spetsiotou blog Δάσκαλε … τον ήρωά μου!

Ξεκίνησα τη βόλτα κατεβαίνοντας στον Σταθμό της Ακρόπολης. Σκοπός μου ήταν μια σύντομη μεσημεριάτικη βόλτα στο Λουτρό των Αέρηδων¹. Σε μια αίθουσά του κάποιος απήγγελλε ή διάβαζε μπροστά σε κοινό που βαριόταν – σαν να ήταν όλοι συγγενείς που τον υποστήριζαν με την παρουσία τους – και στους άλλους χώρους κάποιοι ευφυείς νόες του υπουργείου πολιτισμού επέτρεψαν ακαλαίσθητες εικαστικές παρεμβάσεις με τα εκθέματα κάποιας περιοδικής έκθεσης. Ευτυχώς βγαίνοντας η διάθεσή μου άλλαξε. Για άλλη μια φορά ενθουσιάστηκα που πλήθος κόσμου σεργιάνιζε στα πλακόστρωτα, μπανόβγαινε στους αρχαιολογικούς χώρους, χάζευε στα υπαίθρια τραπεζάκια των μικροπωλητών της Διονυσίου Αρεοπαγίτου μέχρι το Θησείο- που κάποιοι από αυτούς είναι πραγματικοί καλλιτέχνες – πλήθος κόσμου και πλήθος παιδιών. Επισκέπτες ξενόγλωσσοι λίγοι, μια οικογένεια είχε έρθει στη Βιβλιοθήκη του Αδριανού μαζί με την γιαγιά και μου ζήτησαν να τους φωτογραφήσω, πολλοί ελληνόφωνοι και πολλοί, μα πολλοί Έλληνες. Κάπου κρυφάκουσα και ένιωσα περήφανη: «… μπορεί να πεθάνουμε από φτώχεια, αλλά όχι από μιζέρια!».

¹ Το Λουτρό των Αέρηδων, το μόνο δημόσιο λουτρό που σώζεται από τα τρία Δημόσια Λουτρά της Αθήνας,

το λουτρό των Αέρηδων, η οροφή

βρίσκεται κοντά στους Αέρηδες, μεταξύ των οδών Κυρρήστου και Λυσίου κοντά στη Ρωμαϊκή Αγορά και το Ρολόι του Κυρρήστου. Έχει κτιστεί σε δύο φάσεις. Αρχικά οικοδομήθηκε το τμήμα προς την οδό Λυσίου, επί Τουρκοκρατίας, γνωστό ως “Χαμάμ του Αμπίντ εφέντη”, το οποίο υπέστη ζημιές κατά τη διάρκεια της Επανάστασης (1827). Στα χρόνια του Όθωνα το λουτρό επισκευάστηκε, ενώ προστέθηκαν και τα αποδυτήρια προς την οδό Κυρρήστου, με νεοκλασικά στοιχεία στην πρόσοψη. Υπό τη συμπληρωμένη του αυτή μορφή, το λουτρό συνέχισε να λειτουργεί μέχρι το 1965. Μεταξύ των ετών 1981-1983 έγιναν από το Υπουργείο Πολιτισμού ορισμένες επεμβάσεις στεγανοποίησης και συντήρησης, ενώ δέκα χρόνια αργότερα πραγματοποιήθηκε πλήρης αποκατάσταση (1994-1998), με παράλληλη διαμόρφωση ορισμένων εκθεσιακών χώρων. Το 1984, το Λουτρό της οδού Κυρρήστου 8 παραχωρείται στο Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης, ενώ μέσα στο 1990 ολοκληρώνεται η μελέτη αποκατάστασης του μνημείου και προσαρμογής του σε μουσείο με την ευθύνη της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Νεώτερων και Σύγχρονων Μνημείων του ΥΠ.ΠΟ.Τ. Το 1998 ολοκληρώνεται η αποκατάσταση και το μνημείο παραδίδεται στο Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης, που έχει την ευθύνη για τη νέα του χρήση ως Μουσείου – Κέντρου Τεκμηρίωσης με θέμα την καθαριότητα, φροντίδα και καλλωπισμό του σώματος σε διαχρονική θεώρηση. Έως ότου ολοκληρωθεί η μόνιμη έκθεση στο χώρο, το αποκαταστημένο πλέον Λουτρό είναι επισκέψιμο μνημείο των νεώτερων χρόνων.Σήμερα στεγάζει παράρτημα του Μουσείου Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης, και ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να αποκτήσει μια εικόνα της λειτουργίας του παλαιού λουτρού και ανήκει στο Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού.

Το Λουτρό των Αέρηδων ήταν ένα από τα “τρία ευχάριστα χαμάμια” σύμφωνα με τη μαρτυρία του Τούρκου περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή που επισκέπτεται την Αθήνα το 1667. Το χαμάμ του Αμπίντ Εφέντη, όπως ονομαζόταν τότε, είναι το μόνο που άντεξε στη λαίλαπα του χρόνου.

Η κάτοψή του είναι δαιδαλώδης, αποτέλεσμα των μετατροπών και προσθηκών που είναι αναγνώσιμες κατά την κατασκευαστική ανάλυση του κτιρίου. Στην πρώτη οικοδομική φάση των χρόνων της Τουρκοκρατίας, το Λουτρό της οδού Κυρρήστου είναι μονό και αποτελείται από αποδυτήρια, χλιαρό και θερμό χώρο. Λειτουργεί με βάρδιες χωριστά για άνδρες και γυναίκες.

Κατά τη δεύτερη οικοδομική φάση, που τοποθετείται χρονικά γύρω στα 1870, το Λουτρό αλλάζει χαρακτήρα. Με την προσθήκη νέων αλλά και τη μετατροπή παλαιών χώρων, μετατρέπεται σε δίδυμο, προσφέροντας για τις διακριτές πτέρυγες ανδρών και γυναικών από ένα χώρο αποδυτηρίων με πατάρι, ένα χλιαρό και ένα θερμό χώρο. Ένα βοηθητικό κτίσμα περιλάμβανε ατομικά λουτρά, τα λεγόμενα “ευρωπαϊκά”.

Το κτιριακό σύνολο συμπληρώνει η υπόγεια εστία, απ’ όπου ο ζεστός αέρας της καύσιμης ύλης διοχετευόταν στα υπόκαυστα, η κτιστή δεξαμενή του νερού και οι βοηθητικοί χώροι του Λουτρού. Στην ταράτσα υπάρχει κτίσμα από το οποίο εξασφαλίζεται πρόσβαση προς τον υπαίθριο χώρο πάνω από τις θόλους και προς την εστία. Οι κύριοι λουτρικοί χώροι στεγάζονται με ημικυλινδρικές καμάρες ή θόλους που φέρουν τις “φεγγίδες”, μικρές οπές με γυαλί για το φωτισμό.