λυτρώσει.
 Αυτόν το Σωτήρα ας αναζητήσουμε σήμερα στην ζωή της Εκκλησίας και στη ζωή του ο καθένας!
Κέρκυρα, Χριστούγεννα 2013
 π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός 

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ

Συγγραφέας: kantonopou στις 27 Δεκεμβρίου 2013

Το κοντάκιο της εορτής των Χριστουγέννων, από τα γνωστότερα τροπάρια της Εκκλησίας μας, μας οδηγεί στην επισήμανση σημαντικών και καίριων διαστάσεων της εορτής.
«Η Παρθένος σήμερον τον υπερούσιον τίκτει, και η γη το σπήλαιον τω απροσίτω προσάγει∙ άγγελοι μετά ποιμένων δοξολογούσι, μάγοι δε μετά αστέρος οδοιπορούσι∙ δι’ ημάς γαρ εγεννήθη παιδίον νέον ο προ αιώνων Θεός».
(Η Παρθένος Μαριάμ σήμερα γεννά Αυτόν που είναι πάνω από κάθε κτιστή ουσία και η γη προσφέρει στον απρόσιτο αυτόν Θεό το σπήλαιο. Άγγελοι δοξολογούν το γεγονός μαζί με τους ποιμένες, ενώ οι μάγοι οδοιπορούν (προς τη Βηθλεέμ) με οδηγό το αστέρι. Διότι για εμάς και για τη σωτηρία μας γεννήθηκε ως βρέφος ο προαιώνιος Θεός).
 
1. Το μυστήριο της γεννήσεως του Κυρίου.
 
Το πρώτο που διαπιστώνει κανείς, όταν εμβαθύνει στα Χριστούγεννα, είναι ότι πρόκειται περί μεγάλου μυστηρίου∙ περί γεγονότος δηλαδή που υπερβαίνει την οποιαδήποτε αντιληπτική ικανότητα του ανθρώπου, αλλά και κάθε άλλη ικανότητά του. «Μυστήριον ξένον ορώ και παράδοξον» κατά την έκφραση της υμνολογίας. Και τούτο γιατί μιλάει για τον Θεό που είναι πέρα από κάθε κτιστή, δημιουργημένη πραγματικότητα. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει κανείς αυτόνομος ανθρώπινος δρόμος κατανοήσεως του Θεού. Κάτι τέτοιο αν συνέβαινε, θα διέστρεφε την περί Θεού εικόνα, αφού θα υποβίβαζε κι Αυτόν σε κάτι το κτιστό. Στον Χριστιανισμό ο ίδιος ο Θεός φανερώνεται, ενώ ο μόνος δρόμος κατανοήσεώς Του είναι η από το Πνεύμα Του φωτισμένη πίστη.
Ο απόστολος Παύλος διακηρύσσει την παραπάνω αλήθεια. «Ομολογουμένως μέγα εστί το της ευσεβείας μυστήριον∙ Θεός εφανερώθη εν σαρκί» (Α΄Τιμ. 3, 16). Το μυστήριο ακριβώς αυτό επισημαίνει και το κοντάκιο των Χριστουγέννων, όταν μιλώντας για τον Θεό που γεννάται Τον χαρακτηρίζει «υπερούσιον» (πέρα από κάθε κτιστή ουσία), «απρόσιτον» (κανείς δεν μπορεί να Τον πλησιάσει από μόνος του), «προ αιώνων Θεόν» (αυτοζωή και πηγή της ζωής ως από πάντα υπάρχων).
Η επισήμανση του μυστηρίου μέσα από το κοντάκιο επιτείνεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι εκείνη που τίκτει τον υπερούσιο και απρόσιτο Θεό είναι μία απλή γυναίκα, και μάλιστα Παρθένος. Λογικά μία Παρθένος κόρη δεν στέκει να γεννά – τούτο προσκρούει στους ανθρώπινους φυσικούς νόμους. Πολύ  περισσότερο δεν στέκει με τη λογική να γεννάται ως άνθρωπος ο Θεός. «Αναμφίβολα είναι φυσικός νόμος να γεννά η γυναίκα μόνον, όταν συνευρεθεί με άντρα∙ όταν όμως μία παρθένος που δεν γνώρισε άντρα γεννήσει και μετά τον τοκετό παραμείνει πάλι παρθένος, αυτό ξεπερνά τους φυσικούς νόμους» (ι. Χρυσόστομος).
Το λογικό όμως αδιέξοδο αίρεται από το γεγονός ότι όλα αυτά τα πέραν της λογικής πραγματοποιούνται όχι βεβαίως με την ανθρώπινη δύναμη, αλλά με τη δύναμη του Θεού. Διά Πνεύματος Αγίου γίνεται άνθρωπος ο Θεός και στον Θεό «ουκ αδυνατήσει παν ρήμα». Με σεβασμό, με πίστη και με ευλαβική σιωπή λοιπόν αποδεχόμαστε το γεγονός, διότι ο ίδιος ο Θεός ευδόκησε τούτο. «Ό,τι εμπίπτει στους φυσικούς νόμους αξίζει να ερευνάται, ό,τι όμως τους ξεπερνά πρέπει να περιβάλλεται με τιμητική σιωπή, όχι βέβαια επειδή του πρέπει απομόνωση, αλλ’  επειδή αξίζει να μένει μυστήριο και να τιμάται χωρίς πολυλογίες» (ι. Χρυσόστομος).
 
2. Τα Χριστούγεννα μηνύουν ποιος είναι ο Χριστός.
 
Με βάση τα παραπάνω, φανερώνεται καθαρά το ποιος είναι ο Χριστός. Γεννάται ως παιδίον νέον ο προ αιώνων Θεός, λοιπόν ο τεχθείς είναι ο αληθινός Θεός που έγινε αληθινός άνθρωπος. Με τα Χριστούγεννα δηλαδή διακηρύσσεται η θεμελιώδης πίστη της Εκκλησίας μας, ότι ο Χριστός έχει διπλή φύση, θεϊκή και ανθρώπινη. Ούτε μόνον Θεός είναι ο Χριστός (μονοφυσιτισμός) ούτε μόνον άνθρωπος (νεστοριανισμός). Είναι ο Θεός, το δεύτερο πρόσωπο της αγίας Τριάδος, που πήρε την ανθρώπινη φύση, σώμα και ψυχή, από το πανάχραντο σώμα της Θεοτόκου, χωρίς αμαρτία. Και η πρόσληψη αυτή της ανθρώπινης φύσης έγινε πραγματικά και αληθινά και όχι κατά φαντασία («κατά δόκησιν»), γι’ αυτό και μετά την Ανάληψή Του ο Κύριος συνεχίζει να κρατά, και μάλιστα αιωνίως, την ανθρωπότητά Του, δείχνοντας επιπροσθέτως τη μεγάλη αξία του να είναι κανείς άνθρωπος.
Το «χωρίς αμαρτίας» όμως που είπαμε, αφού γεννάται ο Χριστός εκ Πνεύματος Αγίου και άρα χωρίς να κληρονομήσει την προπατορική αμαρτία ως αναγκαστική ροπή προς την αμαρτία, σημαίνει ότι η αμαρτία δεν είναι φυσική κατάσταση του ανθρώπου. Ο άνθρωπος γίνεται πραγματικός και αληθινός άνθρωπος στον βαθμό που δεν αμαρτάνει, παίρνοντας τη δύναμη αυτή από την ενσωμάτωσή του στην ανθρώπινη φύση του Χριστού, με το βάπτισμά του.
 
3. Συμμετοχή όλου του κόσμου στο μυστήριο.
 
Στην «εκ Πνεύματος αγίου και Μαρίας της Παρθένου» Γέννηση του Χριστού δεν συμμετέχει μόνον η Παναγία. Συμμετέχουν ακόμη ο πνευματικός κόσμος των αγαθών αγγέλων, η άλογη φύση, καθώς και όλοι οι καλοπροαίρετοι άνθρωποι, είτε Ιουδαίοι είτε ειδωλολάτρες. «Η γη προσάγει το σπήλαιον», «οι άγγελοι δοξολογούσιν», οι ποιμένες και οι μάγοι προσέρχονται προς προσκύνηση. Με άλλα λόγια τα Χριστούγεννα αποτελούν ένα συμπαντικό πανηγύρι, το οποίο περικλείει τα πάντα. Διότι τα πάντα – άνθρωποι, άγγελοι, φύση –  ανακαινίζονται εν Χριστώ. «Ιδού καινά ποιώ πάντα» κατά την έκφραση της Γραφής (Αποκ. 21, 5).
Ιδιαιτέρως όμως πρέπει να τονίσουμε την ανθρώπινη συμμετοχή. Ο Θεός έρχεται στον κόσμο δι’ ανθρώπου, της Παναγίας, μα και γίνεται αποδεκτός από τους ανθρώπους. Στα πρόσωπα των ποιμένων (των απλών και πιστών Ιουδαίων) και των μάγων (των καλοπροαιρέτων ειδωλολατρών) βλέπουμε τους ανθρώπινους τύπους που σε κάθε εποχή πιστεύουν στον Χριστό και Τον αποδέχονται. Πρόκειται για τους καλοπροαίρετους ανθρώπους, που η πονηρία δεν έχει διαβρώσει ακόμη την ψυχή και την καρδιά τους. Ο κάθε άνθρωπος, κάθε εποχής, έστω και ειδωλολάτρης, τελικώς θα κληθεί από τον Θεό για να πιστέψει στον Χριστό. Οι μόνοι που μένουν ξένοι προς τον ερχομό του Θεού είναι οι πονηροί εκείνοι, υποκριτές και εγωιστές, που δεμένοι παθολογικά με την αμαρτία του κόσμου δεν τολμούν το άλμα εκείνο, που θα τους ρίξει στην αγκαλιά του Θεού.
 
4. Ο σκοπός της Γεννήσεως του Χριστού.
 
Στο κοντάκιο επισημαίνεται, λιτά και επιγραμματικά ασφαλώς, και ο σκοπός της Γεννήσεως του Χριστού. Ο Θεός γεννάται «δι’ ημάς» τους ανθρώπους. Στο σύμβολο της πίστεως το «δι’ ημάς» αναλύεται περισσότερο: ο Χριστός «δι’ ημάς τους ανθρώπους και διά την ημετέραν σωτηρίαν» κατήλθε εκ των Ουρανών και σαρκώθηκε εκ Πνεύματος Αγίου και από την Παρθένο Μαρία. Έτσι σκοπός της ενανθρωπήσεως του Θεού είναι, κατά το σύμβολο και το κοντάκιο, η σωτηρία των ανθρώπων. Σωτηρία όμως από τι; Από την καταδυνάστευση της αμαρτίας, του θανάτου και του διαβόλου. Κι αυτή η σωτηρία επιτυγχάνεται κατά τρόπο κυρίως θετικό: ο Χριστός μάς σώζει από την άρνηση στον βαθμό που μας ενώνει με τον Εαυτό Του και διά του Εαυτού Του με τον Θεόν Πατέρα. «Εγώ ειμι η θύρα. Δι’ εμού εάν τις εισέλθη σωθήσεται» (Ιωάν. 10,9).
Έτσι με την ενανθρώπηση του Θεού ανοίγεται και πάλι για τον άνθρωπο η βασιλεία του Θεού και μπορεί να επιτευχθεί από αυτόν ο αρχικός του προορισμός: το «καθ’ ομοίωσιν», η θέωση. «Ο του Θεού Λόγος ενηνθρώπησεν, ίνα ημείς θεοποιηθώμεν» (Μ. Αθανάσιος). Ο προορισμός αυτός, που είχε δοθεί ως δυνατότητα στον άνθρωπο απαρχής της δημιουργίας του, αν καλλιεργούσε σε υπακοή προς τον Θεό τα χαρίσματα του «κατ’ εικόνα», χάθηκε με την πτώση του στην αμαρτία. Το προπατορικό λεγόμενο αμάρτημα, η ανυπακοή δηλαδή που έδειξαν οι πρωτόπλαστοι στον Θεό Πατέρα, σκοτείνιασε, «εζόφωσε», το κατ’ εικόνα και κατάφερε καίριο πλήγμα στο καθ’ ομοίωσιν. Ο ερχομός όμως του Χριστού καθάρισε και πάλι το κατ’ εικόνα και άνοιξε εκ νέου την αρχική προοπτική: το καθ’ ομοίωσιν. Με τη Γέννηση του Χριστού ο άνθρωπος άρχισε και πάλι να νιώθει τη θέρμη της αγκαλιάς του Θεού∙ να βιώνει τη βασιλεία Του ως την αληθινή πατρίδα και ως το πατρικό του σπίτι.
Τις δωρεές αυτές του ερχομού του Χριστού, που τις ξεκίνησε με τη Γέννησή Του και τις ολοκλήρωσε με όλη τη ζωή Του και μάλιστα τον Σταυρό και την Ανάστασή Του, καθώς και με την αποστολή του Πνεύματός Του την ημέρα της Πεντηκοστής, τις απολαμβάνει ο κάθε πιστός μέσα στην Εκκλησία, το ζωντανό σώμα του Χριστού. Ιδιαιτέρως στην εν μετανοία συμμετοχή στο σώμα και το αίμα του Χριστού γεύεται ο πιστός τις θεοποιές ενέργειες Εκείνου, που τον καθαρίζουν από κάθε αμαρτία και τον ενισχύουν δραστικά στην πορεία του προς τη θέωση. Έτσι η Γέννηση του Χριστού προεκτείνεται στον χρόνο μέσα από το μυστήριο της θείας Ευχαριστίας. Στη Θεία Ευχαριστία, το κέντρο της Εκκλησίας, η ενσάρκωση του Χριστού βρίσκει την πληρότητά της. Κατά συνέπεια Χριστιανός που δεν κοινωνεί εν μετανοία το σώμα και το αίμα του Χριστού, ιδίως τα Χριστούγεννα, δεν υπάρχει.
 
5. Το άστρο των Χριστουγέννων.
 
Στο κοντάκιο μνημονεύεται και ο αστέρας της Βηθλεέμ. «Μάγοι δε μετά αστέρος οδοιπορούσι». Τι ήταν όμως αυτό το άστρο; Επρόκειτο για κάποια φυσική, έστω και με την επέμβαση του Θεού, πραγματικότητα ή για κάτι διαφορετικό; Κι είναι αλήθεια, πολλές προσπάθειες καταβλήθηκαν στο παρελθόν – που προεκτείνονται μέχρι και σήμερα ακόμη – με σκοπό να εξιχνιάσουν οι αστρονόμοι το φαινόμενο. Μα, ίσως, προκειμένου για το άστρο, να πρέπει να κινηθούμε περισσότερο πάνω στη γραμμή των Πατέρων της Εκκλησίας μας. Κι εκείνοι από αυτούς που ασχολήθηκαν με τον αστέρα της Γεννήσεως, όπως ο άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος, ερμήνευσαν την εμφάνισή του σε σχέση με τους αγγέλους. Λέγει συγκεκριμένα ο άγιος Χρυσόστομος ότι ο αστέρας αυτός δεν είναι κάτι το φυσικό: ένα φαινόμενο του ουρανού, αλλά πρόκειται μάλλον περί αγγέλου του Θεού, ο οποίος παρουσιάστηκε με τέτοια φωτεινότητα, ώστε να κινήσει το ενδιαφέρον των μάγων-αστρονόμων της μακρινής Περσίας – ανθρώπων καλοπροαιρέτων, όπως είπαμε – και να τους καθοδηγήσει στο δρόμο τους για να βρουν τον γεννημένο πια Μεσσία. Διότι αν επρόκειτο περί φυσικού αστέρος δεν θα μπορούσε να δικαιολογηθεί το γεγονός να εμφανίζεται και να εξαφανίζεται, όποτε ήθελε. Μη ξεχνάμε ότι στα Ιεροσόλυμα χάθηκε το αστέρι, ενώ και πάλι εμφανίστηκε, όταν κίνησαν οι μάγοι προς τη Βηθλεέμ.
Έτσι κι αλλιώς, στη Γέννηση του Χριστού κινούμαστε πάντα σε επίπεδο διπλό: πατάμε σε έδαφος ιστορικό, φυσικό, αλλά τα διαδραματιζόμενα είναι θεϊκά, υπερφυσικά.
παπα Γιώργης Δορμπαράκης 

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Η πορεία των Μάγων, μιά επαναλαμβανόμενη περιπέτεια…

Συγγραφέας: kantonopou στις 25 Δεκεμβρίου 2013

Μελετώντας κανείς τό φαινόμενο καί τήν ἱστορία τῆς θρησκείας, βλέπει ὅτι, κατ’ ἐξοχήν στό θέμα αὐτό, ὁ ἄνθρωπος ἔπεσε θῦμα τῶν δαιμονικῶν δυνάμεων καί παραπλανήθηκε. ῎Ετσι ἔφθασε, ἤ νά ἀρνηθεῖ τήν ὕπαρξη τοῦ Θεοῦ ἤ νά λατρεύει τά κτίσματα παρά τόν Κτίσαντα.
Τέτοιοι λοιπόν εἶναι οἱ Μάγοι τῆς Περσίας, λάτρεις τῶν ἄστρων, ἄνθρωποι πού θεοποίησαν τήν κτίση, θύματα τῆς μεταπτωτικῆς ἱστορίας τοῦ ἀνθρωπίνου γένους. Παρʼ ὅλα αὐτά, ὁ Θεός δέν τούς ἀφήνει στό σκοτάδι πού κληρονόμησαν ἀπό τούς πατέρες τους, ἀλλά τούς ἐπαναφέρει μέ τρόπο θαυμαστό στήν ἀληθινή λατρεία, «πόρρωθεν Ἀστήρ ἐμήνυσε, τοῖς Ἀστρολόγοις νυκτί κεκρατημένοις, καί πλάνης σκοτασμῶ οὔσι, καί Προσκυνήσαντες πίστει, δῶρα κομίζουσιν»[1].
Οἱ ἄνθρωποι τῆς ἐποχῆς μας μοιάζουν σέ πολλά σημεῖα μέ τούς μάγους τῆς εἰδωλολατρικῆς Περσίας. Ἔψαχναν καί ἐκεῖνοι τήν ἀλήθεια ἀλλά σέ λάθος περιοχή, μέσα στό πυκνό σκοτάδι τοῦ οὐρανοῦ, ἀνάμεσα στά ἄστρα.Ὁ Θεός ὅμως δέν τούς ἀπογοήτευσε, δέν τούς ἄφησε στήν πλάνη. Βλέπει ὁ καρδιογνώστης τήν δίψα τῆς ψυχῆς, τήν ἀπογοήτευση πού δημιουργεῖ ἡ λατρεία τῶν εἰδώλων καί τούς ἀποκαλύπτει αἰνιγματικά τό ποθούμενο σημεῖο. ῞Ενα σημεῖο πού γιά τούς μάγους σήμαινε κάτι παραπάνω ἀπό ἕνα σπάνιο ἀστρικό φαινόμενο. Σήμαινε οὐσιαστικά τήν κατάργηση τῶν ψεύτικων θεῶν τους. Γιʼ αὐτό, ὅπως μᾶς πληροφορεῖ ὁ εὐαγγελιστής, οἱ Μάγοι μόλις εἶδαν τόν ἀστέρα «ἐχάρησαν χαράν μεγάλην σφόδρα»[2]…
῾Η χαρά αὐτή δέν ἦταν μιά ἁπλῆ χαρά, σάν τίς συνηθισμένες τοῦ κόσμου τούτου, ἦταν κάτι τό βαθύτερο, ἦταν ἡ ἐσωτερική πληροφόρηση, ὅτι κάπου πάνω στόν πλανήτη γεννήθηκε ἐπιτέλους ἡ Ἀλήθεια. Κατάλαβαν, ὅτι ἔφθασε ἡ στιγμή νά τούς φανερωθεῖ κάτι τό ἀνώτερο, κάτι τό ὑπερφυσικό, κάτι τέλος πάντων, πού ἦταν ἀδύνατον νά τό προσδιορίσουν, ἀλλά πάντως τό διαισθάνονταν. Ἤξεραν πολύ καλά, ὅτι τούς περίμενε μία μεγάλη κοσμογονική ἀποκάλυψη, πού δέν θά εἶχε σχέση μέ τίς θεότητες, τίς πολλές τῆς ἐποχῆς. Τό σημαντικό γιά τούς σοφούς Μάγους ἦταν ὅτι ἡ ἀλήθεια, αὐτή τή φορά, θά ἦταν… Πρόσωπο! Ἔτσι, πολύ γρήγορα, χωρίς νά χάσουν καθόλου χρόνο, παίρνουν τήν ἀπόφαση νά ἀκολουθήσουν τό παράξενο ἀστέρι μπαίνοντας, ταυτόχρονα, σέ μιά συναρπαστική περιπέτεια…
Κάθε φορά που ἀναφερόμαστε στό ταξίδι τῶν Μάγων νομίζω ὅτι τό ἀντιμετωπίζουμε λίγο ἐπιπόλαια. Δέν πάει καθόλου ὁ νοῦς μας στά προβλήματα πού εἶχαν νά ἀντιμετωπίσουν, στόν κόπο πού κατέβαλαν. Οἱ ἐμπειρίες μας, ἄλλωστε, δέν μᾶς ἐπιτρέπουν νά δοῦμε ρεαλιστικά τίς δυσκολίες ἑνός τέτοιου ἐγχειρήματος. Οἱ σύγχρονες ἀνέσεις ἔχουν καταστήσει τά ταξίδια τῆς ἐποχῆς μας μιά ἀβασάνιστη ὑπόθεση. Ἀντίθετα, τό ταξίδι τῶν Μάγων, γιά ʽκείνη τήν ἐποχή, εἶναι πραγματικά ἕνα τόλμημα.
῾Η πορεία τους εἶναι μακρά, κουραστική καί ἐπικίνδυνη. Ἔπρεπε νά ταξιδεύουν μῆνες καί μῆνες χωρίς νά εἶναι σίγουροι γιά τό ποῦ ἀκριβῶς θά καταλήξουν. Δέν ἤξεραν τί ἀκριβῶς θά συναντοῦσαν. Μιά περιπέτεια πραγματικά στό ἄγνωστο, πού ἀπαιτοῦσε πολλές ψυχικές δυνάμεις (ἕνα ταξίδι μέ βάρκα τήν ἐλπίδα, ὅπως θά λέγαμε σήμερα…). ῞Ενα ταξίδι, πού δέν θυμίζει σέ τίποτα τά σημερινά: γεμάτο ληστές, ἄγρια θηρία, δύσκολα μονοπάτια, ἐκτεθειμένοι σέ καιρικά φαινόμενα, ἱκανά -πάντα- νά ματαιώσουν τήν πορεία τους… καί ἐκτός ὅλων αὐτῶν, τῶν ἀναμενομένων γιά τήν ἐποχή ἐκείνη προβλημάτων, εἶχαν ἐπιπλέον καί τήν ἀγωνία τῆς ἐξαφάνισης τοῦ μοναδικοῦ τους ὁδηγοῦ, τοῦ ἀστεριοῦ. Πολλές φορές σταματοῦσε γιά μέρες στό ἴδιο σημεῖο, χωρίς νά προχωρεῖ, ἄλλοτε ἐξαφανιζόταν τελείως, σάν νά ἔπαιζε μαζί τους! ῾Η ἀγωνία καί ἡ ἀβεβαιότητα ἦταν οἱ μόνιμοι συνοδοιπόροι τους! Κίνδυνοι, προβληματισμός, ἀγωνία, ἀλλά συγχρόνως καί ὑπομονή, αἰσιοδοξία, σεβασμό στό φαινόμενο τῆς ἐξαφάνισης καί ἐλπίδα ὅτι ὅλα θά πᾶνε καλά… Πόσες παγίδες, πόσα σκοτεινά μονοπάτια, πόσος θάνατος τούς περίμενε, μέχρι νά πλησιάσουν τό ποθούμενο, τό ζωογόνο ὕδωρ. Πραγματικά, μιά ὁλόκληρη περιπέτεια!

Τελικά, μετά ἀπό πολλούς κόπους, οἱ μάγοι φθάνουν στό Θεῖο Βρέφος, ἀντικρύζουν τήν Ἀλήθεια τοῦ σύμπαντος κόσμου. Συγκινημένοι ἀλλά καί ἀλλοιωμένοι ἀπό τήν παράδοξη συνάντηση, νά δοῦνε πρόσωπο μέ πρόσωπο τόν Θεό Λόγο, δέν χάνουν τήν εὐκαιρία, ξέρουν νά τιμοῦν τόν μικρό βασιλέα «πεσόντες προσεκύνησαν αὐτῷ καί ἀνοίξαντες τούς θησαυρούς αὐτῶν προσήνεγκαν αὐτῷ δῶρα, χρυσόν καί λίβανον καί σμύρναν»[3]…
Οἱ Μάγοι, λοιπόν, γνωρίζουν τόν Ἰησοῦ πολύ πρίν ἀπό τούς ἀποστόλους. Διδάσκονται ἀπό τήν θέα καί μόνο τοῦ Θείου Βρέφους. Μαθητεύουν ἀπό τή Θεία σιωπή Του. Ὁ μικρός Χριστούλης χωρίς νά πεῖ λέξη, διδάσκει τούς μάγους καί τούς παρακινεῖ νά ἐπιστρέψουν στόν ἀληθινό Θεό[4]. Ἡ σωτηρία τοῦ ἀνθρωπίνου γένους μέ τήν σάρκωση τοῦ Λόγου γίνεται πραγματικότητα, ἡ πλάνη ἄρχισε νά διαλύεται. Τό πρῶτο σημεῖο πού προεικονίζει τό τί πρόκειται νά συμβεῖ στήν οἰκουμένη εἶναι ἡ ἐπιστροφή τῶν εἰδωλολατρῶν Μάγων στήν ἀληθινή λατρεία. Ἀσπάζονται τήν νέα πίστη καί γίνονται ἀναμφισβήτητα οἱ πρώτοι ἀπόστολοι γιά τά ἔθνη ἀφοῦ, ὅπως διαβάζουμε στούς 24 οἶκους τῆς Θεοτόκου, στούς λεγόμενους «Χαιρετισμούς», «Κήρυκες θεοφόροι γεγονόντες οἱ Μάγοι, ὑπέστρεψαν εἰς τὴν Βαβυλώνα, ἐκτελέσαντές σου τὸν χρησμὸν καὶ κηρύξαντες σὲ τὸν Χριστὸν ἅπασιν»[5].
Ἡ περιπέτεια αὐτή τῶν Μάγων δέν εἶναι ἄσχετη μέ ὅλους ἐμᾶς. Εἶναι μιά περιπέτεια, πού στήν οὐσία ἐπαναλαμβάνεται στή ζωή τοῦ κάθε ἀνθρώπου!
Τοῦ ἀνθρώπου πού κουράστηκε ἀπό τά σύγχρονα εἴδωλα καί προσπαθεῖ νά βρεῖ τήν ἀλήθεια, τήν ἀλήθεια πού ζωοποιεῖ, πού λυτρώνει. ῾Ο ἄνθρωπος τῆς ἐποχῆς μας, ἐγκλωβισμένος στό ἀδιέξοδο τοῦ πολιτισμοῦ, πού ὁ ἴδιος δημιούργησε μέ τό ἦθος του, ἔχει χάσει τό νόημα τῆς ζωῆς. Τό ἄγχος, ὅπως ὅλοι μποροῦμε νά διαβεβαιώσουμε, ἔχει γίνει τρόπος ζωῆς γιά τούς περισσοτέρους ἀπό μᾶς. Ἡ μοναξιά, παρ’ ὅλο τόν συνωστισμό πού ἐπικρατεῖ στίς μεγαλουπόλεις, κατέστη ἡ μόνιμος σύντροφος τῆς ζωῆς τοῦ σύγχρονου ἀνθρώπου. Τό θέμα δέν εἶναι ἐπουσιῶδες, οὔτε ἐνδιαφέρει μόνο τούς θεολόγους. Εἶναι ζωτικό γιά κάθε ἀνθρώπινη ψυχή. Εἶναι ὑπαρξιακό. ῾Ο ἄνθρωπος σήμερα συγκλονίζεται βαθειά ἀπό τόν πόθο γιά πληρότητα καί εὐτυχία. Τρέχει ἐδῶ καί ἐκεῖ γιά νά τήν ἀποκτήσει, μή ὑποπτευόμενος ὅτι, ἄν αἰσθάνεται ἐλλειπής καί ἄδειος, εἶναι γιατί τοῦ λείπει ὁ Θεός[6]. 2005 χρόνια μετά τήν γέννηση τοῦ Θεανθρώπου, ἡ πολυθεΐα, δυστυχῶς, τῶν σύγχρονων εἰδώλων, φαίνεται τελικά, πώς καλά κρατεῖ…
Δέν στήνουμε, σήμερα, «τοτέμ» ἢ ἀγάλματα, δέν προσφέρουμε θυσίες ἀγαθῶν ἢ ἀκόμη καί ἀνθρωποθυσίες -ἂν καί δυστυχῶς ὑπάρχουν καί σήμερα «ἄνθρωποι» πού τό κάνουν, εὐτυχῶς λίγοι- ἀλλά παραμένουμε ὑπόδουλοι στά σύγχρο­να «εἴδωλα», στίς σύγχρονες «θεότητες»… Σέ ἀνθρώπους «εἴδωλα», σέ ἰδέες «εἴδωλα», σέ ἀντιλήψεις «εἴδωλα», σέ τρόπους ζωῆς «εἴδωλα». Ἀφιερωνόμαστε «ψυχῆ τε καὶ σώματι» σʼ αὐτά! Θεωροῦμε ὅτι ἂν δέν ἀκολουθήσουμε τόν «ἐπιβαλόμενο» ἀπό τή δύση τρόπο ζωῆς, θά περιθωριοποιηθοῦμε. Οἱ «στάρ» τοῦ θεάτρου, τοῦ κινηματογράφου, τῆς τηλεοράσεως, τοῦ τραγουδιοῦ, τοῦ ποδο­σφαίρου καί τῶν ἄλλων ἀθλημάτων, τά μοντέλα καί ὅλοι οἱ ὑπόλοιποι συναγωνίζονται, μέσω τῆς ἐφήμερης προβολῆς, νά δώσουν τά ὑποκατάστα­τα τῆς εὐτυχίας πού ἀναζητᾶ ὁ ἄνθρωπος. Κι ὅλα αὐτά πραγματοποιοῦνται παρʼ ὅτι: «Αὐγούστου μοναρχήσαντος ἐπί τῆς γῆς ἡ πολυθεΐα τῶν εἰδώλων κατήργηται…»[7].
Ἄν ὑποθέσουμε, λοιπόν, ὅτι βρισκόμαστε στή θέση τῶν Μάγων, ἄνθρωποι διψασμένοι καί μεῖς γιά τήν εὕρεση τῆς ἀλήθειας, κι ἄν ὁ Χριστός ὑπάρχει, κάπου ἐκεῖ, μέσα σέ μία «φάτνη» καί περιμένει νά τόν ἀνακαλύψουμε, τότε, γιά νά ὁλοκληρωθεῖ τό σκηνικό, στήν ὑπόθεσή μας, πρέπει νά ὑπάρχει καί ἕνα ἄστρο! Ἕνα ἄστρο πού θά γίνει ἡ ἀφορμή γιά νά ξεφύγουμε ἀπό τά προσωπικά μας εἴδωλα, τά θεοποιημένα πάθη μας. Ἕνα ἄστρο πού θά γίνει ἡ αἰτία γιά νά βροῦμε τόν δρόμο τῆς λύτρωσης… Ἄραγε ὑπάρχει στή ζωή μας (γιά μᾶς) καί ἄν ναί, ποιό μπορεῖ νά εἶναι αὐτό;
Τό ἄστρο αὐτό μπορεῖ νά εἶναι ἕνας ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ, πού μέ τόν λόγο ἤ τόν τρόπο του θά μᾶς ὁδηγήσει κοντά στόν Θεό. Μπορεῖ νά εἶναι μία κατάσταση τῆς ζωῆς, πού θά ταράξει τόν ἐφησυχασμό μας, προβληματίζοντάς μας γιά τόν σκοπό τῆς ὑπάρξεως τοῦ ἀνθρώπου καί τόν προορισμοῦ του ἤ μία ξαφνική ἐπέμβαση τοῦ Θεοῦ στή ζωή μας, ὅποια κι ἄν εἶναι αὐτή. Μπορεῖ νά εἶναι ἀκόμη ἕνα μεγάλο οἰκογενειακό πρόβλημα, ἤ κάποιο πρόβλημα ὑγείας, ἤ ἕνα θαῦμα πού τό ζήσαμε ἀπό κοντά, ἤ τέλος πάντων ἕνα γεγονός πού μᾶς σημάδεψε ἔντονα, ἀλλάζοντας ἐκ θεμελίων τήν πορεία τῆς ζωῆς μας…
Ὁ Θεός «θέλει πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν»[8], δέν κάνει ἐξαιρέσεις σέ πλούσιους ἤ φτωχούς, σέ μορφωμένους ἤ ἀμόρφωτους. Γιʼ αὐτό, στέλνει στόν κάθε ἄνθρωπο, μέ τρόπο μοναδικό, τό δικό του ἀστέρι. Ἰδίως σέ ὅλους ἐκείνους πού ψάχνουν νά βροῦν τήν Ἀλήθεια μέ πόνο, μέ εἰλικρίνεια, μέ ταπείνωση, ἀκόμη πολλές φορές καί ἀσυνείδητα, χωρίς νά ἔχουν ἀκούσει τίποτα γιά αὐτές τίς ἀρετές, ὅπως ἀκριβῶς συνέβη στήν περίπτωση τῶν Μάγων. Ἔχει τούς τρόπους Του νά πλησιάζει ὁ Θεός τήν κάθε ψυχή, νά τήν ἑλκύει πρός τόν Ἑαυτό Του. Νά τήν πληροφορεῖ γιά τήν παρουσία Του, νά τῆς ὁμιλεῖ, νά τῆς δίδει εὐκαιρίες, ἀφορμές καί δυνατότητες γιά νά τόν πλησιάσει κι αὐτή καί νά Τόν γνωρίσει, γιά νά χαρεῖ καί νά ζητήσει ὁ ἄνθρωπος νά μείνει ὁ Θεός μαζί του[9]. Ὁ ἅγιος Σιλουανός ὁ ἀθωνίτης μᾶς λέει ὅτι, γιά νά γνωρίσει κανείς τόν Κύριο δέν χρειάζεται νά εἶναι πλούσιος ἤ ἐπιστήμονας, ἀλλά χρειάζεται νά εἶναι ὑπάκουος, ἐγκρατής, νά ἔχει πνεῦμα ταπεινό καί νʼ ἀγαπᾶ τόν πλησίον. Ὁ Κύριος θʼ ἀγαπήσει μιά τέτοια ψυχή -λέει ὁ ἅγιος-, θά τῆς φανερώσει ὁ Ἴδιος τόν Ἑαυτό Του καί θά τήν διδάξει τή Θεία ἀγάπη καί ταπείνωση (τά μεγαλύτερα δηλ. ἀγαθά) καί θά τῆς δώσει κάθε τί ὠφέλιμο γιά νά βρεῖ ἀνάπαυση κοντά στόν Θεό[10] (αὐτό δηλ. πού θέλει ὁ κάθε ἄνθρωπος). Ὅ,τι δηλαδή ἔγινε μέ τούς φίλους μας, τούς Μάγους τῆς Περσίας! Μή μοῦ πεῖτε ὅτι δέν ἀξίζει νά τούς μιμηθοῦμε;!…
Ἄς μοιάξουμε λοιπόν τούς φίλους μας τούς Μάγους, ψάξοντας μέ ζῆλο γιά τό ἀληθινό νόημα τῆς ζωῆς, γνωρίζοντας ἐξ ἀρχῆς, ὅτι ἡ πνευματική ζωή εἶναι μιά συναρπαστική περιπέτεια πού ἀξίζει νά τήν ζήσουμε. Νά μή δειλιάσουμε καθόλου κατά τήν διάρκεια τοῦ ταξιδιοῦ μας, φοβούμενοι δηλ. τήν ἀσκητική ζωή τῆς ἐκκλησίας μας, διότι τότε, θά ὑπάρχει ὁ κίνδυνος, ἐμεῖς οἱ χριστιανοί, ὄχι μόνο νά χάσουμε τό ταξίδι γιά τό ὁποῖο ξεκινήσαμε ἀλλά τό σημαντικότερο εἶναι, ὅτι θά κινδυνεύουμε νά χάσουμε καί τόν προ­ορισμό μας. Ἀλλοίμονό μας, ὅμως τότε, διότι θά ἔχουμε χάσει καί τό νόημα αὐτῆς τῆς ζωῆς! Ἄς ἀκολουθήσουμε τόν προσωπικό μας «Ἀστέρα», ὑπομένοντας τίς τυχόν κακουχίες τῆς ζωῆς -δοκιμασίες τῆς προαιρέσεως- καί νά εἶστε σίγουροι, ὅτι θά φτάσουμε καί μεῖς στό μυστήριο τῆς ταπεινῆς φάτνης, δηλ. τῆς ᾿Εκκλησίας· θά γνωρίσουμε ἐντός της τήν Ἀλήθεια, ἡ ὁποία ἐσαρκώθη ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ καί προσφέροντας τά δῶρα μας θά ψάλλουμε μέ ἀκράδαντη πίστη «εἴδομεν τό φῶς τό ἀληθινόν, ἐλάβομεν Πνεῦμα ἐπουράνιον, εὕρομεν πίστιν ἀληθῆ, ἀδιαίρετον Τριάδα προσ­κυνοῦ­ντες…»[11]. Καί μαζί μέ τόν Ἰωάννη τόν θεολόγο θά διακηρύττουμε στόν σύγχρονο κόσμο ὅτι «ἡ ζωὴ ἐφανερώθη, καὶ ἑωράκαμεν καὶ μαρτυ­ροῦμεν καὶ ἀπαγγέλλομεν ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις ἦν πρὸς τὸν πατέρα καὶ ἐφανερώθη ἡμῖν· ὃ ἑωράκαμεν καὶ ἀκηκόαμεν, ἀπαγγέλλομεν ὑμῖν, ἵνα καὶ ὑμεῖς κοινωνίαν ἔχητε μεθ᾿ ἡμῶν καὶ ἡ κοινωνία δὲ ἡ ἡμετέρα μετὰ τοῦ πατρὸς καὶ μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ»[12]. Αὐτῷ ἡ δόξα καί ἡ τιμή καί ἡ προσκύνησις εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
[1] Προεόρτιο τροπάριο, θ΄ Ὠδῆς, 23ης Δεκεμβρίου, Μνήμη τῶν Ἁγίων δέκα Μαρτύρων, τῶν ἐν Κρήτῃ μαρτυρησάντων.
[2] Ματθ. 2, 10.
[3] Ματθ. 2, 11.
[4] Ἰων. Χρυσοστόμου, Λόγος εἰς τό Γενέθλιον τοῦ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ, τμ. 35, ἐκδ. Ἅγ. Γρηγόριος Παλαμᾶς, σελ. 485.
[5] Ἀκολουθία Ἀκαθίστου Ὕμνου, στάση β΄.
[6] Ἀρχιμ. Ἀθηναγόρα Καραματζάνη, «Στῶμεν καλῶς…», σελ. 137.
[7] Τροπάριο ἐσπερινοῦ 25ης Δεκεμβρίου.
[8] Α΄ Τιμ. 2, 4.
[9] Ὁ ἐν Χριστῷ ἀγῶνας μέσα στήν ἀποστασία τῆς ἐποχῆς μας, Ἱ.Μ. Ὁσίου Γρηγορίου, Ἅγιον Ὄρος, 41998, σελ. 18.
[10]Ἀρχιμ. Σωφρονίου, Ὁ Ἅγιος Σιλουανός ὁ Ἀθωνίτης, ἔκδ. Ι.Μ. Τιμ. Προδρόμου – Ἔσσεξ Ἀγγλίας 51990, σελ. 392.
[11]Ψαλμός Θείας Λειτουργίας. [12

agiameteora

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Ουρανός και θρόνος (+Μητροπολίτου Νικοπόλεως ΜΕΛΕΤΙΟΥ)

Συγγραφέας: kantonopou στις 25 Δεκεμβρίου 2013

Αλήθεια, τί φυσικότερο από το να φυλάνε νύχτα τα πρόβατά τους στα βουνά μερικοί ποιμένες ,για να μην τους τα φάει ο λύκος;
Και τί φυσικότερο , όταν άκουσαν μια ολόκληρη στρατιά αγγέλων να υμνούν τον Θεό και να λένε: «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη ἐνἀνθρώποις εὐδοκία» , να θελήσουν να ιδούν τι συμβαίνει;
Και τί φυσικότερο από το να τρέξουν αυτοί που πηδούσαν τα λαγκάδια σαν τα αγριοκάτσικα που εποίμαναν, να ιδούν τον Θεό, που, όπως τους είπε ο άγγελος , κοιμόταν στο παχνί ενός σπηλαίου – σταύλου, με μορφή νεογέννητου βρέφους;
Και τί  ακόμη φυσικότερο , από το ότι Τον προσκύνησαν; Πράγματι, τί φυσικότερο;
Αν ήσουν συ στην θέση των ποιμένων της Βηθλεέμ , και αξιωνόσουν να ακούσεις την  υμνωδία των αγγέλων και να ιδείς τον άγγελο και να σου αποκαλύψει το μέγα μυστήριο της ενανθρωπίσεως του Θεού, τί θα έκανες; Δεν θα έκανες το ίδιο; Και αν όχι , η ενέργειά σου δεν θα ήταν δαιμονιώδης , μαρτυρία και απόδειξη κάποιας τρομερής και πρωτόφαντης εθελοτυφλίας;
Ένας φιλόσοφος, ο Πασκάλ, λέγει : Ο άνθρωπος πιστεύει με απλότητα και φυσικότητα. Και αγαπά με απλότητα και φυσικότητα . Η απιστία και το μίσος είναι πλαστά και τεχνητά. Και κάτι ακόμη. Είναι και αφύσικα. Ή, μάλλον καταστάσεις «ανώμαλες», διαστροφές!
Αλήθεια! Μήπως είναι έτσι τα πράγματα; Θέλεις να το ιδείς αυτό καθαρά και να το διαπιστώσεις;
Σκέψου. Έχεις το θάρρος να πας να ιδείς τον Χριστό στη φάτνη; Μπορείς να πας κοντά Του; Μήπως υπάρχει κάποιο τείχος , που σε χωρίζει από την φάτνη; Κάποιο πάθος , κάποια βρώμικη επιθυμία;
Αν ναι, η άρνησή σου να πας κοντά Του είναι φυσική; είναι απλή; Ή μήπως είναι αφύσικα ανώμαλη, διεστραμμένη; Βλέπετε; Οι ποιμένες είχαν απλότητα και  φυσικότητα. Γι’ αυτό και επίστευσαν και είδαν .
Η απλότητα και η φυσικότητα είναι η συνισταμμένη της καθαρής συνειδήσεως. Ή μήπως όχι; Για ρώτησε με απλότητα και φυσικότητα την καρδιά σου!
Ναι. Γι’ αυτό λέμε, ότι πρέπει να κάμωμε την καρδιά μας φάτνη, να κατοικήσει ο Χριστός. Τότε η φάτνη μεταβάλλεται. Γίνεται ουρανός και θρόνος.
Μυστήριον ξένον ορώ και παράδοξον!
Ουρανόν το σπήλαιον.
Θρόνον χερουβικόν την παρθένον.
Την φάτνην χωρίον,
εν ω ανεκλίθη ο αχώρητος,
Χριστός  ο θεός.
Ναι, «ου του παντός» , να μπορεί να τον πιστεύει και να τον δοξάζει!
Πηγή: «Δίψα για ζωή»
Μητροπολίτου Νικοπόλεως
ΜΕΛΕΤΙΟΥ
Έκδοση
Ιεράς Μητροπόλεως Νικοπόλεως
Πρέβεζα 2010

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Προφητεία του Δαβίδ περί της επισκέψεως των μάγων στον Χριστό.

Συγγραφέας: kantonopou στις 24 Δεκεμβρίου 2013

«Βασιλείς Θαρσίς και αι νήσοι δώρα προσοίσουσιν· Βασιλείς Αράβων και Σαβά δώρα προσάξουσιν και προσκυνήσουσιν Αυτώ πάντες οι βασιλείς, πάντα τα έθνη δουλεύσουσιν Αυτώ»  (Ψαλμός 71: 10-11, κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα).

Όλος ο Ψαλμός 71 είναι προφητεία για τον Μεσσία, για τον Χριστό. Ανάμεσα σε αυτά που λέει,αναφέρεται και η επίσκεψη των μάγων, και η προσφορά των δώρων, που έχουν συμβολική σημασία αναφορικά με το πρόσωπο του Χριστού. Κατά τον Ζιγαβηνό, ο χρυσός είναι σύμβολο της Βασιλείας, ο λίβανος της θεότητας, και η σμύρνα της ανθρωπότητας του Χριστού.
Είναι συνηθισμένο στην Αγία Γραφή, κάτι να λέγεται μεν για κάποιο πρόσωπο της εποχής της συγκεκριμένης, αλλά ανάμεσα σε αυτά να λέγονται και πράγματα προφητικά, όχι πια για το συγκεκριμένο πρόσωπο αλλά για άλλο. Στον Ψαλμό αυτό, αναγράφεται στην αρχή ότι είναι για τον Σολομώντα. Αλλά, από ένα σημείο και μετά, τα λόγια αυτά λειτουργούν προφητικά, για άλλο πρόσωπο. Αυτά που αναφέρει, δεν είναι δυνατόν να προσαρμόζονται στον Σολομώντα ή σε κάποιον άλλο από τους βασιλείς που πέρασαν.
Λέει ο Ψαλμός, ότι το πρόσωπο αυτό θα παραμένει στις γενεές των γενεών, όπως ο ήλιος. (εδ. 5).
Ότι θα έρθει «ως υετός επί πόκο», και «ως σταγόνες που στάζουν» (εδ. 6).
Ότι στις μέρες του, θα ανατείλει η Δικαιοσύνη και η ειρήνη αιώνια (εδ. 7).
Ότι θα κυριεύσει όλη την γη (εδ. 8). Ότι θα είναι ευλογημένο το όνομά του στους αιώνες, το όνομά του διαμένει προ του ηλίου, ότι θα ευλογηθούν «εν Αυτώ» όλες οι φυλές της γης, ότι όλα τα έθνη θα Τον μακαρίζουν (εδ. 17). Αυτά φυσικά, ποτέ δεν εφαρμόστηκαν στον Σολομώντα, ούτε στον Δαβίδ, ούτε σε κανέναν άλλο επίγειο βασιλιά.
Ο άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων, απευθύνει ένα ερώτημα προς τους Ιουδαίους, αλλά και προς όσους αμφισβητούν ότι αυτά είναι προφητικά για τον Χριστό:
«Αν επιμένουν, ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τον Δαβίδ ή για τον Σολομώντα ή για κάποιον άλλο από τους επόμενους, ας μας δείξουν πως ο θρόνος εκείνου, που αυτοί προφητεύουν, είναι αιώνιος σαν τις ημέρες του ουρανού και σαν τον ήλιο μπροστά στο Θεό, και σαν τη σελήνη που δημιουργήθηκε για να φωτίζει αιώνια»
(7η Κατήχηση, Γ. Μαυρομάτης, Ά Τόμος, σελ. 194).
Στην 12η  Κατήχηση (ίδιο έργο, σελ. 285), ο άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων αναφέρει περισσότερα πράγματα για τον Ψαλμό 71.
«‘’Καταβήσεται ως υετός επι πόκον’’. ‘’Απαλή βροχή’’ ως επουράνιος, ενώ το ‘’επάνω σε μαλλί’’, συμβολίζει την ανθρωπότητα. Διότι η βροχή που πέφτει επάνω στο μαλλί, πέφτει απαλά, ώστε, καθώς το μυστήριο της γεννήσεως ήταν άγνωστο να ρωτούν οι μάγοι· ‘’Που είναι ο νεογέννητος βασιλιάς των Ιουδαίων;’’. Και ο Ηρώδης ταραγμένος εξέταζε τα σχετικά με τον γεννημένο και έλεγε· ‘’Που έχει γεννηθεί ο Χριστός;’’. Ποιος όμως είναι αυτός που κατεβαίνει; Το λέει στην συνέχεια· ‘’συμπαραμένει τω ηλίω και προ της σελήνης γενεάς γενεών’’».
Αλλά, και ο Μ. Αθανάσιος, στον Ά λόγο του «Κατά των Αρειανών», ανάμεσα στα επιχειρήματα που αναπτύσσει για την ομοουσιότητα του Θεού Λόγου με τον Πατέρα, χρησιμοποιεί και τον συγκεκριμένο Ψαλμό (ΕΠΕ 2, σελ. 143).
Ο Μέγας και ιερός Φώτιος, ερμηνεύει: «Μία είναι λοιπόν η ανατολή, αλλά είναι πολλές οι ακτίνες της, ακτίνες φιλανθρωπίας, θεραπείας, ειρήνης, ακτίνες δικαιοσύνης και αμέτρητων άλλων. Γι αυτό και ο Δαβίδ προλέγοντας αυτά έψαλλε· ‘’ ανατέλει εν ταις ημέραις αυτού δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης έως ου ανταναιρεθή η σελήνη’’. Αυτή λοιπόν η ανατολή ανέτειλε από ψηλά και από τη γη· από ψηλά ως προς τη θεότητα, και από τη γη ως προς την κατά οικονομία φανέρωσή του με ανθρώπινη φύση» (ΕΠΕ 3, σελ. 111).
Κλείνουμε, με την ερμηνεία του αγίου Ιουστίνου του Μάρτυρα, ο οποίος στο έργο του«Διάλογος προς Τρύφωνα», αποδίδει και αυτός, τα προφητικά λόγια του Ψαλμού στον Χριστό.
«Και όπου έχει λεχθεί, ‘’εις Σαλωμών ο Θεός το κρίμα σου τω βασιλεί’’, επειδή ο Σολομών έγινε βασιλεύς, λέγετε ότι δι’ αυτόν έχει λεχθεί ο ψαλμός, ενώ τα λόγια του Ψαλμού σαφώς μαρτυρούν ότι έχει λεχθεί δια τον αιώνιον Βασιλέα, δηλαδή τον Χριστόν [..]» (ΕΠΕ 1,σελ. 353).

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Προφήτης Ησαίας, Η εκ παρθένου γέννηση του Ιησού Χριστού.

Συγγραφέας: kantonopou στις 24 Δεκεμβρίου 2013

«[..] δια τούτο, δώσει Κύριος αυτός υμίν σημείον· ιδού, η παρθένος εν γαστρί έξει και τέξεται υιόν και καλέσεις το όνομα αυτού Εμμανουήλ. Βούτυρον και μέλι φάγεται· πριν η γνώναι αυτόν η προελέσθαι πονηρά, εκλέξεται το αγαθόν. Διότι, πριν η γνώναι το παιδίον αγαθόν η κακόν, απειθεί πονηρία του εκλέξασθαι το αγαθόν και καταλειφθήσεται η γη ην συ φόβη από προσώπου των δυο βασιλέων» 
(Ησαίας, 7:14-16).
Την περίοδο που βασιλιάς στο βασίλειο του Ιούδα ήταν ο Άχαζ και στο βασίλειο του Ισραήλ ο Φεκά (είχε ήδη προηγηθεί σχίσμα), ο βασιλιάς της Συρίας, ο Ρεσίν, συμμάχησε με τον Φεκά κατά του Άχαζ. Τότε ήταν που έδωσε μήνυμα ο Θεός στον προφήτη Ησαία να πει στον Άχαζ να μην φοβάται που συμμάχησαν και έρχονται να τον πολεμήσουν, διότι δεν θα καταφέρουν τίποτα. Αφού του αναγγέλλει ο Ησαίας το μήνυμα του Θεού, του λέει, για να τον στηρίξει, να ζητήσει σημείο. Σε εκείνο όμως, παρότι δεν ήθελε, του δίδεται ως σημείο, η προφητεία αυτή του Ησαία.
Η προφητεία ως σημείο.
Η προφητεία αυτή, δεν είναι μόνο προφητεία, αλλά είναι ταυτόχρονα και σημείο. Θα αναλύσουμε λίγο την προφητεία, με βάση τους αγίους Πατέρες.
Καταρχήν, όπως προείπαμε, είναι «σημείο», δηλαδή κάτι που προκαλεί έκπληξη, κάτι που δεν είναι συνηθισμένο. Στην περίπτωσή μας, μοναδικό και ανεπανάληπτο. Αυτό το στοιχείο είναι πολύ σημαντικό, καθώς στην μετά Χριστού εποχή, οι άπιστοι πλέον Εβραίοι, θα ισχυριστούν ότι το Εβραϊκό κείμενο δεν μιλούσε για «Παρθένο», αλλά για «Νεανίδα». Αυτό όμως δεν ισχύει, διότι πρώτον η λέξη «παρθένος» των Εβδομήκοντα ήταν αποδεκτή από τους ίδιους τους Ιουδαίους κατά την προ Χριστού εποχή, και κατά δεύτερον, διότι το να συλλάβει μια νεανίδα, δεν είναι σημείο, είναι φυσιολογικό.
Ο ιερός Χρυσόστομος απαντά σχετικά με το παιδαριώδες επιχείρημα των Ιουδαίων:
«Οι μεν γαρ μετά την του Χριστού παρουσία ηρμήνευσαν, Ιουδαίοι μείναντες, και δικαίως αν υποπυτεύοιντο, άτε απέχθεια μάλλον ειρηκότες και τας προφητείας συσκιάζοντες επίτηδες· οι δε Ο’ προ εκατόν ή και πλειόνων ετών της του Χριστού Παρουσίας».
Δηλαδή, ο Χρυσόστομος στηρίζεται στην παλαιότητα της μετάφρασης.
Ο Ζιγαβηνός, τονίζει ότι αυτό που θα γίνονταν, θα ήταν σημείο. Συνεπώς, άτοπο αν δεν επρόκειτο περί Παρθένου.
«Ο γαρ προφήτης πρώτον είπεν· Ιδού, δώσει Κύριος υμίν σημείον· έπειτα επήγαγεν·Ιδού, η Παρθένος εν γαστρί έξει. Σημείον εστί το υπέρ φύσιν, αλλά ου το κατά φύσιν».
Ο άγιος Θεοφύλακτος Βουλγαρίας, σημειώνει το ίδιο· «Ει γαρ μη έμελλε παρθένος τεκείν, ουκ αν σημείον ην».
Είναι σκόπιμη και μεταγενέστερη η παραχάραξη των Εβραίων, οι οποίοι στους μετέπειτα αιώνες, θα ανασκευάσουν τα κείμενα και θα συστήσουν μια δική τους μετάφραση.
«Παραχαράττουσι ουν οι Εβραίοι εθελοκακούντες την Γραφήν και αντί του ‘’Παρθένος’’, ‘’νεανίς’’ τιθέασιν», αναφέρει πάλι ο άγιος Θεοφύλακτος.
Ο άγιος Ειρηναίος της Λυών, στο 3ο Βιβλίο του «Έλεγχος της Ψευδωνύμου Γνώσεως», μας λέει και τα ονόματα των παραχαρακτών: «[..] μεθερμηνεύειν τολμώντων την Γραφήν· ‘’Ιδού η νεανίς εν γαστρί έξει, και τεύξεται υιόν’’, ως Θεοδοτίων ηρμήνευσεν ο Εφέσιος, και Ακύλας ο Ποντικός, αμφότεροι Ιουδαίοι προσύλητοι» (ΒΕΠΕΣ 5, σελ. 150).
Ο Θεοδοτίων και ο Ακύλας, ήταν προσηλυτισμένοι στον Ιουδαϊσμό. Οι Πατέρες ενίοτε χρησιμοποιούν χωρία από τις μεταφράσεις τους, και για αυτό ήταν σε θέση να διακρίνουν τα προβληματικά σημεία αυτών. 
«Και καλέσεις το όνομα αυτού Εμμανουήλ»
Ακόμα και το όνομα με το οποίο θα κληθεί ο μέλλον να γεννηθεί, έχει και αυτό την σημασία του, διότι ο ευαγγελιστής Ματθαίος μας πληροφορεί ότι το όνομα αυτό σημαίνει «Μαζί μας ο Θεός» (Ματθαίος, 1:23).
Ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας ερμηνεύει την σημασία του ονόματος, γράφοντας στο έργο του «Περί της του Κυρίου ενανθρωπήσεως» τα εξής:
« ‘’Ο Θεός είναι μαζί μας’’, σημαίνει ότι ο Θεός είναι μαζί με τους ανθρώπους. Εφόσον λοιπόν αυτό που γέννησε η Παρθένος πήρε αυτό το όνομα, είναι ολοφάνερο ότι ήταν Θεός μαζί και άνθρωπος, και το πρώτο το είχε, ενώ το άλλο το έλαβε, και ήταν τέλειος και ως προς τα δύο. Γιατί, με το ‘’μαζί μας’’ φανερώνεται η τέλεια ανθρωπότητά του, αφού ο καθένας από μας έχει τέλεια ανθρώπινη φύση. Ενώ με το ‘’Θεός’’ και την προσθήκη του άρθρου γίνεται γνωστή η θεότητα του Υιού»
(ΕΠΕ 10, σελ. 67- 69).
Τι φοβερή δογματική διδασκαλία κρύβει το όνομα «Εμμανουήλ»! Φανερώνει τις δύο τέλειες φύσεις του Χριστού ενωμένες σε μία υπόσταση, ασυγχύτως, ατρέπτως, και αδιαιρέτως. Επομένως, δεν είναι απλά ένα όνομα προφητικό, αλλά είναι ονομασία που δείχνει ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Θεάνθρωπος, πλήρης άνθρωπος και πλήρης Θεός. Είναι όνομα προφητικό, για αυτό και οι ευαγγελιστές τον αναφέρουν ως «Ιησού», χωρίς να παύει να είναι και «Εμμανουήλ». Με την ενανθρώπηση του Λόγου, ανοίγει ο δικός μας δρόμος για την κατά χάρη θέωση συν Θεώ, και όχι αυτόνομα όπως εισηγήθηκε ο διάβολος στον Αδάμ και την Εύα, και σήμερα η λεγόμενη «Νέα Εποχή» που μιλά για δήθεν κρυμμένες δυνάμεις μέσα στον άνθρωπο. Αλλά και τα παρακάτω λόγια της προφητείας, έχουν τεράστια σημασία.
«Βούτυρον και μέλι φάγεται· πριν η γνώναι αυτόν η προελέσθαι πονηρά, εκλέξεται το αγαθόν. Διότι, πριν η γνώναι το παιδίον αγαθόν η κακόν, απειθεί πονηρία του εκλέξασθαι το αγαθόν»
Και πάλι, ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, εξηγεί στο «3ο Βιβλίο κατά των βλασφημιών του Νεστορίου»:
 «Και πότε δεν ήταν τέλειος στο αγαθό, αυτός που και μέσα στην μήτρα ήταν Θεός, για τον οποίο ο προφήτης Ησαίας λέγει· ‘’Θα φάει βούτυρο και μέλι, και πριν ακόμα αυτός γνωρίσει ή προτιμήσει τα κακά, θα διαλέξει το αγαθό. Γιατί προτού γνωρίσει το παιδί το καλό ή το κακό, απειθεί προς την κακία, και προτιμά να εκλέγει το καλό;’’. Που μπορείς λοιπόν να αποδείξεις πια την ατέλεια του Χριστού στο αγαθό; Ή ποια πρόοδο έχει ανάγκη, αυτός που είναι τόσο τέλειος, ώστε να μη πειθαρχεί σε όλη την κακία, και να προτάσσει αυτής το αγαθό και να προτιμά αυτό και μόνο;» (ΕΠΕ 10, σελ. 337).
Ο Νεστόριος, όπως και ο Άρειος νωρίτερα, μιλούσαν για «ηθική προκοπή» στον Χριστό. Αυτό το ισχυρίζονταν, ο μεν Άρειος διότι δεν πίστευε καν στην θεότητα του Λόγου, ο δε Νεστόριος, αν και δέχονταν ότι ο Λόγος είναι Θεός, δεν δέχονταν ότι προσέλαβε όλη την ανθρωπινή φύση, αλλά απλά ενοίκησε προσωρινά σε ιδιαίτερη υπόσταση, στον Χριστό, μη δεχόμενος έτσι πραγματική ένωση και αρνούμενος ότι η Παναγία είναι Θεοτόκος. Έτσι αμφότεροι, δέχονταν ότι ο Χριστός «πρόκοψε» ηθικά και ότι έφτασε σε έναν ύψιστο βαθμό τελείωσης. Πέρα από το ότι αυτό είναι καθαρά βλασφημία, δηλαδή υποβιβασμός του Θείου,διαψεύδεται από την ίδια την προφητεία, η οποία σαφέστατα λέει ότι ο Εμμανουήλ εξ αρχής θα διαλέξει το αγαθό πριν γνωρίσει το κακό. Μάλιστα, απειθεί στην κακία πριν γνωρίσει το καλό και το κακό. Συνεπώς, δεν μπορούμε να μιλάμε για ηθική τελείωση του Χριστού, διότι αυτό θα σήμαινε ότι προκειμένου να φτάσει στην τελείωση, θα έπρεπε να περάσει στάδια αγιασμού. Αυτό όμως θα σήμαινε ότι δεν θα ήταν ο Σωτήρας, αλλά θα χρειάζονταν Σωτήρα και αυτός. Πέρα από το παράλογο του πράγματος, προκύπτει και το συμπέρασμα ότι ο Κύριος έλαβε φύση ανθρώπινη μεν, αλλά εκείνη που ήταν πριν από την πτώση. Και ενώ εμείς κληρονομούμε την φθορά και την πεσμένη φύση, δηλαδή το προπατορικό αμάρτημα το οποίο καμία σχέση δεν έχει με ποινές και τιμωρίες –όπως το βλέπουν το θέμα Παπικοί και Προτεστάντες αλλά έχει να κάνει καθαρά με την οντολογία του ανθρώπου και την αμαύρωση του «κατ’ εικόνα», ο Χριστός ως άνθρωπος δεν το κληρονόμησε. Για αυτό και η σύλληψη της Θεοτόκου ήταν άσπορη και άμωμη. Ο ίδιος άγιος αναφέρει σε άλλο σημείο, σχολιάζοντας τη ρήση του απ. Παύλου που αναφέρεται στο Χριστό «εν ομοιώματι σαρκός αμαρτίας» (Ρωμαίους, 8:3-4): «[..] Ο Σωτήρας μας ήταν απαλλαγμενος από κάθε αμαρτία. Γιατί, όταν έγινε άνθρωπος  κατά φύση, δεν έγινε άνθρωπος κατά την αμαρτία. Για αυτό με το ομοίωμα του αμαρτωλού σώματος κατάργησε την αμαρτία της σάρκας, προσλαμβάνοντας ανθρώπινη φύση, χωρίς όμως να δεχτεί και τον ζυγό της αμαρτίας που τυραννούσε τους ανθρώπους» (ΕΠΕ 10, σελ. 33).
Ο Χριστός δεν είναι σαν τους αγίους που έφτασαν στην προκοπή δια της μετανοίας και της ασκήσεως, αλλά είναι ο Κύριος του αγιασμού.
Ο Μ. Αθανάσιος στο «Ά Κατά Αρειανών», γράφει: «[..] δεν έλαβε μισθό το να λέγεται Υιός και Θεός, αλλά μάλλον αυτός κατέστησε ημάς υιούς του Πατρός και θεοποίησε τους ανθρώπους με το να γίνει άνθρωπος. Ώστε λοιπόν δεν ήταν άνθρωπος και μετά έγινε Θεός, αλλά ήταν Θεός και μετά έγινε άνθρωπος μάλλον για να θεοποιήσει ημάς» (ΕΠΕ 2, σελ. 139).
Βεβαίως, η Αγία Γραφή αναφέρει προκοπή στην ανθρώπινη φύση του Χριστού, αλλά όχι με την έννοια της ηθικής τελείωσης. Έχει να κάνει με το μεγάλωμα του Χριστού, ο οποίος πέρασε όλες τις φάσεις της ηλικίας του ανθρώπου μέχρι τα 33 περίπου. Η προκοπή του ήταν στην ηλικία και στην σοφία (Πρβ. Λουκάς 2:40.52), από ανθρώπινης πλευράς.
Θα γράψει πάλι ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας:
«Η σωματική λοιπόν αύξηση και η προκοπή στα χαρίσματα και τη σοφία ταιριάζουν στα μέτρα της ανθρώπινης φύσεως, ο ίδιος όμως ο Λόγος του Θεού δεν έχει ανάγκη από πρόοδο, ούτε σοφία, ούτε χάρη, αντίθετα μάλιστα ο ίδιος απονέμει στην κτίση σοφία και χάρη, και όλα όσα καλά έχει» (ΕΠΕ 10, σελ. 121).

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ: ΥΙΟΣ ΓΕΝΝΑΤΑΙ ΣΤΟ ΙΣΡΑΗΛ, ΑΙΤΙΑ ΧΑΡΑΣ ΓΙΓΝΕΤΑΙ!

Συγγραφέας: kantonopou στις 22 Δεκεμβρίου 2013

Σε λίγες μέρες θα γιορτάσουμε την γέννηση του Χριστού. Μια γέννηση που έγινε αιτία να χαρούν οι άνθρωποι, αφού επιτέλους ανοίγεται και πάλι ο δρόμος για την συνάντηση των ανθρώπων με τον Θεό, ο οποίος είχε κλείσει με την αμαρτία του Αδάμ.
Δεν πρέπει όμως να λησμονούμε, πως ο Χριστός για την σωτηρία μας, επέλεξε να γεννηθεί ως άνθρωπος στην χώρα του Ισραήλ. Αξίζει λοιπόν στο σημείο αυτό να αναρωτηθούμε. Τι σήμαινε για τους Ισραηλίτες η γέννηση ενός παιδιού, και ποια ήθη και έθιμα ακολουθούσαν την γέννηση αυτή, τα οποία εφαρμόστηκαν και στον νήπιο Ιησού;
Όταν λοιπόν σε μια εβραϊκή οικογένεια γεννιόταν ένα παιδί ήταν μεγάλη χαρά και για τους γονείς, αλλά και για τους συγγενείς και φίλους της οικογένειας. Το χωριό ή η γειτονιά, μάθαινε αμέσως το χαρούμενο νέο και ήξερε πως σε λίγο, σύμφωνα με το παλιό έθιμο, θα καλούσαν τους συγγενείς, τους φίλους και τους γείτονες να γλεντήσουν.
Η χαρά βέβαια για τους Ισραηλίτες που ανάβλυζε από τη γέννηση του παιδιού ήταν διπλή, γιατί πιθανόν το νεογέννητο αυτό, να γινόταν η αιτία της εκπλήρωσης των μεσσιανικών τους προσδοκιών που η αναμονή τους κρατούσε αιώνες τώρα. Αν δηλαδή ήταν αγόρι, μπορεί να ήταν πιθανόν ο Μεσσίας – όπως όντως συνέβη με τον γιο του Ιωσήφ και της Μαρίας – και αν ήταν κορίτσι, μπορεί να ήταν η γυναίκα που θα γεννούσε τον Μεσσία, όπως συνέβη στην περίπτωση του ζεύγους Ιωακείμ και Άννας που γέννησε την Παναγία.
Για τον Ισραηλίτη τα παιδιά ήταν πάντα ευλογία και πλούτη: «Ιδού, κληρονομιά από τον Κύριο είναι τα τέκνα, μισθός αυτού, ο καρπός της κοιλιάς» Ψαλμ. 127(126):3, έλεγε ένας ψαλμός, ενώ ένας άλλος σύγκρινε τον πολύτεκνο οικογενειάρχη με τον άνθρωπο που το τραπέζι του έχει γύρω «νεόφυτα ελαιών».
Η στειρότητα ήταν πραγματική ντροπή στη χώρα του Ισραήλ και πολύ περισσότερο για την γυναίκα, αφού αυτή θεωρούνταν από το ζευγάρι ως αιτία της ατεκνίας. Μάλιστα, η σκληρότητα προς το πρόσωπό της δεν εκπορεύονταν μόνο από τους άνδρες, αλλά δυστυχώς πολύ περισσότερο από τις γυναίκες. Θεωρούνταν «καταραμένη» από το Θεό, που σήμαινε ταυτόχρονα ένα είδος «μόλυνσης» και κοινωνικού αποκλεισμού, αφού δεν μπορούσε π.χ. να γεμίσει τη στάμνα της νερό από το πηγάδι όταν υπήρχαν άλλες γυναίκες που είχαν τεκνοποιήσει και έπρεπε να περιμένει παράμερα μέχρι να φύγουν αυτές. Αυτό φαίνεται εναργέστατα στην Ευαγγελική διήγηση που περιγράφει την «σύλληψη» του Ιωάννη του Βαπτιστή από την μητέρα του την Ελισάβετ. Είναι πράγματι συγκλονιστικά, μα και συνάμα τόσο συγκινητικά τα λόγια της, που φανερώνουν μια “κατάθεση ψυχής”, από μια βασανισμένη γυναίκα: «Ύστερα από τις ημέρες αυτές η Ελισάβετ η γυναίκα του έμεινε έγκυος και έκρυβε τον εαυτό της επί πέντε μήνες και έλεγε “Αυτό μου έκανε ο Κύριος κατά τις ημέρες, που ενδιαφέρθηκε να μου αφαιρέσει την ντροπή μεταξύ των ανθρώπων”» Λουκάς 1:24 – 25.
Αλλά και για τον άνδρα, δεν ήταν καλύτερα τα πράγματα, αφού σύμφωνα με τους ραββίνους, ο άνδρας ο άτεκνος, έπρεπε να θεωρείται νεκρός! Όσο για την εκούσια στειρότητα, ήταν ένα από τα μεγαλύτερα αμαρτήματα. Ήταν τόσο μεγάλη η επιθυμία τους να κάνουν παιδιά, ώστε στα παλιά χρόνια, έκαναν κάτι που σήμερα σε μας φαντάζει κάπως «ανήθικο». Οι ίδιες οι νόμιμες σύζυγοι, δέχονταν να αποκτήσουν οι άντρες τους απογόνους από τις δούλες τους, μάλιστα οι ίδιες, τους προέτρεπαν στην πράξη αυτή, όπως στην περίπτωση της Σάρας της γυναίκας του Αβραάμ και της Ραχήλ της γυναίκας του Ιακώβ: «Η Σάρα η γυναίκα του Αβραάμ δεν του γεννούσε παιδιά. Στην υπηρεσία της είχε μια δούλη Αιγύπτια, που ονομάζονταν Άγαρ. Είπε λοιπόν η Σάρα στον Αβραάμ: “Ο Κύριος μου στέρησε την ικανότητα να γεννώ. Πήγαινε, λοιπόν στην δούλη μου, και ίσως αποκτήσω μέσω αυτής ένα γιο”». Γένεσις 16:1 – 2.
Βέβαια πίσω από την πράξη αυτή, πρέπει να δούμε και τον πρακτικό σκοπό, πως έπρεπε οπωσδήποτε να αποκτηθεί διάδοχος, ο οποίος θα κληρονομούσε την περιουσία, αλλιώς η περιουσία θα πήγαινε στον πλησιέστερο συγγενή. Ωστόσο, δεν γνωρίζουμε αν η πολυγαμική αυτή μέθοδος, ίσχυε την εποχή του Χριστού. Δεν φαίνεται επίσης από την Γραφή, οι Ισραηλίτες να ασκούσαν την υιοθεσία. Οι φανερές περιπτώσεις υιοθεσίας, που αναφέρονται στη Γραφή, ανήκουν σε ξένους, όπως λόγου χάρη η κόρη του Φαραώ που υιοθέτησε τον Μωϋσή, τον οποίον ως γνωστόν, τον βρήκε βρέφος τριών μηνών μέσα σ’ ένα καλάθι, στα νερά του Νείλου ποταμού.
Γεννιόταν, λοιπόν το παιδί, εύκολα τις περισσότερες φορές, χωρίς ιδιαίτερες επιπλοκές. Οι Ισραηλινές γυναίκες καμάρωναν μάλιστα γιατί γεννούσαν γρήγορα και καλά. ‘Όχι, σαν τις Αιγύπτιες! «Οι μαίες του Φαραώ αποκρίθηκαν: “Οι Εβραίες δεν είναι σαν τις γυναίκες των Αιγυπτίων. Είναι γερές και γεννούν εύκολα. Πριν ακόμα φτάσει η μαία, αυτές έχουν γεννήσει”» Έξοδος 1:19. Παρόλα αυτά τις βοηθούσαν και αυτές οι μαίες, ακόμα από την εποχή των Πατριαρχών, όπως βλέπουμε στην περίπτωση της Ραχήλ της γυναίκας του Ιακώβ: «Όταν οι πόνοι της γέννας είχαν φτάσει στο αποκορύφωμα, η μαία της είπε: “Μη φοβάσαι, έκανες πάλι αγόρι!”» Γένεσις 35:17. Οι πρακτικές αυτές μαίες χρησιμοποιούσαν ειδικές «έδρες για γέννες». Ωστόσο, δεν ήταν λίγες οι φορές, που οι Ιουδαίες μπορούσαν θαυμάσια να τα βγάλουν πέρα μόνες τους χωρίς καμιά βοήθεια, όπως έκανε η Μαρία που γέννησε τον Χριστό στο στάβλο του πανδοχείου της Βηθλεέμ.
Ήταν τόσο μεγάλη η επιθυμία τους να βλέπουν να γεννιούνται τα παιδιά, ώστε οι ραββίνοι δέχονταν να παραβιαστεί ο ιερός κανόνας, για την αργία του Σαββάτου, για να βοηθήσουν μια λεχώνα, να της πάνε την μαμή, να δέσουν τον ομφάλιο λώρο του νεογέννητου και μάλιστα να τον κόψουν. Σε περίπτωση που η μητέρα κινδύνευε, τα αντισυλληπτικά μέτρα εκείνης της εποχής, όχι μόνο επιτρέπονταν αλλά επιβάλλονταν. Τώρα όσον αφορά τον μέλλοντα πατέρα, δεν έπρεπε σε καμιά περίπτωση να παρευρίσκεται στον τοκετό, αλλά έπρεπε να περιμένει να του τον αναγγείλουν. Αυτό τουλάχιστον συνάγεται, από μια φράση που βρίσκεται στον προφήτη Ιερεμία: «Καταραμένος να είναι ο άνθρωπος που έφερε στον πατέρα μου τα συχαρίκια και του είπε: “απόχτησες παιδί και είναι αγόρι” και του ‘δώσε πολλή χαρά» Ιερεμίας 20:15.
Μόλις έφτανε στον πατέρα το ευχάριστο γεγονός της γέννησης, πήγαινε και έπαιρνε στα γόνατά του το νεογέννητο. Μια πράξη με διπλή σημασία. Δείγμα επίσημης ευγνωμοσύνης και νομιμότητας. Σε περίπτωση όμως που βρίσκονταν παρών κάποιος πρόγονος του παιδιού, ήταν σωστό ν’ αφήσουν σ’ αυτόν το προνόμιο, όπως έγινε με τα δισέγγονα του πατριάρχη Ιωσήφ, που επί των γονάτων του γεννήθηκαν: «Είδε γιους από τον Εφραΐμ, ως την τρίτη γενιά. Και τα παιδιά του Μαχίρ, γιου του Μανασσή, γεννήθηκαν πάνω στα γόνατα του Ιωσήφ» Γένεσις 50:23. Αφού έπλεναν το νεογέννητο, όπως πολύ παραστατικά εικονίζεται σε πολλές εικόνες της γέννησης του Χριστού της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, το έτριβαν με αλάτι, γιατί πίστευαν πως έτσι θα κάνει σφιχτό δέρμα, το τύλιγαν με σπάργανα που ήταν κάτι μακριές υφασμάτινες λουρίδες και πλέον ήταν έτοιμο το νήπιο να το δείξουν στους δικούς του. Τα συγχαρητήρια ήταν ιδιαίτερα θερμά αν το νεογέννητο ήταν αγόρι. Αν επρόκειτο για κορίτσι ήταν πιο συγκρατημένα, τόσο μάλιστα, που έμοιαζαν με … συλλυπητήρια! Υπήρχε βέβαια κάποια δικαιολογία για την στάση αυτή, γιατί τα κορίτσια δεν αύξαναν καθόλου την οικογενειακή περιουσία, αφού όταν παντρεύονταν περνούσαν σε άλλες οικογένειες. Στην αντίληψη αυτή συνέτεινε και η προφορική θρησκευτική παράδοση, το Ταλμούδ, το οποίο έλεγε: «Κάλπικος θησαυρός αυτά τα κορίτσια!», προσθέτοντας: «κι έπειτα, είναι κανείς αναγκασμένος να τα επιβλέπει αδιάκοπα!». Άλλοι καιροί, άλλα ήθη, από την δική μας σημερινή εποχή.
Κάτι όμως που πρέπει να ειπωθεί και να υπογραμμιστεί στο σημείο αυτό, κάτι που είναι προς τιμή του Ισραήλ, είναι, πως η φρικτή ειδωλολατρική συνήθεια, που είχαν στην Αίγυπτο, την Ελλάδα και τη Ρώμη, να εγκαταλείπουν τα παιδιά, να τα «εκθέτουν», μπορεί να μην ήταν άγνωστη στους Ιουδαίους, την καταδίκαζαν όμως ρητά. Στην Ελλάδα μάλιστα ήταν τόσα τα έκθετα παιδιά, που τους είχαν βάλει και προστάτη θεό, τον Δία. Ακόμη και οι πλούσιοι τα εγκατέλειπαν όπως γράφει ο κωμικός ποιητής Ποσίδιππος 3ος αιώνας π.Χ.: «Τον γιο τον τρέφει ο καθένας, και αν τυχαίνει να είναι φτωχός, την θυγατέρα δε την εκθέτει, και αν είναι πλούσιος»Ερμαφρόδιτος, απόσπασμα 11. Ένας Αιγύπτιος πατέρας έγραφε στην γυναίκα του, που επρόκειτο να γεννήσει: «Αν είναι αγόρι μεγάλωσε το, αν είναι κορίτσι, σκότωσε το!». Συνεπώς μπορεί να μην έκαναν μεγάλες χαρές στο Ισραήλ, όταν γεννιόταν κορίτσι, αλλά εν πάση περιπτώσει το κρατούσαν και γενικά ήταν καλοδεχούμενο.  
Η χαρά γινόταν μεγάλη και απερίγραπτη όταν το πρώτο παιδί της οικογένειας ήταν αγόρι. Στην εβραϊκή γλώσσα υπήρχε μια ειδική λέξη, η λέξη «μπεκόρ», που σήμαινε «πρωτότοκος γιος». Αυτή τη λέξη μεταφράζει ο ευαγγελιστής Λουκάς στα Ελληνικά, χρησιμοποιώντας την, για τον γιο της Παρθένου, τον Ιησού. Δεν σήμαινε αναγκαστικά πως αυτόν τον πρωτότοκο θα τον ακολουθούσαν και άλλα αγόρια, αλλά πως θα ήταν ο μελλοντικός αρχηγός της οικογένειας, με όλες τις υποχρεώσεις και τα πλεονεκτήματα. Τα «πρωτοτόκια» κατά το τότε κληρονομικό δίκαιο, μεταβίβαζαν στον μεγαλύτερο γιο τα 2/3 της πατρικής περιουσίας. Το υπόλοιπο 1/3 μοιράζονταν στους υπόλοιπους γιους σε ίσα μερίδια. Με την ελάχιστη αυτή κληρονομιά δύσκολα μπορούσαν αυτοί οι γιοι να τα βγάλουν πέρα, γι’ αυτό αναγκάζονταν τις περισσότερες φορές να μεταναστεύσουν. Η μεγάλη σημαντικότητα των «πρωτοτόκιων», φαίνεται καθαρά στη γνωστή διήγηση της Γραφής, όπου ο Ιακώβ ξεγελώντας τον δίδυμο αδελφό του Ησαύ, του τα παίρνει για «ένα πιάτο φακή!». Οι κόρες κατά κανόνα δεν κληρονομούσαν τίποτα.
Στην περίπτωση που γεννιόνταν δίδυμα, φρόντιζαν προσεχτικά να ξεχωρίσουν το παιδί που έβγαινε πρώτο από την κοιλιά της μητέρας του, δένοντας καμιά φορά μια κόκκινη κλωστή, όπως στην περίπτωση της Θαμάρ: «Όταν ήρθε ο καιρός να γεννήσει η Θαμάρ, βρέθηκαν δίδυμα στην κοιλιά της. Την ώρα της γέννας, το ένα παιδί έβγαλε έξω το χέρι του. Η μαμή το έπιασε και του έδεσε ένα κόκκινο νήμα»Γένεσις 38:27 – 28. Κάτι που βέβαια ήταν άδικο, γιατί η σύγχρονη μαιευτική παραδέχεται, πως το παιδί που έχει συλληφθεί πρώτο, βγαίνει δεύτερο.
Αγόρι ή κορίτσι, πρωτότοκο ή όχι, το παιδί το θήλαζε πάντα η μητέρα του, εκτός από σπάνιες περιπτώσεις, όπου κάποια πλούσια, είχε την πολυτέλεια μιας τροφού. Ο θηλασμός ήταν ένα χρέος που θύμιζαν πάντα στις μητέρες, οι ραββίνοι. Κρατούσε αρκετό καιρό, σχεδόν δυο με τρία χρόνια και ήταν μια προστασία για το νήπιο από τις διάφορες αρρώστιες λόγω κλίματος, και πάνω απ’ όλα τη δυσεντερία που ήταν συχνή και πολλές φορές θανατηφόρα. Η στιγμή του αποθηλασμού γιορταζόταν με χαρούμενο γεύμα που το συνόδευε θυσία, σε ανάμνηση του μεγάλου συμποσίου που έδωσε ο Αβραάμ την μέρα που ο γιος του Ισαάκ είχε πάψει να βυζαίνει από τον μαστό της Σάρας. Ήδη όμως, το παιδί είχε γίνει δεκτό επίσημα στη θρησκευτική κοινότητα από πολύ καιρό όταν το είχαν σημαδέψει με την «σφραγίδα του Θεού», την περιτομή.
Η περιτομή γίνονταν την εποχή του Χριστού την όγδοη μέρα από την γέννηση. Ήταν μια μικρή χειρουργική επέμβαση στο αντρικό γεννητικό όργανο, από το οποίο απέκοπταν ένα μικρό μέρος του δέρματος από το μπροστινό τμήμα. Ήταν τόσο σημαντική, ώστε οι ραββίνοι επέτρεπαν να γίνεται και κατά την ημέρα του Σαββάτου. Μάλιστα, στο απόκρυφο «βιβλίο των Ιωβηλαίων», αναφέρεται με κάθε σοβαρότητα πως ακόμα και οι άγγελοι είχαν περιτμηθεί και ιδιαίτερα οι δυο ανώτερες τάξεις  οι “άγγελοι του προσώπου του Θεού” και οι “ άγγελοι της αγιοσύνης”! «Και καθένας που γεννιέται, του οποίου η σάρκα της ακροβυστίας δεν θα περιτμηθεί κατά την όγδοη ημέρα, δεν θα συγκαταλέγεται στα τέκνα της διαθήκης, την οποία ο Κύριος έκανε με τον Αβραάμ, αλλά στα τέκνα της απώλειας. Ούτε υπάρχει σ’ αυτόν, ακόμα περισσότερο, το σημάδι πως ανήκει στον Κύριο, γι’ αυτό και θα εξολοθρευτεί και θα αφανιστεί από τη γη, και θα εκριζωθεί από τη γη, γιατί παραβίασε την διαθήκη του Κυρίου του Θεού μας. Διότι όλοι οι “άγγελοι του προσώπου σου” όλοι οι “άγγελοι της αγιοσύνης” μ’ αυτό τον τρόπο δημιουργήθηκαν την ημέρα της δημιουργίας τους, πριν δε των “αγγέλων του προσώπου” και των “αγγέλων της αγιοσύνης” αγίασε το Ισραήλ, για να είναι μαζί του και μαζί με τους αγγέλους του» Ιωβηλαία 15:26 – 27.
Παρόλο που το έθιμο αυτό ακολουθούσαν και άλλοι λαοί, όπως λόγου χάρη Αιγύπτιοι, Μαδιανίτες, Χαναναίοι κ.λ.π., για τους Ιουδαίους ήταν το σημάδι της διαθήκης (συμφωνίας) με το Θεό, που τους καθιστούσε τον πιο «περιούσιο» δηλαδή εκλεκτό λαό της γης. Η περιτομή στον Χριστιανισμό έχει αντικατασταθεί από το βάπτισμα: «Εν αυτώ (δηλ. τον Χριστό) έχετε περιτμηθεί, όχι με περιτομή καμωμένη με χέρια ανθρώπου, αλλά δια της αποβολής του σάρκινου σώματος, δηλαδή με την περιτομή του Χριστού, και ενταφιαστήκατε μαζί του κατά το βάπτισμα, κατά το οποίο και αναστηθήκατε μαζί του δια της πίστεως …»Κολοσσαείς 2:11 – 12.
Την περιτομή την έκανε παλιά ο πατέρας. Μόνο σε σοβαρές περιπτώσεις την αναλάμβανε η μητέρα όπως στην περίπτωση του Γερσώμ του γιου του Μωϋσή και της Σεπφώρας που θα τον εξολόθρευε ο Κύριος επειδή ήταν απερίτμητος ή την εποχή των Μακκαβαίων: «Τότε η Σεπφώρα πήρε ένα λιθάρι κοφτερό κι έκοψε το άκρο του δέρματος του γεννητικού μορίου του γιου της» Έξοδος 4:25. Την εποχή του Ιησού, υπήρχε σε κάθε πόλη ένας «Μοχέλ» με μεγάλη πείρα σ’ αυτή τη λεπτή επέμβαση. Πάντως το έθιμο της περιτομής ήταν τόσο σπουδαίο για τους Ισραηλίτες που το ήθελαν από οτιδήποτε άλλο στον κόσμο. Οι Ιουδαίες μητέρες προτίμησαν να τις σκοτώσουν την εποχή των Μακκαβαίων, παρά να μην κάνουν περιτομή στους γιους της. Η πιο βαριά προσβολή ήταν να αποκαλέσεις κάποιον «απερίτμητο».
Θρησκευτική τελετή γινόταν και για την μητέρα, την λεχώνα, που θεωρούνταν «μιαρή»(μολυσμένη) σύμφωνα με το Μωσαϊκό Νόμο. Η περίοδος της μιαρότητας διαρκούσε σαράντα μέρες αν είχε γεννήσει αγόρι και ογδόντα αν είχε γεννήσει κορίτσι και παρέμενε στο σπίτι. Μόλις συμπλήρωνε το χρόνο αυτό, έπρεπε να προσφέρει στον ιερέα ένα χρονιάρικο αρνί για το ολοκαύτωμα και ένα τρυγόνι ή περιστέρι για το «αμάρτημα». Αν ήταν φτωχή, μπορούσε να προσφέρει δύο περιστέρια ή τρυγόνια αντί για αρνί. Ο ιερέας προσφέροντας την θυσία στον Θεό, «καθάριζε» την γυναίκα μέσω της προσευχής. Η χριστιανική παράδοση έχει διατηρήσει την ανάμνηση του εθίμου αυτού στην τελετή των «σαραντάμερων», περισσότερο γνωστό ως «σαράντισμα».
Τις πρώτες βδομάδες, συνήθως και κατά την ημέρα της περιτομής δίνονταν το όνομα στο παιδί. Όπως όλοι οι αρχαίοι λαοί έτσι και οι Ιουδαίοι πίστευαν πως το όνομα περιέχει ένα είδος ανείπωτης δύναμης και πως επηρεάζει τον χαρακτήρα και την μοίρα κάποιου. Συνήθως τα ονόματα τα έδιναν οι πατεράδες, αλλά και αρκετές φορές οι γυναίκες. Πιθανόν να υπήρχε τις πιο πολλές φορές στην εκλογή του ονόματος συμφωνία ανάμεσα στους γονείς. Τα ονόματα πάντα σήμαιναν κάτι. Λόγου χάρη το όνομα που δόθηκε στον Χριστό το «Ιησούς» εβραϊκά «Γιεχοσούα» σημαίνει «ο Γιαχ(Θεός) σώζει». Υπήρχαν και άλλα όχι τόσο ευχάριστα. Αναφέρεται η περίπτωση μιας μητέρας που επειδή γεννούσε μόνο κορίτσια, ονόμασε πάνω στο θυμό της την τέταρτη «Ζαουλέ» και την όγδοη «Ταμάμ», που σημαίνουν αντίστοιχα «ενοχλητική» και «μου φτάνει»! Πολλά, σήμαιναν και τα χαρακτηριστικά κάποιου. Λόγου χάρη το «Ησαύ» σημαίνει «δασύτριχος», επειδή ήταν κοκκινωπός και τριχωτός. Υπήρχαν και ονόματα παρμένα από ζώα ή φυτά: «Ραχήλ» = προβατίνα, «Γιόνα» = περιστέρα, «Ταμάρ» = φοινικιά κ.λ.π.
Την εποχή της Ελληνικής κατάκτησης, άρχισαν σιγά – σιγά οι Ιουδαίοι να εξελληνίζουν το όνομά τους ή να παίρνουν ελληνικά ονόματα, στην δε εποχή του Χριστού η συνήθεια αυτή είχε τόσο πολύ διαδοθεί, ώστε τα μισά πρόσωπα της Καινής Διαθήκης να έχουν ονόματα ελληνικά: Ανδρέας, Φίλιππος κ.λ.π.
Η διαπαιδαγώγηση των παιδιών και η μόρφωση των παιδιών ήταν κατά βάση θρησκευτική. Κάθε Ισραηλίτης πατέρας είχε ιερό καθήκον να διδάξει στο γιο του, ώσπου να γίνει δώδεκα χρονών 1. Το «Άκουε Ισραήλ …» κάτι αντίστοιχο με το δικό μας «Πιστεύω» ή το «Πάτερ ημών» 2. Τις Δέκα Εντολές 3. βασικά στοιχεία του θρησκευτικού Νόμου. Στα σχολεία των συναγωγών διδάσκονταν βασικές αλήθειες της ισραηλιτικής πίστης. Τα κορίτσια μάθαιναν τα παραπάνω από τη μητέρα τους. Οι συναγωγές δεν φρόντιζαν γι’ αυτά. Τα περισσότερα έμειναν σπίτι. Ελάχιστα είχαν δυνατότητες για περισσότερες σπουδές και εννοείται αυτά των πλουσίων οικογενειών. Οι γνώμες των ραββίνων διίσταντο για την μόρφωση των κοριτσιών. Κάποιος από αυτούς – πιθανόν μισογύνης – έλεγε πως «να μορφώνεις μια κοπέλα είναι σαν να της διδάσκεις αναισχυντία!». Άλλος όμως έλεγε «Κάθε άντρας πρέπει να διδάσκει την Τορά(Νόμο) στη θυγατέρα του». Αν κρίνουμε πάντως από τον αυτοσχέδιο ύμνο που απήγγειλε η Παναγία όταν συναντήθηκε με την συγγενή της Ελισάβετ που περιέχει πάνω από τριάντα βιβλικές αναφορές, μπορούμε να υποθέσουμε πως πολλές κοπέλες γνώριζαν τη Γραφή.
Όταν ο μικρός Ισραηλίτης έφτανε στην ηλικία των δέκα τριών χρόνων θεωρούνταν πως είχε ενηλικιωθεί. Η μέρα αυτή ονομάζονταν Μπαρ Μιτζβά, ανακηρυσσόταν «υιός του Νόμου», γινόταν μια θρησκευτική τελετή, κατά την οποία έπρεπε να διαβάσει δημόσια μια περικοπή του Νόμου. Μετά επακολουθούσε γλέντι. Το μικρό παιδί είχε μπει πλέον στην κοινότητα. Ήταν πια σωστός Ισραηλίτης.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Ντανιέλ Ροπς: «Η καθημερινή ζωή στη Παλαιστίνη στους χρόνους του Ιησού»
2. Σάββα Χρ. Αγουρίδη: «Τα απόκρυφα κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης», Τόμος Α΄, Εκδόσεις Έννοια.
3. Σχολικό εγχειρίδιο Θρησκευτικών της Β΄Τάξης Γυμνασίου 2007  
4. Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος: «Ελληνισμός Προσήλυτος»
5. Αγία Γραφή της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας

6. Καινή Διαθήκη, Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδας

http://antiairetikos.blogspot.gr/

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Προφητεία του προφήτη Αββακούμ για την πρώτη έλευση του Χριστού.

Συγγραφέας: kantonopou στις 20 Δεκεμβρίου 2013

Πράγματι, ο προφητικός λόγος είναι ένα λυχνάρι που οδηγεί -εμάς τους αφώτιστους, προς τον Χριστό, όπως γράφει ο απόστολος Πέτρος στην δεύτερη καθολική του επιστολή. Ας δούμε έναν τέτοιο προφητικό λόγο που εξήλθε από τα χείλη του θεόπνευστου προφήτη Αββακούμ. 
«Προσευχή Αμβακούμ του προφήτου· μετά ωδής Κύριε εισακήκοα την ακοήν σου και εφοβήθην· κατενόησα τα έργα σου και εξέστην· εν μέσω δυο ζωών γνωσθήση· εν τω εγγίζειν τα έτη επιγνωσθήση εν τω παρείναι τον καιρόν αναδειχθήση· εν τω ταραχθήναι την ψυχήν μου εν οργή ελέους μνησθήση. Ο Θεός εκ Θαιμάν ήξει και ο Άγιος εξ όρους κατασκίου δάσεος· εκάλυψεν ουρανούς η αρετή αυτού και αινέσεως αυτού πλήρης η γη» (Αμβακούμ, 3:1-3).
Ο προφήτης Αββακούμ (ή Αμβακούμ), προφητεύει την έλευση του Χριστού, ενώ βρίσκεται σε προσευχή. Το ουράνιο μήνυμα που λαμβάνει, είναι συγκλονιστικό, για αυτό και καταλαμβάνεται από ιερό φόβο. Στην κατάσταση του φωτισμού, όπου και βρίσκεται, κατανοεί τα έργα του Κυρίου και εκπλήσσεται. Ο ερχόμενος, θα γίνει γνωστός ανάμεσα σε δύο ζωές. Όταν θα πλησιάζει ο καιρός του ερχομού, θα γίνει γνωστός. Και όταν θα έρθει ο κατάλληλος καιρός, θα αναδειχθεί. Ο ερχόμενος, θα είναι Θεός, και θα έλθει στην Ιερουσαλήμ από τον νότο, από βουνό σκιερό και κατάφυτο. Η αρετή Του κάλυψε τους ουρανούς, και η γη είναι πλήρης από τον αίνο Του. Τι σημαίνουν αυτά τα δυσνόητα; Ας βοηθηθούμε από τους αγίους Πατέρες.
«εν μέσω δυο ζωών γνωσθήση· εν τω εγγίζειν τα έτη επιγνωσθήση εν τω παρείναι τον καιρόν αναδειχθήση».
Ο άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων, στην 12η Κατήχησή του, αναφέρει:
«Άκουσες επίσης, τι είπε προς τον Κύριο ο Αββακούμ· ‘’εν τω εγγίζειν τα έτη επιγνωσθήση εν τω παρείναι τον καιρόν αναδειχθήση’’. Και τι σημάδι υπάρχει, προφήτη, του ερχομού του Κυρίου; Κι εκείνος λέει στην συνέχεια· ‘’ εν μέσω δυο ζωών γνωσθήση’’, θέλοντας να πει σαφώς στον Κύριο ότι, όταν είσαι στη γη, θα ζήσεις και θα πεθάνεις και αφού αναστηθείς από τους νεκρούς θα ζήσεις πάλι».
Ο Χριστός, αν και είναι θεάνθρωπος από την κοιλιά της Παναγίας, για αυτό και είναι όντως Θεοτόκος η Παρθένος Μαρία, δεν έγινε γνωστός παρά μόνο όταν ξεκίνησε την δημόσια διακονία Του, στα 30 του έτη. Αναδείχθηκε τον κατάλληλο καιρό στον Ισραήλ, αναλαμβάνοντας το δημόσιο κήρυγμα της Βασιλείας των ουρανών και ενεργώντας θαυμαστά σημεία. Δηλαδή, υπήρχε ένα χρονικό όριο των 30 ετών, από το οποίο και μετά αναδείχθηκε. Για αυτό, και όσοι τον ήξεραν από παιδί, απορούσαν: «Πως ούτος εξεύρει γράμματα, ενώ δεν έμαθεν;» (Κατά Ιωάννη, 6:15). 
«[..] και πολλοί ακούοντες εξηπλήττοντο, και έλεγον, Πόθεν εις τούτον τοιαύτα; Και τις η σοφία η δοθείσα εις αυτόν, ώστε και θαύματα τοιαύτα γίνονται δια των χειρών αυτού; Δεν είναι ούτος ο τέκτων, ο υιός της Μαρίας, αδελφός δε του Ιακώβου και Ιωσή και Ιούδα και Σίμωνος; Και δεν είναι αι αδελφαί αυτού ενταύθα παρ’ ημίν; Και εσκανδαλίζοντο εν αυτώ» (Κατά Μάρκον, 6:2-3).
Ένα σημείο, ήταν ότι ο Χριστός έζησε ανάμεσα σε δύο ζωές. Μία, όταν γεννήθηκε από την Παρθένο, και μία δεύτερη όταν αναστήθηκε. Εδώ, έχουμε και μια δεύτερη έμμεση προφητεία, για τον θάνατο του Χριστού και την ένδοξη Ανάστασή του, με βάση την ερμηνεία του αγίου Κύριλλου Ιεροσολύμων.
Και συνεχίζει ο άγιος· «Και από ποιο μέρος της Ιερουσαλήμ θα έλθει; Από την ανατολή, τη δύση, τον βορρά ή τον νότο; Πες μας ακριβώς. Κι εκείνος αποκρίνεται και λέει ξεκάθαρα· ‘’ Ο Θεός εκ Θαιμάν ήξει’’- που σημαίνει τον νότο, και ‘’ ο Άγιος εξ όρους κατασκίου δάσεος’’». (12η Κατήχηση, Ά τόμος Γ. Μαυρομάτη, σελ. 294).
Πράγματι, ο Χριστός γεννήθηκε στην Βηθλεέμ της Ιουδαίας, που είναι νότια, σε σχέση με την πρωτεύουσα Ιερουσαλήμ. Αλλά, και από «βουνό που είναι κατάφυτο». Αυτό το δεύτερο στοιχείο, είναι συμβολικό. Συμβολίζει την Παναγία μας.
Είναι πολύ ωραία η σχετική ερμηνεία του αγίου Νικοδήμου: «Βουνό πυκνόδεντρο και σκιερό είναι η Θεοτόκος. Και λέγεται μεν βουνό διότι όπως το βουνό και ο λόφος ούτε οργώνεται, ούτε καλλιεργείται, ούτε σπέρνεται από ανθρώπους, αλλά από μόνο του και χωρίς καλλιέργεια βλαστάνει τα υψηλά δέντρα και τα χαμόκλαδα και το χορτάρι, έτσι και η Θεοτόκος χωρίς σπορά και καλλιέργεια βλάστησε τον Κύριον μας Ιησού Χριστό, σαν δέντρο μεν ψηλό για το ύψος της Θεότητος και σαν χαμόκλαδο για την ταπεινότητα της ανθρωπίνης φύσεως και σαν χόρτο γιατί τρέφει αυτούς που πιστεύουν σε Αυτόν» («Εορτοδρόμιο»).
Ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας στο τρίτο βιβλίο «Κατά του Νεστορίου βλασφημιών», αναφέρει· «Το σώμα του Λόγου ήταν δικό του, και ως έναν Θεό και Χριστό και Υιό και Κύριο τον προσκύνησε μαζί με αυτό η κτίση και τον δοξολογούν οι ουρανοί, και μαζί με αυτούς και εμείς. Γιατί λέγει στον προφήτη· ‘’ η αρετή αυτού και αινέσεως αυτού πλήρης η γη’’, όχι ως άνθρωπο που απέκτησε θεότητα· πως δηλαδή θα ήταν δυνατόν ή από πού; Αλλά επειδή προσέλαβε σάρκα ανθρώπου ο Λόγος που γεννήθηκε από τον Πατέρα» (ΕΠΕ 10, σελ. 287).

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Η προφητεία του Βαρούχ.

Συγγραφέας: kantonopou στις 16 Δεκεμβρίου 2013

Το βιβλίο του «Βαρούχ», είναι βιβλίο που περιλαμβάνεται στους κανόνες τους σχετικούς περί του κανόνα των βιβλίων της  Αγίας Γραφής. Η Αγία Πενθέκτη Οικουμενική ενέκρινε έξι από τους πολλούς κανόνες για τα βιβλία της Αγίας Γραφής. Ο κανόνας δημιουργήθηκε μετά απόμακράν πορεία, και δεν υπήρχε εξ αρχής. Τον 4ο αιώνα καθορίστηκε συνοδικώς από την Εκκλησία. Ως τότε, δεν υπήρχε κάποιος επίσημος κανόνας, παρά μόνο «συλλογαί», και όπως μας ενημερώνει ο ιστορικός Ευσέβιος, πριν τον σχηματισμό του κανόνα, υπήρχε διχογνωμία για ορισμένα βιβλία της Καινής Διαθήκης. Επίσης, ο σχηματισμός του κανόνα λειτούργησε και ως μέσο άμυνας κατά των κακοδόξων. Όλα αυτά δείχνουν την μεγάλη επιμέλεια της Ορθόδοξης Εκκλησίας, όπως επίσης και την αυθεντία της σε σχέση με την Αγία Γραφή, και ότι η Εκκλησία είναι που δίνει εγγύηση για αυτά τα βιβλία. Έτσι λοιπόν, το βιβλίο του «Βαρούχ», περιλαμβάνετε στον 60 κανόνα της συνόδου της Λαοδίκειας,  η οποία έδωσε έναν »ανοιχτό κανόνα»,  μαζί με το προφητικό βιβλίο του Ιερεμία, στον 32 κανόνα της τελευταίας χρονικά συνόδου, αυτής της Καρθαγένης, που έκλεισε τον κανόνα, και στον κανόνα του Μ. Αθανασίου, ο οποίος έδωσε κανόνα με κανονιζόμενα βιβλία, ο οποίος το βάζει μαζί με τον βιβλίο του Ιερεμία. Οι διάφοροι κανόνες γενικά ποικίλουν, διότι αναφέρονται σε διαφορετικές «ποιότητες» βιβλίων, και άλλοι είναι «ανοιχτοί», δηλαδή επιδέχονται προσθήκης και άλλων βιβλίων.
 Η προφητεία του Βαρούχ, έχει ως εξής:
«Ούτος ο Θεός ημών, ου λογισθήσεται έτερος προς Αυτόν. Εξεύρε πάσαν οδόν επιστήμης και έδωκεν αυτήν Ιακώβ τω παιδί Αυτού και Ισραήλ τω ηγαπημένω υπ’ Αυτού· μετά τούτο επί γης ώφθη και εν τοις ανθρώποις συνανεστράφη»
(Βαρούχ, 3:36-38).
Δηλαδή, «Αυτός είναι ο Θεός μας, δεν θα λογιστεί άλλος προς Αυτόν. Ξέρει κάθε επιστήμη, και την έδωσε στον Ιακώβ το παιδί του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Μετά από αυτό, φάνηκε στην γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους».
Είναι μια ξεκάθαρη προφητεία ότι θα έρχονταν στιγμή στην ανθρώπινη ιστορία, που ο Θεός θα συναναστρεφόταν με τους ανθρώπους. Θα έμπαινε μέσα στον χρόνο, θα γίνονταν εξωτερικά, όμοιος με αυτούς, λαμβάνοντας «δούλου μορφή», χωρίς να πάψει να είναι Θεός. Ο Ισραήλ λειτουργεί σε δύο επίπεδα. Είναι ο κατά σάρκα Ισραήλ, και ο πνευματικός Ισραήλ.
Ο Μ. Αθανάσιος, στον 2ο Λόγο του «Κατά Αρειανών», ερμηνεύει τα χωρία αυτά και τα αποδίδει στον Χριστό. Ότι ο Χριστός, δεν κατατάσσεται στα κτίσματα από τις Γραφές. Συγκεκριμένα, γράφει: «Δια τούτο λοιπόν αι Γραφαί δεν τον κατατάσσουν μεταξύ των κτισμάτων [..] ο δε Βαρούχ· ‘’ Ούτος ο Θεός ημών, ου λογισθήσεται έτερος προς Αυτόν’’. Διότι ο μεν Λόγος κτίζει τα δε κτίσματα κτίζονται, και ο μεν είναι γνήσιος Λόγος και Σοφία του Πατρός, τα δε κτίσματα, ενώ δεν υπήρχαν προηγουμένως, έχουν δημιουργηθεί δι’ Αυτού του Λόγου» (ΕΠΕ 2, σελ. 353).
Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, αν και δεν παραπέμπει άμεσα στην προφητεία, εντούτοις αναφέρεται έμμεσα σε αυτήν, στον «Δεκάλογο της κατά Χριστό νομοθεσίας», ως εξής: «Διότι όλα είναι κτίσματα του μόνου Θεού, που κτίστηκαν εν αγίω Πνεύματι δια του Υιού και Λόγου του, ο οποίος Λόγος του Θεού στους τελευταίους αιώνες πήρε σάρκα από παρθενική κοιλιά,φάνηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους για την σωτηρία των ανθρώπων, πέθανε και αναστήθηκε, ανέβηκε στους ουρανούς μαζί με το σώμα και κάθισε υψηλά στα δεξιά της μεγαλοσύνης, με το οποίο σώμα θα έλθει πάλι με δόξα να κρίνει ζώντας και νεκρούς» (ΕΠΕ 8, σελ. 487).
Ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, στο 3ο Βιβλίο του «Κατά των βλασφημιών του Νεστορίου», παραθέτοντας τα χωρία, σχολιάζει: «Και ο θεσπέσιος βέβαια Βαρούχ, υποδεικνύοντας τον Λόγο του Θεού, ο οποίος έχει γίνει ήδη άνθρωπος και είναι όμοιος με εμάς» (ΕΠΕ 10, σελ. 329).

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

«ΤΑ ΣΥΜΠΑΝΤΑ ΣΗΜΕΡΟΝ ΧΑΡΑΣ ΠΛΗΡΟΥΝΤΑΙ … »

Συγγραφέας: kantonopou στις 13 Δεκεμβρίου 2013

«ΤΑ ΣΥΜΠΑΝΤΑ ΣΗΜΕΡΟΝ ΧΑΡΑΣ ΠΛΗΡΟΥΝΤΑΙ … »
Τριαντάφυλλος Σιούλης, Δρ. Αρχαιολογίας – Θεολόγος, Σχολικός Σύμβουλος Δ.Ε.
(Ομιλία που εκφωνήθηκε στα πλαίσια εκδήλωσης του Συλλόγου Φίλων Βυζαντινής Μουσικής ¨ΤΟ ΕΝΔΟΦΩΝΟΝ»)
Αναφέρει ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: «Πολλοί γάρ τάς μέν ἑορτάς ἄγουσι, καί τά ὀνόματα αὐτῶν ἴσασι, τάς δέ ὑποθέσεις, ὅθεν ἐτέχθησαν, ἀγνοοῦσιν. ῞Οτι μέν οὖν ἐπιφάνεια ἡ παροῦσα λέγεται ἑορτή, δῆλόν ἐστι πᾶσι· τίς δέ ἐστιν ἡ ἐπιφάνεια αὕτη… τοῦτο οὐκ ἔτι ἴσασιν· ὅπερ ἐσχάτης αἰσχύνης ἄν εἴη καί πολλοῦ τοῦ καταγέλωτος, καθ᾿ ἕκαστον ἐνιαυτόν τήν ἑορτήν ταύτην ἄγοντας, τήν ὑπόθεσιν αὐτῆς ἀγνοεῖν» (Ι. Χρυσοστόμου, Προς τους απολιμπανομένους των θείων συνάξεων PG 49, 365). Δηλαδή με απλά λόγια, γιορτάζουμε οι χριστιανοί Χριστούγεννα, αλλά γνωρίζουμε την «υπόθεσιν» αυτής της γιορτής;
Οι βυζαντινοί ύμνοι, σκοπό έχουν να μας εισάγουν στο πνεύμα των Χριστουγέννων, στο να κατανοήσουμε την «υπόθεσιν» της εορτής, να μετάσχουμε στη χαρά που μας καλεί η Εκκλησία.
Από την αρχή της δημιουργίας οι άνθρωποι «Τῷ πταίσματι τοῦ πρωτοπλάστου …, δεινῶς ἐτραυματίσθημεν …», αφού οι πρωτόπλαστοι, με την θέλησή τους, αυτονομημένοι και αποκομμένοι από την πηγή της ζωής, θέλησαν να χαράξουν δική τους πορεία στη ζωή, να γίνουν θεοί, «…ως θεοί έσεσθε». Του τραύματος αυτού ακολουθεί μια πορεία, η οποία χαρακτηρίζεται από τραγικές συνέπειες. Αδελφοκτονία, Κατακλυσμός, Σόδομα και Γόμορρα, πόλεμοι κ.λπ., γεγονότα που φανερώνουν πως οι σχέσεις μεταξύ Θεού – ανθρώπων (δηλαδή Πλάστου και πλάσματος, Κτίστου και κτίσματος), των ανθρώπων μεταξύ τους αλλά και των ανθρώπων με την φύση έχουν διαταραχθεί. Αναφέρομαι και στην κτίση αφού και αυτή, ένεκα της αμαρτίας του ανθρώπου, «συστενάζει και συνωδίνει» (Ρωμ. 8,22). 
Ο Θεός Πατέρας όμως δεν εγκαταλείπει το πλάσμα Του. «Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι … λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις …» (Εβρ, 1,1), φιλανθρώπως επεμβαίνει στην ιστορία, με σκοπό να την κατευθύνει στη σωστή πορεία, δίνοντας ελπίδα στους ανθρώπους. Παρά ταύτα η πορεία προς την καταστροφή συνεχίζονταν σε τέτοιο βαθμό, που λίγο πριν την έλευση του Χριστού δεν πήγαινε άλλο. Περιγράφουν ιστορικοί την εποχή εκείνη, διεκτραγωδώντας, για παράδειγμα, τη θέση της γυναίκας, των παιδιών, των δούλων κ.λπ. και καταλήγοντας αναφέρουν πως αν ερχόταν ο Χριστός λίγο αργότερα, θα εύρισκε το πτώμα της κοινωνίας. Η άγνοια, ο φόβος, ο εγωισμός και γενικά τα ανθρώπινα πάθη κυριαρχούν. 
Αξιοσημείωτο όμως είναι, πως την ίδια εκείνη περίοδο, λίγο πριν την Γέννηση του Χριστού, ήταν διάχυτη στα έθνη μια προσδοκία, ελπίδα. Οι άνθρωποι περίμεναν κάποια αλλαγή στις συνθήκες της ζωής τους, προσδοκούσαν λύσεις στα ανθρώπινα αδιέξοδα από «έξω», από κάπου αλλού, ακόμη και μέσω του «από μηχανής θεού».
Από την πολλή αγάπη, λοιπόν, για το πλάσμα Του, «ότε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλεν ο Θεός τον Υιόν αυτού …» (Γαλ. 4,4). Δηλαδή σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, όπως οι Προφήτες είχαν προαναγγείλει, επί «Αὐγούστου μοναρχήσαντος ἐπὶ τῆς γῆς»  και «ἡ πολυαρχία τῶν ἀνθρώπων ἐπαύσατο … ἡ πολυθεΐα τῶν εἰδώλων κατήργηται. Ὑπὸ μίαν βασιλείαν ἐγκόσμιον, αἱ πόλεις γεγένηνται, καὶ εἰς μίαν Δεσποτείαν Θεότητος, τὰ Ἔθνη ἐπίστευσαν» (Δοξαστικό Εσπερινού Χριστουγέννων, Κασίας). Ο Χριστός ενανθρωπήσας, «… καθαρισμὸν  ποιησάμενος τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν» (Εβρ. 1,4), «…Ἐκ νυκτὸς ἔργων, ἐσκοτισμένης πλάνης …», όντων ημών «…ἐν σκότει καὶ σκιᾷ …». Και ταπεινώνεται και θυσιάζεται για μας. Έτσι, «…Πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ἔνδικον μισθαποδοσίαν…» (Εβρ. 2,2), «Ὅτι ἐτέχθη ὑμῖν σήμερον Σωτήρ…», «Ὁ σαρκωθεὶς ἐκ Πνεύματος Ἁγίου, καὶ ἐκ τῆς ἀειπαρθένου Μαρίας ἐνανθρωπήσας …», αφού όπως έχει γραφεί « … ὅπου Θεὸς δὲ βούλεται, νικᾶται φύσεως τάξις…».
Φοβερά τα γεγονότα που λαμβάνουν χώρα στην Βηθλεέμ, τα περιγράφει ο Ευαγγελιστής Λουκάς. «Καὶ εἶπεν αὐτοῖς ὁ ἄγγελος΄ Μὴ φοβεῖσθε, ἰδοὺ γάρ, εὐαγγελίζομαι ὑμῖν χαρὰν μεγάλην, ἥτις ἔσται παντὶ τῷ λαῷ. Ὅτι ἐτέχθη ὑμῖν σήμερον Σωτήρ, ὃς ἐστι Χριστὸς Κύριος» (Λουκ. 2, 11-12), «Θεὸς ὢν εἰρήνης, Πατὴρ οἰκτιρμῶν, … εἰρήνην παρεχόμενον …».
 Ο νους του ανθρώπου σταματά. «Μυστήριον ξένον, ορώ και παράδοξον». Ο ορθός λόγος αδυνατεί να αντιληφθεί και να ερμηνεύσει τα γεγονότα. «Απορεί πάσα γλώσσα ευφημείν προς αξίαν, ιλιγγιά δε νους …», αφού « …οὐ φέρει τὸ μυστήριον ἔρευναν, πίστει μόνῃ τοῦτο πάντες δοξάζομεν». Χρειάζεται πίστη. Μόνο με την πίστη μπορούμε να προσεγγίσουμε τα γεγονότα.
Πόσο όμορφα ο υμνογράφος παρουσιάζει το συγκλονιστικό γεγονός, καλώντας όλους μας να συμμετάσχουμε στη χαρά, κάνοντας αναδρομή στα θαυμαστά και κοσμοσωτήρια γεγονότα: «Δεύτε άπαντες, πιστώς πανηγυρίσωμεν …των προ νόμου Πατέρων … την ετήσιον μνήμην … των Προφητών τας προρρήσεις … ιδού η Παρθένος, εν γαστρί λήψεται, και τέξεται Υιόν τον Εμμανουήλ, ο εστι μεθ’  ημών ο Θεός». Δηλαδή, οι Προφήτες που είχαν προαναγγείλει τα γεγονότα της ενανθρωπήσεως και της Θείας Οικονομίας, οι Απόστολοι  και οι Πατέρες της Εκκλησίας που απέκτησαν εμπειρική γνώση των γεγονότων και δεν θεολογούν στοχαστικά, τι μας λένε: πως η Παρθένος, η συγκεκριμένη, η Παναγία Θεοτόκος και όχι μια οποιαδήποτε παρθένος, συλλαμβάνει «εν γαστρί» εκ Πνεύματος Αγίου και τίκτει Υιόν, τον Εμμανουήλ, που σημαίνει ο Θεός «μεθ ημών», ανάμεσά μας. «…Η αλήθεια ήλθεν, η σκιά παρέδραμε και Θεός ανθρώποις εκ Παρθένου πεφανέρωται, μορφωθείς το καθ ημάς και θεώσας το πρόσλημμα…. Επί γης ευδοκία επεφάνη, σώσαι το γένος ημών» αφού «Ιδών ο Κτίστης ολλύμενον, τον άνθρωπον χερσίν, ον εποίησε, κλίνας ουρανούς κατέρχεται» με σκοπό, «ενανθρωπήσας», να ανακτήσει ημάς, «γενόμενον εκ γυναικός, γενόμενον υπό νόμον, ίνα τους υπό νόμον εξαγοράση,  ίνα την υιοθεσίαν απολάβωμεν» (Γαλ. 4, 4-5). Δηλαδή μας καλεί πάλι κοντά Του σαν στοργικός Πατέρας, γίνεται άνθρωπος,  ταπεινώνεται και μας δέχεται ξανά σαν παιδιά Του.
Συμπερίληψη όλης της θεολογίας του μυστηρίου της ενανθρωπήσεως σε ένα τροπάριο, στο Ιδιόμελο του Εσπερινού των Χριστουγέννων (ποίημα Γερμανού): «Δεῦτε ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ (πάλι χαρά, αγαλλίασις), τὸ παρὸν μυστήριον ἐκδιηγούμενοι, τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ διαλέλυται, ἡ φλογίνη ῥομφαία τὰ νῶτα δίδωσι, καὶ τὰ Χερουβίμ παραχωρεῖ τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς, κἀγὼ τοῦ παραδείσου τῆς τρυφῆς μεταλαμβάνω, οὗ προεξεβλήθην διὰ τῆς παρακοῆς. Ἡ γὰρ ἀπαράλλακτος εἰκὼν τοῦ Πατρός, ὁ χαρακτήρ τῆς ἀϊδιότητος αὐτοῦ, μορφὴν δούλου λαμβάνει, ἐξ ἀπειρογάμου Μητρὸς προελθών, οὐ τροπὴν ὑπομείνας΄ ὃ γὰρ ἦν διέμεινε, Θεὸς ὢν ἀληθινός΄ καὶ ὃ οὐκ ἦν προσέλαβεν, ἄνθρωπος γενόμενος διὰ φιλανθρωπίαν, αὐτῷ βοήσωμεν΄ ὁ τεχθεὶς ἐκ Παρθένου Θεός, ἐλέησον ἡμᾶς».
Οριστικά έχει πια εισβάλλει το «θείον» στο «ανθρώπινον» και έχει χαραχτεί ο δρόμος της σωτηρίας, όπως ο Ευαγγελιστής αναφέρει: «Ιδού γαρ ευαγγελίζομαι υμίν χαράν μεγάλην ήτις έσται παντί των λαώ, ότι ετέχθη υμίν σήμερον Σωτήρ …» (Λουκ. Β΄, 10-11).
Αυτή είναι η «υπόθεσις» της εορτής, με αυτό το πνεύμα μας καλεί η Εκκλησία τους πιστούς, να γιορτάζουμε τα σωτηριώδη αυτά γεγονότα παραδοσιακά, με τις πτώσεις μας και τις αναστάσεις μας και μας δείχνει τον τρόπο και τον δρόμο.
Περιγράφει καταπληκτικά την συμμετοχή και τελικά την μετοχή στο πνεύμα της εορτής των απλών και αγαθών ανθρώπων, ο «άγιος» των γραμμάτων μας, ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στα Χριστουγεννιάτικα διηγήματά του, όπως στον Αμερικάνο, στο Χριστόψωμο, στα Χριστούγεννα του Τεμπέλη, Στο Χριστό στο Κάστρο. Διαβάζουμε για παράδειγμα στο διήγημά του, Στο Χριστό στο Κάστρο: « «Όταν έφθασαν εις το Κάστρον και εισήλθον εις τον ναόν του Χριστού, τόσον θάλπος εθώπευσε την ψυχήν των, ώστε, αν και ήσαν κατάκοποι, και αν και ενύσταζόν τινες αυτών, ησθάνθησαν τόσον την χαράν του να ζώσι και του να έχωσι φθάσει αισίως εις το τέρμα της πορείας των, εις τον ναόν του Κυρίου…».
Γνωρίζει ο μεγάλος διηγηματογράφος την τρεπτότητα και το ευμετάβλητο των ανθρωπίνων και προτείνει και την λύση από το «τραύμα των πρωτοπλάστων». Είναι αυτή η «πορεία εις τον ναόν του Κυρίου …», η συμμετοχή στην μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας. Η απλότητα, το μέτρο και η ασκητικότητα ως στάση ζωής, η αγάπη και η θυσία για τον οποιοδήποτε άλλον, η αδιαφορία για ότι απομακρύνει από την γνησιότητα του τρόπου του βίου των ορθοδόξων, αυτή είναι η απάντηση. Ο ίδιος,  «ταπεινός ασκητής της ελληνικής λογοτεχνίας που ζούσε με την λιτότητα του Αγίου Αντωνίου στην έρημο, με μόνη φορεσιά ένα φθαρμένο κανελί παλτό … έσπευδε μετά την εξουθενωτική δουλειά στις εφημερίδες για ένα κομμάτι ψωμί, να πάει στην εκκλησιά και να ψάλλει ξεκουράζοντας την ψυχή του, από την πνιγηρή ατμόσφαιρα της πιθηκίζουσας προς τον φραγκολεβαντίνικο πολιτισμό της Αθήνας».
Πηγή της ανθρώπινης δυστυχίας και κάθε μορφής αδικίας είναι γι  αυτόν η πλεονεξία, η πλουτοκρατία. Γράφει: «Η πλουτοκρατία ήτο είναι και θα είναι ο μόνιμος άρχων του κόσμου, ο διαρκής αντίχριστος. Αυτή γεννά την αδικίαν, αυτή τρέφει την κακουργίαν, αυτή φθείρει σώματα και ψυχάς. Αυτή παράγει την κοινωνικήν σηπεδόνα. Αυτή καταστρέφει κοινωνίας νεοπαγείς» (Οι Χαλασοχώρηδες). «Οι ήρωές του ήταν οι ταπεινοί και καταφρονεμένοι της ζωής ‘‘πάσα πτωχή οικογένεια, πάσα μήτηρ χήρα, ταλαιπωρημένη ξενοδουλεύουσα, …. Συλλέγουσα φύλλα, παράγουσαν ολίγην μετάξαν, ή τρέφουσα δυο ή τρείς αίγας ή αμνάδας … φορολογουμένη ασπλάχνως, τρώγουσα κρίθινον άρτον, ποτισμένον με ίδρωτα αλμυρόν’’ (Η Φόνισσα). 
Παρατηρούσε πως υπήρχαν ποικιλόμορφες πλουτοκρατίες. «Κάποιοι θησαυρίζουν με χρυσάφι, κάποιοι άλλοι με στείρα μάθηση για να παριστάνουν τους σοφούς, ορισμένοι εισέπρατταν τιμές και δόξες και διακρίσεις, ενώ άλλοι είχαν την αφροσύνη της εξουσίας». Και αλλού αναφέρει: «Προ των σήμερον υλιστών, δαρβινιστών και θετικιστών υπήρξαν οι απαισιόδοξοι, οι ορθολογισταί και οι κριτικισταί’ αλλά παρήλθον’ προ αυτών ήσαν οι πανθεϊσταί, αλλ’ εξέλιπον. Παρέρχονται, κρύπτονται εν τη σκιά, αφανίζονται, αφού επί βραχύ τέρψωσι τους φιλοκαίνους και τους φιλαναγνώστας δια περιέργου συναυλίας λέξεων και γνωμών. Ο δε Χριστός έμεινε και θα μένη… Ο πόθος της μωράς επιδείξεως, η μανία του καινά εκάστοτε λέγειν, η δοκησισοφία, ο τύφος και η οίησις άγουσιν εις τας συγχρόνους αθεϊστικάς θεωρίας, από των οποίων τουναντίον απάγει η ειλικρινής και ακραιφνής φιλοσοφική συζήτησις της προ των οφθαλμών ημών κειμένης αληθείας» (Τα μετά θάνατον, Η έννοια του θεού και ο Υλισμός).  
Αλλά και σύγχρονος λόγιος, επισημαίνοντας την παθογένεια των νεοελλήνων,  «την παγερά πνοή της φιλαυτίας και αδιαφορίας», όπως γράφει ο Παπαδιαμάντης στο διήγημα Στο Χριστό στο Κάστρο, αναφέρει για την πατρίδα μας: «H ‘‘αλήθεια’’ ταυτίζεται μόνο με ιδεολογήματα, η ‘‘ελληνικότητα’’ μόνο με μια ανυπόφορη, ντροπιαστική υπηκοότητα. O ελληνικός ‘‘τρόπος’’ ολότελα χαμένος και οι ελληνώνυμοι μόνο μεταπράτες του βαρβαρικού ατομοκεντρισμού, της χρησιμοθηρικής νοησιαρχίας, του νομικισμού. Aντί για το άθλημα της κοινωνίας έχουμε τη χρηστικότητα της σύμβασης, αντί για πολιτική τα ‘‘μνημόνια’’ υποταγής στη διεθνοποιημένη βαρβαρική δουλεμπορία. Mε χαμένη τη γλώσσα, υπονομευμένη την ιστορική αυτογνωσία, αχρηστευμένο το σχολειό, καταργημένη την κοινότητα, αλλοτριωμένη την εκκλησία σε ατομοκεντρική θρησκεία, αποχαυνωμένοι από το αφιόνι του καταναλωτισμού, ‘‘ανεπαισθήτως’’ βρεθήκαμε από την Iστορίαν έξω» (Γιανναράς).
Όμως, το «ξένον Μυστήριον»  απεργάζεται την σωτηρίαν εις το διηνεκές. «Σήμερον ο Χριστός, εν Βηθλεέμ γεννάται εκ Παρθένου. Σήμερον ο άναρχος άρχεται, και ο Λόγος σαρκούται …». 
Στην Εκκλησία, που για τους πιστούς είναι ο Χριστός παρατεινόμενος εις τους αιώνες, βιώνουμε τα πάντα σαν ένα διαρκές παρόν, «Σήμερον». Πόσο όμορφα έχει περάσει αυτό το «σήμερον», ανεπαισθήτως, στη ζωή των πιστών, φαίνεται για παράδειγμα στα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα, όπου ακούμε: ««Χριστός γεννάται σήμερον, εν Βηθλεέμ τη πόλει, οι ουρανοί αγάλλονται χαίρει η φύσις όλη …». Πώς να μην αναφωνήσει κανείς: Ευλογημένη Παράδοση!
Και συνεχίζει να τελεσιουργείται το «ξένον Μυστήριον» στους καθαρούς τη καρδία ανθρώπους, στους ταπεινούς, στους κεκαθαρμένους από τα πάθη, στους αγωνιστές της ζωής, που πιστώς μετέχουν σ’ αυτό, μέσα στην Εκκλησία των Προφητών, των Αποστόλων και των Αγίων, όπου η πορεία προς την σωτηρία είναι προδιαγεγραμμένη.
Για τον λόγο αυτό «Τα σύμπαντα σήμερον χαράς πληρούνται, Χριστός ετέχθη εκ Παρθένου». Λοιπόν,«Ευφραίνεσθε Δίκαιοι, ουρανοί αγαλλιάσθε, σκιρτήσατε τα όρη, Χριστού γεννηθέντος, Παρθένος καθέζεται, τα Χερουβίμ μιμουμένη, βαστάζουσα εν κόλποις, Θεόν Λόγον σαρκωθέντα».
«Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία …».

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Οι καταβασίες των Χριστουγέννων

Συγγραφέας: kantonopou στις 7 Δεκεμβρίου 2013

fatni

Οι ωραιότατες καταβασίες των Χριστουγέννων «Χριστός γεννάται…», που προέρχονται από τον πεζό κανόνα του ι. Κοσμά, ψάλλονται από τις 21 Νοεμβρίου μέχρι τις 24 Δεκεμβρίου. Την 25η Δεκεμβρίου, ημέρα της εορτής –όπως και κατά την απόδοση της εορτής, 31 Δεκεμβρίου–, οι καταβασίες είναι διπλές: αυτές δηλαδή του πεζού κανόνος και οι ιαμβικές «Έσωσε λαόν…». Από την 26η μέχρι και την 30η Δεκεμβρίου ψάλλονται μόνο οι ιαμβικές.

Ωδή α .
Χριστός γεννάται, δοξάσατε·
Χριστός εξ ουρανών, απαντήσατε·
Χριστός επί γης, υψώθητε·
άσατε τω Κυρίω πάσα η γη
και εν ευφροσύνη
ανυμνήσατε, λαοί, ότι δεδόξασται.
Ο Χριστός γεννιέται· δοξάστε Τον!
Ο Χριστός κατεβαίνει από τους ουρανούς·
προϋπαντήστε Τον!
Ο Χριστός φανερώνεται πάνω στη γη·
υψωθείτε πάνω από τα γήινα!
Δοξολογήστε τον Κύριο όλοι οι κάτοικοι της γης
και ανυμνήστε Τον με χαρά,
τα διάφορα έθνη, γιατί ’ναι δοξασμένος.

Ωδή γ .
Τω προ των αιώνων
εκ Πατρός γεννηθέντι αρρεύστως Υιώ
και επ’ εσχάτων εκ Παρθένου
σαρκωθέντι ασπόρως
Χριστώ τω Θεώ βοήσωμεν·
Ο ανυψώσας το κέρας ημών
άγιος ει, Κυριε.
Στον Υιό που γεννήθηκε από τον Πατέρα απαθώς,
προτού να υπάρξει χρόνος,
και τελευταία σαρκώθηκε
από την Παρθένο χωρίς ανδρικό σπέρμα,
στον Χριστό και Θεό ας φωνάξουμε δυνατά:
Συ, Κύριε, που μας δυνάμωσες και μας δόξασες
είσαι ο μόνος άγιος!

Ωδή δ .
Ραβδος εκ της ρίζης Ιεσσαί
και άνθος εξ αυτής, Χριστέ,
εκ της Παρθένου ανεβλάστησας·
εξ όρους ο αινετός
κατασκίου δασέος
ήλθες σαρκωθείς εξ απειράνδρου
ο άϋλος και Θεός·
δόξα τη δυνάμει σου, Κυριε.
Χριστέ, βλάστησες από την Παρθένο
σαν λουλούδι από το κλαδί,
που προήλθε από τη ρίζα του Ιεσσαί·
ο άυλος Θεός, τον οποίο υμνούν τα πάντα,
ήρθες στον κόσμο, παίρνοντας σάρκα από την Παρθένο
που δεν γνώρισε άνδρα,
σαν από πυκνόφυτο και σκιερό βουνό.
Δόξα, λοιπόν, αρμόζει στη δύναμή Σου, Κύριε.

Ωδή ε .
Θεός ων ειρήνης,
Πατήρ οικτιρμών,
της μεγάλης Βουλής σου τον Άγγελον
ειρήνην παρεχόμενον απέστειλας ημίν·
όθεν θεογνωσίας
προς φως οδηγηθέντες,
εκ νυκτός ορθρίζοντες
δοξολογούμέν σε, Φιλάνθρωπε.
Κύριε, όντας Θεός της ειρήνης
και φιλεύσπλαχνος Πατέρας,
μας έστειλες τον Αγγελιαφόρο της μεγάλης Βουλής σου
για να μας παρέχει την ειρήνη.
Γι’ αυτό, Φιλάνθρωπε, κι εμείς
που οδηγηθήκαμε στο φως της θεογνωσίας,
ξυπνώντας νωρίς μες στη νύχτα,
Σε δοξολογούμε.

Ωδή ς .
Σπλάγχνων Ιωνάν έμβρυον απήμεσεν
ενάλιος θηρ, οίον εδέξατο·
τη Παρθένω δε
ενοικήσας ο Λογος και σάρκα λαβών
διελήλυθε φυλάξας αδιάφθορον·
ης γαρ ουχ υπέστη ρεύσεως,
την τεκούσαν κατέσχεν απήμαντον.
Το θαλάσσιο κήτος απέβαλε σαν έμβρυο τον Ιωνά
από την κοιλιά του, όπως ακριβώς τον δέχτηκε.
Αλλά και ο Λόγος του Θεού,
που κατοίκησε κι έλαβε σώμα στην κοιλιά της Παρθένου,
πέρασε μέσα απ’ αυτήν και την διατήρησε άθικτη.
Διότι, καθώς δεν γεννήθηκε από ρεύση,
διαφύλαξε αβλαβή αυτήν που τον γέννησε.

Ωδή ζ .
Οι παίδες ευσεβεία συντραφέντες
δυσσεβούς προστάγματος καταφρονήσαντες,
πυρός απειλήν ουκ επτοήθησαν,
αλλ’ εν μέσω της φλογός εστώτες έψαλλον·
Ο των πατέρων Θεός ευλογητός ει.
Οι τρεις νέοι που ανατράφηκαν με ευσέβεια
καταφρόνησαν τη βλάσφημη διαταγή
και δεν φοβήθηκαν την απειλή της φωτιάς.
Αντίθετα, ευρισκόμενοι μες στο αναμμένο καμίνι, έψαλλαν:
Ο Θεός των Πατέρων μας είσαι δοξασμένος!

Ωδή η .
Θαύματος υπερφυούς η δροσοβόλος
εξεικόνισε κάμινος τύπον·
ου γαρ ους εδέξατο φλέγει νέους,
ως ουδέ πυρ της θεότητος
Παρθένου ην υπέδη νηδύν.
Διο ανυμνούντες αναμέλψωμεν·
ευλογείτω η κτίσις πάσα τον Κυριον,
και υπερυψούτω εις πάντας τους αιώνας.
Το καμίνι που εξέπεμπε δροσιά ήταν τύπος
που προεικόνιζε ένα παράδοξο θαύμα.
Διότι όπως αυτό δεν έκαψε τους νέους που δέχτηκε μέσα του,
έτσι δεν έκαψε το πυρ της Θεότητος
την κοιλία της Παρθένου στην οποία εισήλθε.
Γι’ αυτό κι εμείς ας ψάλουμε με ύμνους:
Ολάκερη η κτίση ας δοξάζει τον Κύριο
κι ας τον υπερυψώνει σε όλους τους αιώνες.

Ωδή θ .
Μυστήριον ξένον ορώ και παράδοξον!
ουρανόν το σπήλαιον·
θρόνον χερουβικόν την Παρθένον·
την φάτνην χωρίον,
εν ω ανεκλίθη ο αχώρητος,
Χριστός ο Θεός,
ον ανυμνούντες μεγαλύνομεν.
Βλέπω ένα γεγονός μυστηριώδες, εκπληκτικό και θαυμαστό!
Το σπήλαιο της Βηθλεέμ να γίνεται ουρανό,
η Παρθένος Μαρία χερουβικός θρόνος.
Και η φάτνη του σπηλαίου ο τόπος,
όπου ξάπλωσε αυτός που τίποτε στον κόσμο δεν μπορεί
[να τον χωρέσει,
δηλαδή ο Χριστός και Θεός,
τον οποίο οι πιστοί υμνολογώντας μεγαλύνουμε.

[Συμεών (Μητρ. Νέας Σμύρνης), Αφθαρσίας πηγή: Καταβασίες Δεσποτικών και Θεομητορικών εορτών, Κείμενο – μετάφραση – σχόλια (Αθήνα: Εν πλω, 2009), σσ. 127-146].

 hristospanagia.gr

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Η Άκρα Ταπείνωση

Συγγραφέας: kantonopou στις 20 Νοεμβρίου 2013

tapinosi

Στη συλλογή των εικόνων του  Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου περιλαμβάνεται μία εικόνα με το θέμα της Άκρας Ταπείνωσης, η οποία  αγοράστηκε από το Μουσείο το 1915. Έχει αριθμό ΒΧΜ 11336, είναι διαστάσεων 36χ31,5 εκ. και διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση[1].

Ο Χριστός παριστάνεται νεκρός ως τη μέση μέσα σε σαρκοφάγο φορώντας μόνο το περίζωμα. Έχει το κεφάλι γυρτό στο δεξιό ώμο του, τα μάτια κλειστά και τις παλάμες του σταυρωμένες μπροστά στο υπογάστριο. Στην κεφαλή φέρει ακάνθινο στεφάνι και φωτοστέφανο στικτό, ενώ σε διάχωρα διαβάζεται η επιγραφή “Ο ΩΝ”. Ο χαρακτηρισμός αυτός, ο οποίος προέρχεται από το βιβλίο της Εξόδου(3,14),δηλώνει το άπειρο της ουσίας του Θεού και  τον αιώνιο χαρακτήρα της Θεότητας .Στέκει μπροστά από μεγάλο Σταυρό, ενώ στο πάνω τμήμα της κάθετης κεραίας διακρίνεται επιγραφή μερικώς κατεστραμμένη με τα αρχικά της επωνυμίας του Χριστού,“ΙΝΒΙ” (Ιησούς Ναζωραίος Βασιλεύς των Ιουδαίων). Δεξιά και αριστερά  πετούν προς τον Σταυρό δύο άγγελοι. Πίσω από τη σαρκοφάγο και μπροστά από τον Σταυρό ξεπροβάλλουν τα σύμβολα του Πάθους, η λόγχη και ο  κάλαμος με τον σπόγγο, εικονογραφικά στοιχεία τα οποία προέρχονται από την εικονογραφία του Πάθους και τονίζουν τη σταυρική θυσία του Χριστού. Στο χρυσό κάμπο με κεφαλαία γράμματα σώζονται οι επιγραφές: Ι(ΗΣΟΥ)Σ Χ(ΡΙΣΤΟ)C. Το έργο είναι ανυπόγραφο.

Το θέμα  της Άκρας Ταπείνωσης είχε ιδιαίτερη άνθηση το 15ο και 16ο αιώνα σε εικόνες κρητικών εργαστηρίων[2] που έχουν επηρεαστεί από τη δυτική ζωγραφική. Ο τύπος έχει υποστηριχτεί ότι καθιερώθηκε από τον κρητικό ζωγράφο Νικόλαο Τζαφούρη στα τέλη του 15ου αιώνα[3]. Η εικονογραφική διατύπωση της  εικόνας μας ακολουθεί τις βασικές αρχές της κρητικής ζωγραφικής του 15ου και του 16ου αιώνα, όπως είχε διαμορφωθεί σε μια σειρά έργων[4] αυτής της εποχής, βασισμένων σε παλαιολόγεια πρότυπα. Συνδυάζουν στοιχεία της βυζαντινής παράδοσης με αντίστοιχα από τη δυτική εικονογραφία με την οποία είχαν ιδιαίτερα εξοικειωθεί οι κρητικοί ζωγράφοι, εξαιτίας των συνθηκών που επικρατούσαν στη βενετοκρατούμενη Κρήτη[5].

Στην κρητική τέχνη εντάσσουν την εικόνα μας τα τεχνοτροπικά της χαρακτηριστικά, όπως είναι η συμμετρική και άρτια σύνθεση αλλά  και η ακρίβεια στην εκτέλεση. Έπειτα, το πλάσιμο στο πρόσωπο του Χριστού με τον ανοιχτό καστανό προπλασμό και τις τριγωνικές σκιές κάτω από τα μάτια. Επίσης, τα ευγενικά και εκλεπτυσμένα χαρακτηριστικά, η σχηματοποιημένη κόμη, η λόγχη και ο σπόγγος με τις ψηλές και ραδινές αναλογίες τους, φανερώνουν ικανό ζωγράφο και αποτελούν στοιχεία που συμφωνούν με τα έργα της κρητικής ζωγραφικής του τέλους του 16ου  αιώνα και των αρχών του 17ου αι.

tapinosi2

Η Άκρα Ταπείνωση, πρώτη πεντηκονταετία 17ου αιώνα, Ιδιωτική Συλλογή (εικονογραφείται στο Π.Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990,αριθ.64,εικ.192).

Επιπλέον, στην ίδια χρονολόγηση οδηγεί η τεχνοτροπική ομοιότητα της εικόνας μας με εικόνα ιδιωτικής συλλογής στην Κέρκυρα[6] που χρονολογείται στο πρώτο μισό του 17ου αιώνα. Η εικόνα μας αποτελεί έργο καλού  εργαστηρίου αλλά και έμπειρου και ικανού ζωγράφου, ο οποίος κατέχει απόλυτα τη βυζαντινή παράδοση και κατορθώνει να τη συνδυάσει αρμονικά με τις σύγχρονες εξελίξεις στην ιταλική ζωγραφική.

Στην εικονογραφία της Άκρας Ταπείνωσης η γυμνότητα του σώματος, τα κλειστά μάτια,το γερμένο κεφάλι, η ανοιχτή σαρκοφάγος-τάφος, ο Σταυρός, τα όργανα του Πάθους, οι πληγές στα χέρια και τα πλευρά, τα ξέπλεκα μαλλιά, όλα αποτελούν συμπερίληψη του Θείου Πάθους, αλλά ταυτόχρονα προαναγγέλλουν την Ανάσταση. Τέλος, ο Σταυρός αποτελεί σύμβολο θριάμβου της Άκρας Ταπείνωσης, νίκης της αθανασίας και της ζωής, η ελπίδα και η  σωτηρία για τον ορθόδοξο χριστιανό.


[1] Κάποιες μικρές φθορές διακρίνονται στα φτερά  των Αγγέλων και στον άξονα της κάθετης κεραίας του Σταυρού.
[2]A. Drandaki, The Origins of El Greco,Icon Painting in Venetian Crete,Κατάλογος Έκθεσης ,Πολιτιστικό Ίδρυμα Αλέξανδρος Ωνάσης ,Η.Π.Α 2009,σ.11-18.
[3]Μ. Χατζηδάκης-Ευγενία Δρακοπούλου, Οι Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση(1450-1830) ,τ.1,Αθήνα 1987,σ.295-297.
[4]Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι εικόνες: α) εικόνα από τη Συλλογή Σαρόγλου στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο του δεύτερου μισού του 15ουαιώνα που αποδίδεται στον Νικόλαο Τζαφούρη (Ο κόσμος του Βυζαντινού Μουσείου, Λεύκωμα, Αθήνα 2004,αρ.134, σ.164, εικ.σ.165 β) εικόνα στο Μουσείο Κανελλοπούλου του τέλους του 15ου αιώνα (Χρυσάνθη Μπαλτογιάννη, Εικόνες, Ο Χριστός στην Ενσάρκωση και το Πάθος, Αθήνα 2003,αρ.69, πίν.141 γ) εικόνα στη Μονή Ζωοδόχου Πηγής στην Πάτμο του δεύτερου μισού του 15ου αιώνα (From Byzantium to ElGreco,Greek Frescoes and Icons,Κατάλογος Έκθεσης, Αθήνα 1987,αριθ.44,177-178,εικ.44,σ.112) δ) εικόνα στη συλλογή Περατικού στο Λονδίνο του πρώτου μισού του 16ου αιώνα, (From Byzantium to El Greco,ό.π.,188-189,εικ.61) ε)το φύλλο ενός τριπτύχου στο Μοναστήρι των Αγίων Θεοδώρων στην Κέρκυρα (Π.Λ. Βοκοτόπουλος , «Τέσσερις ιταλοκρητικές εικόνες», ΔΧΑΕ ΙΘ΄(1996-1997)88-89,εικ.6) στ) μία εικόνα στη Συλλογή Μαριάννας Λάτση στην Αθήνα, Μετά το Βυζάντιο. The Survival ofByzantine Sacred Art,Αθήνα 1996, αριθ.33 (Μ.καζανάκη-Λάππα) ζ) άλλη μία στο Iconen –Museum Recklinhausen (H. Skrobucha, Meisterwerke derIkonenmalerei,Recklinghausen 1961,139-140, πίν. ΧΧΙΙΙ).
[5]Cattapan,”Nuovi elenchi e documenti  dei pittori  in Creta dal 1300 al 1500”,202-235.Κωνσταντουδάκη-Κιτρομηλίδου,”Οι κρητικοί ζωγράφοι και το κοινό τους»,246-261.Χατζηδάκης-Δρακοπούλου,Έλληνες ζωγράφοι,ό.π.,σ.79-82.
[6] Π.Λ. Βοκοτόπουλος , Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990, αριθ.64, εικ.192.

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Νηστεία των Χριστουγέννων: Πότε, γιατί και πώς;

Συγγραφέας: kantonopou στις 16 Νοεμβρίου 2013

Νηστεία των Χριστουγέννων: Πότε, γιατί και πώς;H νηστεία των Χριστουγέννων

1. Δεύτερη μακρά περίοδος νηστείας μετά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η νηστεία των Χριστουγέννων, γνωστή στη γλώσσα του ορθοδόξου λαού μας και ως σαραντα(η)μερο. Περιλαμβάνει και αυτή σαράντα ημέρες, όμως δεν έχει την αυστηρότητα της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Αρχίζει την 15η Νοεμβρίου και λήγει την 24η Δεκεμβρίου.
2. Η εορτή της κατα σάρκα γεννήσεως του Κυρίου μας Ιησού Χριστού αποτελεί τη δεύτερη μεγάλη Δεσποτική εορτή του χριστιανικού εορτολογίου. Μέχρι τα μέσα του
Δ’ αιώνα η Εκκλησία της Ανατολής συνεόρταζε τη γέννηση και τη βάπτιση του Χριστού υπό το όνομα τα Επιφάνεια την ίδια ήμερα, στις 6 Ιανουαρίου. Τα Χριστούγεννα ως ξεχωριστή εορτή, εορταζομένη στις 25 Δεκεμβρίου εισήχθη στην Ανατολή από τη Δύση περί τα τέλη του Δ’ αιώνα. Ό άγιος Ιωάννης ό Χρυσόστομος, που πρώτος ομιλεί για την εορτή των Χριστουγέννων, την ονομάζει «μητρόπολιν πασών των εορτών» και μας πληροφορεί περί το 386 ότι «ούπω δέκατον έστιν έτος, εξ ου δήλη και γνώριμος ημίν αύτη η ημέρα (της εορτής) γεγένηται».
Με τη διαίρεση της άλλοτε ενιαίας εορτής και την καθιέρωση των τριών ξεχωριστών εορτών, της Γεννήσεως την 25η Δεκεμβρίου, της Περιτομής την 1η και της Βαπτίσεως την 6η Ιανουαρίου, διαμορφώθηκε και το λεγόμενο Δωδεκαήμερον, δηλαδή το εόρτιο χρονικό διάστημα από τις 25 Δεκεμβρίου ως τις 6 Ιανουαρίου. Έτσι διασώθηκε κατά κάποιο τρόπο η αρχαία ενότητα των δύο μεγάλων εορτών της Γεννήσεως και της Βαπτίσεως του Κυρίου.
3. Ή μεγάλη σημασία που απέκτησε με την πάροδο του χρόνου στη συνείδηση της Εκκλησίας η νέα εορτή των Χριστουγέννων και η ευλάβεια των πιστών και ιδιαίτερα των μοναχών, απετέλεσαν τις προϋποθέσεις για την καθιέρωση και της προ των Χριστουγέννων νηστείας. Σ’ αυτό ασφαλώς επέδρασε και η διαμορφωμένη ήδη τεσσαρακονθήμερη νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής που προηγείτο του Πάσχα.
Όπως η εορτή έτσι και η νηστεία, ως προετοιμασία για την υποδοχή των γενεθλίων του Σωτήρος, εμφανίστηκε αρχικά στη Δύση, όπου η νηστεία αυτή ονομαζόταν Τεσσαρακοστή τον άγιου Μαρτίνου επειδή άρχιζε από την εορτή του άγιου τούτου της Δυτικής Εκκλησίας. Το ίδιο επανελήφθη και σ’ εμάς, όπου πολλοί τη νηστεία των Χριστουγέννων ονομάζουν του άγιου Φιλίππου επειδή προφανώς αρχίζει την επομένη της μνήμης του Αποστόλου. Οι πρώτες ιστορικές μαρτυρίες, που έχουμε για τη νηστεία προ των Χριστουγέννων, ανάγονται για τη Δύση στον Ε’ και για την Ανατολή στον ΣΤ’ αιώνα. ‘Από τούς ανατολικούς συγγραφείς σ’ αυτήν αναφέρονται ό Αναστάσιος Σιναιτης, ό πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Νικηφόρος ο Ομολογητής, ο άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, καθώς επίσης και ο πατριάρχης Αντιοχείας Θεόδωρος Βάλσαμων.
4. Ή νηστεία στην αρχή, καθώς φαίνεται, ήταν μικρής διάρκειας. Ό Θεόδωρος Βαλσαμων, που γράφει περί τον ΙΒ’ αιώνα —και κατά συνέπεια μας πληροφορεί για τα όσα ίσχυαν στην εποχή του —, σαφώς την ονομάζει «επταήμερον». Όμως υπό την επίδραση της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής επεξετάθη και αυτή σε σαράντα ήμερες, χωρίς εν τούτοις να προσλάβει την αυστηρότητα της πρώτης.
Πως θα πρέπει να την νηστεύουμε; Καθ’ όλη τη διάρκεια του σαρανταημέρου δεν καταλύουμε κρέας, γαλακτερά και αυγά. Αντίθετα, επιτρέπεται να καταλύουμε ψάρι όλες τις ήμερες — πλην, φυσικά, της Τετάρτης και της Παρασκευής— από την αρχή μέχρι και την 17η Δεκεμβρίου. Ψάρι καταλύουμε επίσης και κατά την εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου, οποιαδήποτε ημέρα κι αν πέσει.
‘Από την 18η μέχρι και την 24η Δεκεμβρίου, παραμονή της εορτής, επιτρέπεται η κατάλυση οίνου και ελαίου μόνο — εκτός, βέβαια, των ημερών Τετάρτης και Παρασκευής που θα παρεμβληθούν και κατά τις οποίες τηρούμε ανέλαιη νηστεία. Επίσης με ξηροφαγία θα πρέπει να νηστεύουμε την πρώτη ήμερα της νηστείας, 15η Νοεμβρίου, καθώς και την παραμονή της εορτής, έκτος βέβαια κι αν πέσουν Σάββατο η Κυριακή.
ΝΗΣΤΕΙΑ: ΑΠΟΧΗ ΑΠΟ ΠΑΣΗΣ ΑΜΑΡΤΙΑΣ
«Επίσης οφείλουμε να μην τηρούμε μόνο την τάξη της νηστείας που αφορά τις τροφές, αλλά να απέχουμε και από κάθε αμαρτία, έτσι ώστε, όπως νηστεύουμε ως προς την κοιλιά, να νηστεύουμε και ως προς τη γλώσσα, αποφεύγοντας την καταλαλιά, το ψέμα, την αργολογία, τη λοιδορία, την οργή και γενικά κάθε αμαρτία που διαπράττουμε μέσω της γλώσσας.
Επίσης χρειάζεται να νηστεύουμε ως προς τα μάτια. Να μη βλέπουμε μάταια πράγματα. Να μην αποκτούμε παρρησία διά μέσου των ματιών. Να μην περιεργαζόμαστε κάποιον με αναίδεια. Ακόμη θα πρέπει να εμποδίζουμε τα χέρια και τα πόδια από κάθε πονηρό πράγμα.
Με αυτό τον τρόπο νηστεύοντας μια νηστεία ευπρόσδεκτη στον Θεό, αποφεύγοντας κάθε είδους κακία που ενεργείται διά μέσου της καθεμιάς από τις αισθήσεις μας, θα πλησιάζουμε, όπως είπαμε, την άγια ήμερα της αναστάσεως αναγεννημένοι, καθαροί και άξιοι της μεταλήψεως των άγιων μυστηρίων».
ΔΩΡΟΘΕΟΣ ΓΑΖΗΣ
Από το “Η νηστείαι της Εκκλησίας”, Αρχιμ. Συμεών Κούτσα Εκδ. Αποστολική Διακονία, σελ. 88-92
ορθ.απαντ 11/11/2009
 http://orthodoxanswers.gr

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ, ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

H ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΗΣΤΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

Συγγραφέας: kantonopou στις 15 Νοεμβρίου 2013

H νηστεία των Χριστουγέννων
H δεύτερη πιο μακρά περίοδος νηστείας μετά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η νηστεία των Χριστουγέννων, γνωστή στη γλώσσα του ορθοδόξου λαού μας και ως σαραντα(η)μερο. 
Περιλαμβάνει και αυτή σαράντα ημέρες, όμως δεν έχει την αυστηρότητα της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Αρχίζει την 15η Νοεμβρίου και λήγει την 24η Δεκεμβρίου. 
Η εορτή της κατα σάρκα γεννήσεως του Κυρίου μας Ιησού Χριστού αποτελεί τη δεύτερη μεγάλη Δεσποτική εορτή του χριστιανικού εορτολογίου. Μέχρι τα μέσα του Δ’ αιώνα η Εκκλησία της Ανατολής συνεόρταζε τη γέννηση και τη βάπτιση του Χριστού υπό το όνομα τα Επιφάνεια την ίδια ήμερα, στις 6 Ιανουαρίου. Τα Χριστούγεννα ως ξεχωριστή εορτή, εορταζομένη στις 25 Δεκεμβρίου εισήχθη στην Ανατολή από τη Δύση περί τα τέλη του Δ’ αιώνα.
 Ό άγιος Ιωάννης ό Χρυσόστομος, που πρώτος ομιλεί για την εορτή των Χριστουγέννων, την ονομάζει«μητρόπολιν πασών των εορτών» και μας πληροφορεί περί το 386 ότι «ούπω δέκατον έστιν έτος, εξ ου δήλη και γνώριμος ημίν αύτη η ημέρα (της εορτής) γεγένηται».
Με τη διαίρεση της άλλοτε ενιαίας εορτής και την καθιέρωση των τριών ξεχωριστών εορτών, της Γεννήσεως την 25η Δεκεμβρίου, της Περιτομής την 1η και της Βαπτίσεως την 6η Ιανουαρίου, διαμορφώθηκε και το λεγόμενο Δωδεκαήμερον, δηλαδή το εόρτιο χρονικό διάστημα από τις 25 Δεκεμβρίου ως τις 6 Ιανουαρίου. Έτσι διασώθηκε κατά κάποιο τρόπο η αρχαία ενότητα των δύο μεγάλων εορτών της Γεννήσεως και της Βαπτίσεως του Κυρίου.
Ή μεγάλη σημασία που απέκτησε με την πάροδο του χρόνου στη συνείδηση της Εκκλησίας η νέα εορτή των Χριστουγέννων και η ευλάβεια των πιστών και ιδιαίτερα των μοναχών, απετέλεσαν τις προϋποθέσεις για την καθιέρωση και της προ των Χριστουγέννων νηστείας. Σ’ αυτό ασφαλώς επέδρασε και η διαμορφωμένη ήδη τεσσαρακονθήμερη νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής που προηγείτο του Πάσχα.
Όπως η εορτή έτσι και η νηστεία, ως προετοιμασία για την υποδοχή των γενεθλίων του Σωτήρος, εμφανίστηκε αρχικά στη Δύση, όπου η νηστεία αυτή ονομαζόταν Τεσσαρακοστή τον άγιου Μαρτίνου επειδή άρχιζε από την εορτή του άγιου τούτου της Δυτικής Εκκλησίας. Το ίδιο επανελήφθη και σ’ εμάς, όπου πολλοί τη νηστεία των Χριστουγέννων ονομάζουν του άγιου Φιλίππου επειδή προφανώς αρχίζει την επομένη της μνήμης του Αποστόλου. Οι πρώτες ιστορικές μαρτυρίες, που έχουμε για τη νηστεία προ των Χριστουγέννων, ανάγονται για τη Δύση στον Ε’ και για την Ανατολή στον ΣΤ’ αιώνα. ‘Από τούς ανατολικούς συγγραφείς σ’ αυτήν αναφέρονται ό Αναστάσιος Σιναιτης, ό πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Νικηφόρος ο Ομολογητής, ο άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, καθώς επίσης και ο πατριάρχης Αντιοχείας Θεόδωρος Βάλσαμων.
Ή νηστεία στην αρχή, καθώς φαίνεται, ήταν μικρής διάρκειας. Ό Θεόδωρος Βαλσαμων, που γράφει περί τον ΙΒ’ αιώνα και κατά συνέπεια μας πληροφορεί για τα όσα ίσχυαν στην εποχή του , σαφώς την ονομάζει «επταήμερον». Όμως υπό την επίδραση της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής επεξετάθη και αυτή σε σαράντα ήμερες, χωρίς εν τούτοις να προσλάβει την αυστηρότητα της πρώτης.

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »

«H νηστεία των Χριστουγέννων»

Συγγραφέας: kantonopou στις 15 Νοεμβρίου 2013

(Μη­τρο­πολίτης Ν. Σμύρ­νης Συμεών)
1. Δεύτερη μακρά περίοδος νηστείας μετά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η νηστεία των Χριστουγέννων, γνωστή στη γλώσσα του ορθοδόξου λαού μας και ως σαραντα(η)μερο. Περιλαμβάνει και αυτή σαράντα ημέρες, όμως δεν έχει την αυστηρότητα της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Αρχίζει την 15η Νοεμβρίου και λήγει την 24η Δεκεμβρίου.
 2. Η εορτή της κατα σάρκα γεννήσεως του Κυρίου μας Ιησού Χριστού αποτελεί τη δεύτερη μεγάλη Δεσποτική εορτή του χριστιανικού εορτολογίου. Μέχρι τα μέσα του Δ’ αιώνα η Εκκλησία της Ανατολής συνεόρταζε τη γέννηση και τη βάπτιση του Χριστού υπό το όνομα τα Επιφάνεια την ίδια ήμερα, στις 6 Ιανουαρίου. Τα Χριστούγεννα ως ξεχωριστή εορτή, εορταζομένη στις 25 Δεκεμβρίου εισήχθη στην Ανατολή από τη Δύση περί τα τέλη του Δ’ αιώνα.
Ό άγιος Ιωάννης ό Χρυσόστομος, που πρώτος ομιλεί για την εορτή των Χριστουγέννων, την ονομάζει «μητρόπολιν πασών των εορτών» και μας πληροφορεί περί το 386 ότι «ούπω δέκατον έστιν έτος, εξ ου δήλη και γνώριμος ημίν αύτη η ημέρα (της εορτής) γεγένηται».
Με τη διαίρεση της άλλοτε ενιαίας εορτής και την καθιέρωση των τριών ξεχωριστών εορτών, της Γεννήσεως την 25η Δεκεμβρίου, της Περιτομής την 1η και της Βαπτίσεως την 6η Ιανουαρίου, διαμορφώθηκε και το λεγόμενο Δωδεκαήμερον, δηλαδή το εόρτιο χρονικό διάστημα από τις 25 Δεκεμβρίου ως τις 6 Ιανουαρίου. Έτσι διασώθηκε κατά κάποιο τρόπο η αρχαία ενότητα των δύο μεγάλων εορτών της Γεννήσεως και της Βαπτίσεως του Κυρίου.
3. Ή μεγάλη σημασία που απέκτησε με την πάροδο του χρόνου στη συνείδηση της Εκκλησίας η νέα εορτή των Χριστουγέννων και η ευλάβεια των πιστών και ιδιαίτερα των μοναχών, απετέλεσαν τις προϋποθέσεις για την καθιέρωση και της προ των Χριστουγέννων νηστείας. Σ’ αυτό ασφαλώς επέδρασε και η διαμορφωμένη ήδη τεσσαρακονθήμερη νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής που προηγείτο του Πάσχα.
Όπως η εορτή έτσι και η νηστεία, ως προετοιμασία για την υποδοχή των γενεθλίων του Σωτήρος, εμφανίστηκε αρχικά στη Δύση, όπου η νηστεία αυτή ονομαζόταν Τεσσαρακοστή τον άγιου Μαρτίνου επειδή άρχιζε από την εορτή του άγιου τούτου της Δυτικής Εκκλησίας. Το ίδιο επανελήφθη και σ’ εμάς, όπου πολλοί τη νηστεία των Χριστουγέννων ονομάζουν του άγιου Φιλίππου επειδή προφανώς αρχίζει την επομένη της μνήμης του Αποστόλου. Οι πρώτες ιστορικές μαρτυρίες, που έχουμε για τη νηστεία προ των Χριστουγέννων, ανάγονται για τη Δύση στον Ε’ και για την Ανατολή στον ΣΤ’ αιώνα. ‘Από τούς ανατολικούς συγγραφείς σ’ αυτήν αναφέρονται ό Αναστάσιος Σιναιτης, ό πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Νικηφόρος ο Ομολογητής, ο άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, καθώς επίσης και ο πατριάρχης Αντιοχείας Θεόδωρος Βάλσαμων.
4. Ή νηστεία στην αρχή, καθώς φαίνεται, ήταν μικρής διάρκειας. Ό Θεόδωρος Βαλσαμων, που γράφει περί τον ΙΒ’ αιώνα —και κατά συνέπεια μας πληροφορεί για τα όσα ίσχυαν στην εποχή του —, σαφώς την ονομάζει «επταήμερον». Όμως υπό την επίδραση της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής επεξετάθη και αυτή σε σαράντα ήμερες, χωρίς εν τούτοις να προσλάβει την αυστηρότητα της πρώτης.
Πώς θα πρέπει να την νηστεύουμε; Καθ’ όλη τη διάρκεια του σαρανταημέρου δεν καταλύουμε κρέας, γαλακτερά και αυγά. Αντίθετα, επιτρέπεται να καταλύουμε ψάρι όλες τις ήμερες — πλην, φυσικά, της Τετάρτης και της Παρασκευής— από την αρχή μέχρι και την 17η Δεκεμβρίου. Ψάρι καταλύουμε επίσης και κατά την εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου, οποιαδήποτε ημέρα κι αν πέσει.
Από την 18η μέχρι και την 24η Δεκεμβρίου, παραμονή της εορτής, επιτρέπεται η κατάλυση οίνου και ελαίου μόνο — εκτός, βέβαια, των ημερών Τετάρτης και Παρασκευής που θα παρεμβληθούν και κατά τις οποίες τηρούμε ανέλαιη νηστεία. Επίσης με ξηροφαγία θα πρέπει να νηστεύουμε την πρώτη ήμερα της νηστείας, 15η Νοεμβρίου, καθώς και την παραμονή της εορτής, έκτος βέβαια κι αν πέσουν Σάββατο η Κυριακή.
 ΝΗΣΤΕΙΑ: ΑΠΟΧΗ ΑΠΟ ΠΑΣΗΣ ΑΜΑΡΤΙΑΣ
«Επίσης οφείλουμε να μην τηρούμε μόνο την τάξη της νηστείας που αφορά τις τροφές, αλλά να απέχουμε και από κάθε αμαρτία, έτσι ώστε, όπως νηστεύουμε ως προς την κοιλιά, να νηστεύουμε και ως προς τη γλώσσα, αποφεύγοντας την καταλαλιά, το ψέμα, την αργολογία, τη λοιδορία, την οργή και γενικά κάθε αμαρτία που διαπράττουμε μέσω της γλώσσας.
Επίσης χρειάζεται να νηστεύουμε ως προς τα μάτια. Να μη βλέπουμε μάταια πράγματα. Να μην αποκτούμε παρρησία διά μέσου των ματιών. Να μην περιεργαζόμαστε κάποιον με αναίδεια. Ακόμη θα πρέπει να εμποδίζουμε τα χέρια και τα πόδια από κάθε πονηρό πράγμα.
Με αυτό τον τρόπο νηστεύοντας μια νηστεία ευπρόσδεκτη στον Θεό, αποφεύγοντας κάθε είδους κακία που ενεργείται διά μέσου της καθεμιάς από τις αισθήσεις μας, θα πλησιάζουμε, όπως είπαμε, την άγια ήμερα της αναστάσεως αναγεννημένοι, καθαροί και άξιοι της μεταλήψεως των άγιων μυστηρίων» (Δωρόθεος Γάζης).
———————————————————————-
(Από το «Η νηστείαι της Εκκλησίας», Αρχιμ. Συμεών Κούτσα, Εκδ. «Αποστολική Διακονία», σελ. 88-92)
πηγή: alopsis.gr

Κατηγορία ΔΕΣΠΟΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ | Δε βρέθηκαν σχόλια »