spetsiotou blog Δάσκαλε … τον ήρωά μου!

Δέκα ΧΡΟΝΙΑ fan. Ένα αυθεντικό CD  από το 2001 κι ένα ταξίδι στο Λονδίνο μόνο γι αυτό, μια αυθεντική παράσταση με το δάκρυ της υστερίας να τρέχει στα 18, ένα δίτομο βιβλίο έκδοσης 1950 διαβασμένο σε 3 νύχτες, 6 πίνακες ζωγραφικής και μια ανατέλλουσα έκθεση,  μια επιλογή σχολής μόνο για την ευκαιρία να είμαι πιο κοντά στο φλεγόμενο Παρίσι σου… και ένα επερχόμενο φιλμ του λονδρέζικου musical, της μόνης μεταφοράς του βιβλίου που δεν με εξόργισε με την εγκληματική απουσία ΒΑΣΙΚΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΩΝ ΚΑΙ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ … με τα οδοφράγματα του 1832 για τη Δημοκρατία, ζωντανά, την επανάσταση ΖΕΣΤΗ σαν φωτιά, τη θλίψη του μάταιου θανάτου τους σαν γκρίζα παριζιάνικη βροχή και σαν αχός περασμένος πια από κανόνια… «όπου κοιτάς το μπαρούτι στα ρούχα και το αίμα στα νύχια σου και δε θυμάσαι τι συνέβη χτες …» (Β. Ουγκώ)

Όποιος τολμήσει να διαβεί την αίθουσα για το LES MISéRABLES να προσκυνήσει τα κονίσματα, να μεταλάβει και να μάθει πρώτα πως στους Άθλιους η ουσία δεν είναι εκείνο το τετριμμένο πια καρβέλι ψωμί και το κάτεργο, ούτε αν είναι όμορφος ο Hugh Jackman και η Ann Hathaway που επελέχθησαν για κράχτες, αλλά ο τρόπος να απενδύεται το μετάξι της μια ολόκληρη γενιά πλουσιόπαιδων πολεμώντας πλάι με τον εργάτη και κάνοντας χωρίς φανφάρες το βήμα για έναν ωραίο θάνατο…
Οι στίχοι των τραγουδιών οξύνουν στο έπακρο την κάθε εικόνα που μονάχη της θα ήταν φτωχή. Μα ξαφνικά δεν είναι πια το μιούζικαλ, και δε σε νοιάζουν οι ερμηνείες! Είναι το βιβλίο που διάβασες μικρούλης μέσα σε μια νύχτα τότε που διάπλατα ανοίχτηκε ένας τεράστιος κόσμος μπροστά σου, τόσο μεγάλος για τη μικρούλα ψυχή σου… Είναι με μαεστρία και σέβας περασμένες οι λεπτομέρειες της γραφίδας του Ουγκώ …  Ξεχωρίζεις μικρές λατρεμένες στιγμές … Στο πρώτο μέρος τη μικρή “κορυδαλλίνα” Κοζέτ και τα θλιμμένα βλέμματά της στην κούκλα, και μόλις πέσουν οι τίτλοι “Παρίσι 1832”, βρίσκεσαι εκεί, μέσα στην οδό Chanverie! στην πίσω αίθουσα του Café Musain, γεμάτη φοιτητές και γέλια, που τόσο ονειρεύτηκες, βλέπεις ακόμα και τον Γρανταίρ να φλερτάρει τη χοντρή ταβερνιάρισσα Ματελότ, που θυσίασε το μαγαζί της και το χάρισε στον αγώνα! Βλέπεις τον Γκαβρός και τα “μωρά” του, τα δυο παιδιά που μάζεψε από την εγκατάλειψη, να μένουν στο μνημείο του ελέφαντα! Βλέπεις το φτωχό δωμάτιο του Μάριου και τον πλούσιο παππού του, και μες το δρόμο στρώματα, κιβώτια, καρέκλες πέφτουν από τα παράθυρα να χτίσουν το μαύρο οδόφραγμα που αγαπάς, που θα χαλκέψει Αθανάτους … γλυκιές λεπτομέρειες σεβασμού …
Δεν ήταν μόνο η αγάπη σας για το μιούζικαλ και η εκλεπτυσμένη απόδοσή του, κύριε Μάκιντος, ήταν κι ο σεβασμός και η στοργή του σκηνοθέτη σας, κυρίου Tom Hooper, για τον Βικτώρ Ουγκώ που έδεσε το αριστούργημα, που τραγουδιέται τόσα χρόνια, με τις λεπτές πινελιές του βιβλίου σε ένα κράμα, που το πήγε ένα βήμα ακόμα παραπάνω προς την γνήσια ψυχή του Ουγκώ, που μόνο, όποιος έκλαψε μικρούλης, διαβάζοντας με παγωμένα χέρια κάτω απ τις κουβέρτες νηστικός, ώσπου να ξημερώσει, μπορεί να καταλάβει … διαβάζοντας χωρίς σταματημό σαν να περιμένει μαζί τους την Εθνοφρουρά για να πει με την ανάσα του Ενζολράς «τουφεκίστε με!»
Δοσμένο με τον πιο απάνθρωπο ρεαλισμό… Δεν έχω τίποτ’ άλλο να ζωγραφίσω, απ’  όσα, χρόνια ολάκερα, πάσχιζα να μαζέψω από λεπτομερέστατη έρευνα σε ρούχα και έθιμα του 1830, από σκόρπια σκίτσα μου, που ποτέ δεν ήταν τόσο γεμάτα φως, όσο θα έπρεπε να είναι για να ‘ναι άξια εκείνης της Παρισινής ατμόσφαιρας … ευχαριστώ! … αισθάνομαι ανακούφιση γιατί κάποιος το έκανε καλύτερα από μένα και άξιζε η αναμονή.

Κλείνοντας αναρωτιέμαι, πόσο επίκαιρο είναι αυτό το φλεγόμενο ανάγνωσμα, πόσο ανησυχητικά καίρια είναι η στιγμή … όσο θανατερά επικίνδυνο θα ήταν στα χέρια των οργισμένων ανθρώπων αυτής της χώρας … Ένας Ενζολράς απεκδυόμενος τα πλούτη, ή και όχι, είναι και το κάθε παιδί που διαδηλώνει στον ελληνικό δρόμο, χωρίς ίσως το τιτάνιο σπινθηροβόλο όραμα δημιουργίας του πρώτου, μα με την ίδια αγανάκτηση για το μάταιο … κι ομοίως με τον ποιητή Alfred de Musset θα μπορούσε να πει «Γεννηθήκαμε μετά τις επαναστάσεις μετά τα μεγάλα ιδανικά, εμείς τα παιδιά του νέου αιώνα, ντυμένα στα μαύρα », εμείς τα παιδιά των 2 διπλωμάτων και των 400 ευρώ, που με τη λήθη ως όπιο, υπομένουμε.
Δεν είμαι εναντίον της Εθνοφρουράς ούτε του τότε ούτε του σήμερα. Δεν είμαι ούτε εναντίον των φοιτητών και των δυσαρεστημένων… Είμαι όμως εναντίον του άδικου αλληλοσκοτωμού. Και οι φοιτητές του Ουγκώ ήταν… Κι ο Ενζολράς που σκότωσε τον νεότατο αρχηγό του πυροβολικού για να γλιτώσει το οδόφραγμα από το κανόνι, λέγοντας «είναι αδερφός μου αλλά θα τον σκοτώσω …»
Η οργή τότε και τώρα είναι σημείο των καιρών… Οι τυφλοί το αρνούνται. Στην Ελλάδα, τα νιάτα βγαίνουν στο δρόμο, τα δεκάδες ματαιωμένα νέα μυαλά που αντέδρασαν μεταναστεύοντας, ή βούλιαξαν αποδεχόμενα μια χώρα που τους κατασπαράσσει καθημερινά, είναι ο Enjolras, o Joly, ο Grantaire o Gavroche, ο Μάριος κι ο Γιάννης Προυβέρ του Βικτώρ Ουγκώ. Ο καθένας για το δικό του λόγο …
Τί τους ενώνει και τότε και τώρα; Η αγανάκτηση. Τί τους χωρίζει; Εξ ου και η μάταιη, η ατέρμονα μάταιη, η δυστυχισμένη ύπαρξη ημών των συγχρόνων; Η ματαιότητα του οράματος … Και του στόχου… τότε σαφή και συγκεκριμένα … η Δημοκρατία, η μόνη γυναίκα του Ενζολράς, που για χάρη της δάκρυζε το “μαρμάρινο του μάγουλο”.
Μα σήμερα; Κεκτημένης της Δημοκρατίας άνθρωποι πεινούν… Να πρωτογκρεμίσεις τι; Τι να πρωτοχτίσεις; «Γεννηθήκαμε μετά τις μεγάλες επαναστάσεις …»

Ήρωας; Τι εστί Ήρωας; Ήρωας δεν είσαι μόνο με την αντίδραση. Χρειάζεται βαθύτατη παιδεία, απτό και σαφές όραμα και ύστερα σθένος να το στηρίξεις ως το τέλος. Κι εκείνοι οι νέοι, μην έχοντας άλλο θέληση να ζήσουν σα σκλάβοι, και να καταδικάζουν παιδιά σε ένδεια, πεθαίνουν αξιοπρεπώς κρατώντας την απόφαση και την υπόσχεση στα μωρά αυτά, στις γυναίκες, στην πατρίδα, μια πατρίδα όπως την έβλεπαν μες απ’ το φως του μέλλοντος…
Γι’ αυτό το οδόφραγμα του Ουγκώ παραμένει λυρικό, ιδανικό και ίσως εξιδανικευμένο… Στην εποχή τους οι φοιτητές του οδοφράγματος παρέμειναν μισητοί και ταραξίες, εκείνοι οι ήρωες διαφωτιστές του Ουγκώ, συνελήφθησαν και τουφεκίστηκαν στους γύρω δρόμους και στην πάνω αίθουσα του καφέ σαν ποντίκια, ως τρομοκράτες, ως προδότες στο βασιλιά. Δεν είναι τυχαία η ωμότητα με την οποία λήγει τη ζωή του οδοφράγματος ο συγγραφέας … και η ταινία το δείχνει όπως το έγραψε εκείνος … η πάνω αίθουσα ζωντανεύει: η γυριστή σκάλα που έκοψε ο Ενζολράς, ο φόβος παιδιών 20 χρονών τις τελευταίες στιγμές, οι τουφεκιές της εθνοφρουράς από κάτω προς τα πάνω μες από το ταβάνι, μα και το θάρρος των δύο τελευταίων επαναστατών για έναν ωραίο θάνατο, καθώς ο Γκρανταίρ τρέχει να πιάσει το χέρι του Ενζολράς στην εκτέλεσή του …
Τα πρόσωπά του Ουγκώ είναι φανταστικά … Το οδόφραγμα της οδού Chanverie τον Ιούλιο του 1832 όμως υπήρξε.
Και σ’ αυτούς τους ζοφερούς καιρούς; Το επίκαιρο αυτό κείμενο πώς έρχεται έτσι αβίαστα στις αίθουσες; Δε φοβούνται κάποιοι πως θα αναταράξει άγρια τα νερά; Ίσως ναι. Ίσως στο μέλλον ζήσουμε σκηνικά Ζερμινάλ. Γιατί υπάρχει κορυφούμενη απελπισία.

Τι μας διδάσκει, όμως, με σύνεση η Ιστορία, όταν η οργή ξεσπά και κορυφώνεται σε οδοφράγματα; Τι μας διδάσκει σε αυτούς τους αέναους κύκλους που πίσω της σέρνει; Αλλάζουν οι εποχές;  Ή είναι η κοινωνική ανισότητα στοιχείο παντοτινό; Τι μας διδάσκει ο Ουγκώ και το μιούζικαλ που κλείνει την επανάσταση με αυτούς τους στίχους:

Δεν είμαι σοφός δεν έχω τη λύση. Μακάρι να την είχα. Η Ιστορία και ο Ουγκώ δε μας διδάσκουν πώς  να γιατρέψουμε τελικά τους άθλιους από τους δρόμους. Και σίγουρα όχι με οδοφράγματα. Είναι κρίμα. Μας διδάσκουν όμως να μην τους προσπερνούμε απαθείς…Όχι, δε θα τους προσπεράσουμε ποτέ ξανά απαθείς. Σέρνουν πίσω τους παρελθόν αιματηρό και θλιβερό. Και δυστυχώς οδεύουν προς το μέλλον.

*τραγούδι «Turning», στην ταινία εμφανίζεται μισό για οικονομία χρόνου, καθώς μετά την πτώση του οδοφράγματος,  οι κοπέλες και οι χήρες σκουπίζουν το αίμα από τα αυλάκια του δρόμου.

Σημείωση: Το κείμενο παραχωρήθηκε από την κ. Θεοφανώ Μέλλιου.