ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ  ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Οι υποθετικές προτάσεις εισάγονται, δηλ. αρχίζουν με τους υποθετικούς συνδέσμους :εἰ , ἐάν, ἂν και ἢν.

Στον υποθετικό λόγο η υποθετική πρόταση ονομάζεται υπόθεση ή ηγούμενο και η κύρια πρόταση ονομάζεται απόδοση ή επόμενο.

1^ο είδος: πραγματικό

Υπόθεση: εἰ + οριστική οποιουδήποτε χρόνου

Απόδοση: οποιαδήποτε έγκλιση

π.χ. εἰ σύ βούλει ἐπανέλθωμεν

Περιορισμός: αποκλείεται από τον κανόνα η περίπτωση να υπάρχει στην υπόθεση εἰ + οριστ. ιστορικού χρόνου και στην απόδοση δυνητική οριστική.

2^ο είδος: αντίθετο του πραγματικού

Υπόθεση: εἰ + οριστική ιστορικού χρόνου(παρατ. αορ. υπερσ.

Απόδοση: δυνητική οριστική (οριστ. ιστορ. χρόνου + ἂν)

π.χ. Εἰ μή ἐγώ ἐκέλευον, οὐκ ἂν ἐποίει Ἀγασίας.

3^ο είδος: προσδοκώμενο

Υπόθεση: ἐάν, ἂν, ἢν + υποτακτική

Απόδοση: οριστική μέλλοντα ή άλλες ισοδύναμες εκφράσεις

με μέλλοντα όπως προστακτική, ευχετική ευκτική

δυνητική ευκτική, ρηματικά επίθετα σε –τός και

–τέος , ενδοιαστικές και τελικές προτάσεις.

π.χ.  ἐάν πάντα ἀκούσητε, κρίνατε.

4^ο είδος: αόριστη επανάληψη στο παρόν ή στο μέλλον

Υπόθεση: ἐάν, ἂν, ἢν + υποτακτική

Απόδοση: οριστική ενεστώτα ή γνωμικός αόριστος ή

(σπάνια) παρακείμενος.

π.χ. Ἢν τις τούτων τι παραβαίνῃ, ζημίαν αὐτοῖς ἐπέθεσαν.

(ἐπέθεσαν= γνωμικός αόριστος)

5^ο είδος: απλή σκέψη

Υπόθεση: εἰ + ευκτική

Απόδοση: δυνητική ευκτική, οριστ. αρκτικού χρόνου,

προστακτική, δυνητικό  απαρ. ή δυνητική μτχ.

όταν εξαρτώνται από αρκτικό χρόνο.

π.χ. Εἰ οἱ πολῖται ὁμονοοῖεν, εὐδαίμων ἂν γίγνοιτο ἡ πόλις.

6^ο είδος: αόριστη επανάληψη στο παρελθόν

Υπόθεση: εἰ + επαναληπτική ευκτική

Απόδοση: οριστική παρατατικού ή υπερσυντελίκου ή

δυνητική οριστική κατά κανόνα αορίστου.

π.χ.  Εἲ τις αὐτῶ δοκοίη βλακεύειν, ἒπαισεν ἂν.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Ν’ αναγνωριστούν οι υποθετικοί λόγοι στα παρακάτω παραδείγματα:

1. Εἰ γένοιτο φανερόν τό μέλλον συνοίσειν τῆ πόλει, νομίζω ἂν     ἑλέσθαι ὑμᾶς.

2. Εἲ τις τάδε παραβαίνοι , ἐναγής ἒστω τοῦ Ἀπόλλωνος.

3. Εἰ ἐπεγένετο πνεῦμα ἐπίφορον, οὐκ ἂν διέφυγον.

4. Εἰ Ἀγησίλαος ἲδοι τούς νέους γυμναζομένους, ἐπήνεσεν ἂν.

5. Ἢν σε τοῦ λοιποῦ ποτ’ ἀφέλωμαι χρόνου, κάκιστ’ ἀπολοίμην.

6. Ἂν δ’ ἀναλώσας λάθῃ , συνανήλωσε καί τό μεμνῆσθαι τήν χάριν.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ  ΣΤΟΥΣ  ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΥΣ  ΛΟΓΟΥΣ

Στα παρακάτω παραδείγματα να βρείτε τους υποθετικούς λόγους. Οι υποθετικές μετοχές, όπου υπάρχουν, να τραπούν σε υποθετικές προτάσεις και να βρεθεί το είδος του υποθετικού λόγου.

1.      Εἰ δὲ μὴ ἦν τοιοῦτος ὁ πατὴρ, οὐκ ἂν ἐκ πολλῶν ὀλίγα κατέλιπεν.

2.      Εἰ μὴ ποιήσουσι ταῦτα, ἔσονται ἔκσπονδοι.

3.      Εἰ μὲν ἐν τῶ δικαστηρίῳ ἐκρίνοντο, ῥαδίως ἂν ἐσώζοντο.

4.      Ἐάν λάθω, σωθήσομαι.

5.      Ἐάν διαλύωμεν τὸ στράτευμα, τὰ μὲν ἡμέτερα ἀσθενέστερα γίγνοιντο ἂν, τὰ δὲ τῶν πολεμίων πάλιν αὐξήσεται.

6.      Εἰ νῦν γε ἐξαπατηθείητε ὑπό τούτων καὶ δημεύσαιτε τὴν οὐσίαν ἡμῶν, οὐδέ δύο τάλαντα λάβοιτ’  ἂν.

7.      Ἐάν θεός ἐθέλῃ καὶ ὑμεῖς συμπροθυμῆσθε, πειράσομαι πορίζειν ὑμῖν τὰ ἐπιτήδεια ὡς πλεῖστα.

8.      Δράσας δίκαια ἓξεις τοὺς θεοὺς συμμάχους.

9.      Νῦν τοίνυν, ὦ ἄνδρες δικασταί, παράδειγμα ποιήσετε τοῖς ἄλλοις δικαίοις εἶναι, δίκην λαβόντες παρά τούτων.

10.  Οἱ κόλακες πιστευθέντες τοὺς πιστεύσαντας ἀδικοῦσιν.

11.  Κροῖσος ἐρωτᾶ τὸν θεὸν τὶ ποιῶν τὸν λοιπόν βίον εὐδαιμονέστατα διατελέσειεν ἂν.

12.  Ἐάν οὖν ἐμοὶ πεισθῆτε, τὰ τε δίκαια ψηφιεῖσθε καὶ τὰ λυσιτελοῦντα ὑμῖν αὐτοῖς αἱρήσεσθε.

ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΟΙ  ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΙ  ΛΟΓΟΙ

1^ο είδος: πραγματικό

Υπόθεση: εἰ + ευκτική του πλαγίου λόγου

Απόδοση: δευτ. ειδική προτ. ή πλάγια ερωτηματική προτ., ειδικό απαρέμφατο, τελικό απαρ.,
κατηγορηματική  μτχ.

π.χ. Ἔλεγεν ὃτι, εἴ τις ταῡτα νομίζοι , οὐ σώφρονι λογισμῶ χρῶτο.

2^ο είδος: αντίθετο του πραγματικού

Υπόθεση: εἰ + οριστική ιστορικού χρόνου

Απόδοση: δευτερεύουσα (συνήθως ειδική) πρόταση που εκφέρεται με δυνητική οριστ., δυνητικό απαρ. (ειδικό) ή δυνητική μτχ. (κατηγορηματική) όταν εξαρτώνται από ιστορικό χρόνο.

π.χ. Εἶπεν ὃτι, εἰ μή εἴχομεν φῶς, ἄν ἦμεν ὅμοιοι τοῖς τυφλοῖς.

Ἔφη ἄν εἶναι ἡμᾶς ὁμοίους τοῖς τυφλοῖς.

Ἒγνω ἄν ὄντας ἡμᾶς ὁμοίους τοῖς τυφλοῖς.

3^ο είδος: προσδοκώμενο

Υπόθεση: εἰ + ευκτική του πλαγίου λόγου ή ἐάν , ἂν, ἢν + υποτακτική

Απόδοση: εξαρτημένη μελλοντική έκφραση, δηλ. τελικό απαρ. , ειδικό απαρ. χρόνου μέλλοντα, κατηγορηματική μτχ. χρόνου μέλλοντα, τελική μτχ. , τελική ή ενδοιαστική  ή πλάγια ερωτημ. ή ειδική πρόταση.

π.χ. Ἔφη, εἰ ζητοῖμεν, εὑρήσειν.

4^ο είδος: αόριστη επανάληψη στο παρόν και στο μέλλον

Υπόθεση: ίδια με το 3^ο είδος

Απόδοση:ειδικό απαρ. ενεστώτα, κατηγορηματική μτχ. ενεστώτα ειδική πρόταση, πλάγια ερωτημ. πρόταση που εκφέρεται  συνήθως με ευκτική του πλαγίου λόγου και σπάνια με   οριστική ενεστώτα ή γνωμικού αορίστου.

π.χ. Εἶπον ὅτι, εἰ ἐγγύς ἔλθοι θάνατος, οὐδείς βούλοιτο ἀποθανεῖν.

5^ο είδος: απλή σκέψη

Υπόθεση: εἰ + ευκτική

Απόδοση: δυνητικό απαρ. (ειδικό) ή δυνητική μτχ. (κατηγορηματική) που εξαρτώνται από αρκτικό χρόνο, ειδική ή πλάγια ερωτημ. πρόταση που εκφέρεται με δυνητική ευκτική ή σπάνια με απλή οριστική.

π.χ. Εἶπον οὗτοι, ὅτι , εἰ ἀναγκαῖον εἲη ἀδικεῖν ἤ ἀδικεῖσθαι, ἓλοιντο ἄν ἀδικεῖσθαι.

Φασίν ἑλέσθαι ἄν ἀδικεῖσθαι.

6^ο είδος: αόριστη επανάληψη στο παρελθόν

Υπόθεση: εἰ + επαναληπτική ευκτική

Απόδοση: ειδικό απαρ. ή κατηγορηματική μτχ. , ειδική πρόταση  ή πλάγια ερώτηση που εκφέρονται με οριστική παρατατικού ή αορίστου απλή ή δυνητική.

π.χ.  Ἒγνωσαν αὐτούς ἀχθομένους, εἴ τι ἀγαθόν γένοιτο.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1.                    Ἀγησίλαος ἔλεγεν ὂτι, εἰ ταῦτα πράττοιεν, ἁμαρτάνοιεν.

2.                    Οἱ Λακεδαιμόνιοι ἡγοῦντο, εἰ τοῦτο ἂνευ τῆς σφετέρας γνώμης ἔσοιτο, χαλεπόν ἔσεσθαι.

3.                    Ταῦτα παραβάς καί ἐξαμαρτάνων, τί ἀγαθόν ἐργάσει;

4.                    Λύσανδρος εἶπεν ὃτι ὑποσπόνδους ὑμᾶς ἔχοι, εἰ μή ποιήσετε ἃ Θηραμένης κελεύει.

ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ:

1.     Ρήματα που σημαίνουν ωφέλεια ή βλάβη με λόγους ή έργα:

ὀνίνημι, ὠφελῶ,εὐεργετῶ, εὖ ποιῶ, βλάπτω, ἀδικῶ, εὖ λέγω, εὐλογῶ, κακῶς ποιῶ, κακῶς λέγω, λοιδορῶ, κολακεύω, κακοποιῶ, κακουργῶ, θωπεύω, θεραπεύω, τιμωροῦμαι (=τιμωρώ).

2. Ρήματα καταδίωξης ή απόδρασης: θηρῶ, θηρεύω, διώκω, ἐνεδρεύω, φεύγω, ἀποφεύγω, ἀποδιδράσκω, ζηλῶ.

3. Ρήματα διαφόρων σημασιών: φθάνω, λανθάνω, ἐπιλείπω, μένω, περιμένω, ὄμνυμι, ἐπιορκῶ, κελεύω, οἰκῶ, σπεύδω, θαρρῶ, σιγῶ, σιωπῶ.

4. Ρήματα αμετάβατα που χρησιμοποιούνται ως μεταβατικά: αἰδοῦμαι,

αἰσχύνομαι, φυλάττομαι, εὐλαβοῦμαι, ἐκπλήττομαι, καταπλήττομαι,

δακρύω, κλαίω, φοβοῦμαι, δέδοικα, οἰμώζω, θρηνῶ, ποθῶ, πενθῶ, ἀλγῶ.

5. Τα ρήματα: ὁρῶ, κρατῶ (+αιτιατική=νικώ), ἀγαπῶ, ποθῶ, φιλῶ, ακούω (+αιτιατική, δηλώνεται έμμεση αντίληψη), αἰσθάνομαι (+αιτιατική

κάποιες φορές, π.χ. ᾔσθετο βοήν).

ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΓΕΝΙΚΗ ΠΤΩΣΗ:

1. Ρήματα που σημαίνουν μνήμη ή λήθη: μιμνήσκομαι, μέμνημαι, μνημονεύω, ἐπιλανθάνομαι.

2. Ρήματα που σημαίνουν φειδώ και τα αντίθετά τους: φείδομαι, ἀφειδῶ.

3. Ρήματα που σημαίνουν φροντίδα ή επιμέλεια και τα αντίθετά τους: φροντίζω, ἐπιμελοῦμαι, προνοῶ, μέλει μοι τινός, κήδομαι, μεταμέλει μοι τινός, μεταμέλομαι, ὀλιγορῶ, ἀμελῶ.

4. Ρήματα που σημαίνουν επιθυμία: ἐπιθυμῶ, ἐρῶ (=αγαπώ), ἐρῶμαι

(=επιθυμώ), ἐφίεμαι, ὀρέγομαι, γλίχομαι.

5. Ρήματα που σημαίνουν απόλαυση: ἀπολαύω, ὀνίναμαι.

6. Ρήματα που σημαίνουν μετοχή: μετέχω, μεταλαμβάνω, κοινωνῶ,

κληρονομῶ, μέτεστί μοι τινός.

7. Ρήματα που σημαίνουν πλησμονή: βρίθω, πίμπλαμαι, εὐπορῶ, γέμω, πλήθω,μεστῶ.

8. Ρήματα που σημαίνουν στέρηση: δέω, δέομαι, δεῖ μοι τινός, χρῄζω, ἀπορῶ, στέρομαι, σπανίζω.

9. Ρήματα που σημαίνουν γενικά αίσθηση (αφή, γεύση, όσφρηση, οσμή, ακοή):ἅπτομαι, ψαύω, θιγγάνω, ἔχομαι, ἀντέχομαι, δράττομαι, λαμβάνομαι,ἐπιλαμβάνομαι, ἀντιλαμβάνομαι, γεύομαι, ὀσφραίνομαι, ὄζω, πνέω, ἀκούω(για άμεση αντίληψη), ἀκροῶμαι.

10. Ρήματα που σημαίνουν απόπειρα: πειρῶ, πειρῶμαι.

11. Ρήματα που σημαίνουν επιτυχία: τυγχάνω, ἐφικνοῦμαι, ἐξικνοῦμαι.

12. Ρήματα που σημαίνουν αποτυχία: ἀποτυγχάνω, ἁμαρτάνω, διαμαρτάνω, ἐξαμαρτάνω, ψεύδομαι (=αποτυγχάνω)

13. Ρήματα που σημαίνουν έναρξη ή λήξη: ἄρχω, ἄρχομαι, λήγω, παύομαι (=σταματώ).

14. Ρήματα που σημαίνουν αρχή ή εξουσία και τα αντίθετά τους: ἄρχω, κρατῶ (+γενική=εξουσιάζω), βασιλεύω, ἡγεμονεύω, δεσπόζω, στρατηγῶ, τυραννῶ, ἡγοῦμαι (+γενική=είμαι αρχηγός).

15. Ρήματα που σημαίνουν χωρισμό: χωρίζομαι.

16. Ρήματα που σημαίνουν αποχή: ἀπέχω, ἀπέχομαι.

17. Ρήματα που σημαίνουν απομάκρυνση: διέχω, ἄπειμι, εἴκω (=υποχωρώ), παραχωρῶ.

18. Ρήματα που σημαίνουν απαλλαγή: ἀπαλλάττω, ἐλευθερῶ, λύω, ἀφίεμαι.

19. Ρήματα που σημαίνουν καταγωγή: εἰμί, γίγνομαι, ἔφυν, πέφυκα.

20. Ρήματα που σημαίνουν σύγκριση, διαφορά, υπεροχή: ἡττῶμαι, λείπομαι, ἀριστεύω, ἀπολείπομαι, ὑστερῶ, προέχω, μειονεκτῶ, περιγίγνομαι, περίειμι, πρωτεύω, κρατιστεύω, πλεονεκτῶ, ὑπερτερῶ, διαφέρω.

21. Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἀπό, ἐκ, πρό, ὑπέρ, κατά.

22. Ρήματα διαφόρων σημασιών: φεύγω + γενική (=κατηγορούμαι για κάτι), ἑάλω + γενική (=καταδικάζομαι για κάτι), κρίνομαι + γενική (=τιμωρούμαι σε…π.χ. θάνατο), αἰσθάνομαι + γενική. Θυμήσου: ἁλίσκομαι = κυριεύομαι (για άψυχα), συλλαμβάνομαι (για έμψυχα).

ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ:

1. Ρήματα σημαίνουν πρέπει, αρμόζει, ταιριάζει και τα συνώνυμά τους.

2. Ρήματα που σημαίνουν προσέγγιση ή συνάντηση απλή, φιλική ή εχθρική διάθεση: πλησιάζω, πελάζω, προσίημι, ἐντυγχάνω, συντυγχάνω.

3. Ρήματα που σημαίνουν ακολουθία, διαδοχή: ἕπομαι, ἀκολουθῶ.

4. Ρήματα που σημαίνουν επικοινωνία, ένωση: ὁμιλῶ, χρῶμαι (συχνά

συντάσσεται με δύο δοτικές, από τις οποίες η μία είναι κατηγορούμενο της

άλλης), μείγνυμαι, ἐπιμείγνυμαι, κεράννυμι.

5. Ρήματα που σημαίνουν φιλική ή εχθρική ενέργεια – διάθεση: εὐνοῶ, ἀρέσκω, βοηθῶ, ἀρήγω (=βοηθώ), ἀμύνω (=βοηθώ), τιμωρῶ (=βοηθώ), λυσιτελῶ, δουλεύω, πείθομαι, χαλεπαίνω (=οργίζομαι), ὀργίζομαι, ἐνοχλῶ, μάχομαι, στασιάζω, πολεμῶ, εἰς χείρας ἔρχομαι (=συμπλέκομαι), ἀπειλῶ, φθονῶ, ἐπιβουλεύω, λοιδοροῦμαι, ἀπειθῶ, ἐπιτιμῶ.

6. Ρήματα που σημαίνουν άμιλλα: ἁμιλλῶμαι.

7. Ρήματα που σημαίνουν φιλονικία: διαφέρομαι, ἐρίζω, ἀμφισβητῶ.

8. Ρήματα που σημαίνουν έριδα ή συμφιλίωση: σπένδομαι (=συνθηκολογώ), σπονδὰς ποιοῦμαι, συναλλάττομαι – διαλλάττομαι – καταλλάττομαι (=συμφιλιώνομαι).

9. Ρήματα που σημαίνουν ισότητα και ομοιότητα: ἰσοῦται, ὁμοιάζω, ἔοικα.

10. Ρήματα που σημαίνουν συμφωνία: συμφωνῶ, ὁμολογῶ, ὁμονοῶ, συνᾴδω (=συμφωνώ), συναρμόττω (=ταιριάζω).

11. Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἐν, σύν, ἐπί, περί, παρά, ὑπό, πρός.

12. Ρήματα διαφόρων σημασιών: ἡγοῦμαι + δοτική = οδηγώ, ἡγοῦμαι + ειδικό απαρέμφατο = νομίζω ότι…, χρῶμαι + δύο δοτικές (η μία κατηγορούμενο της άλλης).

ΔΙΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ:

ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΔΥΟ ΑΙΤΙΑΤΙΚΕΣ:

α) Η μία αιτιατική, η οποία είναι πρόσωπο ή περιεκτικό ουσιαστικό, ειναι το ΑΜΕΣΟ αντικείμενο. Η άλλη, το πράγμα ή το άψυχο, είναι το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο.

1. Ρήματα που σημαίνουν: ἀποκρύπτω, ἀποστερῶ, εἰσπράττω, ἱκετεύω, ἐρωτῶ, ἀνερωτῶ.

2. Ρήματα που σημαίνουν: ὑπενθυμίζω, διδάσκω.

3. Ρήματα που σημαίνουν: ἐνδύω.

4. Ρήματα που σημαίνουν: δρῶ, ἐργάζομαι, ποιῶ, ἀγορεύω, λέγω, εὐεργετῶ (τα ρήματα αυτά έχουν εξωτερικό και σύστοιχο αντικείμενο).

β) Η μία αιτιατική κατηγορούμενο της άλλης (με κατηγορούμενο του

αντικειμένου σε αιτιατική συντάσσονται τα κλητικά ρήματα, τα εκλογής,

δοξαστικά και τα συνώνυμα του εἰμὶ και του γίγνομαι).

1. Ρήματα που σημαίνουν: λέγω, καλῶ, προσαγορεύω, ὀνομάζω.

2. Ρήματα που σημαίνουν: ποιῶ, καθίστημι, τίθημι, ἀποδείκνυμι, ἀποφαίνω, αἱροῦμαι, χειροτονῶ.

3. Ρήματα που σημαίνουν: νομίζω, ἡγοῦμαι, κρίνω.

4. Ρήματα που σημαίνουν: ἔχω, δίδωμι, λαμβάνω, παραλαμβάνω, παρέχω.

5. Προσοχή: τα ρήματα αὔξω, τρέφω, αἴρω συντάσσονται με προληπτικό

κατηγορούμενο του αντικειμένου.

ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΠΤΩΣΗ:

Η αιτιατική είναι το ΑΜΕΣΟ, η γενική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο.

1. Ρήματα που σημαίνουν: πληρῶ, μεστῶ, γεμίζω, κενῶ, ἐρημῶ, ἑστιῶ (=κάνω τραπέζι σε κάποιον).

2. Ρήματα που σημαίνουν: ἀκούω, μανθάνω, πληροφοροῦμαι.

3. Ρήματα που σημαίνουν: λαμβάνω, ἄγω, ἕλκω.

4. Ρήματα που σημαίνουν: ἀπαλλάσσω, ἀπολύω, παύω, ἀποστερῶ, χωρίζω, εἴργω (=εμποδίζω), κωλύω, ἐλευθερῶ.

5. Ρήματα που σημαίνουν: ἀνταλλάσσω, ἀγοράζω, πωλῶ, πιπράσκω, ὠνοῦμαι (=αγοράζω), ἀποδίδομαι (=πωλώ), ἀξιῶ, τιμῶ, ἐκτιμῶ.

(Στις παραπάνω 5 κατηγορίες ρημάτων η ΓΕΝΙΚΗ είναι ΓΕΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ σε θέση ΕΜΜΕΣΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ)

6. Ρήματα που σημαίνουν ψυχικό πάθημα: θαυμάζω, ἄγαμαι, ζηλῶ, ἐπαινῶ, εὐδαιμονίζω, οἰκτίρω, μισῶ, μακαρίζω.

7. Ρήματα που σημαίνουν δικάζω και ανταποδίδω: αἰτιῶμαι, γράφομαι, κρίνω, τιμωροῦμαι, διώκω, δικάζω.

(Στις παραπάνω 2 κατηγορίες ρημάτων η ΓΕΝΙΚΗ είναι ΓΕΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΙΤΙΑΣ σε θέση ΕΜΜΕΣΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ)

8. Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἀπό, ἐκ, κατά, πρό.

ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ:

Η αιτιατική είναι το ΑΜΕΣΟ, η δοτική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο.

1.     Ρήματα που σημαίνουν: λέγω, δίδω, δεικνύω.

2. Ρήματα που σημαίνουν: ὑπόσχομαι, παραγγέλλω.

3. Ρήματα που σημαίνουν: ἐξισώνω, ὁμοιάζω.

4. Ρήματα που σημαίνουν: ἀναμιγνύω, συνδιαλλάσσω.

5. Μερικά σύνθετα ρήματα με τις προθέσεις: ἐν, σύν.

ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ:

Η γενική είναι το ΑΜΕΣΟ, η δοτική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο.

1. Ρήματα που σημαίνουν: μετέχω, μεταδίδω.

2. Ρήματα που σημαίνουν: παραχωρῶ, φθονῶ.

3. Ρήματα που σημαίνουν: τιμῶ, τιμῶμαι

Οι συναιρέσεις που γίνονται στα ρήματα σε –άω είναι οι εξής:

1) α + ε,  α + η   = α           πχ. τίμαε = τίμα, τιμάητε = τιμᾶτε

2) α +ει,  α + ῃ   = ᾳ           πχ. τιμάει = τιμᾳ

3) α + ο,  α + ω,  α +ου = ω   πχ. τιμάομεν = τιμῶμεν

4) α + οι  = ῳ                    πχ. τιμάοιμι =τιμῳμι

• Oι συναιρέσεις γίνονται στον Ενεστώτα και Παρατατικό.
• Τα ρήματα σε –άω σχηματίζουν τους άλλους χρόνους με έκταση του τελευταίου φωνήεντος του θέματος σε μακρό πχ. τιμάω-ῶ Μελλ. τιμήσω,  Αορ. ἐτίμησα

Εξαιρούνται αυτά που εμπρός από το χαρακτήρα έχουν το φθόγγο ε, ι, ρ.

πχ.  ἐῶ Μελλ. ἐάσω Αορ. εἴασα

ἰῶμαι Μελλ. ἰάσομαι Αορ. ἰάθην

θηρῶ Μελλ. θηράσω Αορ. ἐθήρασα

1) Να συμπληρώσεις τον πίνακα:

2) Να συμπληρώσεις τους ζητούμενους τύπους σύμφωνα με το υπόδειγμα:

οριστ.   τιμᾳς                                           οριστ. ……………….

α. σύ (τιμῶ)       υποτ.   τιμᾳς              β. οὗτος (νικῶ)        υποτ. ………….……

ευκτ.    τιμῳς                                           ευκτ. ………………..

προστ.  τίμα                                            προστ. ………………

οριστ. ……….                                        οριστ ……………..….

γ. ὑμεῖς (ἀγαπᾶ)   υποτ.                      γ. οὗτοι (κτῶμαι)    υποτ. ……………..…

ευκτ.                                                   ευκτ. …………….….

προστ.                                                 προστ. ……………….

3) Να συμπληρώσεις τα κενά με τον κατάλληλο τύπο του ρήματος:

α) Οὐχ ………….. ὅτι ἥμαρτες;  (ὁράω)

β) Τί ταῦτα τούς Λακεδαιμόνιους …………………… ; (αἰτιῶμαι, οριστ. α΄ πληθ)

γ) Ὁ άγαπῶν τήν ἑαυτοῦ γυναῖκα, ἐαυτόν  ………… (ἀγαπῶ, μτχ και οριστ)

δ) Αἴσωπον οἱ Δελφοί ……………….. φιάλην κλέψαι τοῦ θεοῦ (ἐπαιτιῶμαι παρατ)

ε) Τόν φίλον ………………..  ἐξ ἴσου πατρί (τιμῶ, γ’πληθ. οριστ)

στ) Θηβαῖοι ……………………  καταδουλοῦσθαι τάς πόλεις (πειρῶμαι, παρατ.)

ζ) Ὁ ἄνθρωπος …………….……..  ὑπό τῆς ἡδονῆς (ἡττῶμαι, ενεστ. οριστ)

η) Χαίρονται και οἱ θεοἰ ……………….………. ὑπ’ ἀνθρώπων (τιμῶμαι, μτχή)

θ)Τούς γονεῖς  …………….  (τιμῶ, προστ.)

ι) Εἴθε ………….…….. τον βίον ἐν εἰρήνη (τελευτῶ, ευκτική)

ια) …………….……… διαλλάξαι τάς πόλεις ἀλλήλοις  (πειρῶμαι, γ’ενικό παρατ.)

ιβ) Μή τούτοις …………….…….. φίλοις  (χρῶμαι, α’πληθ. υποτ.)

ιγ) Μηδέν ὑπερβαλλόντως ἀλλά μετρίως τήν οὐσίαν ……….………. (ἀγαπῶ, προστ. β’ πληθ)

ιδ) Τό ………….…….. κρεῖττον ἐστί τοῦ λαλεῖν  (σιγῶ, απαρεμφ).

ιε) Ἀγγέλλει Δερκυλίδας ὅτι Λακεδαιμόνιοι …………………..  (νικῶ, ευκτ.)

Οι συναιρέσεις που γίνονται στα ρήματα σε –έω είναι οι εξής:

1) ε + ε  = ει          πχ. καλέετε = καλεῖτε

2) ε +ο  =  ου       πχ. καλέομεν = καλοῦμεν

3) Με μακρόχρονο φωνήεν (η, ω) ή δίφθογγο (ει) συναιρείται στο ίδιο φωνήεν ή δίφθογγο.

πχ.  καλέεις = καλεῖς, καλέῃς =καλῃς, καλέω =καλῶ

Ø  Οι άλλοι χρόνοι σχηματίζονται ομαλά με τροπή του ε σε η:

ποιέω-ῶ →  ποιήσω, ἐποίησα κτλ

φιλέω-ῶ → φιλήσω, ἐφίλησα κτλ

1. Να συμπληρώσετε τους πίνακες:

2. Να αναγνωρίσεις τους υπογραμμισμένους τύπους:

i.    Ἀεί το λυποῦν ἐκδίωκε τοῦ βίου.

ii.    Μιμοῦ τά σεμνά, μή κακῶν μιμοῦ τρόπους.

iii.    Μή καταφρονήσῃς τοῦ πένητος εὐτυχῶν.

iv.    Πᾶσι γάρ τοῖς εὖ φρονοῦσι συμμαχεῖ τύχη.

3. Να συμπληρώσεις τους ζητούμενους τύπους σύμφωνα με το υπόδειγμα:

οριστ: ποιεῖς οριστ:…….…..………………

α. σύ (ποιῶ)  υποτ: ποιῃς β. οὗτος (νομοθετῶ) υποτ:…..….……….…………

ευκτ: ποιοῖς ευκτ:……….…………………                  προστ: ποίει προστ:……….………………

οριστ: ……………. οριστ:…….…..………………

γ.  ὑμεῖς (βοηθῶ) υποτ: ……………… δ. οὗτοι (φοβοῦμαι)   υποτ:…..….……….…………

ευκτ: …………….. ευκτ:……….…………………                                       προστ: ……………… προστ:……….………………

4. Να συμπληρώσεις τα κενά των προτάσεων με το σωστό τύπο του ρήματος:

i.    Ἡμεῖς ………………………. (ἐπαινῶ, οριστ. ενεστ) τάς ἀρετάς τῶν προγόνων.

ii.    Οὗτος ………………………….. (ἐπικαλοῦμαι, οριστ. παρατ) τους θεούς βοηθούς.

iii.    Μηδένα ἀγνῶτα φίλον ……………………. (ποιοῦμαι, προστ. ενεστ).

iv.    Ἐγώ ἐθέλω ……….…………. (βοηθῶ, απαρ. ενεστ) ὑμῖν, ἄν ἐμοί ………..……………. (ὑπηρετῶ, υποτ. ενεστ).

v.    Ἐγώ ……………(ὀκνῶ, ευκτ. ενεστ) ἄν εἰς πλοῖα ἐμβαίνειν και …………………… (φοβοῦμαι, ευκτ. ενεστ) ἄν ἔπεσθαι τῶ ἡγεμόνι.

vi.    Ὁ δίκαιος οὐ βούλεται ………………. (ἀδικῶ, απαρ. ενεστ)

vii.    Σύν Ἀθηνᾶ και χείρα ………….…….. (κινῶ, προστ. ενεστ)

viii.    Ὅν οἱ θεοί ………..…….. (φιλῶ, οριστ. ενεστ) ἀποθνήσκει νέος.

ix.    Βουλόμεθα ………………… (πλουτῶ, απαρ. ενεστ)

x.    Αὐτός πενωθείς τοῖς ἔχουσι μη ……………… (φθονῶ, προστ. ενεστ)

xi.    Ξενοφῶν ………………… (λυοῦμαι, παρατ) σύν τοῖς ἄλλοις

xii.    Ὁ Ἰάσων ἐπλήρου τριήρεις καί …………………. (βοηθῶ, παρατ)

xiii.    Το κέρδος …………………. (ἡγοῦμαι, προστ.  β’ενικ. ενεστ) κέρδος. ἄν δίκαιον ῃ.

xiv.    Οἷς μέν δίδωσιν, οἷς δ’………………… (άφαιροῦμαι, οριστ. ενεστ) ἡ τύχη.

xv.    Τούς θεούς ………………, (φοβοῦμαι, προστ. ενεστ) ὦ Δημόνικε!

xvi.    Σύ ……………… (ἀσκῶ, παρατ) το σῶμα.

1. Να σχηματίσεις τους αντίστοιχους τύπους του παθ. μέλλοντα και αορίστου στον πίνακα

2. Να προσθέσεις τους τύπους των εγκλίσεων που λείπουν στον πίνακα:

Να γράψεις και τα απαρέμφατα των παραπάνω ρημάτων στον παθητικό μέλλοντα και αόριστο

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

3. Να βρεις το ρήμα και να γράψεις τον αντίστοιχο τύπο παθ. μέλλοντα ή αορίστου:

π.χ. ἐκολάσθησαν: ρ. κολάζομαι – κολασθήσονται

α) σωθήσεται

β) ἐβουλήθησαν

γ) λυθῆναι

δ) σωθείην

ε) ἐπείσθημεν

στ) τοξευθῆναι

4. Να συμπληρώσεις το σωστό τύπο των παθητικών ρημάτων που βρίσκονται στην παρένθεση

α) Οἱ Κερκυραῖοι ὑπό τῶν Κορινθίων …………..……….…. (διώκομαι, οριστ. αορ)

β) Πιττακός …………..…….…(ἀδικοῦμαι, μτχ. αορ) ὑπό τινος κολάσαι ἀφῆκεν.

γ) Οἱ νέοι ἐν τοῖς διδασκαλείοις ………………….…….. (παιδεύομαι, οριστ. μελλ.)

δ) Τῶ Ξενοφῶντι ………………………. (άγγέλλομαι, οριστ. αορ) ὅτι οἱ πολέμιοι φεύγοιεν.

ε) Λέγεται τούτους μόνους ………….……… (σώζομαι, απαρ. αορ)

στ) Ἤλπιζον ………………..………. (λαμβάνομαι, απαρ. μελλ) την πόλιν πολιορκίᾳ.

ζ) Ὁ παῖς ὑπό τοῦ διδασκάλου μουσικήν ……………………………. (διδάσκομαι, οριστ. μελλ).

5. Να διατυπώσεις τις επόμενες προτάσεις αλλάζοντας τον παθητικό μέλλοντα σε αόριστο ή το αντίστροφο:

α) Ἡ πόλις ἡμῶν οὐ σωθήσεται

β) Νομίζομεν τινας ἐπί τῶ εὐωνύμῳ τοξευθῆναι.

γ) Ὑμεῖς ὑπό τῶν στρατιωτῶν ἐσώθητε.

δ) Οὐ πεισθήσονται τοῖς λόγοις.

ε) Κολασθήσονται οἱ ἀδικοῦντες.

στ) Ὑπό τῶν διδασκάλων ἐπαιδεύθημεν.

ΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ ΚΑΙ ΑΟΡΙΣΤΟΣ Β΄

Ο παθητ. μέλλοντας και αόριστος μερικών ρημάτων σχηματίζεται χωρίς το σύμφωνο θ.

φανήσομαι αντί φανθήσομαι

ἐφάνην αντί ἐφάνθην

1. Να συμπληρώσεις τους τύπος στον πίνακα με βάση την α΄ στήλη:

2. Να διατυπώσεις τις παρακάτω προτάσεις αλλάζοντας το ρηματικό τύπο που υπογραμμίζεται σε α) ενεστώτα  β) παθ. μέλλοντα ή αόριστο ανάλογα:

α) Ἡμεῖς ἐν καλῆ πολιτείᾳ ἐτράφημεν

β) Ὁ καρπός τῆς σοφίας οὐ διαφθαρήσεται

γ) Ἐφάνη οὐδέν ἔχων

δ) Ἐν τῆ μάχῃ τοῦ φόβου ἀπηλλάγησαν

ε) Οὐδέν ὑπ’ αὐτοῦ ἐγράφη

στ) Οὐκ ἀπετράπησαν ἐκ τῶν κινδύνων

ζ) Ταῦτα ὁρῶντες πάντες ἐξεπλάγησαν

η) Οὗτοι ὑπό τῶν πολεμίων διεφθάρησαν

ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΙΤΙΟ

Ø  Να υπογραμμίσεις το ποιητικό αίτιο στις παρακάτω προτάσεις:

1.    Ὑπό Ξέρξου κήρυκες ἐπέμφθησαν.

2.    Τά πραχθέντα ὑπό τούτων οὐ δύναμαι εἰπεῖν.

3.    Ἥδε ἡ τάφρος ὑπό στρατιωτῶν ὠρύχθη.

4.    Τισσαφέρνει αἱ πόλεις ἐκ βασιλἐως ἐδόθησαν

5.    Πολλαί θεραπεῖαι τοῖς ἱατροῖς εὔρηνται.

6.    Ταῦτα ὡμολόγητο ἡμῖν τε και σοί.

Ø  Να μετατρέψεις την ενεργητική σύνταξη σε παθητική:

1. Οἱ ἁλιεῖς ἰχθῦς ἀλιεύουσιν
2. Οἱ φρουροί την πόλιν ἔσωσαν.
3. Ὁ βασιλεύς κελεύει τους Ἕλληνας τά ὅπλα παραδοῦναι.
4. Ἐνίκησαν οἱ ἡμέτεροι πρόγονοι τους τούτων προγόνους.
5. Οἱ στρατιῶται ἐθαύμαζαν τόν Κῦρον.
6. Οἱ ὁπλῖται την φυλακήν κατέλαβον.
7. Σωκράτης ἐδίδαξεν τοῖς Ἀθηναίοις τήν ἀρετήν.
8. Οἱ πολέμιοι ἔλυσαν τάς σπονδάς.

Ø  Να μετατρέψεις την παθητική σύνταξη σε ενεργητική:

1. Οἱ Λακεδαιμόνιοι ἐκολάσθησαν ὑπό τῶν ἀδικηθέντων.
2. Λακεδαιμόνιοι οὐδέποτε ὑπ’ ἀνθρώπων ἐκρατήθησαν.
3. Ἡμεῖς ὑπό τῶν στρατιωτῶν ἐσώθημεν.
4. Ταῦτα ὑφ’ ἡμῶν ἐπράχθησαν.
5. Ἕλλην τις ὑπό τῶν πολεμίων ἐτοξεύθη.
6. Τοῦτο ὑπό τοῦ Ξενοφῶντος ἐγράφη.

ΑΟΡΙΣΤΟΣ  Β΄

1.    Να συμπληρώσεις τους τύπους που λείπουν στον παρακάτω πίνακα:

2.    Να βρεις σε ποιο ρήμα ανήκει κάθε ρηματικός τύπος β΄ αορίστου:

ῃσθοντο →                          παράβαλε →                              ἀγαγών →

ἔπεσε →                              τυχεῖν →                                πάθε →

λαβέ →                                    μαθόντων →                          πυθόμενοι →

ἁμάρτοι →                               εὑρεῖν →                                   πιθέσθαι →

ἰδόντας →                                παθόντες →                              εὔροιμι →

3.    Να προσθέσεις τους αντίστοιχους τύπους της οριστικής του β΄ αορίστου:

φεύγεις →    ἔφυγες βάλλει →

ἁμαρτάνω   →                                                  αἰσθάνονται →

ἄγετε →                                                           πυνθάνεται →

λαμβάνομεν →                                                  γιγνόμεθα →

ὁρᾶς →                                                            τρέπεσθε →

τυγχάνουσι →                                                          βάλλομαι →

πάσχετε →                                                       εὑρἰσκει (ῃ) →

4.    Να συμπληρώσεις τον πίνακα:

5.    Να συμπληρώσεις τους σωστούς τύπους των εγκλίσεων του αορίστου β΄:

ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Κώστας Ντελέζος

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Πέμπτη 28 Οκτωβρίου 2010, “TA NEA”

Με καθυστέρηση 3-4 χρόνων σε σχέση με τους συνομηλίκους τους σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπαίνουν τα ελληνόπουλα στον… θαυμαστό κόσμο του Ιντερνετ, ωστόσο εμφανίζονται πιο «ώριμα» σε ο,τι αφορά το ασφαλές «σερφάρισμα».

Αυτό δείχνουν τα αποτελέσματα της πρόσφατης έρευνας «EU Kids Online II», η οποία ξεκίνησε την περασμένη άνοιξη και ολοκληρώθηκε στο τέλος του καλοκαιριού σε 25 χώρες της Ευρώπης, σε δείγμα 23.000 παιδιών ηλικίας 9 έως 16 ετών.

Οι υπεύθυνοι της έρευνας μάλιστα σημειώνουν, πως σημαντικό ρόλο στην …ψηφιακή ωριμότητα των παιδιών, παίζει ως ένα βαθμό η πιο εντατική χρήση του Ιντερνετ, καθώς μπορεί μεν να αυξάνει τις πιθανότητες έκθεσης σε κάποιον κίνδυνο, αλλά παράλληλα τα «θωρακίζει» ώστε να τον αντιμετωπίσουν. «Η αυξανόμενη χρήση του Διαδικτύου, βελτιώνει τον ψηφιακό αλφαβητισμό των παιδιών και τις ικανότητες ασφαλούς πλοήγησης», αναφέρεται χαρακτηριστικά στην έρευνα.

Στη Σουηδία και τις υπόλοιπες βόρειες χώρες η πρώτη επαφή με το Ιντερνετ γίνεται στις ηλικίες των 7-8 χρόνων, ενώ στην Ελλάδα το «σερφάρισμα» ξεκινά στην ηλικία των έντεκα ετών, που είναι και ο μεγαλύτερος μέσος όρος στην Ευρώπη. Ειδικότερα, όσον αφορά τη συχνότητα χρήσης, το 1/3 των παιδιών ηλικίας 9-10 ετών χρησιμοποιεί το διαδίκτυο καθημερινά, ενώ στα μεγαλύτερα παιδιά το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 77%.

Ο πλέον δημοφιλής χώρος πρόσβασης είναι το σπίτι και ακολουθεί το σχολείο. Ωστόσο, στην Ελλάδα διαπιστώνεται ότι το 11% των παιδιών είναι τόσο εξοικειωμένα με την τεχνολογία ώστε να «σερφάρουν» με συσκευή παλάμης και το 68% με κινητό τηλέφωνο (!) όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος δεν ξεπερνά το 31%!

Η Ελλάδα, όπως αναφέρεται στην έρευνα, θεωρείται χώρα «χαμηλού διαδικτυακού κινδύνου» για τα παιδιά, καθώς από τις απαντήσεις των ανηλίκων ηλικίας 9 έως 16 ετών προκύπτει, ότι μόνο το 1/3 των παιδιών αισθάνθηκε κάποια στιγμή να απειλείται κατά το «σερφάρισμα» στο διαδίκτυο. Αντίθετα, σε χώρες όπως η Λιθουανία, η Εσθονία, η Τσεχία και η Σουηδία, αντίστοιχες απαντήσεις περί απειλών έδωσαν τα 2/3 των παιδιών.

Σημαντικό ρόλο στα θέματα της προστασίας από τους on-line κινδύνους, φαίνεται ότι παίζουν και οι Έλληνες γονείς. «Ο γονικός έλεγχος στην Ελλάδα είναι αποτελεσματικός, ανεξαρτήτως του επιπέδου εκπαίδευσης των γονέων, ενώ η περιορισμένη έκθεση των μικρών παιδιών σε σεξουαλικό περιεχόμενο, είναι συναφής με την αποτελεσματικότητα του ελέγχου», τονίζει η λέκτορας του τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Λίζα Τσαλίκη. Η ίδια, ως υπεύθυνη της ελληνικής ομάδας της έρευνας «EU Kids Online II», προσθέτει ότι «τα μικρά παιδιά δεν ενδιαφέρονται να δουν πορνογραφικό υλικό, ειδικά όπως αυτό ορίζεται από τους ενήλικες».

Πάντως, οι Έλληνες γονείς εξακολουθούν να μην έχουν επαρκή εικόνα για τους κινδύνους που αντιμετώπισαν τα παιδιά τους, «σερφάροντας» στο Ιντερνετ. Σχεδόν το 83% των γονέων, των οποίων τα παιδιά ανέφεραν ότι είχαν εκτεθεί σε κίνδυνο, δεν είχαν επίγνωση του γεγονότος. Σύμφωνα με την έρευνα, στην υπόλοιπη Ευρώπη το 52% των γονέων δεν γνώριζε ότι το παιδί του είχε λάβει μηνύματα σεξουαλικού περιεχομένου, ενώ το 61% των γονέων αγνοούσε ότι το παιδί του συνάντησε από κοντά πρόσωπο που γνώρισε μέσω του διαδικτύου.

Οσον αφορά τα υπόλοιπα στοιχεία της έρευνας, το 63% των παιδιών στη χώρα μας απάντησε ότι «υπάρχουν πολλά καλά πράγματα στο διαδίκτυο», ενώ το 2% παραδέχτηκε ότι έχει ανταλλάξει μηνύματα ή εικόνες σεξουαλικού περιεχομένου. Ακόμα, η Ελλάδα μαζί με την Πορτογαλία, την Ιταλία και την Τουρκία, εμφανίζει τα χαμηλότερα ποσοστά (3%) και στα κρούσματα εξύβρισης-εκβιασμών (bullying) μέσω Ιντερνετ.

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ

Ένας κόσμος ομοιόμορφος, μια κοινωνία της λήθης

Η τηλεόραση ως μέσο μαζικής επικοινωνίας κυ­ριαρχεί και στη χώρα μας και ουδείς πια το αμ­φισβητεί, είτε πρόκειται για ενημέρωση ,είτε για ψυχα­γωγία. Η μεγαλύτερη επίδραση της τηλεόρασης είναι ότι αποτελεί το νέο πεδίο της κοινής μας αναφοράς. Η τηλεόραση ως το κοινό πεδίο αναφοράς των ανθρώπων τείνει να συμπεριλαμβά­νει πολλές πτυχές της κοινωνίας, καθώς είναι έ­να μέσο που έχει τη δυνατότητα να «ξετυλίγε­ται» σε όλη τη διάρκεια του εικοσιτετραώρου. Η κοινωνική σημασία της τηλεόρασης έγκειται κυρίως στο ότι παρέχει τη μεγαλύτερη από ποτέ ταυτόχρονη παραλαβή του ίδιου μηνύματος στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Διαμέσου της τηλεόρασης συχνά έχουμε ένα παράξενο κοινό συναίσθημα. Σε περιόδους κρί­σιμων καμπών, είτε πρόκειται για κάποια λεωφορειοπειρατεία, δολοφονία, είτε για κάποια εξωτερική απειλή ή θεομηνία, εκατομμύρια ανθρώπων «κολ­λούν» μπροστά στον τηλεοπτικό δέκτη και πα­ρακολουθούν το ίδιο τηλεοπτικό υλικό ξανά και ξανά. Ίσως είναι κι αυτό μια ασυνείδητη προσπάθεια  των ανθρώπων να «βρουν ζεστασιά» και να τη «μοιραστούν» με τους άλλους απρόσωπους τηλεθεατές του «μοναχικού πλήθους» της σύγχρονης κοινωνίας.

(…) Η τηλεόραση προ­ωθεί την ενημέρωση μας για το τι κάνουν οι άλ­λοι άνθρωποι που εμείς δεν μπορούμε να κάνου­με, τα μέρη που πηγαίνουν κι εμείς δεν μπορού­με να πάμε, τα πράγματα που μπορούν να απο­κτήσουν κι εμείς δεν μπορούμε. Πολλοί τηλεθεα­τές, διαμέσου της έκθεσής τους σε έναν ευρύτερο κόσμο που προβάλλει η τηλεόραση, αισθάνονται ότι είναι αποκλεισμένοι από πολλά πράγματα. Βέβαια αυτό που συμβαίνει μακροπρόθεσμα είναι μια όλο και περισσότερο κοινή αντίληψη. Η επιλογή της ένδυσης, του χτενίσματος και γε­νικά του τρόπου ζωής και των αντιλήψεων γί­νεται όλο και πιο ομοιόμορφη.

Τα παραπάνω συνιστούν ότι οι σύγχρονοι τη­λεθεατές όχι μόνον βλέπουν περισσότερη τηλε­όραση σε σχέση με το παρελθόν, αλλά έχουν αλ­λάξει πλήρως τις συνήθειές τους απέναντι στο μέσο αυτό. Στις μέρες μας ο  τηλεθεατής είναι περισσότε­ρο εξαρτημένος από την τη­λεόραση. Στην πράξη πρόκει­ται για μια σταδιακή αυξητι­κή εξάρτηση από την παρου­σία του τηλεοπτικού μέσου. Μπορεί ο μέσος τηλεθεατής να μην παρακολουθεί ό,τι προβάλλει η τηλεόραση ή να κάνει ζάπινγκ συχνά, αλλά σπανίως την κλείνει, εκτός α­πό το να κοιμηθεί. Στην πραγματικότητα, ο ρόλος της τηλεόρασης στη ζωή μας είναι μεγαλύτερος από ποτέ άλλοτε, επιβεβαιώνοντας την απα­νταχού παρουσία της στον σύγχρονο πολιτισμό.

Τα άτομα της ευρύτερης κοινωνίας, αλλά και του κόσμου, μεγαλώνουν όλο και με πε­ρισσότερο ομοιόμορφο τρόπο, αλλά τα μέλη συ­γκεκριμένων οικογενειών, γειτονιών και παρα­δοσιακών ομάδων μεγαλώνουν διαφορετικά. Εάν θεωρήσουμε τα πράγματα προοπτικά, θα παρατηρήσουμε ότι ο κόσμος γίνεται όλο και πιο ομοιόμορφος, αλλά βραχυπρόθεσμα τα άτομα έ­χουν τη δυνατότητα, τουλάχιστον ακόμα, να διαφέρουν και να  έχουν περισσότερες επιλογές. Είναι ειρωνικό, αλλά στην εποχή μας, ο καθένας μας φαντάζει τόσο οικείος, όσο και ξένος.

Του στελιου παπαΘανασοπουλου

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1.Να γραφεί η περίληψη του κειμένου σε  80-100 λέξεις.

(μονάδες 25)

2. Ο συγγραφέας χαρακτηρίζει στη δεύτερη παράγραφο τους απρόσωπους τηλεθεατές ως  «μοναχικό πλήθος». Σχολιάστε την άποψή του σε μια παράγραφο 80-100 λέξεων.

(μονάδες 10)

3. Να γράψετε έναν πλαγιότιτλο για κάθε μια από τις πέντε (5) παραγράφους του κειμένου.

(μονάδες 10)

4. Να γραφεί για κάθε μια από τις παρακάτω λέξεις ένα συνώνυμο κι ένα αντώνυμο : παρέχει- παράξενο-εξωτερική- κοινή- οικείος

(μονάδες 5)

5. Σε ένα άρθρο 400-500 λέξεων για τη σχολική εφημερίδα να αναπτύξετε τις σκέψεις σας σχετικά με το ακόλουθο θέμα : «Ο ρόλος της τηλεόρασης στη ζωή μας είναι μεγαλύτερος από ποτέ άλλοτε, επιβεβαιώνοντας την απα­νταχού παρουσία της στο σύγχρονο πολιτισμό. Καθορίζει τον τρόπο ζωής μας , διαμορφώνει τις συνειδήσεις μας και τη στάση μας μπροστά σε μεγάλα πολιτικά , κοινωνικά και παγκόσμια θέματα. Με ποια παραδείγματα θα τεκμηριώνατε την παραπάνω θέση ; Τι θα προτείνατε ώστε η τηλεόραση να γίνει πραγματικό μέσο ψυχαγωγίας και αξιοποίησης του ελεύθερου χρόνου ;»

(μονάδες 50)

ΚΑΛΗ   ΕΠΙΤΥΧΙΑ  ΜΕ  ΨΥΧΡΑΙΜΙΑ !

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ

Η αξία του αθλητισμού στη ζωή μας

Η ανθρώπινη ζωή είναι συνυφασμένη με δραστηριότητες και εκδηλώσεις που την προστατεύουν, τη διαμορφώνουν, τη βελτιώνουν και την ομορφαί­νουν. Τέτοια εκδήλωση της ανθρώπινης ζωής είναι και ο αθλητισμός, που έχει άμεση σχέση με την υγεία, την -ψυχαγωγία, την καλαισθησία, την πνευματική και ηθική καλλιέργεια του ανθρώπου.

Αθλητισμός, από τη λέξη «άθλος»: ο αγώνας, ο κόπος, η άμιλλα για βραβείο (άθλον), είναι η σωματική και πνευματική προσπάθεια υπεροχής σε ένα άθλη­μα, αγώνισμα, με ορισμένες απαιτήσεις επίδοσης και κανονισμούς διεξαγωγής του. Αθλήματα στα οποία, ανάλογα με τις ικανότητες του, μπορεί να επιδοθεί κάποιος υπάρχουν πολλά, ατομικά και ομαδικά: άλματα, σε μήκος ή ύψος, αγώνες δρόμου, ταχύτητας ή αντοχής, ρίψεις, πάλη, άρση βαρών, πυγμαχία, ποδόσφαιρο, καλαθόσφαιρα (μπάσκετ), πετόσφαιρα (βόλεϊ), αντισφαίριση (τένις), σκάκι, κολύμβηση είναι τα πιο διαδεδομένα και γνωστά. Όλα συνι­στούν την έννοια του αθλητισμού.

Πρέπει στο σημείο αυτό να παρατηρήσουμε πως ο αθλητισμός διαφέρει από τη γυμναστική, η οποία έχει το νόημα της άσκησης, και δη της σωματικής, για την ανάπτυξη των φυσικών δυνατοτήτων. Μολονότι οι λέξεις «αθλούμαι» και «γυμνάζομαι» χρησιμοποιούνται ως ταυ­τόσημες, δεν έχουν την ίδια ακριβώς σημασία, θα ήταν ελλιπής, όμως, ο ο­ρισμός του αθλητισμού, αν τον περιορίζαμε μόνο στη σωματική άσκηση με μοναδικό σκοπό την αρμονική διάπλαση και την ευεξία του σώματος. Συντελεί και στην καλλιέργεια του πνεύματος, στην ψυχαγωγία, στη διαμόρφωση ήθους και στην ανάπτυξη της συλλογικής συνείδησης του ανθρώπου.

Η αξία του αθλητισμού εκτιμήθηκε πολύ νωρίς και μάλιστα, επειδή συνδέ­εται με τον ίδιο τον άνθρωπο και τη ζωή του, από κοινωνίες και πολιτισμούς που έδωσαν έμπρακτα δείγματα σεβασμού προς την ανθρώπινη ζωή. Και τέτοιος υπήρξε ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός. Για τους αρχαίους Έλληνες ο αθλη­τισμός ήταν μέρος της αγωγής τους και καθιερωμένος θεσμός που σχετιζόταν με ό,τι πιο ιερό είχαν, τη λατρεία των θεών. Οι αθλητικοί αγώνες, που τελούνταν στην αρχαία Ελλάδα σε τακτά χρονικά διαστήματα, είχαν σχέση με μεγάλες θρησκευτικές γιορτές. Η πιο γνωστή ήταν τα Ολύμπια προς τιμήν του Δία, απ’ όπου προήλθε και το Ολυμπιακό (αθλητικό) Ιδεώδες ως έκφραση σεβασμού προς την ανθρώπινη ζωή, το σωματικό κάλλος, την ευγενή άμιλλα και την ει­ρήνη ανάμεσα στις πόλεις-κράτη, αφού είναι γνωστό ότι κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών αγώνων επικρατούσε «εκεχειρία», διακοπή των εχθροπραξιών. Το αθλητικό ιδεώδες όχι μόνο αναβίωσε στη σύγχρονη εποχή, αλλά είναι και παγκόσμια αποδεκτό. Οι Ολυμπιακοί αγώνες, τα Παγκόσμια πρωταθλή­ματα, οι αγώνες με τη συμμετοχή όλων των χωρών μιας ηπείρου, για παρά­δειγμα οι Πανευρωπαϊκοί αγώνες, αλλά και το ενδιαφέρον με το οποίο παρα­κολουθούν τις διοργανώσεις αυτές εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο είναι αναμφισβήτητη επιβεβαίωση της εκτίμησης αυτής.

Ο αθλητισμός εξακο­λουθεί να έχει πολύτιμη αξία, ιδιαίτερα για τον αθλούμενο. Η αποξένωση του σύγχρονου ανθρώπου από τη φύση, οι νοσηρές συνθήκες διαβίωσης στις με­γαλουπόλεις, η εντατικοποίηση της εργασίας, οι τυποποιημένες κινήσεις, η καθιστική ζωή, το άγχος, η ανάγκη για αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου, για ψυχαγωγία και φυσική ζωή κάνουν τον αθλητισμό όαση στη δύσκολη ζωή του.

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1.Να γραφεί η περίληψη του κειμένου σε 80-100 περίπου λέξεις

(Μονάδες 25)

2.Να γραφεί ένας πλαγιότιτλος για την 3^η κι ένας για την 4^η παράγραφο του κειμένου (Μονάδες 5)

3.Να καταγραφούν τα δομικά μέρη (Θεματική περίοδος, Λεπτομέρειες / Σχόλια, Πρόταση-Κατακλείδα) της 2^ης παραγράφου του κειμένου

(Μονάδες 5)

4.Να γραφεί ένα συνώνυμο για κάθε μια από τις παρακάτω λέξεις : βραβείο- ικανότητες- διαφέρει- σκοπό- εχθροπραξιών         (Μονάδες 5)

5.Να απαντήσετε σε μια παράγραφο 80 περίπου λέξεων την ερώτηση : «Γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος δε γυμνάζεται όσο θα έπρεπε ;»

(Μονάδες 10)

6.Σε ένα κείμενο 300-400 λέξεων να αναπτύξετε το παρακάτω θέμα : «Ο αθλητισμός πέρα από τις θετικές πλευρές του ,συχνά γίνεται πεδίο βίαιων και αντικοινωνικών εκδηλώσεων. Ποια είναι τα αίτια κατά τη γνώμη σας αυτού του φαινομένου ; Ποιες είναι οι επιπτώσεις σε όσους συμμετέχουν σε τέτοιες εκδηλώσεις βίας ; Πώς θα μπορούσε να περιοριστεί το φαινόμενο αυτό ;»                                                                (Μονάδες 50 )

ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ !