spetsiotou blog Δάσκαλε … τον ήρωά μου!

Σήμερα το απόγευμα συνάντησα ένα αγαπημένο δάσκαλο και φίλο, που το χιούμορ και το αίσθημα τιμής τον χαρακτηρίζουν σαράντα χρόνια που με τιμά με τη φιλία του. Και θυμήθηκα, που μου είχε δώσει κάποτε ένα κείμενο με αφορμή τον διαγωνισμό της eurovision του 2005.  Ήταν το ακόλουθο:

ΕΜΒΑΤΗΡΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗΣ

(Κείμενο για το τραγούδι της Ελλάδας, Eurovision 2005 του Δημήτρη Τζερεφού, φιλολόγου συγγραφέως)

ΕΛΛΗΝΕΣ! ΕΛΛΗΝΕΣ! Προς τι το μίσος και ο αλληλοσπαραγμός;

Οφείλουμε να είμαστε ευγνώμονες προς όλους τους συντελεστές οι οποίοι δόξασαν την ελληνική γλώσσα στα πέρατα του κόσμου, εφ’ όσον συνέθεσαν άσμα με αυτούσιες ελληνικές λέξεις και φράσεις, kiss me – κύσον με (φίλησέ με), επενδεδυμένες με αγγλοσαξωνική μουσική λεπτότητα (φινέτσα εκ του λατινικού finis=τέλος, τελείωμα, τελειότητα) και από λατινικές με ελληνογενή προέλευση, κατά το πλείστον.

Λογαριασμό λοιπόν. Εμπρός φύγαμε …

Eurovision: Εκ του αρχαίου ελληνικού Ευρώπη. Εκ των εὐρύς +ὢψ και ὂπ από θέμα οπ-. Το ρήμα ὁρῶ σχηματίζει μέλλοντα ὂψομαι (όψη, οπή). Εὐρύοπα αποκαλεί ο Όμηρος τον Δία, επειδή βλέπει σε μεγάλη έκταση.

Vision: Λατινική: video= βλέπω, αρχαίο ελληνικό ρήμα ὁρῶ, αόριστος εἶδον και ασθενές θέμα Fιδ. Βλ. Ἀΐδης, στον Άδη επικρατεί σκότος, ουδείς βλέπει.

MY NUMBER ONE (Eurovision, 2005)

1. You: Λατινική: tu, δωρική διάλεκτος: τεῦ, αττική διάλεκτος: ού.

2. My: Λατινική: meus, αρχαία ελληνική: ὁ ἑμός, ή, όν = ο δικός μου.

3. Lover: Γερμανική: lieben=ἀγαπᾶν, λατινική: libido=σφοδρή επιθυμία (γενετήσια, βλ. S. FREUD), νεοελληνική: λιχουδιά, λιχούδης. Βλ. και το αρχαίο ρήμα: λίπτομαι= επιθυμώ σφόδρα

4. Under: Υπό (κατ’ εκτίμηση)

5. Cover: Λατινική: celo= κρύπτω, καλύπτω (κελάρι), αρχαία ελληνική: καλύπτω (καλύβη, κάλυμμα, κέλυφος)

6. Impressive: Λατινική το ρήμα απλό premo = πιέζω. Συντιθέμενο το ρήμα: exprimo, comprimo, imprimo= εκπιέζω (express= πιεζόμενο), συμπιέζω (κομπρέσα), εγχαράσσω (εμπριμέ).

7. Person: Λατινική: persona, αρχαία ελληνική: πρόσωπο (προς+ὢψ)

8. Discover: Αποκαλύπτω (βλέπε cover). Dis, αχώριστο προθεματικό μόριο της λατινικής. Δεν τίθεται ποτέ μόνο του και δηλώνει διαφορά, αποχώρηση π.χ solvo= λύω, dissolvo= διαλύω. Ελληνική: ημι- ημισφαίριο, ημιθανής, ημι= γαλλική: semi, demi (παράδειγμα)

9. Delicius: Λατινική: delicia θηλυκό, delicium ουδέτερο = γλύκα. Επίσης επίθετο dulcis, ιταλική dolce vita (vita από το βίος = ζωή)

10. Capricius: Λατινική: caprea= ζαρκάδι, ελαφίνα. Βλέπε και Capricornus εκ των caper= κατσίκα άγρια, αίγα και cornus = κέρας, κέρατο. Ιταλική: capricorno= Αιγόκερως, αρχαία ελληνική= αιγοκερεύς. Κορνάρω= φυσώ κέρατο (cornus), αγγλική: horn.

11. Want: Γερμανική: Will, Γαλλική: voloir, Ιταλική: voglio, Λατινική: volo και βόλομαι και μεταγενέστερα βούλομαι= θέλω.

12. Vicious: Λατινική: vitium= ελάττωμα. Βιτσιόζος=ελαττωματικός, παράξενος, ανήθικος, στριμμένος. Ομόρριζο το ρήμα vieo= δένω ή στρίβω μαζί. Συγγενής τύπος προς την ρίζα via η αρχαία λέξη είναι: ἡ ἲτυς= άκρη, χείλος, κύκλος κάθε στρογγυλού πράγματος, κύκλος τροχού αμάξης, περιφέρεια ασπίδος και ἂντυξ (η άντυγα). Ομόρριζο και το VITEX.

13. And: Λατινική: at, ac, atque= και

14. Have: Ιταλική: ho, Γαλλική: avoir, Γερμανική: hatten, Λατινική: habeo, Ελληνική: έχω.

15. Arms: Αρχαία Ελληνική: ἁρμός, προσαρμογή επειδή προσαρμόζεται πολύ πιο εύκολα από τα άλλα μέλη του σώματος.

16. Miss: Λατινική: ρήμα mitto, missi, missum, mittere (αρχικοί χρόνοι) = στέλνω, αφήνω να φύγει, αποχωρίζομαι, αποχαιρετώ. Αγγλική: missile= βλήμα, πύραυλος. Ίσως συγγενές και με το μισεύω (μισεμός= αποχωρισμός). Το ρήμα είναι αβεβαίου ετυμολογίας.

17. Come: Αρχαία ελληνική: κομίζω= μεταφέρω, οδηγώ, συνοδεύω. Το μέσο κομίζομαι= μεταφέρω τον εαυτό μου, μεταφέρομαι. Ίσως να χρήζει ιδιαίτερης μελέτης (come= έρχομαι)

18. Kiss: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ: ΚΥΝΕΩ= ΑΣΠΑΖΟΜΑΙ, ΦΙΛΩ, ΚΑΤΑΦΙΛΩ. Προς-κυνέω= έρχομαι κοντά και δίνω φιλί. Στον Όμηρο απαντά συχνά. Βλ. Οδύσσεια, Ε, στ. 463 και Ν, στ. 354: « Ὡς ἂρα φωνήσας υἱόν κύσε= Έτσι αφού είπε φίλησε τον γιο». Ο Όμηρος δεν χρησιμοποιεί αυξήσεις: (ἒ) κυσε, (ἒ) γράφοντο. Ο χρόνος προσδιορίζεται από την κατάληξη. Η προστακτική του αορίστου (ἒ) κυσα- κύσον, όπως ἒλυσα- λῦσον, -σάτω, -σατε, -σάντων. «Κύσον με (kiss me) καί τήν χεῖρα δός τήν δεξιάν – φίλησέ με καί δος μου το δεξί χέρι. Αριστοφάνης, Νεφ. Στ. 81.

19. Up: Από τις λέξεις: πάνω, επάνω, απάνω (κατ’ εκτίμηση).

20. Treasure: Αρχαία Ελληνική: θησαυρός, εκ ρίζας θη- του ρήματος τίθημι = τοποθετώ. Ο μέλλων: θήσω. Ἀποτίθημι, ἀποθήσω= θα καταθέσω. Κατά μίαν άποψη σημαίνει δεξαμενή νερού εκ των θησ+αὖρα= νερό.

21. Cause: Λατινική causa= αιτία που γίνεται κάτι. Πιθανόν από ρίζα cav- του ρήματος cav-eo= προστατεύω, προφυλάσσω. Συγγενής καί η λατινική: cura=φροντίδα καί τα νεοελληνικά αντιδάνεια κουράρω καί σίγουρος, εκ των sine (=άνευ) + cura (=φροντίδα). Επίθετο: securis= άφροντις. Η cura από το ρήμα κορέω= σκουπίζω, επιμελούμαι, φροντίζω. Νεωκόρος- ο καθαρίζων, ο φύλακας καί επιμελητής του ναού. Κόρος= σάρωθρον, σκούπα.

22. Fire: Λατινική: focus= εστία, φωτιά από ρίζα φα- φάος= φῶς, εκ του φά(F)ος και από αυτά τα: φωτεινός, Φώτιος. Στον Όμηρο μάλιστα φώς (με οξεία)= ο άντρας, ο γενναίος άντρας, ο έχων ωραία λάμψη.

23. Desire: Λατινική: desidero= επιθυμώ σφόδρα, ερώμαι. Desiderius= Έρασμος, ο διάσημος ελληνιστής. Desiré= Επιθυμητή, η σύζυγος του Ναπολέοντα. Το ρήμα είναι αμφιβόλου ετυμολογίας.

24. Lips: Λατινική: labrumm: χείλος.

25. Know: Λατινική: ρήμα nosco, novi, notum, noscere=γνωρίζω. Αρχαία ελληνική: γι-γνώ-σκω. Η μετοχή notus= γνωστός. Από αυτή: notes= σημειώσεις και νότα, στη μουσική (nota). Το επίθετο της β΄ κλίσεως notus, a, um= γνωστός και ως μετοχή παρακειμένου= εγνωσμένος, η, ον.

26. Addiction: Λατινική: ad (πρόθεση) + dico (λέγω). Μέση φωνή addictor= αφιερώνομαι. Από το dico το θαμιστικό ρήμα dictito= υπαγορεύω συχνά και από αυτά dictator= δικτάτορας και Γαλλική: dictation και dicté που σημαίνουν υπαγόρευση και δεν έχουν καμία σχέση με την ορθογραφία. Η ορθογραφία γίνεται κτήμα με την υπαγόρευση κειμένων. Θαμιστικά λέγονται τα ρήματα που δηλώνουν επανάληψη: θαμά= συχνά, θαμώνας (λέξη ομηρική).

27. Conviction: Λατινική: πρόθεση cum= μαζί. Στη σύνθεση con- και το ρήμα vinco, vici, victum, vincere= νικώ (victoria= νίκη). Το σύνθετο convinco= κατανικώ, υποτάσσω και δεύτερη σημασία: καταδικάζω, κηρύσσω ένοχο.

28. Passion: Λατινική: ρήμα patior=πάσχω, υποφέρω καί pation= το πάθος.

29. Crucifixion: Λατινική: crux, crucis= ο σταυρός (Αγγλική: cross) και το ρήμα fingo, fixi, fixum, fingere= καρφώνω. Crucifixus: Εσταυρωμένος. Τιμή φιξ= τιμή σταθερή. Το crux συγγενές προς το circus= γύρω, πέριξ, κύκλος (το τσίρκο, διότι είναι κυκλικό). Το ρήμα figo στην αρχαία ελληνική σφίγγω, σφυγμός, φυμός (το φίμωτρο, που κλείνει το ρύγχος του αλόγου).

30. Sun: Λατινική: sol, Αρχαία Ελληνική: σείρ, σείριος, σέλας, σελήνη. Η σελήνη λέγεται και μήνη (μήνας, νουμηνία= νέος μήνας) και το μηνοειδές σχήμα, όταν είναι λίγο φωτισμένη. Μήνη, Αγγλική: moon, (honey moon, moonlight) και εξ αυτών και το γυναικείο δίχειλο μόριο εξ αιτίας του μηνοειδούς σχήματός του.

31. Into: Λατινική: intra, αρχαία ελληνική: ἐντός

32. Me: Λατινική: me, Αρχαία Ελληνική: ἐμέ και με (άτονο)

33. One: Λατινική: unius, Αρχαία Ελληνική: εἷς= ένας

34. In: Λατινική: in, Αρχαία Ελληνική: εἰς (πρόθεση)

35. Reason: Λατινική: ratio= λογικό, σκέψη, ορθός λόγος, ρασιοναλισμός= ορθολογισμός (φιλοσοφικός όρος)

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Λεξικό Αρχαίας Ελληνικής Ιωαν. Σταματάκου, σ. 1261

2. Λεξικό της Λατινικής Γλώσσας, έκδοση Οχφόρδης, σ. 2020

3. Ελληνικές λέξεις στην Αγγλική, Αριστ. Κωνσταντινίδη, σ. 398

4. «ΕΙΣ ΟΙΩΝΟΣ ΑΡΙΣΤΟΣ, ΑΜΥΝΕΣΘΑΙ ΠΕΡΙ ΓΛΩΣΣΗΣ» Αντ. Αντωνάκου, σ. 384

5. Η κάρα του συνθέσαντος το ευχαριστήριο αυτό πόνημα αντί σελίδων δισεκατομμύρια απολήξεις νευρικών εγκεφαλικών κυττάρων.

Και πάλι εκφράζω τις ευχαριστίες μου στα παιδιά της αποστολής διότι σε όλες τις ερωτικές στιγμές, παγκοσμίως οι εραστές θα εκφράζονται όπως οι διάσημοι ομηρικοί ήρωες: «Kiss me», θα βρυχώνται από ηδονή, όπως βρυχήθηκε η Πηνελόπη όταν περιχαρής και «λιχουδιάρα» (βλέπε ετυμολογίες στο κείμενο) εξέβαλε ουρανομήκη κραυγή προς τον Οδυσσέα: «Κύσον με, Ὀδυσσεῦ!: (Φίλησέ με Οδυσσέα!)». Ο απόηχος όμως αυτός του λυρικότατου ομηρικού μέλους πρέπει να συνέχει, να ηρεμεί αλλά και να δονεί και να ανταριάζει κάθε ελληνική ψυχή, όποτε οι Λαιστρυγόνες και οι Κύκλωπες απειλούν να την κατασπαράξουν, να την ευνουχίσουν γλωσσικά και κατά συνέπεια πνευματικά .. οι νήπιοι (οι ανόητοι) …

ΣΥΝΑΔΕΛΦΙΚΗ ΠΑΡΑΙΝΕΣΗ ΠΡΟΣ ΑΠΑΝΤΑΣ ΤΟΥΣ «ΕΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ» ΦΙΛΟΛΟΓΟΥΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Αγαπητοί συνάδελφοι,

Όποιος από τους μαθητές σας, τώρα που γνωρίζει πλέον, αδιαφορεί για τον αρχαίο λόγο να τον εγγράψετε στη μαύρη λίστα και τους άλλους στην λευκή. Όταν εντός των προσεχών ετών ο Billy Gates παρουσιάσει τους ταχύτατους ηλεκτρονικούς υπολογιστές που θα διαβάζουν αποκλειστικά αρχαία ελληνικά και θα τα μετατρέπουν σε άλλες γλώσσες, ήδη αυτούς θα τους έχουμε «κλειδώσει» στα 100 ευρώ το μάθημα. Αυθαίρετο μεν το ποσό, αλλά έτσι αυθαίρετα μας έκλεισαν οι Βρυξέλλες στις 340 δραχμές. Τους άλλους θα τους διδάξουμε δωρεάν. Ανάγκη χρημάτων εμείς οι φιλόλογοι δεν θα έχουμε, εφ’ όσον πελατεία μας θα είναι ο παγκόσμιος πληθυσμός.

Με συναδελφικούς χαιρετισμούς