kantonopou’s blog

-Δὲ μ᾿ λὲς Σαραφιανέ, τί κάνουν ἐκεῖνα τὰ μ᾿λάρια τ᾿ Γιάννη τ᾿ Ἀργαστιώτη;

Τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν ἀπηύθυνε περιοδικῶς ὁ Γιάννης ὁ Λιοσαῖος εἰς τὸν Σαραφιανόν, τὸν φαιδρὸν καὶ ἀνοικτόκαρδον καταστηματάρχην τοῦ ὡραίου, σχεδὸν ἐξοχικοῦ μαγαζιοῦ, τοῦ γερω-Θωμαδάκη. Ὁ γέρων ἦτο πατὴρ τοῦ Σαραφιανοῦ καὶ ὡς μαγαζὶ ἐχρησίμευεν ὅλον σχεδὸν τὸ ὑπόγειον τῆς εὐρυχώρου οἰκίας, συνεχομένης μὲ μέγα κῆπον καὶ αὐλήν, παρὰ τὴν ἐσχατιὰν τοῦ χωρίου, καὶ ἐχούσης πρὸ αὐτῆς μικρὰν πλατεῖαν μὲ δύο τεραστίας πλατυφύλλους μορέας.
Ὁ Σαραφιανὸς ἐπροσπάθει μὲ διαφόρους τρόπους νὰ διασκεδάζῃ τὰς περιοδικὰς ταύτας νοσταλγίας τοῦ μπαρμπα-Γιάννη τοῦ Λιοσαίου. Τοῦ προσέφερε τσιγάρον μὲ καπνὸν καὶ μὲ ὀλίγην μπαρούτην – ὅσον διὰ νὰ γείνῃ ἀκίνδυνος μικρὰ ἔκρηξις, ἱκανὴ νὰ τσιροφλίσῃ τὰς τρίχας τοῦ μύστακος· τὸν ἐφίλευε τουρσὶ ἀπὸ ἀκρόδρυα «πιμπιράμφον» (τσιτσίραβλα), στυφὰ καὶ εὐώδη ὑπόξινα, τὸν ἐκέρνα ἐντόπιον ῥακί, καὶ τοῦ ἔβαζε κρασί, ὅσον ἥρκει διὰ νὰ κάμῃ κέφι ὁ μπαρμπα-Γιάννης. Διότι εὐκόλως ἔπαιρνε φωτιά. Μὲ δύο ποτήρια ἦταν ἱκανὸς νὰ φουσκώσῃ τὴν γκάϊδα καὶ ν᾿ἀρχίσῃ νὰ χορεύῃ ὁλομόναχος τὸν βουκολικόν, ὑποκάτω ἀπὸ τὰς ὁλοπράσινας μορέας, κατέμπροσθεν τοῦ μαγαζίου.

Εἶνε ἀληθὲς ὅτι, ὅσον εὔκολα εὐθυμοῦσε, τόσον γρήγορα ἐχόλιαζε. Μέσα εἰς τὴν ὁλοφούσκωτην γκάϊδαν ἔπλεεν ἡ εὐθυμία, εἰς τὸν πάτον τῆς γκάϊδας, ἀντηχούσης μὲ γογγυσμό, ἡ δυσθυμία ἐφώλευεν. Εἰς ὅλην τὴν ζωήν του σχεδόν, ἄλλο ἐπάγγελμα δὲν εἶχεν, εἰμὴ νὰ εἶνε παραγυιὸς – κοπέλλι – τοῦ Γιάννη τοῦ Ἀργαστιώτη, τοῦ μυλωνᾶ. Ἀλλὰ διὰ τὴν ἀκρίβειαν, παραπάνω ἀπὸ 15 φορὲς ὑπῆρξε παραγυιός του, καὶ παραπάνω ἀπὸ 15 φορὲς τοῦ ἔφευγε μέσ᾿ στὴ μέση καὶ τὸν ἄφηνε μάρμαρο. Ἦτο στραβόξυλον. Εἰς τὸ γόνα τὸ ἔτρωγε τὸ ψωμί.

Εἰς τὴν ἐλαχίστην ἀφορμὴν ἐθύμωνεν, ἐγκατέλειπε τὴν ἐργασίαν κι᾿ ἔφευγεν.

Ἦτο αὐτὸς 15 χρόνια γεροντότερος ἀπὸ τὸν ἀφεντικό του, νέον ἄνθρωπον καὶ πατέρα τέκνων· αὐτὸς ἦταν ἄγαμος, ἀπόκληρος, ἀκτήμων. Δὲν εἶχε «στὸν ἥλιο μοίρα».

Τότε, ἀφοῦ τὸ δαιμόνιον τῆς μελαγχολίας ἐξεθύμαινε κάπως, μετὰ μίαν ἢ δύο ἡμέρας ἐπέρνα ἀπὸ τὸ μαγαζὶ τοῦ Σαραφιανοῦ καὶ μὲ θλιβερὸν τόνον τὸν ἠρώτα:

– Δὲ μ᾿ λές, τί κάνουν ἐκεῖνα τὰ μ᾿λάρια τ᾿ Γιάννη τ᾿ Ἀργαστιώτη;

***

Βεβαίως τὰ ἐπονοῦσεν ὁ μπαρμπα-Γιάννης τὰ μουλάρια ἐκεῖνα. Κι᾿ ἐκεῖνα τὸν ἐγνώριζαν καὶ τὸν ἐκτιμοῦσαν πολύ. Ἦσαν ὁ Ἀράπης, ἓν ἀλογάκι μαῦρον, πολὺ τρελλόν, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἐδέχετο ἄλλον ἄνθρωπον πλησίον του, εἰμὴ τὸν ἀφέντην καὶ τὸν Λιοσαῖον. Ἡ Μούλα μεγαλόσωμος, ῥωμαλέα μὲ κοκκινωπὸν τρίχωμα, καὶ τὸ Μελαψί, τὸ χαϊδευμένον τῆς κυρᾶς του. Ὅλα ἦσαν πολυβασανισμένα ἀπὸ τὴν βαρεῖαν καὶ μονότονον ἐργασίαν τοῦ ἀλογομύλου καὶ ἦσαν νευροπαθῆ καὶ ὀξύχολα, ὅσον καὶ ὁ Γιάννης ὁ Λιοσαῖος.

***

Μίαν χρονιάν, τὰς ἡμέρας τοῦ Πάσχα, καὶ πάλιν ὁ Γιάννης εἶχε δραπετεύσει ἀπὸ τὸν μύλον. Ὁ Σαραφιανὸς τοῦ ἔλεγε:

– Δὲν κάθησες τουλάχιστον νὰ φᾶς τ᾿ ἀρνί;

– Δὲν μὲ μέλλει γιὰ τ᾿ ἀρνί, ἀπήντησεν ὁ Λιοσαῖος. Λυπᾶμαι ἐκεῖνα τὰ ζά…

Τὴν Δευτέραν καὶ Τρίτην τοῦ Πάσχα, ἀκόμη καὶ τὴν Παρασκευὴν τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς, ὁπότε γίνεται φαιδροτάτη πανήγυρις, καὶ τὴν Κυριακὴν τοῦ Θωμᾶ, ὅτε ἡ ἐκκλησία ψάλλει· «Σήμερον ἔαρ μυρίζει καὶ καινὴ κτίσις χορεύει», ὁ Γιάννης ὁ Λιοσαῖος ἐχόρευε κι᾿ ἐπήδα μὲ τὴν γκάϊδά του, ἔξωθεν τοῦ μαγαζίου τοῦ Θωμαδάκη, ὑπὸ τὸ πυκνὸν τῶν μορεῶν φύλλωμα. Καὶ τὴν ἡμέραν τοῦ Ἁγίου Γεωργίου – «ἀνέτειλε τὸ ἔαρ δεῦτε εὐωχηθῶμεν…» – εἶχε γίνει μεγάλη σύναξις, ὑπὸ τὰ πελώρια δένδρα, ἀνδρῶν καὶ παιδίων καὶ μικρῶν κορασίων, διὰ ν᾿ ἀπολαύσουν τὸ θέαμα τῶν αἰπολικῶν χορῶν τοῦ Γιάννη καὶ ὀλίγων ἄλλων ἀγροδιαίτων νέων καὶ πανηγυριστῶν, κατελθόντων τὴν δείλην ἀπὸ τὸ βουνόν, ὅπου εἶχεν ἑορτασθῆ εἰς τὸ ἐξωκκλήσιόν του ὁ Ἅγιος.

Ὁ Λιοσαῖος ὅλος ἔνθους, ἐφύσα δαιμονιωδῶς τὸν βαρύαυλον, ἐκβάλλων διατόρους βαρεῖς ἤχους κι᾿ ἐγούρλωνε ἐκστατικὰ τὰ ὄμματα, αἱ παρειαί του καὶ τὸ στόμα του εἶχαν γίνει ἕνα μὲ τὴν γκάϊδαν. Ἔψαυε μὲ τὴν πλάτην του τὸν κορμὸν τοῦ δένδρου, ἀντεστήλωνε τὸν ἕνα του πόδα, ἔκαμπτε τὸν ἄλλον, κι᾿ ἐπάλλετο ὅλος, σύμφωνα μὲ τὸν ῥυθμὸν τοῦ μέλους, συνοδεύων τὸν εὔθυμον πηδηκτὸν χορὸν τῶν νεαρῶν σατυρίσκων τοῦ βουνοῦ:

Τῆς μικρῆς ξανθῆς τα νάζια
μὤβαλαν πολλὰ μαράζια.
Στὸ βουνό, στὸ μετερίζι,
σκύβ᾿ ἡ Ἀθοῦσα βοτανίζει,
κι᾿ ἡ ποδιά της ἀνεμίζει…

Τὰ παιδιά, οἱ θεαταὶ τῆς ψυχαγωγίας αὐτῆς ἐπευφήμουν, ἄλλα μὲ παιδικὴν εἰρωνίαν καὶ ἄλλα μὲ ἀφελῆ θαυμασμὸν τὸν χορὸν καὶ τὴν μουσικὴν ταύτην. Ὁ Σαραφιανὸς ἔφερνε γύρους ἀνάμεσα εἰς τὸν χορὸν καὶ τὸν ὅμιλον, ἔδιδε κέρματα εἰς τοὺς χορευτὰς κι᾿ ἔρριχνε πειράγματα εἰς τὸν Λιοσαῖον.

– Ὤμορφα, ὤμορφα Γιάννη· κύτταξε μὴ σκάσῃ ἡ γκάϊδα καὶ τότε τί θὰ γίνουμε!

Αἴφνης, τὴν ὥραν τῆς δύσεως τοῦ ἡλίου, μακρυνὸς θόρυβος ἀκούεται. Φαιδρὰ ᾄσματα, τῶν ὁποίων ἡ ἠχὼ ἤρχετο ἔξωθεν ἀπὸ τὰ λειβάδια, πλησιάζουσα ὁλονέν, ἄλλη πολυάριθμος παρέα, κατέρχεται ἀπὸ τὸ βουνόν, ἐπιστρέφουσα ἀπὸ τὴν πανήγυριν τοῦ Ἁγίου Γεωργίου. Οἱ νέοι οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὴν ἄλλοι πεζοί, ἄλλοι ὀχούμενοι ἐπὶ ὀναρίων, φαιδροί, στεφανωμένοι μὲ ρόδα καὶ μὲ παπαροῦνες, μὲ κλάδους πλατάνων καὶ μὲ φτέρες, πλησιάζουν εἰς τὰς δύο μορέας, χαιρετίζουν, καὶ ἄλλοι κάθηνται εἰς τοὺς σανιδένιους πάγκους, ἄλλοι μὲ ἐλεύθερον τρόπον πιάνονται εἰς τὸν ἴδιον χορόν, τῆς παρέας τοῦ Γιάννη τοῦ Λιοσαίου.

Ὁ εἷς τούτων βιάζει μὲ θάρρος τὸν Γιάννη νὰ πιασθῇ ὁ ἴδιος εἰς τὸν χορόν, χωρὶς ν᾿ ἀφίσῃ τὴν γκάϊδαν, καὶ μὲ τὴν δεξιὰν χεῖρα νὰ κρατῇ τὸ ὄργανόν του, μὲ τὴν ἀριστερὰν νὰ κρατῆται ἀπὸ τὴν χεῖρα τοῦ ἰδίου, ὅστις ἐτάχθη αὐτὸς δεύτερος, καὶ νὰ τὸν «βγάλῃ στὸν κάβο» ἤτοι νὰ σύρῃ τὸν χορόν.

Ὁ Γιάννης γελῶν, ἐφιλοτιμήθη ν᾿ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἰδιοτροπίαν τοῦ εὐθύμου νέου, κι ἐπροσπάθει ὅπως ἠδύνατο νὰ φυσᾷ τὴν γκάϊδα καὶ νὰ χορεύῃ ἅμα.

Ἀλλὰ μόλις ἔκαμε δύο γύρους, εἷς ἄλλος ἀπὸ τοὺς πανηγυριστάς, τοὺς νεωστὶ ἐλθόντας, ὅστις δὲν ἔλαβε μέρος εἰς τὸν χορόν, ἐπλησίασεν τὸν Λιοσαῖον καὶ τοῦ ὡμίλησε μὲ σιγανὴν φωνήν.

***

Αἴφνης ὁ Γιάννης, ἀφήσας τὴν χεῖρα τοῦ χορευτοῦ, πετὰ τὴν γκάϊδαν κάτω, τρέχει καὶ γίνεται ἄφαντος κατὰ τὰ λειβάδια. Οἱ παρεστῶτες πρὸς στιγμὴν ἔμεινον ἄφωνοι ἀπὸ τὴν ἔκπληξιν.

***

Τί εἶχε συμβεῖ;

– Τί τοῦ εἶπες Γιώργη; εἶπεν ἐκεῖνος ἐκ τῶν πανηγυριστῶν, ὅστις εἶχε βιάσει τὸν Λιοσαῖον νὰ πιασθῇ εἰς τὸν χορόν, πρὸς τὸν ἄλλον, τὸν ὁμιλήσαντα εἰς τὸ οὖς τοῦ Γιάννη.

– Τοῦ εἶπα τί ἐμάθαμε στὸν δρόμο.

– Καὶ τί σ᾿ ἔμελλε;… Νά τώρα μᾶς χάλασες τὴν διασκέδασι.

– Ἡμεῖς εἴδαμε καὶ πάθαμε νὰ τὸν βάλουμε στὸ καντίνι, εἶπε γελῶν ὁ Σαραφιανός. Εἶτα ἐπέφερε:

– Μὰ τί τρέχει;

***

Κατ᾿ ἐκείνην τὴν στιγμὴν ὁ Γιάννης ὁ Λιοσαῖος εἶχε διατρέξει τὰ λειβάδια, τὸν πρώτον κάμπον ἔξω του χωριοῦ, ἔφθασεν εἰς τὰ Βουρλίδια, τὴν κοιλάδα, τρέχων τὸ ρέμμα-ρέμμα, καὶ ἤρχισε νὰ τρέχῃ εἰς τὸ βουνὸν τὸν ἀνήφορον. Ὅταν ἔφθασε εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὰ λίαν γνωστὰ εἰς αὐτόν, ἤρχισε νὰ συρίζῃ ἓν σύριγμα τὸ ὁποῖον ἐφαίνετο νὰ ἀπευθύνεται εἰς κάποιον ζῶν πλάσμα.

Εἶτα μετὰ τὸ σύριγμα ἐφώναζε:

– Μούλα! ἔ, μούλα! σ σ σ σ σ, ἔ, Μούλα!

Μικρὸν παραπονετικὸν χρεμέτισμα ἀπήντησεν εἰς τὴν πρόσκλησιν ταύτην. Ὁ Γιάννης ἔτρεξε, καὶ μετ᾿ ὀλίγον ἐντὸς μικρᾶς χαράδρας εὗρε δύο ζῷα, τὰ ὁποῖα ἐφαίνοντο ὅτι ἀρτίως εἶχαν σταματήσει, ὕστερ᾿ ἀπὸ βιαστικὸν περπάτημα. Ἦσαν κάθιδρα καὶ ἀσθμαίνοντα.

Ἐδέχθησαν τὸν Γιάννη μετὰ προφανοῦς χαρᾶς, τείναντα τὰς κεφαλὰς καὶ τοὺς λαιμούς των εἰς θωπείαν.

Ἦσαν ἡ Μούλα καὶ τὸ Μελαψί, καὶ τὰ δύο ἐκ τῶν ζῴων τοῦ ἀλογομύλου.

***

Ἰδοὺ τί εἶχεν εἰπεῖ ὁ Γιώργης εἰς τὸν Λιοσαῖον.

– Τί κάθεσαι Γιάννη; Ἡ Μούλα ἐπηλάλησε… Ἔρριξε μιὰ γυναῖκα κάτω.

Ὁ Γιάννης δὲν ἐζήτησε πλατυτέραν ἐξήγησιν, ἤξευρεν ὅτι ὁ Γιάννης ὁ Ἀργαστιώτης μ᾿ ὅλην τὴν οἰκογένειάν του, καὶ μὲ τὰ τρία μουλάρια του, ἦτο πρῶτος εἰς ὅλα τα πανηγύρια καὶ πόσῳ μᾶλλον δὲν θὰ ἐπήγαινεν εἰς τὸν Ἅϊ-Γιώργη, τοῦ λεβέντη καὶ καβαλλάρη τὴν ἑορτήν; Ἠννόησε λοιπὸν ὅτι ἡ Μούλα ἀναγκασθεῖσα νὰ δεχθῇ ἀκουσίως βάρος ἀνθρώπων εἶχε ρίξει τὸ φορτίον της καὶ εἶχεν ἀποσκιρτήσει.

Δὲν τὸν ἔμελλε τὸν Γιάννη διὰ τὸ ἀνθρώπινον φορτίον, τὸ ὁποῖον εἶχε ἀποῤῥίψει μὲ μικρὸν ἄλλως κίνδυνον τὸ ζῷον, τὸν ἔμελλε διὰ τὴν Μούλαν, διὰ τὸν Ἀράπη καὶ τὸ Μελαψί.

Γι᾿ αὐτὸ ἔτρεξε, ἔφθασε καὶ ὡδήγησε εἰς τὸν σταῦλον τῶν τὰ ζῷα. Ἀπὸ τότε ὁ Γιάννης ἐπανῆλθε εἰς τὸν ἀλογόμυλον.

   Μία υπόσχεση δίνει ο Χριστός στον εκατόνταρχο του ρωμαϊκού στρατού, όταν εκείνος Τον πλησιάζει, καθώς ο Κύριος εισέρχεται στην Καπερναούμ. Στην ικεσία του εκατοντάρχου να θεραπεύσει τον παράλυτο δούλο του, ο Χριστός του λέει: «Εγώ ελθών θεραπεύσω αυτόν» (Ματθ. 8, 7). Εγώ θα έλθω και θα τον θεραπεύσω. Η υπόσχεση αυτή εκπληρώθηκε, μολονότι ο εκατόνταρχος, με μεγάλη πίστη, παρακάλεσε τον Κύριο να κάνει το θαύμα χωρίς να πάει στο σπίτι του, καθώς δεν θεωρούσε τον εαυτό του άξιο μιας τέτοιας τιμής. Ο Χριστός θαυμάζει την πίστη του ειδωλολάτρη στρατιωτικού, την ταπείνωσή του, αλλά και την αγάπη του προς τον δούλο του, σε μία εποχή στην οποία οι δούλοι θεωρούνταν res, ούτε καν άνθρωποι.

     Η υπόσχεση του Χριστού δεν απευθύνεται μόνο στον εκατόνταρχο, αλλά και σε κάθε άνθρωπο, κάθε εποχής, όταν η καρδιά μας έχει αυτά τα χαρακτηριστικά: την πίστη, την ταπείνωση και την αγάπη. Και είναι μεγάλη η παρηγοριά την οποία λαμβάνουμε από τον Κύριό μας. Ο λόγος Του αποτυπώνει την βεβαιότητα η οποία πηγάζει από την αγάπη του Θεού. Από το λυτρωτικό Του έργο. Από την δίψα Του για κοινωνία με τον άνθρωπο. Είναι μία απόδειξη ότι στον κόσμο δεν είμαστε μόνοι μας. Είναι ένας λόγος ελπίδας, σε εποχές απόγνωσης και μεγάλων δυσκολιών, είτε αυτές προέρχονται από τα δικά μας λάθη είτε από την σκληρότητα των άλλων. «Εγώ ελθών θεραπεύσω αυτόν».  «Εγώ ελθών θεραπεύσω υμάς».  Και είναι συνολική η θεραπεία. Δεν είναι μόνο η σωματική ασθένεια. Είναι η αίσθηση της μοναξιάς.  Η βεβαιότητα της φθοράς και του θανάτου. Η απόγνωση του να μη σε βλέπουν οι άλλοι ως άνθρωπο, αλλά ως αντικείμενο. Όλα αυτά θεραπεύονται χάρις στην παρουσία του Χριστού.

           Όλα τα φιλοσοφικά συστήματα, όλες οι πολιτικές και ιδεολογικές διακηρύξεις, όλοι όσοι διοικούν τον κόσμο και τη ζωή μας δεν μπορούν να δώσουν μια τέτοια υπόσχεση. Μπορούν να υποσχεθούν ότι θα βελτιώσουν τη ζωή μας. Ότι θα διορθώσουν τα κακώς κείμενα. Ότι θα δώσουν διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης του κόσμου. Όμως δεν μπορούν να υποσχεθούν ότι θα μας θεραπεύσουν προσωπικά. Εμάς. Τον καθέναν μας. Γι’ αυτό και τα πάντα λειτουργούν στην ματαιότητα του παρόντος. Στην ματαιότητα της κατάκρισης για το παρελθόν. Στην απόρριψη άλλων προτάσεων και άλλων προσώπων. Στην παγίδευση σε ένα μέλλον, το οποίο χωρίς Θεό δεν έχει νόημα. Είναι αναπόφευκτο, αλλά χωρίς ποιότητα αιωνιότητας. Χωρίς αληθινή χαρά. Χωρίς διάρκεια. Με την προσωπική μας αρρώστια να παραμένει αθεράπευτη. Διότι τα ιδεολογικά, φιλοσοφικά και πολιτικά συστήματα και οι εκφραστές τους δεν μπορούν να δούνε τον θάνατο τον οποίο αγωνίζονται να αναστείλουν, αλλά θεωρούν ότι μπορούν να τον υποκαταστήσουν με ψευδαισθήσεις υλικών αγαθών, ικανοποίησης της φίλαυτης λογικής μας, της φιληδονίας μας, της φιλοδοξίας μας να είμαστε εμείς οι ισχυροί. Και μας ρίχνουν πιο πολύ στο βάραθρο.

            Όπως ο δούλος του εκατοντάρχου, είμαστε κι εμείς άρρωστοι. Μόνο που δεν είναι εύκολο να έχουμε ανθρώπους που μας αγαπούνε και οι οποίοι να απευθύνονται στον Χριστό για μας. Διότι δεν είναι ο Χριστός και ο ερχομός του στις καρδιές και τη ζωή μας το πρωτεύον για τον κόσμο. Δεν αναζητούμε τον Χριστό, ούτε προστρέχουμε σ’ Αυτόν για να βρούμε την ίασή μας. Δεν είναι εύκολο να γίνουμε κι εμείς όπως ο εκατόνταρχος. Να μπορούμε να αγαπούμε τους οικείους μας, τους άλλους ανθρώπου τόσο, ώστε να συνειδητοποιούμε την ανεπάρκεια των προσωπικών μας δυνάμεων να τους στηρίξουμε πνευματικά, ψυχολογικά, ηθικά. Να κατανοήσουμε ότι δεν γιατρεύουμε εμείς, διότι δεν έχουμε καταφέρει ούτε το μπορούμε να γιατρέψουμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Θέλει πολλή ταπείνωση να είναι κάποιος ισχυρός αναφορικά με τον κόσμο και τους άλλους, όπως ο εκατόνταρχος, και να τολμά να παραδεχτεί ότι «ουκ ειμί ικανός ίνα μου υπό την στέγην εισέλθης» (Ματθ. 8, 8). Κάτι τέτοιο προϋποθέτει αυτογνωσία και κυρίως αίσθηση της αδυναμίας όχι μόνο μπροστά στον Θεό, αλλά και στην πορεία του κόσμου και του ανθρώπου μέσα στον χρόνο. Και μόνο οι αληθινά ταπεινοί άνθρωποι μπορούν να εμπιστευθούν αυτούς που αγαπούνε στα χέρια του Θεού.

           «Εγώ ελθών θεραπεύσω αυτόν». Πίστη στον Χριστό σημαίνει να προστρέχουμε σ’ Εκείνον για κάθε τι στη ζωή μας. Με την προσευχή και την ικεσία. Με την ταπείνωση και την επίγνωση της αδυναμίας μας. Και με με την αποφυγή της καύχησης ότι ο Χριστός βλέπει το δήθεν πόσο σπουδαίοι είμαστε και μας ανταμείβει με την παρουσία Του, ότι επειδή είμαστε «υιοί της βασιλείας», έχουμε εξασφαλισμένη θέση κοντά Του. Ο εκατόνταρχος ήταν έτοιμος μέσα του. Πίστευε, είχε ταπείνωση, αγαπούσε τον δούλο του. Και ο Χριστός εκπληρώνει την υπόσχεσή Του. Δεν χρειάστηκε να έλθει στο σπίτι του. Είχε ήδη έλθει στην καρδιά του ειδωλολάτρη στρατιωτικού, ο οποίος είχε παραιτηθεί εντός του από την εξουσία του όχι μόνο έναντι των συνανθρώπων του, αλλά και έναντι του εαυτού του και εμπιστεύθηκε τα πάντα στον Θεάνθρωπο. Ας τον μιμηθούμε. Ας παραιτηθούμε εντός μας από την οίηση ότι τα πάντα εξαρτώνται από εμάς και ας εμπιστευθούμε τον εαυτό μας και τη ζωή μας στα χέρια Αυτού που εξακολουθεί αδιάψευστα, με τον τρόπο της Εκκλησίας, να μας παρηγορεί με τον λόγο Του: «Εγώ ελθών θεραπεύσω υμάς»!

Κέρκυρα, 28 Ιουνίου 2015

 π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

             Σε ποιον κόσμο ζητά η πίστη να ζούμε; Ο άνθρωπος μεγαλώνει και ζει σε μία κοινωνία η οποία τον καλεί  να επιβιώνει, να δημιουργεί, να έχει αυτάρκεια και ποιότητα στη ζωή του, να απολαμβάνει την ικανοποίηση  των επιθυμιών του, να αντιστέκεται στον θάνατο, στην ταπείνωση από τους άλλους, για να μπορεί να αισθάνεται αξιοπρεπής. Όλα αυτά προϋποθέτουν εργασία, στόχο ζωής, συνάντηση με τους άλλους ανθρώπους, συνύπαρξη στα πλαίσια της συνεργασίας και της αλληλεξάρτησης, ενίοτε και ρήξεις, όταν ο άνθρωπος θεωρεί ότι τα δικά του θέλω πρέπει να εκπληρωθούν υπερνικώντας τα θέλω των άλλων. Όλα αυτά συνδυάζονται με ένα άγχος, με μία μέριμνα, η οποία γίνεται αγωνία, άλλοτε τρόπος δημιουργίας, άλλοτε απογοήτευση και φόβος. Μέσα σ’ αυτές τις συντεταγμένες  τι ζητά άραγε η πίστη;

            Ο Χριστός, στην επί του όρους ομιλία, θέτει τις πνευματικές συντεταγμένες στη ζωή του ανθρώπου που πιστεύει, στο πώς καλείται να ζήσει στον κόσμο της μέριμνας, του άγχους, της αγωνίας, του φόβου. «Μη μεριμνάτε τη ψυχή υμών τι φάγητε και τι πίητε, μηδέ τω σώματι υμών τι ενδύσησθε ^.  ουχί η ψυχή πλείον εστί της τροφής και το σώμα του ενδύματος;» (Ματθ. 6, 25). «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε και τι θα πιείτε ούτε για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε.   Η ψυχή δεν είναι σπουδαιότερη από την τροφή; Και το σώμα δεν είναι σπουδαιότερο από το ντύσιμο;». Οι λόγοι αυτοί , οι οποίοι πάντοτε παραμένουν επίκαιροι, ίσως στις μέρες μας πιο επίκαιροι από ποτέ, δείχνουν ότι η επιβίωση και η ευτυχία στη ζωή δεν μπορούν να έρθουν μέσα από το άγχος, τη μέριμνα, τον φόβο, αλλά μέσα από την εμπιστοσύνη στο Θεό και το θέλημά Του. Την εμπιστοσύνη στην αγάπη του Θεού, ο Οποίος προνοεί για κάθε ύπαρξη του κόσμου αυτού, τον οποίον άλλωστε ο Ίδιος και δημιούργησε και συντηρεί. Αυτές οι συντεταγμένες μπορεί να φαντάζουν αδιανόητες για τον ορθολογιστή άνθρωπο, αυτόν που εμπιστεύεται τον δικό του τρόπο θέασης του κόσμου, τον εαυτό του, τις δυνάμεις του, την δική του απόφαση να επιβιώσει. Αυτόν που απολυτοποιεί, με ένα αίσθημα εξουσίας, το θέλημά του και που δεν μπορεί να αφήσει στον ουρανό την φροντίδα για τη γη. Όμως αυτές οι συντεταγμένες αποτελούν την μοναδική γνήσια απάντηση που η πίστη θέτει στο ζήτημα της μέριμνας.

             Η ψυχή είναι σπουδαιότερη από την τροφή. Ο Χριστός μετατοπίζει την προτεραιότητα της ύπαρξης από την τροφή και ό,τι αυτή καλύπτει, την επιβίωση, την απόλαυση, την αυτάρκεια, στην ψυχή, στο πνευματικό σημείο της ύπαρξης.  Η ψυχή είναι δωρεά του Θεού. Είναι ο αγαπών άνθρωπος, ο ελεύθερος από τις μέριμνες άνθρωπος, αυτός ο οποίος βρίσκει νόημα ζωής στην κοινωνία με τον Θεό. Αυτός που δεν αγωνιά για την υλική τροφή, διότι γνωρίζει ότι αυτή υπάρχει για την παράταση της ζωής και την αναστολή του θανάτου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα εργαστεί, δεν θα παλέψει να την έχει, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα βοηθήσει όσους δεν μπορούν να την έχουν.  Ο άνθρωπος ο οποίος δεν προσκολλάται στην τροφή και τα υλικά αγαθά, δεν έχει άγχος και μέριμνα ή τα υπερνικά. Διότι βλέπει την αλήθεια του κόσμου, ότι δηλαδή ο Θεός που αγαπά τα πετεινά του ουρανού και τα συντηρεί, δεν θα τον εγκαταλείψει.

Αυτός που θεωρεί ότι η ψυχή είναι σπουδαιότερη από την τροφή και εμπιστεύεται τον Θεό, ζει την πρόνοια του Θεού πίσω από κάθε περιστατικό, αλλά και κάθε περίσταση της ζωής του, εκεί όπου ο ίδιος δεν έχει κάνει λάθος επιλογές ή δεν έχει νικηθεί από τα πάθη του εκούσια. Αλλά και όταν ακόμη διαπράττει λάθη, και πάλι έρχεται εις εαυτόν και αφήνει τον Θεό να χαράξει νέες προοπτικές. Οι άγιοι μάς λένε πόσο σπουδαίο είναι σε κάθε δυσκολία της ζωής, σε κάθε άγχος για επιβίωση, να αντιτάσσουμε την εμπιστοσύνη στην πρόνοια του Θεού, χωρίς εννοείται να γινόμαστε αργοί, οκνηροί. Είναι άλλο να εργάζεται κάποιος και άλλο να γίνεται η τροφή, η ύλη, η επιβίωση η μοναδική του μέριμνα, να κυριεύουν την καρδιά του.

Το σώμα είναι σπουδαιότερο από το ντύσιμο. Το ντύσιμο εξασφαλίζει την επιβίωση του ανθρώπου από τις κλιματολογικές συνθήκες, αλλά και την αποδοχή του ανθρώπου σε κοινωνικό επίπεδο. Ο ντυμένος άνθρωπος μπορεί να συνάψει σχέσεις, διότι οι άλλοι δεν τον αποστρέφονται, ούτε τον περιφρονούν, ούτε τον φοβούνται. Ο άνθρωπος, βεβαίως, μετατρέπει τα ενδύματα σε στολίδια της ύπαρξής του, με αποτέλεσμα να θεοποιεί την εμφάνισή του. Να αυτοχαρακτηρίζεται και να χαρακτηρίζει τους άλλους αναλόγως με το τι φορούνε και βεβαίως η μέριμνα εγκαθίσταται στην ύπαρξη του ανθρώπου για το φαίνεσθαί του. Η ενδυμασία γίνεται επίδειξη του εσωτερικού κόσμου μας και στόχος της εργασίας μας.  Όμως και εδώ ο Χριστός ζητά από εμάς να εμπιστευθούμε τον Θεό. Κανείς από εμάς  δεν μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την όψη του, να προσθέσει ύψος στο ανάστημά του. Η όψη μας, το σώμα μας, υπάρχει για να δίνεται στο Θεό και τον συνάνθρωπο, να γίνεται η ορατή, η αισθητή  έκφραση της ψυχής μας και ως σύνολη ύπαρξη να λειτουργεί γι’  αυτό που είναι ο άνθρωπος: πρόσωπο που κοινωνεί.

Αυτός που θεωρεί ότι το σώμα είναι σπουδαιότερο από το ντύσιμο, ότι η ύπαρξη που μπορεί να συναντήσει τον Θεό και τον συνάνθρωπο έχει αξία, ενώ το φαίνεσθαι καθ’  αυτό δεν δίνει νόημα στον άνθρωπο, ζει την πρόνοια του Θεού, όπως τα κρίνα του αγρού. Δοξολογεί τον Θεό για τη ζωή που του έδωσε και βλέπει την αξία του κάλλους όχι στην επίδειξη της ενδυμασίας ή σε κάθε μορφή του φαίνεσθαι, αλλά στη δυνατότητα της αγάπης και της κοινωνίας, όπως αυτές εκφράζονται και σωματικά. Με το χαμόγελο. Με την τρυφερότητα. Με το κοίταγμα του άλλου. Με την προσφορά ελεημοσύνης δια των χειρών. Με το αγκάλιασμα όλων, ακόμη και των εχθρών.

Έτσι ο τελικός λόγος του Χριστού αποκτά μίαν άλλη διάσταση. «Ζητείτε πρώτον την βασιλείαν του Θεού και την δικαιοσύνην αυτού και ταύτα πάντα προστεθήσεται υμίν» (Ματθ. 6,33). « Γι’  αυτό πρώτα απ’  όλα να επιζητείτε τη βασιλεία του Θεού και την επικράτηση του θελήματός Του και όλα αυτά θα ακολουθήσουν». Η βασιλεία του Θεού είναι η αγάπη και η ελευθερία. Και η δικαιοσύνη, το θέλημά Του, έχει να κάνει με το μοίρασμα κάθε αγαθού, με τη νίκη της αγάπης και όχι του φαίνεσθαι, με την υπέρβαση του θανάτου και όχι απλώς με την αναστολή του. Και ο θάνατος νικιέται δια της πίστεως και της κοινωνίας με τον Θεό της αγάπης και με την κοινωνία προς πάντας.

Ζούμε σε μία εποχή μέριμνας. Αγωνίας. Φόβου. Προσανατολίσαμε τη ζωή μας στην τροφή, τα αγαθά, το φαίνεσθαι. Αγνοήσαμε τις προτεραιότητες της ψυχής και του σώματος, όπως οι πνευματικές συντεταγμένες της πίστης μάς υποδεικνύουν.  Υποκαταστήσαμε την πρόνοια του Θεού με τα υλικά αγαθά και την όψη μας, με αποτέλεσμα οι εξουσίες του κόσμου τούτου να μας έχουν κυριεύσει. Και η αγωνία μας έγκειται στην επιβίωση και την αυτάρκειά μας, όχι στην κοινωνία με τον Θεό και τον πλησίον. Η αλλαγή μπορεί να έρθει στην καρδιά του καθενός, ακόμη κι αν ο κόσμος θα παραμείνει στην θεοποίηση των δικών του δυνάμεων. Και όποιος αλλάζει εντός του, αφήνοντας την πρόνοια του Θεού την αγάπη Του να ανοίξουν δρόμους, σε τίποτε δεν θα υστερήσει. Σ’  αυτόν τον κόσμο ζητά η πίστη να ζούμε.

Κέρκυρα, 21 Ιουνίου 2015

 π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

Εδώ δεν έχομε πατρίδα αληθινή, είμεθα ξένοι! Η πατρίδα μας είναι στους ουρανούς. Γνωρίζω καλά πόσο μεγάλη ωφέλεια προξενεί η πρόσκαιρη ασθένεια σε εκείνους που έχουν υπομονή στις θλίψεις, δεν γογγύζουν αλλά λέγουν σαν τον Ιώβ δόξα σοι ο Θεός.

Όλοι οι Άγιοι και οι δίκαιοι στον κόσμο αυτό είχαν ασθένειες, θλίψεις, στερήσεις, διωγμούς, εξορίες, βασάνους, τιμωρίες, εάν, όμως, δεν είχαν υπομονή, δεν θα άγιαζαν· γι’ αυτό ο Κύριος είπε· όποιος έχει υπομονή μέχρι τέλους, εκείνος θα σωθεί. Με την υπομονή τους οι Άγιοι άγιασαν και έλαβον μεγάλη χάρη και εδώ στη γη και στους Ουρανούς….

Οι Άγιοι πάντες Προφήτες, Απόστολοι, Μάρτυρες, Όσιοι και δίκαιοι και ο ίδιος ο αναμάρτητος Κύριός μας, είχαν θλίψεις. Πώς εμείς θέλουμε, χωρίς θλίψεις και πειρασμούς, να σωθούμε;

Οι ασθένειες είναι δώρο Θεού, είναι σημείο της αγάπης του Θεού. Μας παιδεύει εδώ στην πρόσκαιρη ζωή ολίγον για να μας αναπαύσει στην αιώνια, και «ολίγα παιδευθέντες μεγάλα ευεργετηθήσονται», λέγει το Άγιο Πνεύμα.

Όλοι οι Άγιοι είχαν ασθένειες, θλίψεις, πειρασμούς στην πρόσκαιρη ζωή, αλλά τώρα χαίρουν και θα χαίρουν αιώνια.

Εμείς οι αμαρτωλοί οφείλουμε να πιστεύουμε και να παραδεχόμαστε, ότι όσα κάμνει ο Κύριος είναι καλά, είναι δίκαια και ωφέλιμα.

Θεωρώ αναγκαίον να σου υπομνήσω ό,τι και εγώ και συ και όλοι οι Χριστιανοί οφείλουμε να έχουμε υπομονή στις θλίψεις. Χωρίς θλίψεις, ασθένειες και πειρασμούς είναι δύσκολο να σωθούμε,

Έχεις δίκαιο να παραπονιέσαι για την αστοργία στις θλίψεις και συμφορές σου των θεωρουμένων φίλων και πνευματικών αδελφών, που αν ήθελαν, θα μπορούσαν να σε βοηθήσουν… Εάν εγνώριζες τί καλό σου προξενούν οι φίλοι με την καταφρόνησή τους θα έχαιρες. Πρέπει να γνωρίζεις ότι έχεις χιλιάδες και σε παρακολουθούν, συμπονούν και βοηθούν, που δεν τους βλέπεις. Είναι οι Άγιοι Πάντες, οι Άγιοι Άγγελοι, η Κυρία Θεοτόκος, Αυτός ο ίδιος ο Χριστός. Λοιπόν μη φοβάσαι, μη στενοχωριέσαι, μη δειλιάζεις, αλλά να ευχαριστείς το Θεό….

Στους πειρασμούς, τις θλίψεις, τους κινδύνους, τις στενοχώριες, να καταφεύγεις, διά της προσευχής, προς τον Θεό ζητώντας βοήθεια. Μπορείς όμως να βάζεις και μεσίτες για τα αιτήματά σου την Κυρία Θεοτόκο και όλους τους Αγίους, οι οποίοι, επειδή έχουν λάβει χάρη, μπορούν να σε βοηθήσουν.

Οι πειρασμοί υπάρχουν και θα υπάρχουν πάντοτε στη ζωή μας και πρέπει να φυλαγό­μαστε από τις αμέτρητες παγίδες που στήνει εναντίον μας ο παμπόνηρος Διάβολος. Μόνο με την ταπεινοφροσύνη και την προσευχή μπορούμε να τις αποφύγουμε και ασφαλιστούμε…Όποιος προσέχει και είναι συνετός, ωφελείται πολύ από τις θλίψεις και τους πειρασμούς.

Όπως ο Θεός σε υπομένει, σε ανέχεται, να υπομένεις και συ το παιδί σου. Έχεις καθήκον να το συμβουλεύεις, όχι όμως με ταραχή και με θυμό, αλλά με τρόπο ήρεμο και γαλήνιο. Εάν δεν σε ακούει, εκείνο έχει όλη την ευθύνη. Συ τότε να παρακαλείς το Θεό να το φωτίσει και οδηγήσει στην οδό των εντολών του.

Ή έγγαμο ή άγαμο βίον ακολουθήσεις, φρόντισε να αγαπάς το Θεό και να τηρείς τις εντολές Του και θα σωθείς ευκολότερα από πολλούς κληρικούς, που έγιναν και γίνονται αναξίως ιερείς. Να προτιμήσεις να σώσεις τη ψυχή σου.

Σε συμβουλεύω να έχεις υπομονή, να έχεις την αδιάλειπτη νοερά προσευχή και να μην αφήνεις να φεύγει ο Θεός από κοντά σου. Ο πάγκαλος Ιωσήφ ήταν στην Αίγυπτο, στο τόπο της αμαρτίας και δεν αμάρτησε διότι είχε την ενθύμηση του Θεού. Ο Αδάμ ήταν στο παράδεισο, που δεν υπήρχε αμαρτία, επειδή λησμόνησε το Θεό, τον παράκουσε, έχασε τον παράδεισο. Λοιπόν, όχι ο τόπος, αλλά ο τρόπος σώζει τον άνθρωπο, λέγει ο θείος Χρυσόστομος.

Για τις αμαρτίες μας έρχεται η οργή του Θεού

Σε χάος μεγάλο βρίσκεται ολόκληρη η ανθρωπότητα. Βαδίζει κατά κρημνών και βαράθρων. Βαδίζει στο σκοτάδι και χωρίς πυξίδα. Πού άραγε θα καταντήσει; Εκεί που κατάντησαν όλοι οι αμαρτωλοί και παραβάτες των εντολών του Θεού… Η τωρινή γενεά είναι πονηρή και προς τους πονηρούς ο Κύριος στέλνει ανάλογες τιμωρίες για να μετανοήσουν…

Ο Σατανάς κάνει την τελευταία έφοδο, και στα χρόνια μας μεγάλη θλίψη και μεγάλη οργή θα έρθει στον κόσμο… Τώρα μόνον ο Θεός να μας σκεπάσει από τους πονηρούς και κακούς εχθρούς, αόρατους και ορατούς.

Μακρυά από τα έργα, την λατρεία και την πομπή του Σατανά

Έργα του Σατανά είναι:
Η υπερηφάνεια, ο φθόνος, ο φόνος, η φιλαργυρία, η πλεονεξία, η αρπαγή, η κλοπή, το ψεύδος, η συκοφαντία, η επιορκία, η καταλαλιά, η κατάκριση, η ακρασία, η κραιπάλη, η μέθη, η ασωτία και γενικά όλα όσα είναι ενάντια στο θέλημα του Θεού.

Λατρεία του Σατανά είναι:
Οι μαγείες, οι γοητείες, ο πνευματισμός, ο υπνωτισμός και τα παραπλήσια με αυτά. Επίσης και όσοι στις ανάγκες ή τις ασθένειές τους καταφεύγουν στους μάγους, τους πνευματιστές και ζητούν βοήθεια, και όσες γυναίκες παρατηρούν στα φλιτζάνια και μαντεύουν. Όλες αυτές είναι λατρευτές των δαιμόνων, δηλαδή απονέμουν λατρεία στους δαίμονες.

Πομπή δε του Σατανά είναι:
Οι άσεμνοι χοροί, τα άσεμνα και ερωτικά άσματα, τα άσεμνα θέατρα και θεάματα, οι άνθρωποι που γίνονται μασκαράδες και ντύνονται στις απόκρεω, οι άνδρες με ρούχα γυναικεία και οι γυναίκες ανδρικά. Πρόσθεσε και τα βαψίματα και φκιασίδια των γυναικών που μεταχειρίζονται για να φανούν δήθεν ανώτερες από τον Πλάστη και Δημιουργό Θεό μας, να δώσουν ανώτερη μορφή από εκείνη που τους έδωσε ο Θεός. Όσοι και όσες είναι υποκείμενοι στα παραπάνω, εάν δεν έλθουν σε αίσθηση, να μετανοήσουν και εξομολογηθούν, είναι παραβάτες των υποσχέσεων που ομολόγησαν στο Άγιο Βάπτισμα, ότι αποστρέφονται, μισούν και δεν θα πράξουν και ακολουθήσουν τα έργα, την λατρεία και την πομπή του Σατανά, όσοι και όσες μάλιστα δεν αρκούνται στη δική τους κακία, αλλά προτρέπουν και άλλους στην αμαρτία, ιδίως στο φθόνο, την ασέλγεια και τις μαγείες· αυτοί ή αυτές είναι τέκνα του διαβόλου και όχι του Θεού….

Ας είμαστε, λοιπόν, πάντοτε ντυμένοι το Χριστό· ας σκεπτόμαστε πάντοτε το χάρισμα της υιοθεσίας που πήραμε με το άγιο Βάπτισμα, τις υποσχέσεις που δώσαμε, και να αγαπάμε Αυτόν με όλη μας τη ψυχή και τη καρδιά, για να είμαστε και εδώ στην πρόσκαιρη ζωή μαζί με το Χριστό ενωμένοι και στην αιωνιότητα.

Μη πλανώμεθα, αγαπητοί, τα έργα μας δείχνουν τί έχουμε στο νου μας. Εμείς οι άνθρωποι της σημερινής γενεάς στο νου μας κάθε μέρα έχουμε τί θα φάμε και τί θα πιούμε!…. Τί δε να πω και για τις γυναίκες; δεν έχουν άλλο στο νου τους παρά πώς να στολιστούν. Συναγωνίζονται ποιά θα ξεπεράσει την άλλη στο στολισμό. Τί πάλι να πω και για την άσεμνη ενδυμασία, την οποία ο εφευρέτης της κακίας Διάβολος δίδαξε τις γυναίκες να ντύνονται με γυμνά χέρια, στήθη και πόδια; Αλίμονο, αλίμονο για την άθλια κατάσταση των Χριστιανών! Κρύψε με, Θεέ μου, ή πάρε με, για να μη βλέπω τέτοιες αισχρότητες και αθλιότητες! Πώς δεν αισχύνονται οι γυναίκες των Ελλήνων Χριστιανών; Οι γυναίκες των Τούρκων να ντύνονται κόσμια και να καλύπτουν και το πρόσωπο, για να μη δίδουν σκάνδαλο στους άνδρες, και οι ελληνίδες και οι γυναίκες των χριστιανών, οι οποίες έχουν παράδοση από τον Χριστό, τους Αποστόλους και τους Αγίους Πατέρας να ντύνονται σεμνά, έφθασαν σε σημείο τέλειας παραφροσύνης, με τον τρόπο που ντύνονται…

Γέροντος Φιλοθέου Ζερβάκου

 agapienxristou.blogspot.ca

At His Office in Kigali, today 21st, June 2015; His Grace Innocentios, The Bishop of Orthodox Diocese of Burundi and Rwanda celebrated the Divine Liturgy.

Because of shortage of priests in Rwanda, the Bishop celebrated himself the Divine Liturgy as a priest.

From the Bishop’s desk office in Kigali

Περισσότερα…  https://www.facebook.com/profile.php?id=100006650526397

http://ampelonas-trygetes.blogspot.com/2015/06/blog-post_79.html

INTENSIVE CATECHISM IN RWANDA

Wednesday 17 June 2015, His Grace Innocentios, The Bishop of Orthodox Diocese of Burundi and Rwanda met with Clergy, Readers and Seminarians from Rwanda for final remark on the intensive catechism which will take a place on 6, July 2015 up to 25, July 2015.

The Bishop also assigned every seminarian and reader to catechize people from his community during this summer holiday.

After this catechism there will follow the sacrament of baptism of those who will be ready among almost 200 catechumens from all communities.

https://ierapostoli.wordpress.com/2015/06/21/divine-liturgy-in-kigali/#more-11401

Το τι είναι πάθος ορίζει με θαυμάσιο τρόπο ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής: «Πάθος εστί κίνησις ψυχής παρά φύσιν η επί φιλίαν άλογον η επί μίσος άκριτον η τινος η διά τι των αισθητών»

1. Δηλαδή: Πάθος είναι η παρά φύσιν (μη φυσιολογική) κίνηση της ψυχής ή προς παράλογη αγάπη ή άκριτο μίσος ή για κάποιον (άνθρωπο) ή για κάποιο από τα αισθητά (πράγματα). Εξηγώντας ο ίδιος Άγιος τον ορισμό αυτό δίνει μερικά παραδείγματα και λέει ότι τα πάθη μας οδηγούν στο να επιθυμούμε πράγματα η πρόσωπα παράλογα, όπως: «βρώματος παρά τον καιρόν η παρά την χρείαν η γυναικός… της νομίμου. Και πάλιν, όταν οργιζώμεθα η λυπώμεθα παρά το εικός, οίον κατά του ατιμάσαντος η ζημιώσαντος»

2. Και όταν οργιζόμαστε η λυπόμαστε παράλογα, όπως εναντίον κάποιου που μας πρόσβαλε η μας ζημίωσε.

Η λέξη «πάθος» προέρχεται από το ρήμα πάσχω. Επομένως, όταν κάποιος έχει ένα η περισσότερα πάθη, τότε πάσχει, υποφέρει! Ο εμπαθής άνθρωπος δεν είναι υγιής αλλά άρρωστος και έχει ανάγκη θεραπείας.

Ό ταν κάποιος αρρωστήσει σωματικά, θεραπεύεται κυρίως από τον γιατρό, τα φάρμακα, τη δίαιτα η και κάποιες ασκήσεις (π.χ. βάδισμα, κολύμβηση κ.λπ.) που ο γιατρός συνιστά, αλλά συνεργεί και ο ίδιος ο ασθενής. Πως; Πρώτα με την εμπιστοσύνη που δείχνει στο γιατρό. Έπειτα, με την ακριβή εφαρμογή των οδηγιών ως προς την λήψη των φαρμάκων και τη δίαιτα. Κατόπιν, με την αποφυγή βλαβερών συνηθειών (π.χ. του καπνίσματος), όσο κι αν αυτό είναι δύσκολο και τέλος, την εφαρμογή των ασκήσεων.
Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στην περίπτωση της θεραπείας της άρρωστης ψυχής. Το Άγιον Πνεύμα ενεργεί τη θεραπεία και ο ασθενής άνθρωπος συνεργεί. Πως; Πρώτα με την πλήρη εμπιστοσύνη στον «Ιατρό των ψυχών και των σωμάτων ημών», τον Θεό. Έπειτα με την πιστή εφαρμογή της θεραπευτικής «συνταγής» του Ιατρού, που είναι οι εντολές του Θεού, όπως τις διατύπωσαν με τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος οι ιεροί συγγραφείς της Αγίας Γραφής, τις ερμήνευσαν οι επίσης Θεοφώτιστοι Πατέρες, τις εφάρμοσαν στη ζωή τους και τις εδίδαξαν στον λαό του Θεού για τη θεραπεία και σωτηρία του.

Σ’ αυτή την προσπάθεια του ασθενούς πνευματικώς ανθρώπου, να συνεργήσει στην εκ μέρους του Θεού προσφερόμενη θεραπεία, ενυπάρχει η Άσκηση, στην οποία υπέβαλλαν ανέκαθεν τους εαυτούς τους όλοι οι συνειδητοί ορθόδοξοι χριστιανοί και εξαιρετικά οι Άγιοι και μάλιστα οι ερημίτες.

Οι απόλυτα αποφασισμένοι να θεραπευθούν και να φθάσουν στο «καθ’ ομοίωσιν» και τη θέα του Θεού (οι Άγιοι) «ηγούμενοι τα πάντα σκύβαλα είναι, ίνα Χριστόν κερδήσωσιν» (Φιλιπ. γ΄, 8) έφθασαν σε απίστευτα ασκητικά κατορθώματα, εφαρμόζοντας πάλι το του Αποστόλου Παύλου «υπωπιάζω μου το σώμα και δουλαγωγώ, μήπως άλλοις κηρύξας αυτός αδόκιμος γένωμαι» (Α΄ Κορ. θ΄, 27).
Ο φωτισμός του Αγίου Πνεύματος και οι προσωπικές τους εμπειρίες τους έδωσαν τη δυνατότητα, ώστε οι Άγιοι Πατέρες να εφαρμόσουν και να διδάξουν τα μέσα θεραπείας των τριών δυνάμεων της ψυχής, που συνοπτικά είναι τα εξής:

1. Του Λογιστικού: Η αδιάκριτη Πίστη, η Μελέτη των Θείων Γραφών, η καθαρή και αδιάλειπτη Προσευχή, η Υπακοή και η Ταπείνωση.

2. Του Θυμικού: Η Αγάπη, η Ελεημοσύνη, η Ανεξικακία, η Υπομονή, το Μίσος προς την αμαρτία.

3. Του Επιθυμητικού: Η Νηστεία, η Εγκράτεια, η Αγρυπνία, οι Μετάνοιες (γονυκλισίες) και γενικώς η Σκληραγωγία.

Οι μοναχοί που επιζητούν την τελειότητα εφαρμόζουν για τη θεραπεία του τριμερούς της ψυχής το λεγόμενο «μοναχικό τρίπτυχο»: Υπακοή (αδιάκριτη στον ηγούμενο) για τη θεραπεία του Λογιστικού· Ακτημοσύνη (άρνηση κάθε υλικής ιδιοκτησίας) για τη θεραπεία του Θυμικού· Παρθενία (ισόβια εγκράτεια) για τη θεραπεία του Επιθυμητικού.

Για τους χριστιανούς που ζουν στον κόσμο ισχύει ο λόγος του Κυρίου «ου πάντες χωρούσι τον λόγον τούτον αλλ’ οις δέδοται… Ο δυνάμενος χωρείν χωρείτω» (Ματθ. ιθ΄, 11-12). Είναι όμως για όλους, όσοι θέλουν να θεραπευθούν, απαραίτητο να έχουν υπακοή -όχι σε ηγούμενο- αλλά στο Ευαγγέλιο (όπως αυτό ερμηνεύεται από τους Αγίους Πατέρες) και στον προσωπικό τους πνευματικό πατέρα. Επίσης, αντί για πλήρη ακτημοσύνη, τίμια απόκτηση υλικών αγαθών για τη συντήρηση της οικογενείας τους, αλλά και τη θεραπεία των αναγκών του πτωχού συνανθρώπου. Τέλος, αντί της ισόβιας παρθενίας, εγκράτεια πλήρη μέχρι τον γάμο και σωφροσύνη μετά τον γάμο.

Ο σύγχρονος άνθρωπος μεγαλωμένος με τα ιδανικά του ευδαιμονισμού και του καταναλωτισμού, ακόμη κι αν είναι ορθόδοξος χριστιανός, βλέπει τα παραπάνω όχι ως μέσα Ασκήσεως για την απόκτηση και διατήρηση της ψυχικής υγείας, αλλά σαν δυσάρεστες καταστάσεις, που του στερούν την καλοπέρασή του. Γι’ αυτό αποφεύγει και αποδοκιμάζει κάθε μορφή Ασκήσεως είτε μέσα στον κόσμο είτε –πολύ περισσότερο- στη μοναχική πολιτεία.

Ο Κύριος, λίγο πριν το πάθος Του, μιλώντας στους μαθητές Του είπε ένα θαυμάσιο παράδειγμα: «Η γυνή όταν τίκτη λύπην έχει, ότι ήλθεν η ώρα αυτής· όταν δε γεννήση το παιδίον, ουκέτι μνημονεύει της θλίψεως διά την χαράν ότι εγεννήθη άνθρωπος εις τον κόσμον. Και υμείς ουν λύπην μεν νυν έχετε· πάλιν δε όψομαι υμάς (σ.σ. μετά την Ανάσταση) και χαρήσεται υμών η καρδία, και την χαράν υμών ουδείς αίρει αφ’ υμών» (Ιωαν. ιστ΄, 21-22).

Έτσι ακριβώς, για να γεννηθεί μέσα στην ψυχή η Χάρη του Αγίου Πνεύματος και απ’ αυτήν η υγεία της ψυχής, πρέπει να προηγηθούν οι ωδίνες του τοκετού. Πρέπει, δηλαδή, να προηγηθεί η Άσκηση, ο αγώνας για τη θεραπεία της ψυχής, που προϋποθέτει δάκρυα, ιδρώτα και αίμα (με τη μεταφορική σημασία της λέξεως). «Δος αίμα και λάβε Πνεύμα», λέγει χαρακτηριστικά ο Αββάς Λογγίνος.
Ο δε Απόστολος Παύλος τονίζει: «Οι δε (πιστοί μαθητές) του Χριστού την σάρκα εσταύρωσαν συν τοις παθήμασι και ταις επιθυμίαις. Ει ζώμεν Πνεύματι, Πνεύματι και στοιχώμεν» (Γαλ. ε΄, 24-25).

Πηγές: “Φιλοκαλία, Τόμος Β΄, “Περί Αγάπης, Κεφαλαίων Εκατοντάς Β΄, ΙΣΤ΄”.και “Όπου παραπάνω ΛΓ΄.”

Μπορούν να νηστέψουν τα παιδιά και από ποια ηλικία; Μήπως θέτουν σε κίνδυνο την υγεία τους; Και τελικά η νηστεία μπορεί να τα ωφελήσει πνευματικά; Αυτά και άλλα σχετικά ερωτήματα μας απασχολούν και ως υπεύθυνοι γονείς και παιδαγωγοί αναζητούμε απαντήσεις.
Για το θέμα αυτό ανατρέξαμε αρχικά στους Λόγους του Γέροντος Παϊσίου, του διακριτικού γέροντος της εποχής μας που ασχολήθηκε με πολλή αγάπη και ενδιαφέρον με θέματα που απασχολούν τους γονείς, τα παιδιά και την σύγχρονη οικογένεια . Να τι λέει ο Γέροντας:
-Γέροντα, ένα παιδάκι πόσο πρέπει να νηστεύει;
-Αν το παιδί είναι γερό, έχει υγεία, μπορεί να νηστεύει. Άλλωστε τώρα υπάρχουν ένα σωρό τροφές νηστίσιμες. Παλιά τα παιδιά νήστευαν και όλη μέρα έτρεχαν και έπαιζαν, αλλά έτρωγαν πολλές φορές. Στα Φάρασα, την Μεγάλη Σαρακοστή όλοι, μικροί-μεγάλοι, έκαναν ενάτη. Μάζευαν οι γονείς τα παιδιά στο Κάστρο, τους έδιναν παιχνίδια, για να παίζουν, και στις τρεις το απόγευμα ,που χτυπούσε η καμπάνα για Προηγιασμένη, πήγαιναν και κοινωνούσαν.
Έλεγε ο Άγιος Αρσένιος : « Τα παιδιά ,όταν παίζουν όλη την ημέρα, δεν θυμούνται το φαγητό. Τώρα που θα βοηθήσει και ο Χριστός, δεν θα αντέξουν; » Και οι μεγάλοι, όταν δεν νηστεύουν, ελέγχονται βλέποντας τα παιδιά να νηστεύουν. Όταν μικρός δούλευα με τον μάστορά μου για πολύ καιρό σε κάποιο σπίτι και τρώγαμε εκεί, Τετάρτη και Παρασκευή έφευγα και πήγαινα να φάω στο σπίτι μου, γιατί αυτοί δεν νήστευαν. Μια φορά, Τετάρτη ήταν. Έφεραν να με κεράσουν μπακλαβά. « Ευχαριστώ, τους είπα , αλλά νηστεύω ». « Για δες , είπαν, μικρό παιδί να νηστεύει και εμείς μεγάλοι άνθρωποι να τρώμε ! ».
-Γέροντα, παιδάκια πέντε-έξι ετών πρέπει να νηστεύουν πριν από την θεία κοινωνία;
-Τουλάχιστον το βράδυ να έχουν φάει λαδερό φαγητό. Αλλά αυτό είναι και θέμα Πνευματικού. Καλύτερα η μητέρα να ρωτήσει τον Πνευματικό, γιατί μπορεί το παιδάκι να έχει πρόβλημα με την υγεία του και να πρέπει λ.χ. να πιει γάλα.

Βλέπουμε επομένως ότι η μόνη προϋπόθεση που θέτει ο Γέροντας είναι η υγεία του παιδιού. Αναζητώντας σχετικά επιστημονικά άρθρα , διαβάσαμε ότι η νηστεία επιτρέπεται για τα παιδιά, αλλά και μπορεί να φέρει και πολύ θετικές επιπτώσεις στην υγεία τους. Παραθέτουμε ένα από τα πολλά σχετικά άρθρα , καθώς τα αποτελέσματα σχετικής έρευνας του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Πρέπει ένα παιδί να νηστεύει; από την iatropedia.gr
Της παιδιάτρου Χρυσάνθης Λαθήρα
Διανύουμε τις μέρες της σαρακοστής και πολλές ελληνικές οικογένειες νηστεύουν δηλαδή απέχουν από κρέας και οτιδήποτε προέρχεται από τα ζώα. Στην ερώτηση εάν τα παιδιά μπορούν να νηστεύουν και αν αυτή η συνήθεια προκαλεί κάποιο πρόβλημα υγείας είναι πως ναι , μπορούν να ακολουθούν τη νηστεία των γονιών τους ιδιαίτερα κατά την σχολική ηλικία δηλαδή μετά τα 5-6 χρόνια της ζωής τους.
Η νηστεία είναι μία άριστη ευκαιρία να υιοθετήσουν έστω για κάποιες ημέρες χορτοφαγική δίαιτα ,οπότε θα εισάγουν στη διατροφή τους όσπρια (πλούσια πηγή φυτικών πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας) χορταρικά (φυτικές ίνες που βοηθούν στην ομαλή λειτουργία του εντέρου) ελαιόλαδο και όχι ζωικής προέλευσης λίπη, ωμοί ξηροί καρποί και αποξηραμένα φρούτα ,θαλασσινά (πλούσια σε πρωτείνες ,ιχνοστοιχεία) και άφθονα φρούτα (πηγή βιταμινών και αντιοξειδωτικών συστατικών).Εκτός από τα διατροφικά οφέλη με τη νηστεία ένα παιδί εξασκείται στην εγκράτεια και μαθαίνει να βάζει όρια στα θέλω του.
Πιθανότατα κάποιοι γονείς θα αναρωτηθούν για το αν το παιδί τους προσλαμβάνει αρκετή πρωτεΐνη ή ασβέστιο κατά τη διάρκεια της νηστείας. Το κρέας (κόκκινο ή λευκό) είναι η πιο πλούσια σε πρωτεΐνη τροφή όμως μπορεί να αντικατασταθεί την περίοδο της νηστείας με όσπρια (π.χ φακές) συνδιασμένα με δημητριακά (ρύζι ή κινόα) οπότε αυξάνεται η απορρόφηση του σιδήρου. Πλούσιες σε πρωτεΐνη τροφές είναι και οι ξηροί καρποί ,δημητριακά όπως η βρώμη, η ζέα και τα προϊόντα της σόγιας.Ασβέστιο προσλαμβάνεται με τα θαλασσινά, αμύγδαλα, σουσάμι ,ταχίνι και χαλβά.

Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών
Η νηστεία κάνει θαύματα
Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις ζωικές τροφές σε τακτά χρονικά διαστήματα αποτελεί λύση στο συνεχώς διογκούμενο πρόβλημα της παχυσαρκίας.
Oι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας φαίνεται ότι λειτουργούν… θαυματουργά για την υγεία των παιδιών. Νέα μελέτη του Πανεπιστημίου Κρήτης καταδεικνύει ότι οι 180 με 200 ημέρες νηστείας τον χρόνο όχι μόνο δεν «φρενάρουν» την ομαλή ανάπτυξη όσων παιδιών απέχουν από την κατανάλωση ζωικών τροφίμων, αλλά βοηθούν και στη διατήρηση ενός φυσιολογικού βάρους, κόντρα στη διαρκώς αυξανόμενη παιδική παχυσαρκία. Αφότου οι οικογένειες έπαψαν να μαγειρεύουν καθημερινά, τα παιδιά άρχισαν να καταναλώνουν συχνότερα φαγητά-«σκουπίδια», με συνέπεια το βάρος τους να αυξηθεί. Την τελευταία 25ετία στην Ελλάδα τα υπέρβαρα και παχύσαρκα παιδιά διπλασιάστηκαν και υπολογίζεται ότι ζυγίζουν περίπου τρία κιλά περισσότερο από ό,τι μια δεκαετία πριν. Δεν είναι τυχαίο ότι σήμερα στη χώρα μας το 22,5% του πληθυσμού είναι παχύσαρκο. Η νηστεία, η οποία αποτελεί βασικό στοιχείο της ελληνικής μεσογειακής διατροφής, μπορεί όπως λένε οι ειδικοί να δώσει λύση στο πρόβλημα της παχυσαρκίας με τον πιο υγιεινό τρόπο.Σύμφωνα με μελέτη, η οποία μόλις ολοκληρώθηκε και διεξήχθη σε 609 παιδιά ηλικίας 5 ως 15,5 ετών από τη Θεσσαλονίκη, το 12,1% των παιδιών και εφήβων ακολουθούν πλήρη νηστεία. Με άλλα λόγια, απέχουν από την κατανάλωση κρέατος, γαλακτοκομικών προϊόντων και αβγών, και γενικά από την κατανάλωση τροφών που επιβαρύνουν τον οργανισμό, κάθε Τετάρτη και Παρασκευή, καθώς και στις νηστείες των Χριστουγέννων (40 ημέρες- επιτρέπεται το ψάρι) και του Πάσχα (48 ημέρες- επιτρέπεται το ψάρι την 25η Μαρτίου και την Κυριακή των Βαΐων), των Αγίων Αποστόλων (7 ως 20 ημέρες- επιτρέπεται το ψάρι) και του Δεκαπενταύγουστου (15 ημέρεςεπιτρέπεται το ψάρι στη γιορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος).
Οπως αναφέρει μιλώντας στο «Βήμα» ο επιστημονικός υπεύθυνος της μελέτης, καθηγητής Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Κρήτης κ. Αντ. Καφάτος, τα παιδιά που συμμετείχαν στην έρευνα και ακολουθούσαν πλήρη νηστεία τα τελευταία 3,5 χρόνια δεν βρέθηκαν να έχουν σημαντικές διαφορές στο ύψος σε σχέση με εκείνα που νήστευαν μερικώς (δηλαδή, όχι όλες τις ημέρες της νηστείας) ή με εκείνα που δεν νήστευαν ποτέ. « Η νηστεία δεν επηρεάζει τη φυσιολογικήτους ανάπτυξη, όπως πίστευαν παλαιότερα», επισημαίνει ο κ. Καφάτος.
Ενα από τα σημαντικά ευρήματα της μελέτης- για την πραγματοποίησή της συνεργάστηκαν οι Ελιάννα Χρυσοχόου, Μανόλης Λιναρδάκης , Ελπίδα Χατζηαγόρου και Ιωάννης Τσανάκας – ήταν ότι τα παιδιά που νηστεύουν, είτε όλες τις ημέρες της νηστείας είτε λιγότερες, καταναλώνουν σημαντικά περιορισμένο αριθμό θερμίδων σε σύγκριση με εκείνα που δεν νηστεύουν ποτέ. Ακόμη, στα παιδιά που νηστεύουν καταγράφηκε περιορισμένη πρόσληψη επικίνδυνων για την υγεία κορεσμένων λιπαρών οξέων και μικρότερη κατανάλωση κρέατος. Να σημειωθεί ότι κορεσμένα λιπαρά είναι όλα τα ζωικά λίπη, καθώς και τρία φυτικά λίπη: το φοινικέλαιο που χρησιμοποιείται από ορισμένες αλυσίδες φάστφουντ, το λίπος του κακάο, το οποίο βρίσκεται σε σοκολάτες, και το λίπος της ινδικής καρύδας. «Τα παιδιά που νηστεύουν φαίνεται να έχουν καλύτερες επιλογές στην κατανάλωση τροφίμων και πλησιάζουν περισσότερο τις ημερήσιες συνιστώμενες ποσότητες των περισσότερων θρεπτικών συστατικών, σε σχέση με εκείνα που δεν νηστεύουν καθόλου, ενώ δεν επηρεάζεται η σωματική τους ανάπτυξη», λέει ο καθηγητής.

Η νηστεία και τα παιδιά: η άποψη της επιστήμης και της Ορθόδοξης Πίστης

Αφού είδαμε την άποψη της επιστήμης σχετικά με την νηστεία των παιδιών, περνάμε να δούμε την πνευματική τους ωφέλεια από την ευλογημένη νηστεία. Η επιστήμη καταδεικνύει ότι μόνο οφέλη μπορεί να έχει για τον παιδικό οργανισμό, αλλά και οι Πατέρες της Εκκλησίας μας αποδεικνύουν τα σημαντικά οφέλη που έχει πέρα από το σώμα και στην αθάνατη ψυχή τους. Ας δούμε λοιπόν κάποιους λόγους πατέρων και γερόντων, ξεκινώντας από τον Μέγα Βασίλειο, από όπου φαίνεται ότι η νηστεία των παδιών ήταν δεδομένη από τους πρώτους αιώνες της Εκκλησίας.
Μέγας Βασίλειος: “είναι τόσο απαραίτητη η νηστεία για τα παιδιά, όσο το νερό για να διατηρούνται ανθηρά και καταπράσινα τα φυτά!”
Ό Μ. Βασίλειος, που δεν ήταν μόνο, μέγας άγιος και μέγας Θεολόγος αλλά και μέγας πανεπιστήμων και εγνώριζε «την φύσιν των όντων» και ιδιαιτέρως του ανθρώπου, εμβαθύνοντας στην αληθή ιατρική, μας παραγγέλλει: «Οι παίδες, ώσπερ των φυτών τα ευθαλή, τω της νηστείας ύδατι καταρδευέσθωσαν» (Περί νηστείας, Λόγος Β.’). Δηλαδή, είναι τόσο απαραίτητη ή νηστεία για τα παιδιά, όσο απαραίτητο είναι το νερό για να διατηρούνται ανθηρά και καταπράσινα τα φυτά!
Πόσο δίκιο έχει ό άγιος! “Όντως, τίποτε δεν είναι τόσο αναγκαίο για τον παιδικό οργανισμό όσο το να τον προφυλάξουμε από τις τοξίνες και τις άφθονες λιπαρές ουσίες, οι όποιες αποτελούν τροχοπέδη στην ομαλή και άνευ επιβαρύνσεων ανάπτυξη του. Και ό μόνος τρόπος να το επιτύχουμε είναι ή νηστεία.

Πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με την αντικατάσταση των ζωικών πρωτεϊνών με φυτικούς συνδυασμούς θρεπτικών τροφών
Ο οργανισμός έχει πλασθεί από το Θεό να κατακρατεί τα χρήσιμα συστατικά, και κατά τις περιόδους της νηστείας να δαπανά τα πλεονάσματα, για να διατηρείται η ισορροπία του σώματος και να διασφαλίζεται η υγεία του. Ή υπερφόρτωσητου οργανισμού με συστατικά, τα όποια αδυνατεί αυτός όχι μόνο να καταναλώσει αλλά και να αποθηκεύσει, λόγω των περιορισμένων διαστάσεων των αποθηκών του, είναι ή βασική αιτία του κλονισμού της υγείας και της σταδιακής καταρρεύσεώς της, δεδομένου ότι ο οργανισμός δεν μπορεί να «οικοδόμηση μείζονας αποθήκας» κάνοντας το χατήρι στους μιμητάς του άφρονος του Ευαγγελίου, που σκέφθηκε το «καθελώ μου τάςάποθήκας», για να ικανοποιήσει το άπληστο πάθος του!
Ως προς το θέμα των ζωικών πρωτεϊνών, τις όποιες κάποιοι γιατροί χαρακτηρίζουν αναντικατάστατες ακόμη και για τις 40-50 ημέρες πού διαρκεί η νηστεία, ή σύγχρονη ιατρική μετά από πολυετείς έρευνες και μελέτες κατέληξε σε εκπληκτικά συμπεράσματα, τα όποια διαψεύδουν τους γιατρούς αυτούς και επαληθεύουν με τον πλέον πανηγυρικό τρόπο ότι ή “Αγία μας Εκκλησία κατέχει όχι μόνο τη Θεία Αποκάλυψη αλλά και την τέλεια γνώση της ιδανικής λειτουργίας του ανθρωπίνου οργανισμού.
Ανατρέχοντας, λοιπόν, στα πορίσματα της συγχρόνου ιατρικής ερεύνης, διαβάζουμε: «Σχετικά με την προέλευση τους οι πρωτεΐνες διακρίνονται σε ζωικές και φυτικές, πού παλαιότερα χαρακτηρίζονταν αντίστοιχα ως πρώτης και δεύτερης κατηγορίας. Εν τούτοις ορισμένες φυτικές πρωτεΐνες, όπως π.χ. αυτές του ρυζιού ή της σόγιας, είναι πολύ καλής ποιότητος και ισάξιες με τις ζωικές. Μάλιστα είναι σημαντικό το γεγονός, ότι μίγμα ορισμένων φυτικών πρωτεϊνών δίνουν πρώτης κατηγορίας πρωτεΐνες, που χρησιμοποιούνται για την αύξηση ή τη διατήρηση στους ποντικούς ή στα παιδιά, περίπου τόσο καλά όσο και το γάλα, (π.χ. συνδυασμός σιτάλευρου ή ριζαλεύρου με σόγια πού χρησιμοποιείται συχνά από τούς φυτοφάγους)»!!!(Γ.Παπανικολάου, Σύγχρονη διατροφή και διαιτολόγια, Αθήνα 1993, σελ. 103)
Με άπλα λόγια, ή επιστήμη της ιατρικής μας πληροφορεί ότι είναι δυνατόν να νηστέψουν τα νήπια ακόμη και το γάλα χωρίς να ανακοπεί ή αυξητική τους πρόοδος, αρκεί να το αντικαταστήσουν με φυτικούς συνδυασμούς θρεπτικών τροφών. «Αυτό οφείλεται ατό γεγονός ότι η σύνθεση των πρωτεϊνών από αμινοξέα διαφέρει στις διάφορες πρωτεΐνες, άλλα στο πρωτεϊνικό μίγμα η συμπληρωματική άξια τους καλύπτει τις διαφορές και δίνει πρωτεΐνη καλής ποιότητος (λ.χ. μίγμα ριζαλεύρου και σόγιας, σιτάλευρου και σόγιας κ.λ.π.»)(Γ. Παπανικολάου, σελ. 115.)
Έτσι εξηγείται και το πώς κατώρθωνανοι παλαιές γυναίκες να έχουν κατά τη γαλουχία των βρεφών τους άφθονο γάλα, παρ’ ότι έκαναν αυτές αυστηρή νηστεία. Διότι έπιναν χυλό από σιτάρι και ξηρούς καρπούς αντί γάλακτος, με αποτέλεσμα όχι μόνο να μη αισθάνονται ατονία και αδυναμία αλλά και να υπεραφθονεί το γάλα τους τόσο, ώστε έκτος από το δικό τους μωρό να θηλάζουν συμπληρωματικά και άλλα, συγγενικά η φιλικά τους, βρέφη.
Τα παιδιά έχουν έμφυτο τον πόθο για τη νηστεία. Τους είναι τόσο φυσική και αυθόρμητη όσο η αναπνοή τους. Δεν δυσκολεύονται καθόλου να την τηρήσουν, παρεκτός αν οι γονείς τους έχουν δυσκολία να νηστέψουν. Αν οι γονείς έχουν πρόβλημα με τη νηστεία, τότε και τα παιδιά δυσκολεύονται. Ποτέ μόνο με δική τους ευθύνη!

Όσιος Θεοφάνης: Όταν είναι υγιή τα παιδιά, γιατί να μην νηστεύουν;
Τα παιδιά, όταν είναι άρρωστα η ασθενικά, ας μη νηστεύουν. Όταν όμως είναι υγιή, γιατί όχι; Αν δεν συνηθίσουν να νηστεύουν από μικρά, ούτε όταν μεγαλώσουν θα τηρούν τις νηστείες της Εκκλησίας μας.
Με ρωτάτε, αν μπορεί να πιει γάλα κάποιος άρρωστος σε καιρό νηστείας. Όχι μόνο γάλα, μα και άλλες καταλύσιμες τροφές μπορεί να γευθεί, εφόσον αυτό απαιτεί η κατάσταση της υγείας του.
από το βιβλίο του Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου: Χειραγωγία στην Πνευματική ζωή, εκδ. Ι.Μ.Παρακλήτου
Γέροντας Ιάκωβος: Να νηστεύουμε, παιδιά μου!
«Η νηστεία είναι εντολή του Θεού. Γι’ αυτό και μεις να νηστεύουμε, παιδιά μου. Δε μ’ έβλαψε η νηστεία μέχρι σήμερα που είμαι 70 χρονών. Η μητέρα μου μ’ έμαθε νηστεία παιδιόθεν. Δεν κάνω τον υποκριτή ότι, παιδιά μου, νηστεύω, αλλά αυτά με δίδαξαν οι γονείς μου και μέχρι σήμερα αυτά τηρώ, τέκνα μου. Δεν με έβλαψε ποτέ η νηστεία κι ας έχω ασθένειες πάνω μου.
“Γέροντας Ιάκωβος: Να νηστεύουμε, παιδιά μου!

π.Αθανάσιος Μυτηλιναίος: Για τα παιδιά, τους εφήβους και την νηστεία
«Ἕνα σᾶς λέω, νά τό θυμᾶστε. Ἔχω καί γονεῖς ἀκροατάς ἤ μέλλοντες γονεῖς. Ἐάν τά παιδιά σας ἀπό νήπια -κατά μέτρον φυσικά, ἀλλά ἀπό νήπια- δέν τά μάθετε νά νηστεύουν, μήν περιμένετε νά γίνουν καλά τά παιδιά σας. Σᾶς τό λέγω καί σᾶς τό προσυπογράφω καί θά μέ θυμηθεῖτε. Ἤ ἔτσι, ἤ ἔτσι. Ἐάν τό κάνετε, θά μέ θυμηθεῖτε, καί ἄν δέν τό κάνετε, πάλι θά μέ θυμηθεῖτε. Τήν πρώτη φορά θά μέ θυμηθεῖτε μέ εὐτυχία καί τή δεύτερη φορά θά μέ θυμηθεῖτε μέ δυστυχία σας.
Αὐτό νά τό θυμᾶστε. Ἐάν -θά ἐπαναλάβω- τά παιδιά σας δέν τά μάθετε ἀπό νήπια νά νηστεύουν, μήν περιμένετε προκοπή ἀπό τά παιδιά σας. Καί θά στραφοῦν μάλιστα καί ἐναντίον σας! Θά γίνουν πρόστυχα παιδιά, ἀπαιτητικά παιδιά, μέ εὐτελῆ ψυχή, μέ ἀπαιτήσεις φοβερές, χωρίς προσωπικότητα πού νά εἶναι ἰσχυρή. Καί θά εἶναι ὁ καημός σας καί ἡ λύπη σας καί ἡ στεναχώρια σας καί ἡ δυστυχία σας! Σᾶς τό λέγω εἰλικρινά, προσέξατέ το».
(Σειρά Β΄, ὁμιλία 44η, α΄
«Μιά φορά ἕνας κύριος μοῦ λέει: «Πῶς νά νηστέψουμε τά παιδιά;». «Τί ἡλικία εἶναι;», ρωτάω. «Εἰκοσιπέντε ἐτῶν» [γελᾶ]. Ὁρίστε, ὁρίστε! Ἄν δέν νηστέψει ἀπό μικρός, ἄν δέν ἐξομολογηθεῖ ἀπό μικρός, γίνεται θηρίο ὁ ἄνθρωπος! Γιά νά μήν στραφοῦν λοιπόν τά παιδιά σας σάν θηρία ἐναντίον σας, ἀκοῦστε αὐτά τά πραγματάκια. Εἶναι ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, δέν τά λέω αὐτά μόνος μου».
(Σειράχ, ὁμιλία 252η)

Σε ομιλία του π. Αθανασίου, που αναφέρεται στην νηστεία, τονίζει ότι εφόσον ένα παιδί δεν έχει μάθει να κυριαρχεί στον εαυτό του στο θέμα του φαγητού, τηρώντας τις νηστείες, πώς θα μπορέσει μεγαλώνοντας να κυριαρχήσει στα σαρκικά πάθη;…Η νηστεία του μαθαίνει την αυτοκυριαρχία και τον αυτοπεριορισμό, και βοηθάει στην ψυχική και σωματική εγκράτεια.
Στο ίδιο θέμα αναφέρεται και ο Γ. Παΐσιος στο βιβλίο του Επιστολές, όπου τονίζει την επίδραση κάποιων τροφίμων στην δημιουργία σαρκικής πύρωσης στους νέους.
Δυστυχώς, τα παιδιά στις μέρες μας μπαίνουν νωρίς στην εφηβεία και δέχονται από νωρίς πόλεμο από τον πειρασμό και το περιβάλλον στο θέμα της αγνότητας. Μαθαίνοντας από τα πρώτα παιδικά χρόνια να περιορίζουν την όρεξή τους με την νηστεία, βοηθιούνται αργότερα να διατηρήσουν την καθαρότητα του σώματος και της ψυχής τους.
******************
Συζητώντας με το παιδί μας για την νηστεία
Έχει αξία να μιλήσουμε για τη νηστεία στη ζωή μας νηστεύοντας εμείς οι ίδιοι. Στην απορία του παιδιού μας, θα εξηγήσουμε την εντολή του Χριστού, η εφαρμογή της οποίας δεν είναι στέρηση της ελευθερίας, αλλά κίνηση αγάπης του παιδιού προς τον Πατέρα.
Εξηγούμε στα παιδιά μας την αξία και των νηστίσιμων φαγητών, τα οποία εν αφθονία τα βρίσκουμε σήμερα, ακόμα και στα ταχυφαγεία. Είναι άλλωστε τέτοια η ποικιλία τροφών που ο κόσμος μας διαθέτει, ώστε υπάρχει η δυνατότητα πολλών επιλογών.
Στα μεγαλύτερα παιδιά μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το παράδειγμα του αθλητή, ο οποίος για να πετύχει στην σταδιοδρομία του στερείται ορισμένων τροφών και απολαύσεων. Διδάσκουμε έτσι στο παιδί μας, ότι αν δεν χάσει κανείς, δεν κερδίζει και ότι αν δεν θυσιάσει, δεν μπορεί να οδηγήσει τον εαυτό του στο να ανέχεται την μη ικανοποίηση των επιθυμιών του από τον συνάνθρωπό του. Έτσι, μιλούμε και για το πνευματικό νόημα της νηστείας, που αποτελεί μέσο για τον περιορισμό των παθών και των αδυναμιών μας. Αν δεν περιορίσουμε το σώμα μας, δεν είναι εύκολο να παλέψουμε με τις αδυναμίες της ψυχής.
Στον έφηβο, πάντως, προτείνουμε και δεν επιβάλλουμε. Στο σπίτι μας βέβαια ακολουθούμε το πρόγραμμα της νηστείας. Αυτό είναι ο κανόνας. Δεν ζητούμε όμως από τον έφηβο να τηρήσει τη νηστεία και έξω από αυτό. Το αφήνουμε στην διακριτική του ευχέρεια, γιατί η εφηβεία δεν θέλει απαγορεύσεις, αλλά ενθάρρυνση για προσωπικές αποφάσεις.
Πάνω απ’ όλα, προσευχόμαστε στο Θεό ώστε τα παιδιά μας να κατανοήσουν τις αρχές που θέλουμε να τους διδάξουμε. Η τελική επιλογή τρόπου ζωής δεν είναι κατόρθωμα δικό μας, αλλά δώρο του Θεού στη ζωή των παιδιών μας. Εμείς προτείνουμε και δείχνουμε δρόμους. Ο Θεός θα είναι τελικά που θα βοηθήσει αυτοί να καρποφορήσουν και όσο τα παιδιά είναι κοντά μας, αλλά και στο μέλλον.
Αυτό άλλωστε είναι και το τελικό νόημα της άσκησης και του πνευματικού αγώνα. Να καλλιεργηθεί σε όλους μας η εμπιστοσύνη στο θέλημα του Θεού και η αγάπη προς Αυτόν. Αλλιώς, απλώς λειτουργούμε με κριτήρια ηθικιστικά, που δεν έχουν καμία σχέση μ’ αυτό που θέλουμε να περάσουμε στα παιδιά μας: την ορθόδοξη παράδοση και τις αρχές της.
π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

από την” Διαθήκη της Μάνας”
Μὴν ξεχνᾶτε καὶ τὶς νηστεῖες, νὰ τὶς κρατᾶτε ὅλες, ὅπως σᾶς τὶς βαστοῦσα κι ἐγώ, ἀπὸ 6 χρονῶν καὶ μετά. Ὅλα αὐτά, ἀγαπημένα μου παιδιὰ καὶ ἐγγόνια, ὅταν θὰ τὰ κρατᾶτε, θὰ εἶναι σὰν νὰ μοῦ ἀνάβετε κάθε μέρα ἕνα κεράκι. Θὰ εἶναι γιὰ μένα τὸ καλύτερο καθημερινὸ μνημόσυνο.
από την διαθήκη μιας ευλογημένης ψυχής

(παραθέτουμε το παρακάτω κείμενο της αδελφής Μαγδαληνής, μοναχής της Ι.Μονής Τιμίου Προδρόμου του Έσσεξ στην Αγγλία, πνευματικής θυγατέρας του Γέροντος Σωφρονίου Σαχάρωφ. Μέσα από την πολυετή εμπειρία της που αποκόμισε από την επικοινωνία της με τα παιδιά στα κατηχητικά μαθήματα και στις συζητήσεις της με τα παιδιά που επισκέπτονται την Μονή, μεταφέρει αξιόλογες σκέψεις για την νηστεία, βλέποντάς την και από την οπτική πλευρά του παιδιού.)

H ανθρώπινη ζωή συμπεριλαμβάνει τόσο το σώμα όσο και την ψυχή. Σωτηρία σημαίνει ότι το σώμα και η ψυχή μας έχουν γίνει όμοια με το ανθρώπινο σώμα και την ψυχή του Χριστού. Ταπεινώνουμε το σώμα μας για να το ελευθερώσουμε από τα πάθη ώστε να μπορέσει να γίνει ναός του Αγίου Πνεύματος.
Ακόμα και τα παιδιά πολεμούνται από σωματικά πάθη ου χρειάζεται να δαμαστούν. ( «εκ νεότητός μου πολλά πολεμεί με πάθη…»). Ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς τρώνε, κινούνται και εκδηλώνουν τα συναισθήματα τους , τόσο τα θετικά όσο και τα αρνητικά, θα είναι η ισχυρότερη επίδραση στην συμπεριφορά των παιδιών. Πρέπει να βλέπουν την προσπάθεια των γονέων να αντισταθούν στην απληστία, στην σπατάλη και στις οργισμένες χειρονομίες. Πρέπει να βλέπουν εκδηλώσεις στοργής στο σπίτι, όχι όμως ασελγή συμπεριφορά ή «ακατάλληλες στιγμές» των ενηλίκων. Πολλά θα μάθουν από την απαθή στάση των γονιών στις ακούσιες προκλήσεις που συναντούν γύρω τους.
Τα παιδιά βλέποντας τους γονείς να ευχαριστούν τον Θεό για το φαγητό και να νηστεύουν τις καθορισμένες από το ημερολόγιο της Εκκλησίας ημέρες σύμφωνα με τις συμβουλές του πνευματικού τους. Ένα υγιές παιδί, μπορεί, όταν οι άλλες προϋποθέσεις τηρούνται, να τηρήσει τις νηστείες της Εκκλησίας, αφού απογαλακτιστεί.( δικό μας σχόλιο: μάλλον αναφέρεται σε περιπτώσεις όπου ένα παιδί μπορεί να απογαλακτιστεί και μετά τα δύο ή τρία χρόνια- ο Π.Ο.Υ. συνιστά τουλάχιστον δύο χρόνια μητρικό θηλασμό, δείτε εδώ και εδώ). Γνωρίζω οικογένειες που συμβαίνει αυτό. Το τετράχρονο παιδί ξέρει ότι το πρωινό είναι διαφορετικό τις Τετάρτες και τις Παρασκευές. Στα παιδιά αρέσει η ρουτίνα του προγράμματος αυτού.
Στα παιδιά παρουσιάζουμε την σωματική άσκηση με τρόπο όχι φαρισαϊκό, αλλά με τρόπο που δείχνει τον βαθύτερο σκοπό της.
Αναγνωρίζουμε ότι το μέτρο κάθε παιδιού μια δεδομένη στιγμή είναι κάτι προσωπικό. Τώρα που οι νευρώσεις σχετικά με την διατροφή είναι ευρέως διαδεδομένες χρειάζεται προσοχή , ώστε να μην κάνουμε την νηστεία ένα σύστημα» απαγορευμένων τροφών» . Η διατροφή μας, που κατά περιόδους είναι νηστήσιμη, πρέπει να συνδυάζεται με προσευχή και να έχει ως στόχο την αύξηση της προσευχής. Επιπλέον τα σχόλια μπορεί να προκαλέσουν πνευματική και ψυχολογική βλάβη. Τα παιδιά τρώγοντας απλώς μαζί με άλλους στο σπίτι ή σε συγκεντρώσεις που οργανώνει η Εκκλησία, θα μάθουν με τον καλύτερο τρόπο τον ορθόδοξο τρόπο διαίτης.
Οι νηστίσιμες τροφές πρέπει να περιέχουν αρκετά θρεπτικά συστατικά για τα παιδιά, γιατί βρίσκονται στην ανάπτυξη και δαπανούν πολλή ενέργεια. Υπάρχουν πολλά βιβλία με συνταγές για θρεπτικά και νόστιμα νηστίσιμα φαγητά. Κάποιες σαρακοστιανές λιχουδιές θα ήταν καλό να χρησιμοποιούνται μόνο κατά την διάρκεια της νηστείας, για να διασφαλίζουν θετική στάση απέναντι στην Σαρακοστή.
Η νηστεία δεν αποτελεί αυτοσκοπό (Προς Ρωμαίους, 14,13). […]Ο Κύριος είπε να μην δείχνουμε ότι νηστεύουμε, και αυτό επιτυγχάνεται με το να ακολουθούμε όλοι το ίδιο εκκλησιαστικό πρόγραμμα. Εξαιρέσεις πιθανόν να γίνονται για τα παιδιά, επειδή βρίσκονται στο στάδιο ανάπτυξης. Επιπλέον, στις κοινωνικές δραστηριότητες των παιδιών, συμπεριλαμβανομένου και του σχολείου, μπορεί να προσφέρεται μη νηστίσιμο φαγητό, και τέτοιου είδους θυσίες- που πιο εύκολα κάνουν οι ενήλικες- μπορεί να είναι αφόρητες για τα παιδιά.
Μιλώντας πιο πάνω για το φαγητό είπα ότι καλόν είναι να τρώμε ό,τι είναι αναγκαίο. Μερικές φορές πρέπει να λάβουμε υπ΄ όψην και τον ψυχολογικό παράγοντα. Γνωρίζω περιπτώσεις όπου οι γονείς ενός αντιδραστικού παιδιού ή κάποιου που περνά μια κρίση ή που βρίσκεται υπό πίεση ή στρες ( από εξετάσεις, πένθος ή άλλες αιτίες ) αφού πήραν συμβουλές για το θέμα ατό, μαγείρευαν μη νηστίσιμο φαγητό ή απόφευγαν να σχολιάζουν, όταν το παιδί τους έτρωγε μη νηστίσιμα φαγητά. Τέτοιες ποιμαντικές αποφάσεις μπορεί να ισχύουν για μικρές ή μεγάλες περιόδους.
Τα περισσότερα παιδιά εγκαταλείπουν την νηστεία από παθητική αμέλεια. Αυτή είναι που πρέπει να αντιμετωπίσουμε και όχι να κάνουμε τη νηστεία «μήλο της έριδος». Μερικές φορές χρειάζεται να εξηγήσουμε στο παιδί την έννοια της νηστείας γενικά ή της αποχής από ορισμένες τροφές για ορισμένες μέρες. Συχνά ,όμως, η θεραπεία έχει να κάνει με άλλα πράγματα , όπως η ίδια η πίστη ή η σχέση του παιδιού με τους άλλους.
Μερικά παιδιά αποκτούν φαρισαϊκή συμπεριφορά όσον αφορά τη νηστεία: γίνονται κενόδοξα και ελέγχουν με σχολαστική λεπτομέρεια τα συστατικά των τροφίμων που αναγράφονται στις ετικέτες..
Νεαρές έφηβοι συζητούν για τη νηστεία:
Κορίτσι (13 ετών) : « Οι φίλες μου στο σχολείο νομίζουν ότι είμαι παράξενη επειδή δεν τρώω κρέας και δεν μπορούν να καταλάβουν αν τελικά είμαι χορτοφάγος ή όχι».
Αδ. Μαγδαληνή:» Δεν είσαι υποχρεωμένη να τους Πεις γιατί. Στην πραγματικότητα ο Κύριος μας συνιστά να κρατάμε τη νηστεία όσο πιο μυστική γίνεται. Ίσως, αν σε ρωτούσαν αν νηστεύεις λόγω της Σαρακοστής, θα ήταν καλό να τους το φανέρωνες, διαφορετικά… Εσείς οι άλλες τι κάνετε;»
Φίλη: « Ποτέ δεν θα τους έλεγα την πραγματική αιτία. Στο προηγούμενο σχολείο με ειρωνεύονταν τόσο πολύ ,επειδή τηρούσα τη νηστεία της Σαρακοστής! Δεν ειρωνεύονταν όμως τα κορίτσια που ήταν Ινδουίστριες και νήστευαν λόγω της θρησκείας τους».
.
Αδ. Μαγδαληνή- κατά την διάρκεια μιας συζήτησης για την Θεία Λειτουργία: «Τι αξία έχει λίγο γουργουρητό της κοιλιάς μπροστά σε αυτό που λαμβάνουμε; Ο Ίδιος ο Θεός έρχεται μέσα στο στομάχι μας. Οι άγγελοι νιώθουν δέος και εμείς λυπόμαστε τα κορν φλέικς που χάσαμε! Σκεφτείτε: Προσφέρουμε την ζωή μας και ο Θεός μας προσφέρεται ο ίδιος. Πρέπει να βάζουμε Αυτόν πρώτα ακόμα και στο επίπεδο του στομαχιού μας».
Αποσπάσματα από το κεφάλαιο ΝΗΣΤΕΙΑ, από το βιβλίο Συνομιλίες με παιδιά- Μεταδίδοντας την πίστη, της αδ. Μαγδαληνής, Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου, Έσσεξ Αγγλίας, σελ. 309-317

Κρητικοί θεολόγοι, παρά τις απειλές που δέχτηκαν,

τελικά δικαιώθηκαν από το Εφετείο των Χανίων!

Μία νέα δικαστική απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Χανίων βάζει οριστικά και αμετάκλητα τέλος στην αμφισβήτηση της υποχωρητικότητας της διδασκαλίας των Θρησκευτικών ακόμη και για ορθόδοξους μαθητές. Πιο συγκεκριμένα, με την απόφαση 1 του 2015 κλείνει η πολυετής συζήτηση για το ποιοι μαθητές έχουν το δικαίωμα να δηλώνουν απαλλαγή, αφού σύμφωνα με αυτή οι ορθόδοξοι μαθητές υποχρεούνται να το παρακολουθούν.

Η «δημοκρατία», με αφορμή τις εξελίξεις, επικοινώνησε με τον πρόεδρο της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων Κωνσταντίνο Σπαλιώρα, ο οποίος σχολίασε το θέμα τονίζοντας:

«Με την απόφαση 1 του 2015 του Διοικητικού Εφετείου Χανίων μπαίνει ένα τέλος σε όλη αυτή τη συζήτηση που είχε αναπτυχθεί τα τελευταία έτη, από το 2008 και μετά, σχετικά με το θέμα των απαλλαγών των ορθόδοξων μαθητών από τη διδασκαλία του μαθήματος των Θρησκευτικών. Με την 115 απόφαση του 2012 το Διοικητικό Εφετείο Χανίων, για ακόμη μία φορά, όριζε ότι είναι υποχρεωτική η διδασκαλία για όλους τους ορθόδοξους χριστιανούς και γίνεται προαιρετική μόνο για τους ετερόδοξους, τους αλλόθρησκους ή τους άθεους. Τα κράτος όμως δεν εφάρμοσε την απόφαση. Πολλοί μαθητές επεδίωκαν την απουσία από το μάθημα, ιδιαίτερα στο λύκειο, με την εφαρμογή του συστήματος της Τράπεζας Θεμάτων.

Πέρυσι, στις 20 Μάιου, συνάδελφοι μας θεολόγοι κατέθεσαν αίτηση στο Διοικητικό Εφετείο Χανίων, με την οποία ζητούσαν να υποχρεωθεί το υπουργείο Παιδείας να συμμορφωθεί με τη δικαστική απόφαση, όπως άλλωστε ορίζει και ο νόμος 3068 του 2002». Και πρόσθεσε: «Αυτό τελικά επετεύχθη. Δόθηκε μια οριστική και τελεσίδικη λύση του ζητήματος, η οποία είναι υποχρεωτική για κάθε δημόσια υπηρεσία. Αν κάποιος δεν συμμορφωθεί, προβλέπεται χρηματική αποζημίωση. Το δικαστήριο πλέον με πλήρη σαφήνεια λύνει οριστικά το ζήτημα».

Ο κ. Σπαλιώρας δεν παρέλειψε να αναφέρει τις ενέργειες που έγιναν για το θέμα, στις 23 Ιανουαρίου, από τον τότε υπουργό Παιδείας κ. Λοβέρδο -δύο ημέρες πριν από τις εκλογές-, ο οποίος εξέδωσε μια καινούργια απόφαση, με βάση την οποία υποχρεούνται οι ορθόδοξοι μαθητές να παρακολουθούν τα Θρησκευτικά.

Η απαλλαγή

Αξίζει να αναφέρουμε ότι ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων δεν παρέλειψε να μιλήσει και για τους λόγους που οδήγησαν πολλούς ορθόδοξους μαθητές να ζητήσουν απαλλαγή από το μάθημα. «Υπήρχε», είπε, «το πρόβλημα της εξέτασης στις τάξεις του λυκείου με την Τράπεζα Θεμάτων, αφού τα θέματα έμπαιναν 50% από τον διδάσκοντα και 50% από το υπουργείο Παιδείας. Πολλοί από τους μαθητές θεώρησαν καλό να ζητήσουν απαλλαγή ώστε να ωφεληθούν κατά ένα μάθημα, με αποτέλεσμα να υπάρξουν αθρόες αιτήσεις. Στη Ζάκυνθο, για παράδειγμα, από μια τάξη 80-90 μαθητών οι 60 ζήτησαν απαλλαγή. Συναντήσαμε αυτό το φαινόμενο σε πολλά από τα σχολεία όλης της χώρας».

Υπογράμμισε επίσης ότι «οι θεολόγοι της Κρήτης πέτυχαν αυτή τη δικαίωση και για λογαριασμό όλων εκείνων που πίστευαν και πιστεύουν ότι στην Ελλάδα το μάθημα των Θρησκευτικών πρέπει να είναι υποχρεωτικό» και επεσήμανε ότι «οι Κρητικοί είναι άξιοι πολλών τιμών». Ολοκληρώνοντας ανέφερε το όνομα της Ελένης Βασάλου, της «ηρωίδας» -όπως τη χαρακτήρισε – εκπαιδευτικού από τα Χανιά, αλλά και τους περίπου 10 ακόμα θεολόγους «αγωνιστές», οι οποίοι «με πίστη και φόβο Θεού μπήκαν μπροστά και δεν πτοήθηκαν παρ’ όλες τις απειλές και τις πιέσεις που δέχθηκαν από άλλους συναδέλφους διάφορων ιδεολογικών πεποιθήσεων». Τέλος, ο κ. Σπαλιώρας έκανε ειδική αναφορά στον νομικό Γεώργιο Κρίππα, ο οποίος όλα αυτά τα χρόνια συνετέλεσε τα μέγιστα στην τελική έκβαση του ζητήματος.

Από τον Κώστα Παππά

Από το ένθετο «δημοκρατία & ορθοδοξία», της εφημερίδας «δημοκρατίας», Σάββατο 13 Ιουνίου 2015

Π.Ε.Θ

–Νέα δικαστική απόφαση κλείνει οριστικά το ζήτημα των απαλλαγών από τα Θρησκευτικά

«Ο θυμός καθ’ εαυτόν είναι φυσικός. Όπως τα νεύρα στο σώμα. Είναι και αυτός νεύρον ψυχής και οφείλει να τον μεταχειρίζεται ο καθείς εναντίον των δαιμόνων, ανθρώπων αιρετικών, και παντός κωλύοντος από την όδόν του Θεού. Εάν δε θυμώνεις κατά των ομοψύχων αδελφών ή, εκτός εαυτού γενόμενος, χαλάς τα έργα των χειρών σου, γίνωσκε ότι κενοδοξίαν νοσείς και κάμνεις παράχρησιν του νεύρου της ψυχής. Απαλλάττεσαι δε διά της αγάπης προς πάντας και αληθούς ταπεινώσεως.
Διά τούτο όταν σοι έλθει θυμός κλείσε το στόμα σου δυνατά και μη ομιλήσεις εις τον υβρίζοντα ή ατιμάζοντα ή ελέγχοντα ή πολυειδώς σε πειράζοντα άνευ λόγου.

Ο άνθρωπος είναι πλασμένος ήμερος και λογικός και επομένως ο θυμός δεν αρμόζει ουδέποτε εις την φύσιν του, ενώ με την αγάπην πάντοτε ευδοκιμεί και υποτάσσεται. Με το καλό και με την αγάπην μπορείς να κάμεις πολλούς να ημερέψουν και αν κανείς είναι καλοπροαίρετος, τον κάμνεις ογλήγορα να συμμορφωθεί, να γένη Άγγελος Θεού».
«Μη ζητήσεις ποτέ σου να ευρείς το δίκαιον, διότι τότε έχεις το άδικον. Αλλά μάθε να υπομένεις ανδρείως τους πειρασμούς, οιουσδήποτε και αν επιτρέψει ο Κύριος.
Χωρίς πολλές δικαιολογίες να λέγεις «Ευλόγησον»! Και χωρίς να σφάλλεις να μετανοείς ότι έσφαλες. Εν επιγνώσει ψυχής και όχι απ’ έξω, δι΄ έπαινον, να λέγεις πως έσφαλες και μέσα να κατακρίνεις. Μη ζητάς εις τις θλίψεις σου παράκληση από τους ανθρώπους, διά να παρακληθείς από τον Θεόν. Μη νομίζεις ανάπαυσιν οπόταν ομιλήσεις, εάν ζητήσεις να ευρείς το δίκαιον. Το δίκαιον είναι να υπομείνεις ανδρείως τον επερχόμενον πειρασμόν διά να βγης νικητής καν έπταισες ή δεν έπταισες. Ει δε και λέγεις «μα διατί;» μάχεσαι τον Θεόν, τον αποστείλαντα λυπηρά διά την εμπαθή σου κατάσταση».
(Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού-διδασκαλίες, «Έκφρασις Μοναχικής εμπειρίας», εκδ. Ι. Μ. Φιλοθέου -Αγ. Όρος)

Η δύναμη μιας ριζωμένης στην ψυχή συνή­θειας είναι ίση με τη δύναμη μιας φυσικής ιδιότητας. Ο μαθητής του Κυρίου μας Ιησού Χριστού οφείλει να αποκτήσει καλές συνή­θειες και να αποφεύγει τις άτοπες.

Νέε μου! Να είσαι συνετός και προνοητικός. Στα χρό­νια της νεότητάς σου φρόντισε με επιμέλεια να αποκτήσεις καλές συνήθειες. Έτσι, στην ώριμη και στη γε­ροντική σου ηλικία θα χαρείς τον πλούτο που σχεδόν άκοπα απέκτησες στη νεανική.

Μη θεωρήσεις ασήμαντη την εκπλήρωση μιας κακής επιθυμίας σου, όσο μικρή κι αν φαίνεται αυτή. Κάθε επιθυμία, όταν εκπληρώνεται, βάζει τη σφραγίδα της στην ψυχή. Και το σφράγισμα αυτό κάποτε είναι τόσο δυνα­τό, που γίνεται αρχή μιας καταστροφικής συνήθειας.

Μήπως γνώριζε ο χαρτοπαίκτης, όταν άγγιζε τα χαρ­τιά για πρώτη φορά, πως η χαρτοπαιξία θα του γινόταν πάθος; Μήπως γνώριζε ο μέθυσος, όταν έπινε το πρώτο του ποτήρι, πως έκανε την αρχή της αυτοκτονίας του; Ή μήπως δεν είναι αργή αυτοκτονία αυτή η θλιβερή συνή­θεια, που καταστρέφει και την ψυχή και το σώμα;

Μια απρόσεκτη ματιά όχι σπάνια πληγώνει την καρ­διά. Αλλεπάλληλες ματιές τόσο βαθαίνουν την πληγή, ώστε αυτή πολύ δύσκολα επουλώνεται με πολυχρόνιες προσευχές, ασκήσεις και δάκρυα.

Παιδαγωγοί και δάσκαλοι! Μεταδώστε στους νέους καλές συνήθειες και αποτρέψτε τους από κακές, που τους οδηγούν σε μεγάλες συμφορές.

Οι κακές συνήθειες αλυσοδένουν τον άνθρωπο, του στερούν την πνευματική ελευθερία, τον κρατούν βίαια στον δύσοσμο βάλτο των παθών.

Για την καταστροφή της ψυχής είναι αρκετή μία και μόνο κακή συνήθεια, γιατί αυτή ανοίγει συνεχώς τη θύρα της καρδιάς σ’ όλα τα αμαρτήματα και σ’ όλα τα πάθη.

Μάθε να είσαι σεμνός. Μην αφήνεις τον εαυτό σου να μιλάει ελεύθερα ή και ν’ αγγίζει ακόμα τον πλησίον χωρίς μεγάλη ανάγκη. Η καλή συνήθεια της σεμνής διαγωγής εξασφαλίζει εύκολα τη μεγάλη αρετή της αγνείας. Οι άλλοι, βλέποντας τη σεμνότητά σου, θα είναι μπροστά σου συνεσταλμένοι, ευλαβικοί, θα έλεγα, όπως μπροστά στην ευωδία της αγιοσύνης.

Από τίποτ’ άλλο δεν κινδυνεύει τόσο η αγνεία όσο από τη συνήθεια της παρρησίας, της θρασύτητας, της ελεύθερης συμπεριφοράς, που αθετεί τους κανόνες της μετριοφροσύνης.

Μάθε να είσαι συγκρατημένος και στη λήψη τροφής. Έτσι, τόσο το σώμα σου όσο και ο νους σου θα έχουν υγεία, δύναμη και ζωντάνια -εφόδια απαραίτητα και στον αγώνα για τη σωτηρία και στις διάφορες εγκόσμιες ασχολίες.

Η λαιμαργία δεν είναι παρά μια κακή συνήθεια. Είναι η άκριτη και άμετρη ικανοποίηση μιας διεστραμμένης από την αλόγιστη χρήση φυσικής επιθυμίας.

Μάθε να τρως απλά. Οι απλές τροφές γι’ αυτόν που τις συνήθισε είναι πιο γευστικές και οπωσδήποτε πιο υγιεινές από τις εξεζητημένες.

Πόση είναι η πνευματική ελευθερία και πόση η ψυχι­κή δύναμη του ανθρώπου που συνήθισε στην απλή τρο­φή, όσο μηδαμινή κι αν φαίνεται αυτή η συνήθειά του! Αλλά και υλικά πόσο κερδίζει ο άνθρωπος που αρκείται στα λιτά γεύματα! Όχι μόνο πολύ λιγότερα χρήματα ξοδεύει για τη διατροφή του, αλλά και πολύ λιγότερο χρόνο χάνει και πολύ λιγότερες μέριμνες έχει. Αν, μά­λιστα, είναι φτωχός, δεν πιέζεται από τη φτώχεια του.

Είναι δύσκολο το πέρασμα από τα πολυτελή γεύμα­τα στα απλά. Πολλοί αναγκάστηκαν από τις συνθήκες να το κάνουν απότομα και άκαιρα. Έτσι, όμως, κλονίστη­κε η υγεία τόσο του σώματος όσο και της ψυχής τους. Αυτή τη συμφορά θα την είχαν αποφύγει, αν συνετά και έγκαιρα είχαν εθιστεί στη λιτή διατροφή.

Όλοι οι άγιοι είχαν συνηθίσει να τρώνε και μετρη­μένα και απλά. Ο απόστολος Παύλος για την καθημερι­νή του τροφή δαπανούσε ελάχιστα χάλκινα νομίσματα.

Ας έρθω τώρα στο πάθος της μέθης. Τί φοβερό πά­θος! Εισχωρεί βαθιά στο σώμα και την ψυχή, με τη συ­γκατάθεση της επιθυμίας, αποκτώντας από τη συνήθεια, όπως είπαμε, τη δύναμη φυσικής ιδιότητας.

Ο μαθητής του Χριστού πρέπει να φυλάγεται όχι μό­νο από τη μέθη αλλά και από την υπέρμετρη χρήση του κρασιού, που φλογίζει τη σάρκα και ξεσηκώνει τις αισχρές επιθυμίες.

Η φιλαργυρία, η οργή, η αλαζονεία, η αναισχυντία είναι πάθη της ψυχής, που σχηματίζονται από τη συγκα­τάβαση της φθαρμένης μας φύσεως προς τις κακές ρο­πές. Τα πάθη εδραιώνονται, αυξάνονται και υποδουλώ­νουν την ψυχή μέσω της συνήθειας.

Το ίδιο συμβαίνει και με τη σαρκική επιθυμία, όσο κι αν αυτή θεωρείται φυσιολογική για τον μεταπτωτικό άνθρωπο. Μακάριος είναι ο νέος εκείνος που, μόλις η επιθυμία κάνει μέσα του την πρώτη της εμφάνιση, θα αντιληφθεί ότι δεν πρέπει να της παραδοθεί και θα τη χαλιναγωγήσει με τον νόμο του Θεού και τη φρόνηση. Η επιθυμία που χαλιναγωγείται στα αρχικά της στάδια, προβάλλει απαιτήσεις όλο και πιο ασθενείς, ώσπου τελικά υποτάσσεται στον νου, αλυσοδένεται απ’ αυτόν και κατευθύνεται σαν σκλάβα του. Απεναντίας, η επιθυμία που ικανοποιείται έστω και μια φορά, εντείνει και αυξάνει τις απαιτήσεις της. Και όταν ο λογικός νους της πα­ραχωρεί την εξουσία του πάνω στον όλο άνθρωπο και την αφήνει να ικανοποιείται συχνά και μακροχρόνια, αυτή τελικά καταντά τύραννος και αφανιστής τόσο του σώματος όσο και της ψυχής.

Όλα, γενικά, τα πάθη αναπτύσσονται στην ψυχή μας, όταν τους δείχνουμε συγκατάβαση. Η συγκατάβαση, όταν επαναληφθεί πολλές φορές, δημιουργεί συνήθεια. Και η συνήθεια κάνει το πάθος ισχυρό κυρίαρχό μας. Γι’ αυτό ο αββάς Ισαάκ ο Σύρος είπε: «Να φοβάσαι τις κακές συνήθειες περισσότερο από τους εχθρούς», δηλα­δή τους δαίμονες.

Αν, μόλις εμφανιστεί μέσα μας αμαρτωλή επιθυμία, την αρνηθούμε, στην επόμενη εμφάνισή της θα είναι πιο αδύναμη, ώσπου τελικά θα σβήσει. Αν, όμως, την ικανοποιήσουμε, θα επιστρέψει λίγο αργότερα με μεγα­λύτερη δύναμη. Και όσο την ικανοποιούμε, τόσο δυνα­μώνει, τόσο μεγαλύτερη εξουσία αποκτά πάνω στην προ­αίρεσή μας, αιχμαλωτίζοντάς την σιγά-σιγά, ώσπου τε­λικά γεννά τη συνήθεια.

Τα αμαρτήματα που διαπράττουμε από συνήθεια, όσο βαριά κι αν είναι, μας φαίνονται ελαφριά. Το καινούργιο αμάρτημα το φοβάται η ψυχή και δεν αποφασίζει σύντομα να το διαπράξει.

Τα πάθη είναι συνήθειες κακές, οι αρετές είναι συνή­θειες καλές. Εδώ, βέβαια εννοούμε τα πάθη και τις αρετές που έγιναν συνήθειες στον άνθρωπο με τη διαγωγή του, με τον τρόπο της ζωής του. Γιατί υπάρχουν πάθη και αρετές που αποτελούν έμφυτες ιδιότητες του ανθρώπου, ιδιότητες με τις οποίες αυτός γεννιέται.

Ο άνθρωπος του Θεού πρέπει να είναι όσο το δυνα­τό περισσότερο ελεύθερος από κακές συνήθειες, οι οποίες τον εμποδίζουν να πλησιάσει τον Χριστό. Ο άνθρωπος του Θεού πρέπει όχι μόνο από τις αμαρτωλές συνήθειες να απομακρύνεται, αλλά και απ’ όλες όσες οδηγούν άμεσα ή έμμεσα στην αμαρτία, όπως είναι, για παράδειγμα, η τρυφή, η μαλθακότητα, ο περισπασμός.

Καμιά φορά, μια ασήμαντη συνήθεια μας δένει τα πό­δια και μας κρατά στη γη, ενώ θα μπορούσαμε να ήμα­σταν στον ουρανό!

Νέε μου! Σου επαναλαμβάνω τη σωτήρια συμβουλή: Όσο βρίσκεσαι ακόμα μέσα στην πνευματική ελευθερία, φεύγε μακριά από τις κακές συνήθειες σαν από δεσμά και φυλακή. Απόκτησε καλές συνήθειες, με τις οποίες διατηρείται, υποστηρίζεται και σφραγίζεται η πνευματική ελευθερία.

Εσύ, πάλι, που σε ώριμη ηλικία αποφάσισες να υπηρετήσεις τον Χριστό και, δυστυχώς, έχεις ήδη αποκτήσει πολλές αμαρτωλές συνήθειες ή έχεις, έστω, εθιστεί στη μαλθακή ζωή και γι’ αυτό η ψυχή σου είναι εξασθενημένη, εσύ, λοιπόν, πρέπει με ανδρεία να μπεις στον αγώνα εναντίον των συνηθειών σου. Με τη βοήθεια του Θεού θα τις αποβάλεις.

Η αποφασιστική προαίρεση, ενισχυμένη από τη χά­ρη του Χριστού, μπορεί να νικήσει και τις πιο ισχυρές συνήθειες.

Στην αρχή η συνήθεια αντιστέκεται σθεναρά σ’ εκείνον που θα θελήσει ν’ αποτινάξει τον ζυγό της, και φαίνεται ανίκητη. Με τον καιρό, όμως, όσο την πολεμάς, κι αν δεν υποτάσσεται, πάντως εξασθενίζει, ώσπου τε­λικά νικιέται.

Αν στη διάρκεια του πολέμου συμβεί καμιά φορά, για οποιονδήποτε λόγο, να νικηθείς, μην ταραχθείς και μην απελπιστείς. Ρίξου πάλι στη μάχη!

Ο σκληρός αγώνας του ανθρώπου εναντίον των κακών του συνηθειών λογαριάζεται για μαρτύριο. Και ο νικητής σ’ αυτόν τον αγώνα στεφανώνεται με το στεφά­νι των ομολογητών του Χριστού και του νόμου Του.

Ο πολυέλεος και παντοδύναμος Κύριος μάς δέχεται όλους, όταν Τον πλησιάζουμε. Απλώνει το χέρι Του για να μας κρατήσει, όταν από αδυναμία κινδυνεύουμε να πέσουμε. Γι’ αυτό, κι αν ακόμα ήσουν ολόκληρος μέσα στις κακές συνήθειες, κι αν ακόμα ήσουν σφιχτά αλυσοδεμένος από τα πάθη, μην απελπίζεσαι! Μπορείς ν’ αποκτήσεις την ελευθερία σου! Ξεκίνησε τον αόρατο πόλεμο, αγωνίσου γενναία χωρίς διαλείμματα και υπόμεινε με ταπείνωση τις ήττες σου. Με τις ήττες διαπιστώνουμε εμπειρικά πόσο αδύναμοι είμαστε. Αυτή η δια­πίστωση μάς φέρνει πιο κοντά στον Θεό και μας κρατά σταθερά κοντά σ’ Εκείνον, τον μόνο που μπορεί να νι­κήσει την αμαρτία σ’ όσους ειλικρινά επιθυμούν να τη δουν νικημένη μέσα τους. Αμήν.

(Ασκητικές εμπειρίες, τ. Β΄, εκδ. Ι. Μ. Παρακλήτου 2009, σ. 125-131)

Όχι βέβαια για να απαριθμήσουμε στο Θεό τις αρετές μας.
Όχι για να καυχηθούμε για τα έργα μας. Όχι για να ικανοποιήσουμε τη συνείδηση μας, ότι δεν παραλείψαμε το «καθήκον» της προσευχής.
Όχι για να κατακρίνουμε τους άλλους «αμαρτωλούς», που συναντήσαμε στο δρόμο μας.
Όχι για ν’ αρχίσουμε ή να τελειώσουμε «θρησκευτικά» την ημέρα μας .
Αλλά, για να ζητήσουμε από τον πολυεύσπλαχνο Κύριο να καλύψει με το πλούσιο έλεος Του:

– Τα πολλά σφάλματα μας,
– Τα ατελή και ελλιπή έργα μας,
– Την έλλειψη αγάπης και κατανοήσεως των αδελφών μας,
– Τις πολλές μας αμαρτίες.
Γι’ αυτό προσευχόμαστε: Για ν’ ανανεώσουμε τη συναίσθηση της αμαρτωλότητός μας, αλλά και την εμπιστοσύνη μας στο έλεος του Θεού. Πάντοτε, όταν προσευχόμαστε, πρέπει να νοιώθουμε απ’ το ένα μέρος τον εαυτό μας κρινόμενο μπροστά στον Θεό. Και από το άλλο να νοιώθουμε ότι πέφτουμε με εμπιστοσύνη στα χέρια του Πατέρα, που δέχεται ξανά στη στοργική αγκαλιά Του ένα παιδί Του, που μετανοεί.

 dakriametanoias.blogspot.ca

Ο ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΠΑΙΣΙΟΣ ΚΑΙ Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΣΠΑΣΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ

Του Μητροπολίτη Μεσογαίας Νικολάου
===========

Στόν π. Παΐσιο πήγα καί το 1976 με έναν συμφοιτητή μου. Καί τότε θυμάμαι την χάρη καί την γλύκα των λόγων του.

Τί σπουδάζετε, παλληκάρια; μας ρώτησε.
Φυσική, του απαντούμε.
Καί οί δύο φυσικοί είστε;

“Ε, τότε πρέπει να μάθετε καί την φυσική της μεταφυσικής. Ξέρετε για την πνευματική διάσπαση του ατόμου; Όταν γνωρίσουμε τον εαυτό μας, όταν δηλαδή φθάσουμε σε αυτογνωσία, τότε γίνεται ή διάσπαση του ατόμου μας.

“Αν δεν ταπεινωθούμε ωστέ να διασπάσουμε το άτομο μας, δέν θά βγεί η πνευματική ενέργεια πού χρειάζεται για να ξεπεράσουμε την βαρύτητα της φύσεώς μας. Μόνον έτσι, παλληκάρια, θά μπορέσουμε να διαγράψουμε πνευματική τροχιά.

Τι ωραίος αιφνιδιασμός! Μας μίλησε τήν γλώσσα μας με την γλώσσα του.

“Η πνευματική ζωή είναι εύκολη, μας είπε. «Ο ζυγός μου χρηστός καί το φορτίον μου ελαφρόν εστί» (Ματθ. ια’ 30), λέγει ό Κύριος.
Μα «στενή η πύλη καί τεθλιμμένη η οδός» (Ματθ. ζ’ 14), του αντιλέγει ο φίλος μου χαριτωμένα καί ευγενικά.
Τα ξίγγια, ευλογημένε, την κάνουν κενή. Πέταξε τα καί θα δεις πόσο εύκολα είναι τα πράγματα.
Η αγάπη μας πρέπει να είναι ίδια πρός όλους. Μόνο τότε είναι αγάπη Θεού. Αν αγαπούμε κάποιους περισσότερο καί άλλους λιγότερο, πρέπει να ύποψιασθούμε εγωισμό.Όσο ξεχνούμε τον εαυτό μας, τόσο αγνωρίζουμε στην ζωή μας τίς εύλογίες του Θεού. Καί τί δεν μας δίνει ο πανάγαθος Θεός! (Τί ζεστά καί γλυκά πού το είπε αυτό το «πανάγαθος»!
Όσιος Παΐσιος Αγιορείτης

 agapienxristou.blogspot.ca

       Ποιο είναι το μήνυμα του Χριστού; Ποιο είναι το μήνυμα της Εκκλησίας στο σύγχρονο άνθρωπο; Όταν ο Κύριος κάλεσε τους μαθητές να Τον ακολουθήσουν στο έργο της σωτηρίας των ανθρώπων, τους ζήτησε να γίνουν μαζί Του «αλιείς ανθρώπων» (Ματθ. 4, 19), δεν τους αποκάλυψε αρχικά το περιεχόμενο του μηνύματος. Ήταν το πρόσωπό Του το οποίο τους ήλκυσε. Καθώς όμως άρχισαν να περιοδεύουν μαζί Του όλη τη Γαλιλαία, έγιναν ακροατές και του μηνύματος, «του Ευαγγελίου της Βασιλείας» (Ματθ. 4, 23). Πρόσωπο και Μήνυμα. Αυτός ο ιδιαίτερος συνδυασμός αποτελεί την προσφορά της Εκκλησίας στον άνθρωπο κάθε εποχής και ιδιαιτέρως σήμερα.

           Οι διδασκαλίες των θρησκευτικών συστημάτων και των κάθε μορφής ιδεολογιών, πολιτικών, κοινωνικών, φιλοσοφικών ξεκινούν από τα πρόσωπα που τις κομίζουν στον κόσμο, αλλά έχουν ως βάση τους το   μήνυμα το οποίο διακηρύττουν. Στην Εκκλησία ακολουθούμε την αντίστροφη πορεία. Το ίδιο το Πρόσωπο είναι το μήνυμα. Ο Χριστός είναι το περιεχόμενο της Ευαγγελίου της Βασιλείας. Η Εκκλησία δεν μας καλεί να ακολουθήσουμε μία ιδεολογία, ένα αξιακό σύστημα, έναν ηθικό τρόπο, μία φιλοσοφία, μία ιδεολογία, αλλά να αναζητήσουμε, να οικειωθούμε, να κοινωνήσουμε ένα πρόσωπο: αυτό του Χριστού. Και ο Χριστός γνωρίζεται δια της σχέσης μαζί Του. Γνωρίζεται με τον τρόπο της Εκκλησίας, αλλά πρωτίστως γνωρίζεται μέσα από την συνάντηση με τον πλησίον, όπως κι αν αυτή εκφράζεται στην εκκλησιαστική πραγματικότητα: δια της προσευχής, δια της ελεημοσύνης, δια της διδαχής, δια της υπομονής και της συγχωρήσεως, δια της νομής των χαρισμάτων. Τα πάντα στην Εκκλησία γίνονται αγάπη. Διότι ο Χριστός είναι η Αγάπη.  Και ο πλησίον, ο αδελφός μας είναι εικόνα του Χριστού.

                Ο Χριστός κήρυττε και κηρύττει το «Ευαγγέλιον της Βασιλείας». Είναι η πίστη σ’ Εκείνον ως τον Υιό του Θεού που έγινε Άνθρωπος για να λυτρώσει τον άνθρωπο από την μέγγενη του θανάτου. Είναι η πίστη σ’ Εκείνον που έγινε άνθρωπος για να μας δείξει τον δρόμο της επιστροφής στον Παράδεισο της κοινωνίας με τον Θεό, μόνο που τώρα δεν θα προηγείται η γνώση εκ του δέντρου του καλού και του πονηρού, αλλά η κοινωνία με τον Θεό στο ξύλο του Σταυρού, στο ξύλο της εμπιστοσύνης, στο ξύλο της υπακοής στο θέλημά Του, όπως ο Ίδιος ο Χριστός έκανε, για να μας δείξει ότι αυτός ο δρόμος είναι εφικτός. Είναι η πίστη σ’ Εκείνον ο Οποίος καλεί τον κάθε άνθρωπο να επιστρέψει στον Θεό και να σωθεί και δεν περιορίζεται μόνο σε ολίγους και εκλεκτούς. Είναι η πίστη σ’ Εκείνον ο Οποίος έδειξε ότι όποιος Τον ακολουθεί θα δει θαύματα στη ζωή του, και όχι μόνο υπέρβασης των φυσικών νόμων, αλλά πρωτίστως το θαύμα της μεταμορφούμενης σε αγάπη καρδιάς. Είναι η πίστη σ’ Εκείνον, ο Οποίος δια του λόγου του δίδει ελπίδα υπέρβασης του πόνου, ελπίδα νίκης κατά των δοκιμασιών, νίκης κατά του πειρασμού και της αμαρτίας, κατά της πίεσης την οποία μας ασκούν οι άλλοι οι άνθρωποι όταν δεν φέρονται και δεν είναι όπως τους θέλουμε, κατά της πίεσης την οποία μας ασκεί ο παλαιός άνθρωπος, ο ενυπάρχων στις καρδιές και στη ζωή μας και ο οποίος μας αποτραβά από το θέλημα του Θεού, που είναι η αγάπη.

Ο Χριστός κήρυττε και κηρύττει το «Ευαγγέλιον της Βασιλείας», το οποίο μπορούμε να το βιώσουμε στη ζωή της Εκκλησίας. Εκεί όπου υπάρχει η συνέχεια τόσο του μηνύματος όσο και της έμπρακτης αγάπης. Υπάρχουν τα πρόσωπα των Αποστόλων αλλά και των Αγίων, όλων όσων συνέχισαν και συνεχίζουν το έργο του Χριστού. Υπάρχει όμως και ο Ίδιος ο Κύριος. Πρώτα όπου είναι συνηγμένοι δύο ή τρεις στο όνομά Του. Και βεβαίως, πάντοτε στην Θεία Ευχαριστία. Στην πρόσκληση για κοινωνία του Σώματος και του Αίματός Του εις την ανάμνησίν Του.  Στην μετάνοια και την άφεση των αμαρτιών επί της γης και εν ουρανώ. Στην παντοειδή αγάπη, η οποία ουδέποτε εκπίπτει. Η Εκκλησία όμως απαρτίζεται από όλους εκείνους οι οποίοι αφήνουν ό,τι τους ανήκει, υλικά αγαθά, δόξα, θελήματα, ακόμη και τους οικείους τους, αφήνουν ό,τι τους κρατά δεμένους με τον τρόπο του κόσμου και ακολουθούν το Πρόσωπο του Χριστού. Άλλοι αφήνουν τα πάντα κυριολεκτικώς. Άλλοι καλούνται να αφήσουν την εξάρτηση από τα πάντα και να εμπιστευθούν την πρόνοια και την αγάπη του Χριστού προς αυτούς. Οι πάντες όμως καλούνται να συνειδητοποιήσουν ότι η κοινωνία με τον Χριστό είναι το όντως νόημα της ζωής και Αυτόν να αναζητήσουν.

Ο Χριστός κήρυττε και κηρύττει το «Ευαγγέλιον της Βασιλείας». Αυτό καθιστά την Εκκλησία ζώσα κοινότητα με κέντρο τον Ίδιο. Την ίδια στιγμή γίνεται πρόσκληση προς τον καθέναν μας να μην βλέπει την Εκκλησία μόνο ως έναν θεσμό παράδοσης, έναν χώρο ο οποίος φέρει μία μακραίωνη ιστορία, ένα τυπικό, μία μεγαλοπρέπεια, ιερότητα και αντικείμενα, αλλά πρωτίστως ως τον τρόπο ο οποίος κηρύττει και βιώνει τον Χριστό. Ο Χριστός της Εκκλησίας είναι παρών στην ζωή μας πάντοτε και παντού, ακόμη και στις οδύνες των πτώσεών μας. Καλούμαστε να Τον οικειωνόμαστε όχι μόνο στην θεία λατρεία αλλά και στην καθημερινότητά μας, σε κάθε έργο, σε κάθε σκέψη, σε κάθε λόγο, σε κάθε πρόθεση και επιθυμία. Να γίνει ο Χριστός «τα πάντα τοις πάσι». Διότι αυτό είναι το οποίο μας λείπει. Μιμούμενοι τον κοσμικό τρόπο, αφήνουμε στην καρδιά μας η Εκκλησία να μετατρέπεται σε ένα ακόμη ιδεολογικό σύστημα, ένα ακόμη μήνυμα ανάμεσα στα πολλά, και ξεχνούμε το Πρόσωπο. Αν εμείς ξαναβρούμε την αυτοσυνειδησία μας και δεν ντραπούμε να ομολογήσουμε Αυτόν που αναζητούμε, τον Χριστό ως Πρόσωπο, τότε και άλλοι κοντά μας θα κληθούν να κατανοήσουν και να Τον  εκζητήσουν. Θα είναι ένα βήμα ώστε και ο κόσμος να αισθανθεί ότι οι ιδεολογίες, οι ιδέες, τα προγράμματα, όσο όμορφα κι αν δείχνουν, δεν μπορούν να λυτρώσουν τον άνθρωπο από την ήττα του θανάτου και της απουσίας της αγάπης. Και ο Χριστός απαντά δια της ζωής Του και του έργου Του, δια του Προσώπου Του τελικά, στους δύο μεγάλους μας πόθους: να βρούμε την χαρά σ’ αυτήν τη ζωή και την να ζήσουμε αιώνια. Αυτό είναι και το τελικό μήνυμα της Εκκλησίας, το οποίο πρέπει να αποσκοτιστεί από τα κάθε λογής υποκατάστατά του, για τα οποία φταίμε εμείς οι άνθρωποι, ταγοί και λαός, οι οποίοι μετατρέψαμε και με τους λόγους και με την μη αληθινή ζωή μας το Πρόσωπο σε μήνυμα.

Κέρκυρα, 14 Ιουνίου 2015

 π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

Τι ζητά ένας σύγχρονος νέος από την Εκκλησία; Πώς μπορεί να αποδεχθεί το πρότυπο ζωής το οποίο αποτελεί την πρότασή της, δηλαδή την αγιότητα;

 Τα ερωτήματα αυτά δεν είναι εύκολο να απαντηθούν. Οι νέοι, χωρίς θεωρητικά να είναι αντίθετοι με την Εκκλησία, δεν μπορούν να προσανατολισθούν προς τον τρόπο της αγιότητας, καθώς είναι ξένος του τρόπου ζωής που ακολουθούν.

Ο πολιτισμός μας οδηγεί τον άνθρωπο να έχει ως κέντρο της ζωής τον εαυτό του. Αγιότητα σημαίνει έξοδος από το εγώ και μοίρασμα της ζωής, των χαρισμάτων, των πάντων με τον άλλο. Ο πολιτισμός μας ζητά από το νέο να ξοδεύει το χρόνο του επιμελούμενος την εικόνα του μέσα από τις οθόνες του υπολογιστή, του κινητού, των τάμπλετ, αναρτώντας στο Facebook τις φωτογραφίες του, δηλώνοντας πού βρίσκεται και τι κάνει, όντας ένας εικονικός πρωταγωνιστής ενός κόσμου, ο οποίος πορεύεται ουσιαστικά χωρίς να ενδιαφέρεται για το νέο.  Αγιότητα σημαίνει ταπεινό φρόνημα, σημαίνει να ζητά κάποιος τον πλησίον του και να δίδει αξία σε ό,τι φανερώνει το αληθινό νόημα της ζωής που είναι η κοινωνία με τον Χριστό.  Ο πολιτισμός μας ζητά από το νέο να ξοδεύει το χρόνο του σε απασχολήσεις που περιθωριοποιούν κάθε πνευματική διεργασία, δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη υπαρξιακών προβληματισμών, καθιστώντας τελικά τη διασκέδαση με τις ποικίλες μορφές της περιεχόμενο χαράς, ακόμη κι αν αυτή δε διαρκεί. Αγιότητα σημαίνει στροφή και προς το Θεό μέσω της προσευχής, της ασκητικότητας, δηλαδή του προσανατολισμού των επιθυμιών μας προς την αγάπη, αλλά και προς τον άνθρωπο, δηλαδή συμμετοχή στη χαρά και τη λύπη του άλλου και άντληση χαράς που διαρκεί μέσα από μία ζωντανή κοινωνικότητα, η οποία δεν είναι εικονική, αλλά πραγματική. Προϋποθέτει συνάντηση ενώπιος ενωπίω. Ταυτόχρονα, αγιότητα είναι η εμπιστοσύνη στο Θεό για την λήψη απαντήσεων στα κύρια ερωτήματα της ανθρώπινης ύπαρξης: το γιατί βρισκόμαστε στον κόσμο, τι σημαίνει να αγαπούμε, πώς ο θάνατος δε θα μας νικήσει.

Μπορεί λοιπόν ένας σύγχρονος νέος, χωρίς να χάσει τη δυνατότητα της συμμετοχής στο σύγχρονο πολιτισμό, να μπολιάσει την ύπαρξή του με τον τρόπο της αγιότητας; Μπορεί, όταν δεν αισθάνεται η Εκκλησία να τον προσεγγίζει, όταν βλέπει και ακούει  και διαβάζει  για αρνητικά παραδείγματα των ποιμένων της Εκκλησίας, όταν νιώθει ότι στην Εκκλησία θα περιθωριοποιηθεί από την παρέα του, εφόσον θελήσει να ακολουθήσει τις αξίες της πίστης, να αντέξει έναν τέτοιο τρόπο;

Η απάντηση δίδεται από τον καθένα νέο στην προσωπική του ζωή και αναζήτηση.  Στο λιγοστό χρόνο που του απομένει, στην αίσθηση της μοναξιάς, στο κατάλοιπο μιας δοκιμασίας, μιας λύπης, μιας αποτυχίας, αλλά και στην ανάγκη να έχει διάρκεια η χαρά που επιδιώκει στη ζωή του, όπως επίσης και ο τρόπος της αγάπης, ο οποίος μπορεί να μην θεωρείται ως στόχος από τους πολλούς, όμως αποτελεί την μοναδική οδό πληρότητας, ακόμη κι αν χρειάζεται κόπο, ο νέος μπορεί να ανακαλύψει τα σημεία της παρουσίας του Θεού.

Είναι μία διεργασία που χρειάζεται χρόνο. Ο Θεός μπορεί να περιμένει. Συνήθως όσοι θεωρούμε τους εαυτούς μας αυθεντικά μέλη της Εκκλησίας, χωρίς τα κίνητρά μας να είναι πάντοτε αρνητικά, δεν δίνουμε αυτό το χρόνο στους νέους, αλλά τους καταδικάζουμε. Χωρίς βεβαίως να είμαστε έτοιμοι για την δική μας έξοδο προς την αγιότητα. Και χωρίς να διδάσκουμε με τα έργα μας πρωτίστως αυτή την οδό. Ίσως κι εμείς χρειάζεται τελικά να επαναπροσδιορίσουμε τις δικές μας προοπτικές και να αισθανθούμε τις δικές μας αδυναμίες. Για να δώσουμε την καρδιά μας στους νεώτερους, που χρειάζονται αγάπη.

(δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΑΛΗΘΕΙΑ, φύλλο Ιουνίου 2015)

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

H αληθινή πίστη δέν είναι μία ανθρώπινη φιλοσοφία, πού δέν χάνουμε τίποτε αν δέν τήν γνωρίζουμε. H πίστη δέν είναι ούτε μία περιττή πολυτέλεια, ώστε νά ζούμε αδιαφορώντας γι΄ αυτήν, αλλά είναι είδος πρώτης ανάγκης. Διότι όλοι οι άνθρωποι, γιά νά ζήσουμε, έχουμε απόλυτη ανάγκη τή χάρη του Θεού καί τίς ευλογίες Tου, όπως ειρήνη, χαρά, ελπίδα, προστασία, ανάπαυση πνευματική καί ψυχική κ.λπ.
H Oρθοδοξία δέν είναι ένα ανθρώπινο καπρίτσιο σέ πείσμα των πλανεμένων αιρετικών, αλλά είναι η μοναδική οδός, πού μέ κάθε ασφάλεια οδηγεί στήν αιώνια σωτηρία. Γι΄ αυτό καί έχει πολεμηθεί από τόν διάβολο μέ πάρα πολλούς τρόπους, μέ διωγμούς καί αμαρτίες, μέ σχίσματα κι αιρέσεις, ή μέ τήν αδιαφορία γιά τήν κατόρθωση της αιώνιας ζωής. Aλλά καί μόνο η Oρθοδοξία έχει αναδείξει Aγίους: Mάρτυρες, Oσίους καί Oμολογητές. Γι΄ αυτό καί δέν είναι γνήσιος Oρθόδοξος, όποιος -σύμφωνα μέ τό πρότυπο των Aγίων- δέν υπομένει, δέν ασκητεύει, δέν πολεμά τίς αδυναμίες του, δέν μετανοεί διαρκώς, δέν ταπεινοφρονεί ισοβίως (Σχετικά μέ τήν ταπείνωση: ΄Oσο μειώνουμε τόν εαυτό μας ενώπιον του Θεού, τόσο έρχεται Aυτός καί μας θεοποιεί. Eνώ ο αταπείνωτος εγωϊστής διώχνει τόν Θεό καί κυριεύεται από τόν αμετανόητο Σατανά. Γι΄ αυτό οι μέν ΄Aγιοι της Oρθοδοξίας γίνονται κατά χάριν θεοί, ενώ οι αλλόθρησκοι και αιρετικοί θεοποιούν τόν εαυτό τους καί γίνονται σατανολάτρες), δέ νηστεύει καί δέν προσεύχεται. Mόνο η Oρθοδοξία μας καλεί όχι σέ μία μετά θάνατον σωτηρία μόνο, αλλά καί μας βοηθά νά βιώσουμε τή σωτηρία μας απ΄ αυτήν εδώ τήν επίγεια ζωή.
H τήρηση των ευαγγελικών εντολών δέν εξαρτάται μόνο από τή θέληση του ανθρώπου, αλλά χρειάζεται καί τή δύναμη του Xριστού, ο Oποίος είπε: «χωρίς τή βοήθειά μου, δέν μπορείτε νά κάνετε τίποτε». Kαί τή δύναμη αυτή τήν ευρίσκουμε μέσω της χάριτος του Θεού, πού μόνο η Oρθοδοξία μπορεί νά μας προσφέρει. Λέγοντας δε Oρθοδοξία, εννοούμε τήν ορθή πίστη, τά Mυστήρια της Eκκλησίας, τήν παράδοση των Πατέρων καί τήν καθοδήγηση από ζώντες Aγίους.
Tί είναι οι κτιστές καί οι άκτιστες ενέργειες του Θεού; Mόνο η Oρθοδοξία είναι σέ θέση νά μας βοηθήσει αποτελεσματικά στήν πνευματική μας τελείωση καί τή σωτηρία της ψυχής μας. Διότι μόνη αυτή μας ανοίγει τό δρόμο πρός τή θέωση, μας δίνει τή δυνατότητα νά ενωθούμε μέ τόν Θεό καί νά Tόν γνωρίσουμε διά των ακτίστων Tου ενεργειών, νά γίνουμε κατά χάριν θεοί.
Mας είναι τελείως αδύνατον νά γνωρίσουμε τήν ουσία του Θεού, διότι αυτό ξεπερνά τή λογική μας καί διότι δέ μπορεί τό άπειρο νά χωρέσει μέσα στόν περιορισμένο μας νου. O Θεός έχει δημιουργήσει μέ μόνο τό λόγο Tου πάρα πολλές κτιστές ενέργειες: Eίπε καί έγιναν όλα όσα υποπίπτουνε στίς αισθήσεις μας, καθώς καί τούς Aγγέλους.
΄Oμως υπάρχουνε καί οι άκτιστες ενέργειές Tου, πού περιβάλλουνε τή θεία ουσία, χωρίς νά τίς έχει δημιουργήσει μέσω κάποιας εντολής Tου. Δέν είπε π.χ. θέλω νά κτισθεί-δημιουργηθεί η αγάπη, η αρετή, η πίστη, η κατάνυξη, η ευλάβεια, ο ζήλος, τό θείο φως, η πνευματική χαρά, ή τά πολλά άλλα χαρίσματα του Θεού. Aυτές οι άκτιστες ενέργειες υπάρχουν από μόνες τους ως ιδιότητες της θείας Oυσίας, οι οποίες βιώνονται μέσω του πνευματικού αγώνα καί της θείας Xάριτος. ΄Oσων περισσότερων ακτίστων ενεργειών μετέχουμε, τόσο πιό πολύ μπορούμε νά γνωρίσουμε τόν Θεό.
Γιά νά καταλάβουμε τά περί ακτίστων θείων ενεργειών, μπορούμε νά χρησιμοποιήσουμε ως παράδειγμα τόν ήλιο· αυτήν τή φλεγόμενη μάζα πού είναι αδύνατον νά τήν πλησιάσουμε όχι μόνο λόγω αποστάσεως, αλλά κυρίως λόγω του υπερβολικού της θερμότητας καί της λαμπρότητάς του. Aλλά καί δέ μπορούμε νά ζήσουμε χωρίς τή θέρμη καί τόν φωτισμό των ηλιακών ακτίνων, πού μας στέλνει αυτό τό μεγάλο φλεγόμενο αστέρι.
Tό ανάλογο συμβαίνει καί στά του Θεού. H θεία ουσία είναι απρόσιτη, όπως καί η μάζα του ηλίου· αλλά μας είναι πολύ αναγκαίες οι άκτιστες θείες ενέργειες τόσο, ώστε είναι αδύνατον νά ζήσουμε χωρίς αυτές. Kαί μπορεί, βέβαια, νά μας οικονομεί ο Θεός χαρίζοντάς τες μας, έστω κι αν αγνοούμε ή περιφρονούμε τή θεία Πηγή τους, όμως υπάρχει καί τό χρονικό όριο, μέσα στό οποίο περιμένει νά Tόν σεβαστούμε καί νά Tόν υπακούσωμε.
΄Oποιος λοιπόν θέλει νά γνωρίσει τόν Θεό, γιά νά χαρεί καί νά βοηθηθεί στόν αγώνα του υπέρ της ψυχικής του τελειοποιήσεως καί σωτηρίας, οφείλει όχι μόνο νά λέγεται ορθόδοξος, αλλά καί ν΄ αξιοποιεί αυτό τό ουράνιο κάλεσμά του καθημερινά, γιά νά λαβαίνει συνέχεια τά άκτιστα χαρίσματα του Θεού καί έτσι νά μπορέσει νά μοιάσει του Θεού, όπως τά βασιλόπουλα μοιάζουνε στόν πατέρα τους Bασιλιά· διότι είμαστε πλασμένοι «καθ΄ ομοίωσιν» του Θεού, καί, αν δέν προηγηθεί η ως πρός τήν αρετή ομοίωσή μας μέ Aυτόν επάνω στή γη, δέν μπορεί ν΄ ακολουθήσει η αιώνια διαβίωσή μας κοντά Tου στό ουράνιο Φως.
….Kάποιος Δεσπότης έγραψε ένα βιβλίο, γιά νά μας διδάξει πώς πολεμιέται o Σατανάς. Kι ένας άλλος Δεσπότης έγραψε βιβλίο, γιά νά μας πεί τί λένε οι σοφοί γιά τόν Xριστό. Aλλά εμείς φρονούμε ότι έπραξε συνετώτερα ο απόστολος Φίλιππος, όταν πληροφόρησε τόν Nαθαναήλ μέ θαυμασμό, «βρήκαμε τόν Iησού του Iωσήφ από τή Nαζαρέτ! Aυτόν, γιά τόν οποίο προφήτεψε ο Mωϋσής καί η Γραφή»! Kαί όταν αμφέβαλε ο Nαθαναήλ, δέν του είπε ο Φίλιππος, τί λέει ο ένας καί ο άλλος γιά τόν Xριστό, αλλά του είπε: «έρχου καί ίδε».
΄Eλα νά δεις καί νά πεισθείς μέ τά δικά σου μάτια· έλα νά Tόν γνωρίσεις ο ίδιος προσωπικά· όχι μέσω άλλων, αλλά μέ τή δική σου αίσθηση καί πείρα. Δώσε μία κλωτσιά στό διάβολο πού έχεις μέσα σου -στό βαθμό πού ζεις μακριά από τόν Θεό-, καί στρέψου ολόψυχα καί ορμητικά πρός τόν Xριστό καί τήν πνευματική ζωή.
Mή χάνεις τόν καιρό σου μέ τό διάβολο καί τά διαβολικά, αλλά εντρύφησε στό λόγο του Θεού, μελέτησε τούς Πατέρες, μιμήσου τούς βίους των Aγίων, ακολούθησε τό παράδειγμα καί τίς συμβουλές του Γέροντά σου, δέξου ευλαβικά τά μυστήρια της Eκκλησίας, πόθησε τή θεία χάρη, αγάπησε τή θερμή κι εγκάρδια προσευχή, γέμισε τό νου καί τό χρόνο σου μέ τόν Θεό καί τά του Θεού. Kι αν κάνεις έτσι, ο διάβολος θά σέ αφήσει ήσυχο, αφού δέν του δίνεις σημασία.

AΠO TO BIBΛIO «ΠIΣTH KAI ZΩH» TOY AΓIOPEITOY IEPOMONAXOY MAΞIMOY

Βλέπω παιδιά ποὺ ἔχουν τελειώσει ὄχι μόνο Λύκειο ἀλλὰ καὶ Πανεπιστήμιο νὰ γράφουν κάτι γράμματα, νὰ κάνουν κάτι λάθη… Ἐμεῖς τοῦ Δημοτικοῦ ἤμασταν καὶ τέτοια λάθη δὲν κάναμε. Καὶ ἄν εἶναι φοιτητές τῆς Φιλολογίας ἤ τῆς Νομικῆς, κάτι γίνεται. Ἄν εἶναι ἄλλης Σχολῆς, δὲν ξέρουν νὰ γράψουν. Ἐνῶ τὸ Σχολαρχεῖο παλιά ἦταν…
– Σάν Πανεπιστήμιο, Γέροντα!
– Ἐδῶ βλέπεις καὶ στὸ Δημοτικό πόσα μάθαιναν τότε τὰ παιδιά, πόσο μᾶλλον στὸ Σχολαρχεῖο! Σήμερα τὰ φορτώνουν ἕνα σωρό καὶ τὰ μπερδεύουν. Τὰ μπουχτίζουν στὰ γράμματα χωρίς πνευματικό ἀντιστὰθμισμα.
Στὰ σχολεῖα τὰ παιδιά πρέπει πρῶτα νὰ μαθαίνουν τὸν φόβο τοῦ Θεοῦ. Μικρά παιδιά νὰ πᾶνε νὰ μάθουν ἀγγλικά, γαλλικά, γερμανικά –ἐνῶ Ἀρχαῖα νὰ μή μάθουν – μουσική, τὸ ἕνα, τὸ ἄλλο… Τί νὰ πρωτομάθουν; Ὅλο γράμματα καὶ ἀριθμούς καὶ ἐκεῖνα ποὺ εἶναι νὰ μάθουν, γιὰ τὴν Πατρίδα τούς κ.λπ., δὲν τὰ μαθαίνουν. Οὔτε πατριωτικά τραγούδια οὔτε τίποτε.
Πιάσε ἕνα ἀπὸ τὰ σημερινά παιδιά τώρα καὶ ρώτησε τὸ: «Σὲ ποιό νομό εἶναι τὸ χωριό σου; Πόσο πληθυσμό ἔχει;». Δὲν ξέρει νὰ σοῦ πῆ. Σοῦ λέει: «Θὰ πάω στὸ Πρακτορεῖο, θὰ πάρω τὸ λεωφορεῖο καὶ θὰ μὲ πάη στὸ χωριό. Ἀφοῦ ξέρει ὁ εἰσπράκτορας, θὰ τοῦ πῶ ὅτι θέλω νὰ πάω στὸ τάδε χωριό, θὰ πληρώσω καὶ θὰ μὲ πάη». Ἐμεῖς στὸ Δημοτικό ξέραμε ὅλον τὸν κόσμο ἄπ΄ ἔξω. Γιατί ἔπρεπε νὰ ξέρης ἄπ΄ ἔξω τὶς πόλεις ὅλων τῶν κρατῶν ἀπὸ πεντακόσιες χιλιάδες κατοίκους καὶ ἄνω. Μετά ἔπρεπε νὰ ξέρης τὰ μεγαλύτερα ποτάμια στὸ φάρδος καὶ στὸ μάκρος καὶ τὰ ἀμέσως μικρότερα, τὰ μεγαλύτερα βουνά κ.λπ. –πόσο μᾶλλον τῆς Ἑλλάδος! Τὸ ἔχω δεῖ καὶ σὲ μεγάλους ὄχι μόνο σὲ μικρά παιδιά· φοιτητής νὰ μήν ξέρη πόσους κατοίκους ἔχει ἡ πόλη στὴν ὁποία σπουδάζει! Ρώτησα ἕναν ποιό εἶναι τὸ μεγαλύτερο βουνό τῆς Ἑλλάδος, καὶ δὲν ἤξερε. Ποιό εἶναι τὸ μεγαλύτερο ποτάμι, τίποτε. Τὸ πιὸ μικρό, οὔτε αὐτό. Φοιτητής καὶ νὰ μήν ξέρη τίποτε γιὰ τὴν Πατρίδα του! Θὰ΄ ρθοῦν μετά οἱ … «φίλοι»μας, οἱ γείτονες, καὶ θὰ τοῦ ποῦν: «Αὐτή δὲν εἶναι πατρίδα σου· εἶναι πατρίδα δική μας», καὶ θὰ τούς ἀπαντήση: «Καλά λέτε, ἔτσι εἶναι»! Καταλάβατε; Ἐκεῖ πᾶμε! Ἄν ρωτήσης ὅμως τὰ σημερινά παιδιά γιὰ τὸ ποδόσφαιρο ἤ γιὰ τὴν τηλεόραση, τὰ ξέρουν ὅλα καὶ ὅλους ἄπ΄ ἔξω.
Καὶ βλέπεις, ἦρθαν παιδιά ἀπὸ τὴν Ἀλβανία καὶ ἤξεραν γράμματα. «Ποῦ τὰ μάθατε τὰ γράμματα;», ρωτᾶς τούς Βορειοηπειρῶτες. «Στὶς φυλακές», σοῦ λένε. Ἐκεῖνα τὶς φυλακές τὶς ἔκαναν σχολεῖα. Τὰ δικά μας τὰ παιδιά τὰ σχολεῖα τὰ ἔκαναν φυλακές· κλείστηκαν μόνα τους μέσα μὲ τὶς καταλήψεις… Τὰ παιδιά σήμερα, ἰδίως στὴν ἐφηβική ἡλικία, εἶναι ζαλισμένα· πιὸ πολύ στὸ Γυμνάσιο καὶ στὸ Λύκειο. Στὸ πανεπιστήμιο εἶναι πιὸ ὥριμα. Ἐκεῖ ἄλλωστε, ὅποτε θέλουν πηγαίνουν.
Καὶ ἀντί νὰ λάβουν ὁρισμένα μέτρα γιὰ τὴν παιδεία, κάνουν χειρότερα. Καὶ ὅλα, βλέπω, τὰ πνευματικά πώς τὰ ἀλλοιώνουν. Ἄκου τώρα προσευχή[1] σὲ ἀναγωνστικό τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου: «Παναγιά μου, τὸ μωρό σου εἶναι τὸ πιὸ ὄμορφό του κόσμου»! Βρέ, τί πάθαμε! Παλιά τί μάθαιναν τὰ παιδιά στὸ σχολεῖο καὶ τώρα τί μαθαίνουν! «Γιδούλα τετραπέρατη, κατσικοστριφτοκέρατη, μάσε τὰ διαβολάκια σου… νὰ κάνουν κατσικόγαλο, νὰ φᾶνε τὰ ἐγγονάκια σου, τὰ τρελλοδιαβολάκια σου»[2]. Ἄντε τώρα νὰ μαθαίνουν τέτοια πράγματα μικρά παιδιά! Ἀλλά τὸ κάνουν γιὰ νὰ προβάλουν τὸν διάβολο, ὅποτε ἀπὸ τὴν ἄλλη οἱ Σατανιστές κάνουν τὴν δουλειά τους. Ὁ Θεὸς νὰ βάλη τὸ χέρι Του, γιατί τώρα δὲν βοηθιοῦνται νὰ ἀλλοιώνωνται τὰ παιδιά, μὲ τὴν καλή ἔννοια, ἀλλὰ νὰ δαιμονίζωνται.
Καὶ μὲ τὶς γνώσεις ποὺ παίρνουν, δὲν μαθαίνουν νὰ δουλεύουν καθόλου τὸ μυαλό, Γι’ αὐτὸ δὲν παίρνει στροφές. Ἀλλά μυαλό ποὺ δὲν παίρνει στροφές ἔχει ἀντάρα μέσα. Αὐτοί ποὺ ἔκαναν ἐφευρέσεις, δούλευαν τὸ μυαλό τους. Βρίσκονταν σὲ μία ἀνάγκη, σκέφτονταν πῶς θὰ τὴν ξεπεράσουν. Σήμερα οἱ περισσότεροι κοιτάζουν τί γράφουν τὰ βιβλία, τί γράφουν οἱ σημειώσεις. Σ΄ αὐτὰ παραμένουν· τίποτε παραπάνω καὶ ὅλο νούμερα καὶ ἀριθμούς ἔχουν· αὐτή ἡ βίδα στὸ νούμερο 1, ἡ ἄλλη στὸ νούμερο 2, καὶ ἄν τύχη νὰ πάθη τίποτε καμμιά βίδα καὶ δὲν δουλεύη τὸ μηχάνημα, ἀμέσως: «Νὰ φωνάξουμε τὸν μηχανικό». Δὲν τούς κόβει νὰ πάρουν μία λίμα, νὰ ἀνοίξουν λίγο τὴν τρύπα, γιὰ νὰ χωρέση ἡ βίδα, ἤ νὰ πάρουν λίγο πλαστικό, νὰ τυλίξουν τὴν βίδα, γιὰ νὰ σφίξη, ἀλλὰ ἀμέσως: «Νὰ φωνάξουμε τὸν μηχανικό», λένε. Τί νὰ πῶ; Καὶ οἱ τηλεοράσεις καὶ τὰ ἄλλα μέσα ἔχουν ἀποβλακώσει σήμερα τὸν ἄνθρωπο. Καὶ ἔξυπνοι ἄνθρωποι γίνονται τελικά κασσέττες. Θέλω νὰ τονίσω δηλαδή πώς ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ δουλεύη τὸ μυαλό. Ὅλη ἡ βάση ἐκεῖ εἶναι. γιατί, ἄν δὲν δουλεύη τὸ μυαλό, μαθαίνει, ἄς ὑποθέσουμε, τώρα αὐτό, θὰ μπερδευθῆ ὕστερα στὸ ἄλλο. Γι’ αὐτὸ σκοπός εἶναι νὰ γεννάη τὸ μυαλό του, νὰ βρίσκη λύσεις. Ἄν δὲν γεννάη, τότε εἶναι ὑπανάπτυκτο.

Για το ανδρόγυνο: «αλλήλων τα βάρη βαστάζετε»(Γαλάτ. 6, 2)
Άλλο καλύτερον δεν είναι εις την γυναίκα ωσάν όπου να έχει υπομονή και ταπείνωση. Και, αν τύχει και έχει κακόν άνδρα, να υπομένει και να ευχαριστεί τον Θεό περισσότερο από τις άλλες, διότι έχει μισθό πολύν εις την ψυχή της και πάντα με γλυκά λόγια να τον παρηγορεί και να στοχάζεται πως και αυτός αγανακτεί και κινδυνεύει την ζωή ημέρα και νύκτα, διά να την φυλάξει. Και αν έχει και ο άνδρας κανένα ελάττωμα, να τον υποφέρει και να μην τον πικραίνει, άνθρωπος είναι και αυτός, δεν είναι άγγελος. Και να ενθυμάται πάντα τις καλοσύνες του και να συλλογίζεται και τις δικές της κακοσύνες. Ομοίως και εσύ ο άνδρας, όταν σου τύχει κακή γυναίκα, πρέπει να υπομένεις και να ευχαριστείς τον Θεό, διότι έχεις μισθό μεγάλο εις την ψύχη σου και, αν σου πταίσει καμμίαν φορά, μη την συνερίζεσαι και στοχάσου και τις καλοσύνες της. Ακόμη συλλογίσου και τα δικά σου τα ελαττώματα.
Πάλιν εσύ, γυναίκα, έχεις περισσότερο χρέος από τον άνδρα να ανατρέφεις τα παιδιά σου και να τα νουθετείς εις τα καλά έργα.

Γονείς και παιδιά
Ένα δένδρο, αν το κόψεις, ευθύς ξεραίνονται τα κλαριά, ενώ αν ποτίζεις την ρίζα, στέκονται δροσερά τα κλωνάρια. Ομοίως είστε και οι γονείς σαν το δένδρο και όταν ποτίζεται ο πατέρας και η μητέρα, που είστε η ρίζα των παιδιών, με νηστείες, προσευχές, ελεημοσύνες, με καλά έργα, φυλάγει ο Θεός τα παιδιά σας. Όταν ξεραίνεστε οι γονείς με τις αμαρτίες, θανατώνει ο Θεός τα παιδιά σας και σας βάνει εις την κόλαση μαζί τους.
Είναι μια μηλιά και κάνει ξινά μήλα. Εμείς τώρα τί πρέπει να κατηγορήσουμε, τη μηλιά ή τα μήλα; Τη μηλιά. Λοιπόν κάνετε καλά εσείς οι γονείς, που είστε η μηλιά, να γίνονται και τα μήλα γλυκά.
Δεν είναι κατάρα η ακούσια ατεκνία, ούτε λόγος διαζυγίου.
Ακόμη να προσέχετε οι άνδρες να μη κοιτάζετε τες γυναίκες σας με άγριο μάτι διά πολλές αιτίες, μάλιστα πως δεν κάνουν παιδιά και λέγετε τάχα πως έχετε κατάρα. Ακούσατε να σας ειπώ: τον παλαιόν καιρόν ο Διάβολος έβαλε σκοπό να χαλάσει τον κόσμο και έβανε μίσος εις τα ανδρόγυνα, για να μη κάνουν παιδιά να αυξηθεί ο κόσμος, και έτσι οι άνθρωποι δεν έκαναν παιδιά, αλλ’ ούτε φρόντιζαν διά να υπανδρεύονται και κινδύνευε να χαθεί ο κόσμος.
Τότε ο Θεός, θέλοντας να λείψει αυτό το διαβολικό κακό, πρόσταξε ότι όποιος δεν κάνει παιδιά, είναι κατηραμένος. Διά τούτο και μόνον τον είπε ο Θεός αυτόν τον λόγο, διά να χαλάσει τον σκοπό του κατηραμένου Διαβόλου. Λοιπόν τώρα δεν έχετε κατάρα όσοι δεν κάνετε παιδιά και μη λυπάσθε, αλλά χαίρεσθε, όπου γίνεται το θέλημα του Θεού και όχι το δικό σας και μάλιστα εκείνοι που έχουν παιδιά είναι σκλάβοι και κατά τη ψυχή και κατά το σώμα. Και να φυλάγεσθε να μη κάμετε σαν κάποιοι ανόητοι και τρελλοί, που επειδή δεν γέννησαν παιδιά οι γυναίκες τους, τις χώρισαν και πήραν άλλες. Ο Διάβολος θέλει να χωρίζονται τα ανδρόγυνα και όχι ο Θεός. Έτσι λέγει και ο Νόμος: Κανένα άλλο αίτιον δεν τους χωρίζει εκτός αν ξεπέσουν εις πορνεία. Και όποιος διά άλλο αίτιον χωρίζει την γυναίκα του και πάρει άλλην θα κριθεί ως μοιχός, χειρότερος από τον πόρνο, και πρόκειται να πάει εις την Κόλαση.
Οικογενειακό Εικονοστάσι και αγωγή παιδιών
Να κάνεις μίαν εικόνα του Χριστού, της Παναγίας, του Προδρόμου, να έχεις και τον Άγιο του παιδιού σου και όταν το παιδί σου σηκώνεται από τον ύπνο να σου γυρεύει ψωμί, μην του δίνεις, μόνο να πάρεις το ψωμί, να το βάλεις εμπρός εις την εικόνα του Χριστού και να του πεις: Εγώ, παιδί μου, δεν έχω ψωμί, ο Χριστός έχει. Σήκω να κάνεις τον Σταυρό σου να παρακαλέσουμε τον Άγιόν σου να παρακαλέσει τον Χριστόν να σου το δώσει. Και έτσι το παιδί παρακινείται διά την αγάπη του ψωμιού και ευθύς όπου ξυπνά, τον Άγιόν του βλέπει. Βλέποντας τότε ο Διάβολος το παιδί πως έχει την ελπίδα του εις τον Χριστό και εις τον Άγιόν του, κατακαίεται και φεύγει. Κι έτσι να συνηθίζετε τα παιδιά σας, να τα παιδεύετε από μικρά, διά να συνηθίζουν εις τον καλόν δρόμο.
Πηγή: Ημερολόγιον 2015, Έκδοσις Ιερός Ναός Αγίου Βασιλείου και Κοσμά του Αιτωλού, Ιερά Μητρόπολις Νέας Ιωνίας – Φιλαδελφείας.

Σήμερα 5 Ιουνίου το απόγευμα οι προσκυνητές έφτασαν στο χωριό Velikoretskoye.Μετέβησαν στον Καθεδρικό ναό του Αγίου Νικολάου,μαζί με τον Μητροπολίτη Μάρκου .Στην συνέχεια η εικόνα μεταφέρθηκε στις όχθες του Μεγάλου ποταμού Βελίκα.

Στις δύο τα ξημερώματα θα ξεκινήσει η αγρυπνία  με  θεία Λειτουργία στον ιερό ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και στην συνέχεια στις όχθες του ποταμού θα πραγματοποιηθεί Αγιασμός των υδάτων

ΠΗΓΗ.

http://vyatskaya-eparhia.ru/

https://fdathanasiou.wordpress.com/

Μετά την διανυκτέρευση στο Bobino η πομπή των προσκυνητών ξεκίνησε στις 3.00 το πρω της 4ης Ιουνίου,ί. για να διανύσει την μεγαλύτερη απόσταση της λιτανείας ,που την δεύτερη μέρα είναι 50 χιλιόμετρα.Στην πομπή συμμετέχει και ο Μητροπολίτης Vyatsky και Sloboda Μάρκος,ο οποίος είναι ο πρώτος Μητροπολίτης που ακολουθεί από την αρχή την λιτανεία,μαζί με 70 ιερείς.Σε ενδιάμεση  στάση ,γύρω στις 10.00 το πρωί,στην κατεστραμμένη από τους άθεους εκκλησία της Αναλήψεως, γίνεται αγιασμός και διαβάζονται οι χαιρετισμοί του Αγίου Νικολάου.

Η διαδρομή είχε αρκετές δυσκολίες αφού η πορεία γινόταν σε βραχώδεις  χωματόδρομους και μονοπάτια  μέσα σε δάση  και με βροχή.Στις 7.00 το απόγευμα οι προσκυνητές έφτασαν στο χωριό Μosnastyrskoe..Εκεί τους μοιράστηκε τροφή και διανυκτέρευσαν σε ειδικά οργανωμένες από την κυβέρνηση σκηνές,που είχαν στηθεί έξω από το χωριό.Εκεί ο μητροπολίτης Μάρκος ευλόγησε τους προσκυνητές και τους μίλησε κατάλληλα.

ΠΗΓΗ.

http://vyatskaya-eparhia.ru/

https://fdathanasiou.wordpress.com/

Διανυκτέρευση στο Bobino.

Το βράδυ, 3 Ιουνίου, η πομπή με τους προσκυνητές  έφτασε στο αρχαίο χωριό Bobino Vyatka.

ΠΗΓΗ.

http://vyatskaya-eparhia.ru/

https://fdathanasiou.wordpress.com/

Eισαγωγικά.

Στις 3 Ιουνίου 2015 ξεκίνησε η φετεινή λιτανεία της θαυματουργής εικόνας του Αγίου Νικολάου Velikoretsky, από την πόλη της Kirov στο χωριό Velikoretskoye, στις όχθες του μεγάλου ποταμού, όπου πρίν από 600 χρόνια έχει ανακαλυφθεί θαυματουργή εικόνα.

Η λιτανεία ξεκινά από τον καθεδρικό ναό του Αγίου Σεραφείμ στο Κίροφ, περνάει μέσα από το χωριό Makar, το χωριό Bobino, και καταλήγει στο χωριό Velikoretskoye.Οι προσκυνητές, που συμμετέχουν στην λιτανεία, πρέπει να περάσουν μέσα από τα χωράφια, δάση και βάλτους διανύοντας απόσταση πάνω από 150 χιλιόμετρα (χιλιόμετρα) .Οι πληροφορίες λένε ότι στην φετεινή λιτανεία συμμετέχουν πάνω από 36.000 άνθρωποι.

Η παράδοση της πομπής Velikoretsky έχει πάνω από έξι αιώνες.Η ανακάλυψη της εικόνας του Αγίου Νικολάου έγινε το 1383. Ο αγρότης από το χωριό Agalakov Krutitsy βρήκε την εικόνα στις όχθες του Μεγάλου Ποταμού Great, κοντά στο χωριό Velikoretskoye, εξ ου και το όνομα, της λιτανευτικής πομπής – Velikoretskaya.

Γύρω στα 1400 η εικόνα στέλνεται, για λόγους ασφαλείας, στην πόλη Khlynov που τότε ονομαζόταν Vyatka, και αργότερα – Κίροφ.

Σε ανάμνηση της εύρεσης της εικόνας του Αγίου Νικολάου, καθιερώθηκε από τα πρώτα χρόνια, η λιτανευτική πομπή στον τόπο της ανεύρεσης της και έτσι δημιουργήθηκε η λιτανευτική πομπή Velikoretskaya

Η θαυματουργή όμως εικόνα χάθηκε το 1935 με την καταστροφή του καθεδρικού ναού Vyatkian Τριάδα Cathedral..Το 1930 η λιτανευτική πομπή Velikoretskaya είχε απαγορευτεί και άρχισε να ξαναπραγματοποιείται το 1989, λιτανεύοντας ένα πιστό αντίγραφο της θαυματουργής εικόνας του Αγίου Νικολάου.

πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου.

[Youtube https://www.youtube.com/watch?v=m6C1QRvI9CU%5D

ΠΗΓΗ.

http://vyatskaya-eparhia.ru/

https://fdathanasiou.wordpress.com/

Εὐάγγελος Στ. Πονηρός, Δρ Θ., Μ.Φ.

Σχολικός σύμβουλος θεολόγων Πειραιῶς, Δ΄ Ἀθηνῶν, Κυκλάδων 

Α. Τό ἰδεολογικό ὑπόβαθρο τοῦ προγράμματος

            Δημοσιεύθηκε τόν μήνα Ἰανουάριο τοῦ 2015[1] νέο πρόγραμμα σπουδῶν γενικοῦ λυκείου στό μάθημα τῶν θρησκευτικῶν. Τό ἐν λόγῳ πρόγραμμα ἐμφανίζεται ὡς συνέχεια τοῦ νέου προγράμματος σπουδῶν στά θρησκευτικά δημοτικοῦ καί γυμνασίου τοῦ ἔτους 2011, τό ὁποῖο μέχρι στιγμῆς ἔχει ἰσχύσει μόνον ὡς πιλοτικό πρόγραμμα, ἐφαρμόσθηκε δηλαδή δοκιμαστικά σέ μερικά σχολεῖα, τροποποιήθηκε δέ τό 2014.

            Παρ΄ ὅλα αὐτά ἡ δομή τοῦ δημοσιευθέντος ὡς προγράμματος λυκείου εἶναι πολύ πιό συνοπτική ἀπό ἐκείνη τοῦ δημοσιευθέντος ὡς πιλοτικοῦ προγράμματος δημοτικοῦ καί γυμνασίου. Δηλαδή ἐκεῖνο σχεδιάσθηκε ὥστε νά προβλέπει μέχρι καί τήν τελευταία λεπτομέρεια ἡ ὁποία πρόκειται νά διδαχθεῖ στό μάθημα ἔχοντας ἔτσι ὡς στόχο νά μπορεῖ λειτουργήσει αὐτόνομα μή ἐξαρτώμενο ἀπό ἕνα συγκεκριμμένο σχολικό ἐγχειρίδιο γιά κάθε τάξη, ἀλλά πρός τό παρόν τοὐλάχιστον ἐξαρτᾶται ἀπό πλήθος, ἕνα κυριολεκτικά λαβυρινθῶδες καί ἀσαφές πλῆθος, βοηθημάτων γιά κάθε τάξη. Τό δημοσιευθέν ὡς πρόγραμμα λυκείου εἶναι συνοπτικό, διότι προφανῶς προβλέπεται νά συνοδευθεῖ ἀπό συγκεκριμμένο σχολικό ἐγχειρίδιο γιά κάθε τάξη.

Μέχρι στιγμῆς[2] τό ὑπό ἐξέταση πρόγραμμα δέν ἔχει ἰσχύσει δοκιμαστικά ὡς πιλοτικό. Σύμφωνα μέ τό Ἰνστιτοῦτο Ἐκπαιδευτικῆς Πολιτικῆς προβλέπεται κάτι τέτοιο[3], ὅμως πρέπει νά τονίσουμε, ὅτι τά προβλήματα ἑνός προγράμματος σπουδῶν δέν ἀναδεικνύονται μόνο ἀπό τυχόν πιλοτική ἐφαρμογή του, ἀλλά ἐπισημαίνονται καί ἀπό διάλογο μέ τούς εἰδικούς ἐπί τοῦ θέματος.

            Στό εἰσαγωγικό ἄρθρο τοῦ Φ.Ε.Κ. ἐκφράζεται ἡ προσδοκία, ὅτι τό πιλοτικό πρόγραμμα δημοτικοῦ καί γυμνασίου 2011/14 θά γενικευθεῖ ὡς πρόγραμμα ὅλων τῶν δημοτικῶν καί γυμνασίων τῆς χώρας[4]. Ἀτυχῶς δέν ἐλήφθη ὑπ΄ ὄψιν ἡ παταγώδης ἀποτυχία του ὡς πιλοτικοῦ. Ἐλάχιστοι ἐκπαιδευτικοί τό υἱοθέτησαν, καί μάλιστα ὡς πρός τό περιεχόμενό του. Διότι κάποιοι υἱοθέτησαν μόνον μεθόδους ἀπό αὐτό. Ἐν γένει τό πρόγραμμα συνάντησε τήν ἀπόρριψη τοῦ κλάδου τῶν θεολόγων. Καί ἀπόδειξη γι΄ αὐτό ἀποτελοῦν οἱ δύο ὀγκώδεις τόμοι[5], οἱ ὁποῖοι περιέχουν δεκάδες ἐπιστημονικές ἐργασίες, οἱ ὁποῖες ἀνασκευάζουν κάθε σφάλμα καί κάθε ἰσχυρισμό τῶν δημιουργῶν τοῦ προγράμματος αὐτοῦ. Ἐκτός αὐτοῦ ἀξιοσημείωτες ὑπῆρξαν καί οἱ ἀντιδράσεις τῶν γονέων τῶν μαθητῶν, κάποιοι ἀπό τούς ὁποίους εἶναι ἀποφασισμένοι νά προσφύγουν στή δικαιοσύνη, ἐάν ἐπιχειρηθεῖ ἡ ἐπιβολή τοῦ ἐν λόγῳ ἀκατάλληλου προγράμματος σπουδῶν.

Γενικά τό ἐν λόγῳ πρόγραμμα δημοτικοῦ καί γυμνασίου ἔλαβε θετικές κριτικές … μόνο ἀπό τούς ἴδιους τούς δημιουργούς του[6], πράγμα πρωτοφανές στά χρονικά τῆς ἑλληνικῆς παιδείας! Εἶναι δέ πολύ θλιβερό τό φαινόμενο, θεολόγοι νά προσφεύγουν στήν αὐτοδικαίωση, ἀντί νά ὁδηγοῦνται στή μετάνοια, ὅταν σύσσωμος ὁ κλάδος στόν ὁποῖον ἀνήκουν, τούς ἀποδεικνύει ὅτι ἔχουν σφάλει!

Ἡ δέ «βελτιωμένη» μορφή τοῦ ἐν λόγῳ προγράμματος δέν παρουσιάζει καλύτερη κατάσταση[7], ὅμοια σφάλματα, παραλείψεις καί ἀνεπίτρεπτη νόθευση τῆς ὀρθόδοξης χριστιανικῆς παιδείας τό διατρέχουν ἀπό ἄκρη σ΄ ἄκρη καί τό καθιστοῦν ἀντισυνταγματικό, παράνομο καί ἀκατάλληλο γιά ὀρθοδόξους χριστιανούς μαθητές, ἄρα παιδαγωγικῶς ἀπαράδεκτο.

            Ἔτσι δηλώνεται σαφῶς στό εἰσαγωγικό ἄρθρο τοῦ σχετικοῦ Φ.Ε.Κ., ὅτι «ο σχεδιασμός του νέου Προγράμματος Σπουδών στα Θρησκευτικά Λυκείου λαμβάνει υπόψη […] τον εκπαιδευτικό προσανατολισμό και την ανάπτυξη των περιεχομένων του νέου ΠΣ στα Θρησκευτικά Δημοτικού και Γυμνασίου»[8]. Καθίσταται κατ΄ αὐτόν τόν τρόπο σαφές, ὅτι ἀρκετά ἀπό τά σοβαρά καί ἀξεπέραστα προβλήματα ἐκείνου τοῦ προγράμματος κληροδοτοῦνται καί στό ὑπό ἐξέταση πρόγραμμα.

            Ὡς σκοπός τοῦ ὑπό ἐξέταση προγράμματος ἀνακοινώνεται καί ὁ «θρησκευτικός γραμματισμός»[9]. Εἶναι γνωστό, ὅτι πρόκειται γιά εἰσαγωγή τοῦ βρετανικοῦ “religious literacy”, τό ὁποῖο εἰσήχθη ἤδη ἀπό τό προαναφερθέν πρόγραμμα δημοτικοῦ καί γυμνασίου σέ ἀντικατάσταση τῆς ὀρθόδοξης χριστιανικῆς παιδείας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τό περιεχόμενο τοῦ μαθήματος τῶν θρησκευτικῶν στά ἑλληνικά σχολεῖα καθ΄ ὅλη τήν ἱστορική πορεία τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους ἀπό τήν ἐπανάσταση τοῦ 1821 μέχρι σήμερα. Γιά τούς κινδύνους αὐτοῦ τοῦ ἐγχειρήματος ἔχουμε ἤδη γράψει καί δέν θεωροῦμε σκόπιμο νά ἐπαναλάβουμε ἐδῶ, ὅσα ἔχουμε ἤδη πεῖ[10]. Παρ΄ ὅλα αὐτά ἐφ΄ ὅσον πρόκειται γιά συνέχεια τοῦ αὐτοῦ ἐγχειρήματος, θά γίνει ἀντιληπτό ἀπό τόν ἀναγνώστη τοῦ παρόντος, ὅτι συνεπάγεται ὅμοια προβλήματα.

            Ἡ συνειδητή διαφοροποίηση τοῦ προγράμματος ἀπό τήν ὀρθόδοξη χριστιανική παιδεία, πράγμα τό ὁποῖο τό καθιστᾶ ἀκατάλληλο γιά χριστιανούς ὀρθοδόξους μαθητές, φαίνεται καί στό κυρίως μέρος του. Συγκεκριμμένα στήν ἑνότητα 2.4 τῆς Β΄ λυκείου, ἡ ὁποία ἐπιγράφεται «μύηση» συναντοῦμε τίς ἑξῆς ἰδέες: «έκφραση επιχειρημάτων για την αξία της κατήχησης στην εκκλησιαστική κοινότητα και διαφορών της από τη θρησκευτική εκπαίδευση», «εκκλησιαστική κατήχηση και διαφορές με τη θρησκευτική εκπαίδευση στο σχολείο»[11]. Ἐδῶ ἐπιχειρεῖται ἀποστασιοποίηση τῆς σχολικῆς θρησκευτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπό τήν ὀρθόδοξη χριστιανική παιδεία. Διότι κατήχηση καί ὀρθόδοξη χριστιανική παιδεία ταυτίζονται. Ἔχουμε ἤδη τονίσει ἐπανειλημμένως, ὅτι ἐάν οἱ ὀρθόδοξοι χριστιανοί μαθητές δέν λαμβάνουν στό σχολεῖο τους ὀρθόδοξη χριστιανική παιδεία, τότε ἔχουμε σαφή παραβίαση τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων τους. Σέ τέτοια περίπτωση ἔχει ὁ κάθε ὀρθόδοξος χριστιανός γονέας τό δικαίωμα νά ἐπιδιώξει τήν ἀπαλλαγή τοῦ παιδιοῦ του ἀπό τό μάθημα, τό ὁποῖο ἀφίσταται τῆς ὀρθόδοξης χριστιανικῆς παιδείας, εἴτε “religious literacy” ὀνομάζεται αὐτό, εἴτε ὁτιδήποτε ἄλλο, καί ἄν δέν τήν ἐπιτύχει ἄμεσα ἔχει τή δυνατότητα νά προσφύγει στή δικαιοσύνη.

Β. Ὁ πολυθρησκειακός του χαρακτήρας

            Ἰδίωμα τοῦ ὑπό ἐξέταση προγράμματος ἀποτελεῖ ἡ διαρκής ἀνάμειξη πολυθρησκειακῶν θεμάτων σέ θέματα, τά ὁποῖα θά ἔπρεπε νά ἀφοροῦν μόνο τή χριστιανική πίστη, διότι αὐτή ἀναπτύσσει τήν ἤδη ὑπάρχουσα θρησκευτική συνείδηση τοῦ ὀρθοδόξου χριστιανοῦ μαθητή. Ἡ συντριπτική πλειοψηφία τῶν μαθημάτων τοῦ ὑπό ἐξέταση προγράμματος ἀποτελεῖ ἕνα πολυθρησκειακό πανόραμα, ἕτοιμο ἀνα πᾶσα στιγμή νά ἀποπροσανατολίσει τόν ὀρθόδοξο χριστιανό μαθητή καί νά συνθλίψει τή θρησκευτική του συνείδηση.

Ἡ θεολογία τοῦ προγράμματος καταντᾶ ἐν τέλει συγκρητιστική. Στήν ἑνότητα 1.1 τῆς Α΄ λυκείου, ἡ ὁποία ἐπιγράφεται «αποκάλυψη», ἀναφέρεται στή στήλη «προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα» ἡ φράση «οι μαθητές να πληροφορούνται για διδασκαλίες θρησκειών σχετικά με την αποκάλυψη του Θεού». Στή δέ στήλη «μέθοδος – δραστηριότητες» ἀναφέρεται: «η αποκάλυψη του Θεού στον Χριστιανισμό και στις άλλες θρησκευτικές παραδόσεις»[12]. Τό ἀναπόφευκτο συμπέρασμα ἀπό τήν ὡς ἄνω διατύπωση εἶναι, ὅτι ἀποκάλυψη τοῦ Θεοῦ δέν συνέβη μόνον ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ἀλλά ὑπάρχει ἐξ ἴσου καί στά θρησκεύματα! Ἄρα ὅποιο θρήσκευμα καί ἄν ἀκολουθήσει ὁ μαθητής, δέν θά ἀπέχει ἀπό τόν δρόμο τοῦ Θεοῦ!

            Στήν ἑνότητα 1.3 τῆς Α΄ λυκείου μέ τίτλο «επικοινωνία» διαβάζουμε στή στήλη «προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα»: «οι μαθητές να εντοπίζουν δρόμους επικοινωνίας με τον Θεό στον Χριστιανισμό και στις διάφορες θρησκευτικές παραδόσεις». Ἐπίσης στήν ἴδια ἑνότητα, στή στήλη «μέθοδος – δραστηριότητες» διαβάζουμε: «η προσευχή, η λατρεία, η θεογνωσία και η θεολογία ως επικοινωνία στον Χριστιανισμό και σε άλλες θρησκευτικές παραδόσεις»[13]. Καί ἐδῶ βλέπουμε τάση ἐξισώσεως τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ μέ τά θρησκεύματα. Ἀπό ὅλα τά ἀνωτέρω συνάγεται τό συμπέρασμα, ὅτι τόσο ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ, ὅσο καί τά θρησκεύματα ἀποτελοῦν ἰσόκυρους δρόμους ἐπικοινωνίας τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Θεό καί πουθενά δέν διαφαίνεται ἡ ἀλήθεια, ὅτι τά θρησκεύματα ἀποτελοῦν μάταιη ἐναγώνια προσπάθεια τοῦ ἀνθρώπου γιά ἐπικοινωνία μέ τόν Θεό.

            Στήν ἑνότητα 2.2 τῆς Α΄ λυκείου, ἡ ὁποία τιτλοφορεῖται «λατρεία», στή στήλη «αξιολόγηση», ἀναφέρεται ἡ φράση: «χρήση βασικών όρων της λατρευτικής γλώσσας των μονοθεϊστικών θρησκειών»[14]. Ἡ διατύπωση αὐτή εἶναι δυνατόν νά ὁδηγήσει τούς μαθητές στή φοβερή παρεξήγηση, ὅτι οἱ μονοθεϊστικές θρησκεῖες ἔχουν κοινή λατρευτική γλῶσσα καί κατά συνέπεια δέν διαφέρουν οὐσιαστικά μεταξύ τους, ἄρα καί σέ αὐτή τήν περίπτωση, ὅπως καί στήν προηγούμενη τήν ὁποία ἀναλύσαμε, τό συμπέρασμα εἶναι ὅτι δέν ἔχει σημασία ποιά θρησκευτική πίστη θά ἀκολουθήσει ὁ πιστός!

Στήν ἑνότητα 2.5 τῆς Α΄ λυκείου, ἡ ὁποία ἐπιγράφεται «σωτηρία» διαβάζουμε τά ἑξῆς στή στήλη «προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα»: «Οι μαθητές να προσδιορίζουν την έννοια της σωτηρίας στον Χριστιανισμό και στις θρησκευτικές παραδόσεις του περιβάλλοντός τους». Ἐπίσης στή στήλη «αξιολόγηση» διαβάζουμε: «παρουσίαση δρόμων σωτηρίας στις θρησκείες». Ὁμοίως διαβάζουμε στή στήλη «μέθοδος – δραστηριότητες» τά ἑξῆς: «απαντήσεις της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης και άλλων χριστιανικών παραδόσεων και θρησκειών για τη σωτηρία»[15]. Ὅλα τά ἀνωτέρω εἶναι δυνατόν νά ὁδηγήσουν στήν ὀλέθρια παρεξήγηση, ὅτι σωτηρία εἶναι δυνατόν νά ἐπιτευχθεῖ καί μέσῳ τῶν θρησκευμάτων καί ὄχι μόνον ἐντός τῆς Ὀρθοδόξου Χριστιανικῆς Ἐκκλησίας καί πώς ὁ κάθε ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος τήν ἐπιθυμεῖ, δέν ἔχει παρά ἁπλῶς νά διαλέξει νά ἀκολουθήσει ἕνα θρήσκευμα, ἀδιάφορο ποιό ἀκριβῶς! Τέτοιου εἴδους ἀνεπίτρεπτη ἀνάμειξη τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας μέ θέματα μέ τά ὁποῖα κατά κανένα τρόπο αὐτή δέν σχετίζεται, ὁδηγεῖ ἀναπόφευκτα σέ τέτοιου εἴδους οἰκτρή κατάληξη. Ἡ δέ σωτηρία εἶναι καθαρά χριστιανικός θεολογικός ὅρος, πῶς εἶναι λοιπόν δυνατόν νά ἀποδίδεται ἀκόμη καί ὡς ἁπλή ἔννοια σέ ὁποιοδήποτε θρήσκευμα; Πρέπει δέ νά ἐπισημάνουμε, ὅτι στήν ἀμέσως ἑπόμενη ἑνότητα, ἡ ὁποία τιτλοφορεῖται «Εκκλησία» δέν περιλαμβάνεται σέ κανένα σημεῖο ὁ ὅρος «σωτηρία».

Στήν ἑνότητα 4.2 τῆς Α΄ λυκείου, ἡ ὁποία τιτλοφορεῖται «αγάπη» διαβάζουμε στή στήλη «προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα»: «οι μαθητές να: διακρίνουν τρόπους έκφρασης της αγάπης στις διάφορες θρησκευτικές παραδόσεις. […] ανιχνεύουν τη σχέση αγάπης και εγωισμού, κατανοούν την αγάπη ως πρόταση τρόπου ζωής του Χριστιανισμού, διερευνούν τις διδασκαλίες άλλων θρησκειών για την αγάπη.» Στή δέ στήλη «αξιολόγηση» διαβάζουμε «Παρουσίαση της διδασκαλίας του Χριστιανισμού και των άλλων θρησκευτικών παραδόσεων για την αγάπη». Στή στήλη  ἐν τέλει «προτεινόμενη μέθοδος» διαβάζουμε: «Η αγάπη στον Χριστιανισμό και σε άλλες θρησκείες»[16]. Από ὅλα αὐτά λείπει ἡ μοναδικότητα τῆς χριστιανικῆς ἀγάπης, ἡ ὁποία περνώντας ἀπό τήν ἄρνηση τοῦ ἰδίου θελήματος τοῦ κάθε ἀνθρώπου, ὁδηγεῖ ἀφ΄ ἑνός στήν ὁλοκληρωτική ἀφοσίωση στόν τριαδικό Θεό καί ἀφ΄ ἑτέρου  στήν θεώρηση ἀκόμη καί τοῦ ἐχθροῦ ὡς πλησίον.

Στήν ἑνότητα 1.4 τῆς Β΄ λυκείου, ἡ ὁποία τιτλοφορεῖται «λύτρωση», στή στήλη «αξιολόγηση» διαβάζουμε «ερμηνεία της λύτρωσης ως πηγής ελπίδας και σωτηρίας στον Χριστιανισμό και σε άλλες θρησκευτικές αντιλήψεις»[17]. Ἡ φράση πάσχει στό ὅτι δίδει τήν ἐντύπωση, ὅτι λύτρωση εἶναι δυνατόν νά ἐπιτευχθεῖ καί ἐκτός τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ καί ἑπομένως εἶναι δυνατόν νά ὁδηγήσει τούς μαθητές καί πάλι στόν συγκρητισμό.

            Στήν ἴδια ἑνότητα ἐξετάζονται καί «περιπτώσεις κινημάτων ή τάσεων μεσσιανισμού στην ιστορία της θρησκείας και στην εποχή μας»[18]. Ὡς γνωστόν, ὁποιοδήποτε μεσσιανικό κίνημα ἐκτός τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ εἶναι δημιούργημα ἀνθρώπων καί κατά συνέπεια εἶναι ἀπάτη. Δέν γνωρίζουμε γιά ποιό λόγο θά πρέπει οἱ μαθητές μας, βαπτισμένοι ὀρθόδοξοι χριστιανοί, νά διδάσκονται τήν ἀλήθεια, τήν ἀποκάλυψη τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μαζί μέ ψεύδη καί ἀπάτες, δημιουργήματα δηλαδή τῆς ἀνθρώπινης ἁμαρτίας. Ἡ τακτική αὐτή, εἶναι φανερό ὅτι κρύβει κινδύνους, εἶναι δηλαδή δυνατόν νά ὁδηγήσει σέ σύγχυση.

Στήν ἑνότητα 2.4 τῆς Β΄ λυκείου, ἡ ὁποία ἐπιγράφεται «μύηση», καί τήν ὁποία ἤδη ἔχουμε δεῖ παραπάνω, διαβάζουμε τήν ἑξῆς ἰδέα: «οι μαθητές νά διακρίνουν εκφράσεις / εκδηλώσεις / τελετές μύησης στον Χριστιανισμό και σε άλλες θρησκείες»[19]. Ποιές ἄραγε τελετές «μύησης στον Χριστιανισμό» ἐννοοῦν ἐδῶ οἱ δημιουργοί τοῦ προγράμματος; Διότι ἐμεῖς ἄλλο τρόπο εἰσόδου στήν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ ἀπό τό ἅγιο βάπτισμα δέν γνωρίζουμε. Ἄν λοιπόν μέ αὐτή τή φράση ἐννοεῖται τό μυστήριο τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, τότε πρέπει νά καταστεῖ σαφές, ὅτι ἐδῶ ἔχουμε ὅλως ἀκατάλληλη ὁρολογία. Διότι ὁ ὅρος «τελετή μύησης» χρησιμοποιεῖται μόνο γιά τά παγανιστικά θρησκεύματα καί δέν εἶναι δυνατόν νά χαρακτηρίσει τά μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας.

Στήν ἴδια ἑνότητα διαβάζουμε καί τά ἑξῆς: «Μύηση και θρησκευτική ταυτότητα ενός πιστού στον Χριστιανισμό και σε άλλες θρησκευτικές παραδόσεις μέσα από παραδείγματα της καθημερινότητάς του, της λατρείας και των προσδοκιών του». Ἐδῶ προωθεῖται σαφῶς ἡ ἰδέα, ὅτι ἕνας πιστός εἶναι δυνατόν νά ἀνήκει ταυτοχρόνως σέ περισσότερες τῆς μιᾶς θρησκευτικές παραδόσεις!!! Πρόκειται γιά ἰδέα ἐξ ὁλοκλήρου συγκρητιστική καί γιά ἕνα χριστιανό ὀρθόδοξο πιστό ἀπολύτως ἀπαράδεκτη!!! Ἐκτός ἐάν ἡ πρόταση τήν ὁποία παραθέσαμε δέν ἐννοοῦσε αὐτό τό ὁποῖο ἀκριβῶς λέγει, ἀλλά ἐννοοῦσε τό ἑξῆς: «μύηση καί θρησκευτική ταυτότητα τῶν πιστῶν στόν Χριστιανισμό καί τῶν πιστῶν σέ ἄλλες θρησκευτικές παραδόσεις μέσα ἀπό παραδείγματα τῆς καθημερινότητάς τους, τῆς λατρείας καί τῶν προσδοκιῶν τους». Ἐάν στ΄ ἀλήθεια ἔτσι ἔχουν τά πράγματα, τότε ἔχουμε νά κάνουμε μέ ἀληθινή γλωσσική ἀνεπάρκεια τῶν δημιουργῶν τοῦ προγράμματος!!!

            Στήν ἑνότητα 4.2 τῆς Β΄ λυκείου, ἡ ὁποία ἐπιγράφεται «μύθος», μεταξύ ἄλλων περιλαμβάνονται καί τά ἑξῆς: «Οι μαθητές να αντιλαμβάνονται τη σχέση μύθου, λόγου στη χριστιανική πίστη και σε άλλες θρησκείες […] διακρίνουν την παραβολική και προφητική διήγηση από τη μυθική»[20]. Ὅπως γίνεται ἐδῶ ἀντιληπτό, πρόθεση τῶν δημιουργῶν τοῦ προγράμματος εἶναι νά καταδειχθεῖ ἡ διαφορά τῆς μυθολογίας ἀπό τόν παραβολικό καί τόν προφητικό λόγο. Ἀρκετά σωστή ἐπιδίωξη. Ὅμως γιατί τοποθετεῖται ὡς θέμα τῆς ἑνότητας ὁ ὅρος «μύθος»; Ποιά ἡ σημασία του γιά τή ζωή μας ὡς ὀρθοδόξων χριστιανῶν; Προφανῶς καμμία. Διότι ὡς γνωστόν, οἱ θρησκεῖες εἶναι ἀναγκασμένες νά χρησιμοποιοῦν τόν μῦθο, δηλαδή διήγηση φανταστική καί ὅλως ἀναληθή, ἀφοῦ δέν πρεσβεύουν ἀληθή πίστη καί μέσῳ αὐτῶν δέν ἀποκαλύφθηκε ὁ ἕνας καί ἀληθής τριαδικός Θεός. Τίθεται δηλαδή ὡς τίτλος καί κυρίαρχο θέμα τῆς ἑνότητας ἡ μάταιη ἐπιδίωξη τῶν θρησκευμάτων καί ὄχι ἡ ἀληθής διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ.

            Στήν ἑνότητα 5.4 τῆς Β΄ λυκείου, ἡ ὁποία τιτλοφορεῖται «συγχώρηση», στή στήλη «προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα», διαβάζουμε, ὅτι ἐπιδιώκεται «οι μαθητές να αναλύουν με θεολογικούς όρους τη συγχώρηση στον Χριστιανισμό και σε άλλες θρησκείες». Ἐπίσης στή στήλη «μέθοδος – δραστηριότητες» διαβάζουμε τή φράση «Η συγχώρηση στον χριστιανισμό και στις θρησκείες» καί τή φράση «αξιολόγηση των θέσεων του Χριστιανισμού και των θρησκειών για τη συγχώρηση»[21]. Ἀπό τά ἀνωτέρω δέν προκύπτει διάκριση μεταξύ ἀληθοῦς συγχωρήσεως, ἡ ὁποία χορηγεῖται ὑπό τῆς θείας χάριτος καί ἀγωνιώδους ἀλλ΄ ἀκάρπου ἀναζητήσεως τῆς συγχωρήσεως, διότι ὁ ἄνθρωπος βρίσκεται ἔξω ἀπό τήν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ. Οὔτε γίνεται νύξη περί ἀπάτης ἤ ψευδαισθήσεως, ἡ ὁποία παρουσιάζεται ὡς συγχώρηση ἐντός τῶν αἱρέσεων καί τῶν θρησκευμάτων, ἀφοῦ ἡ θεία χάρις λείπει παντελῶς ἀπό αὐτά.

Συχνή εἶναι στό ὑπό ἐξέταση πρόγραμμα ἡ θεώρηση τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὡς μιᾶς ἐκ τῶν θρησκειῶν. Πλεῖστα ὅσα φαινόμενα ἐξετάζονται «στόν χριστιανισμό και σε άλλες θρησκείες». Ἡ διατύπωση αὐτή δέν ἀπαντᾶται μία καί μόνη φορά στό πρόγραμμα[22], γι΄ αὐτό καί δέν ὑπάρχει περιθώριο γιά ἄλλου εἴδους ἑρμηνεῖες. Ἀποκλείεται δηλαδή νά ὀφείλεται σέ τυχαῖο σφάλμα, πρόκειται ἑπομένως γιά συνειδητή ἐπιλογή τῶν δημιουργῶν τοῦ προγράμματος: ἡ μία ἁγία καθολική καί ἀποστολική Ἐκκλησία δέν παρουσιάζεται ὡς σῶμα Χριστοῦ, ἀλλά ὡς μία ἀπό τίς θρησκεῖες τοῦ κόσμου, δηλαδή ὡς δημιούργημα ἀνθρώπων!

Τά θρησκεύματα δέν ἐξετάζονται πλέον ἀνεξάρτητα ὡς αὐθύπαρκτα, ἀλλά πάντοτε ὡς ἀποτελοῦντα μέρη χριστιανικῶν θεολογικῶν θεμάτων. Ἡ τακτική αὐτή, ἡ ὁποία μάλιστα ἐπιχειρεῖται νά ἐπιβληθεῖ στό δημοτικό, στό γυμνάσιο, ἀλλά καί στό λύκειο, εἶναι ἄκρως ἐπικίνδυνη. Ὅπως εἴδαμε καί ἐξετάζοντας ἀναλυτικά τά διάφορα μέρη τοῦ προγράμματος, εἶναι δυνατόν νά ὁδηγήσει τούς ὀρθοδόξους χριστιανούς μαθητές στήν παρεξήγηση, ὅτι ἐπειδή τά θρησκεύματα πάντοτε συνεξετάζονται μέ τήν ὀρθόδοξη χριστιανική πίστη καί ζωή, ἄρα καί ταυτίζονται καί νά τούς παρασύρει ἔτσι στόν συγκρητισμό.

            Ἡ τακτική αὐτή τῆς μή αὐτοτελοῦς διδασκαλίας τῶν θρησκευμάτων, ἀλλά τῆς συνεξετάσεώς τους μέ χριστιανικά θέματα, μερικές φορές μάλιστα καί τῆς συγχύσεώς τους μέ αὐτά, πιστεύουμε πώς δέν θά ἰκανοποιοῦσε ἐν τέλει κανέναν. Ὁ κάθε ὀρθόδοξος χριστιανός ἔχει λόγους νά ἀντιτίθεται πρός αὐτήν, διότι ἀποτελεῖ νόθευση τῆς ὀρθόδοξης χριστιανικῆς παιδείας. Οἱ δέ πιστοί τῶν διαφόρων θρησκευμάτων, πιστεύουμε πώς, θά εἶχαν κάθε λόγο νά εἶναι δυσαρεστημένοι, ἀφοῦ οἱ θρησκεῖες τους δέν παρουσιάζονται ὡς αὐθύπαρκτες καί ἀνεξάρτητες, ἀλλά πάντοτε ὡς συνδεόμενες μέ κάποιο θέμα ὀρθόδοξης χριστιανικῆς θεολογίας!

            Καί γιά νά μή προβληθεῖ γιά ἄλλη μία φορά ὁ κάτι παραπάνω ἀπό ἀφελής ἰσχυρισμός, ὅτι αὐτοῦ τοῦ εἴδους τά προγράμματα ἀπευθύνονται σέ ὅλους τούς μαθητές ἀνεξαρτήτως θρησκεύματος καί θά κατορθώσουν νά τούς φέρουν ὅλους στό ἴδιο μάθημα, ἐπαναλαμβάνουμε ἕνα ἐπιχείρημα τό ὁποῖο ἐπανειλημμένως τό ἔχουμε δημοσιεύσει, ἀλλ΄ οὐδέποτε ἐλήφθη ὑπ΄ ὄψη, μολονότι κανένας δέν ἦταν σέ θέση νά τό ἀνασκευάσει: ὁ ἑτερόδοξος καί ὁ ἑτερόθρησκος γονέας καί μαθητής δέν νοιάζονται γιά τό πολυθρησκειακό μάθημα, θέλουν μάθημα τό ὁποῖο θά τούς διδάσκει ἀποκλειστικά τή δική τους πίστη καί ἐφ΄ ὅσον δέν τό ἔχουν, θά ἐξακολουθήσουν νά ἀπαλλάσσονται καί ἀπό  τό ὀρθόδοξο χριστιανικό καί ἀπό τό πολυθρησκειακό. Ἑπομένως, πειραματισμοί ὅπως τό πρόγραμμα θρησκευτικῶν δημοτικοῦ – γυμνασίου τῶν ἐτῶν 2011/14 καί τό ὑπό ἐξέταση πρόγραμμα θρησκευτικῶν λυκείου τοῦ 2015 μόνο ἀναστάτωση εἶναι σέ θέση νά φέρουν.

Καί ἐπειδή στό ὑπό ἐξέταση πρόγραμμα δέν ἀναφέρεται καμμία συγκεκριμμένη θρησκεία, ἀλλά γενικά καί ἀόριστα οἱ «ἄλλες θρησκεῖες», εἶναι ἐν τέλει ἀσαφές σέ ποιό βαθμό θά προχωρήσει ἡ ἀνάμειξη πολυθρησκειακῶν θεμάτων μέ ὀρθόδοξα χριστιανικά. Ἐάν κρίνουμε ἀπό τήν ἀπόπειρα ἡ ὁποία ἔχει ἤδη γίνει στό προαναφερθέν πρόγραμμα δημοτικοῦ καί γυμνασίου, τότε ὁ χριστιανός ὀρθόδοξος μαθητής θά ἔχει σέ κάθε ἑνότητα νά ἀντιμετωπίσει ἀπό πέντε ἕως ἑπτά θρησκεύματα, ἰκανά ἀνά πάσα στιγμή νά τόν ὁδηγήσουν σέ πλήρη ψυχοπνευματική σύγχυση!!!

Γ. Ἡ ἀκατάλληλη ὁρολογία τοῦ προγράμματος

            Ἐρωτηματικά προκαλεῖ ἡ μονολεκτικότητα τῆς ὀνομασίας τῶν διαφόρων ἑνοτήτων τοῦ προγράμματος. Μονολεκτικότητα, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἀπαράβατο κανόνα γιά τό ὑπό ἐξέταση πρόγραμμα καί καταντᾶ συχνά νά πλησιάζει τήν ἀοριστία καί τήν ἀσάφεια. Κάτι τέτοιο δέν ἔχει συμβεῖ ποτέ στά χρονικά τῆς ἑλληνικῆς παιδείας. Τό φαινόμενο δέν παρατηρεῖται κἄν στόν ἰδεολογικό πρόδρομο τοῦ ὑπό ἐξέταση προγράμματος, δηλαδή στό πρόγραμμα θρησκευτικῶν δημοτικοῦ καί γυμνασίου 2011/14, τοῦ γνωστοῦ ὡς πιλοτικοῦ. Διαβάζουμε π.χ. τούς ἑξῆς τίτλους ἑνοτήτων στό ὑπό ἐξέταση πρόγραμμα: «αυτογνωσία[23], επικοινωνία[24], ήθος[25], αγιότητα[26], πίστη[27], λατρεία[28], προσευχή[29]» κ.ο.κ. Θά νόμιζε κανείς, ὅτι τό γεγονός αὐτό προδίδει ἐκφραστική ἀδυναμία τῶν δημιουργῶν τοῦ προγράμματος.

Πιστεύουμε ὅμως, ὅτι δέν ὀφείλεται σέ ἀδυναμία, ἀλλά πρόκειται γιά ἠθελημένη ἐνέργεια, ἡ ὁποία μαρτυρεῖ τίς οὐσιαστικές προθέσεις τῶν δημιουργῶν της. Διότι ἐάν τοποθετοῦσαν ἀναλυτικούς τίτλους, ὡς ὤφειλαν, θά ἔπρεπε οἱ τίτλοι αὐτοί νά ἔχουν ὀρθόδοξο χριστιανικό ἤ  πολυθρησκειακό χαρακτήρα. Ἐάν ὁ τίτλος τῆς ἑνότητας ἦταν ὀρθόδοξος χριστιανικός, τότε δέν θά συμφωνοῦσε ὁ τίτλος πρός τό περιεχόμενο, ἀφοῦ τό πρόγραμμα διακρίνεται γενικά ἀπό πολυθρησκειακή πρόθεση. Καί θά παρετηρεῖτο τό φαινόμενο, τό ὁποῖο παρατηρήθηκε στό πρόγραμμα θρησκευτικῶν δημοτικοῦ – γυμνασίου 2011, νά ἔχουμε καθαρά ὀρθόδοξο χριστιανικό τίτλο καί τό περιεχόμενο νά περιλαμβάνει καί πέντε θρησκεύματα. Αὐτό ἀκριβῶς συμβαίνει π.χ. στή 2η ἑνότητα τοῦ προγράμματος τῆς Γ΄ δημοτικοῦ ἡ ὁποία ἐπιγράφεται «Κυριακή: μια σημαντική ημέρα της εβδομάδας» καί παρελαύνει σέ αὐτήν ἕνα πολυθρησκειακό συνονθύλευμα! Ἐάν πάλι ὁ τίτλος ἦταν ἀπροκάλυπτα πολυθρησκειακός, τότε οἱ προθέσεις τοῦ προγράμματος δέν θά ἦταν πιθανόν νά ἀποκρυβοῦν. Ὁ μονολεκτικός ὅμως καί ἀόριστος τίτλος τῆς ἑνότητας δίνει στούς δημιουργούς της τό περιθώριο, πράγμα τό ὁποῖο ἐν τέλει καί πράττουν, νά περιλάβουν πολλά καί διάφορα σέ αὐτήν, χωρίς καί νά τό δηλώνουν ἀπροκάλυπτα.

            Ἡ μονολεκτικότητα τῶν τίτλων τῶν ἑνοτήτων δέν εἶναι ὅμως τό μοναδικό πρόβλημα τό ὁποῖο παρουσιάζει ἡ ὁρολογία τοῦ ὑπό ἐξέταση προγράμματος. Ἡ ἐπιλογή τῶν ὅρων οἱ ὁποῖοι χαρακτηρίζουν τά διάφορα ζητήματα τά ὁποῖα περιλαμβάνονται στό πρόγραμμα, εἶναι ἄκρως προβληματική καί σέ πολλές περιπτώσεις ἀφίσταται τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας, γεγονός τό ὁποῖο ἀποτελεῖ ἄμεσο κληροδότημα τοῦ προγράμματος στά θρησκευτικά δημοτικοῦ καί γυμνασίου 2011, χαρακτηριστικό τό ὁποῖο διατηρήθηκε στό ἀκέραιο καί στήν ἀναθεωρημένη του μορφή τοῦ 2014.

            Ἡ ἀκατάλληλη ὁρολογία μαρτυρεῖ καί ἐκκοσμίκευση καί σχετικοποίηση τῆς πίστεως τῆς Ἐκκλησίας. Ἀναφέρεται στήν ἑνότητα 1.2 τῆς Α΄ λυκείου, ἡ ὁποία ἐπιγράφεται «δημιουργία», στή στήλη «προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα», ὅτι προσδοκᾶται ἀπό τούς μαθητές «να αναγνωρίζουν τη χριστιανική προσέγγιση για τη δημιουργία του κόσμου». Ἐπίσης στή στήλη «αξιολόγηση» ἀναφέρονται τά ἑξῆς: «ερμηνεία της χριστιανικής θέσης για τη δημιουργία του ανθρώπου «κατ΄ εικόνα και καθ΄ ομοίωσιν» Θεοῦ»[30]. Ἀπό ὅλα αὐτά συνάγεται τό συμπέρασμα, ὅτι κατά τούς συντάκτες τοῦ προγράμματος ἡ βιβλική διήγηση περί τῆς δημιουργίας τοῦ κόσμου καί τοῦ ἀνθρώπου δέν εἶναι ἀποκάλυψη Θεοῦ, ἀλλά ἁπλῶς μία «προσέγγιση» καί μία «θέση», δηλαδή θεωρίες καί γνῶμες ἀνθρώπων. Ἄρα καί ἡ Ἁγία Γραφή παύει νά εἶναι θεόπνευστη, ἀφοῦ θεωρίες καί γνῶμες ἀνθρώπων περιέχει!

Ἀναφέρεται στή στήλη «αξιολόγηση» τῆς ἑνότητας 1.5 τῆς Α’ λυκείου, ἡ ὁποία ἔχει τόν τίτλο «αγιότητα» ἡ φράση «διατύπωση της χριστιανικής ερμηνείας της αγιότητας»[31]. Ἡ ὁρολογία ἐδῶ εἶναι ἄκρως προβληματική, καί μολονότι σέ αὐτή τήν ἑνότητα δέν ὑπάρχει ἡ μονίμως κυριαρχοῦσα στό πρόγραμμα μονότονη ἐπωδός, δηλαδή ἡ ἀναφορά σέ «ἄλλες θρησκεῖες», δίδεται σαφῶς τό δικαίωμα στόν ὁποιοδήποτε ἀναγνώστη τοῦ προγράμματος, νά ὑποθέσει ὅτι σύμφωνα μέ τούς συντάκτες τοῦ προγράμματος ἡ ἁγιότητα δέν εἶναι ἀποκλειστική θεολογική ἔννοια τοῦ χριστιανισμοῦ, οὔτε ἐπιτυγχάνεται μόνον ἐντός αὐτοῦ, ἀλλά συναντᾶται καί ἀλλοῦ καί, γιατί ὄχι, ἐπιτυγχάνεται καί ἀλλοῦ, ἡ δέ διαφορά δέν εἶναι παρά θέμα ἑρμηνείας! Κι ἐφ΄ ὅσον ὅλα αὐτά συμβαίνουν, δέν θά ἔχει καμμία ἀπολύτως σημασία ποιά πίστη θά ἀκολουθήσει ὁ βάσει τοῦ προγράμματος διδασκόμενος μαθητής ὥστε νά φθάσει στήν ἁγιότητα!

Στήν ἑνότητα 1.4 τῆς Β΄ λυκείου, ἡ ὁποία τιτλοφορεῖται «λύτρωση», στή στήλη «αξιολόγηση» διαβάζουμε «ερμηνεία της λύτρωσης ως πηγής ελπίδας και σωτηρίας στον Χριστιανισμό και σε άλλες θρησκευτικές αντιλήψεις»[32] Ἡ παρουσίαση αὐτή ὑποβιβάζει τήν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ σέ «αντίληψη», δηλαδή σέ σύλληψη τῆς ἀνθρωπίνης διανοίας. Κατ΄ αὐτόν τόν τρόπο ὅμως ἀναιρεῖ τήν λύτρωση, ἡ ὁποία ἐπιτυγχάνεται ἐντός τῆς Ἐκκλησίας, διότι σύμφωνα μέ τήν χριστιανική πίστη, ἡ λύτρωση εἶναι ἀδύνατον νά ἐπιτευχθεῖ μόνο μέ τίς ἀνθρώπινες δυνάμεις, ἀλλά ἀπαιτεῖται ἡ σώζουσα θεία χάρις.

Στήν ἑνότητα 4.2 τῆς Α΄ λυκείου, ἡ ὁποία τιτλοφορεῖται «αγάπη» βλέπουμε ἐπίσης τήν ἀκατάλληλη, μή ὀρθόδοξη χριστιανική ὁρολογία τοῦ προγράμματος. Στή στήλη «προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα» ζητεῖται ἀπό τούς μαθητές νά «κατανοούν τήν αγάπη ως πρόταση τρόπου ζωής στον Χριστιανισμό»[33]. Ἡ διατύπωση εἶναι ὅλως ἀτυχής. Ἡ ἀγάπη δέν εἶναι «πρόταση τρόπου ζωής στον Χριστιανισμό», δεν εἶναι δηλαδή ἁπλῶς μία πρόταση, τήν ὁποία ἄν θέλει ὁ χριστιανός υἱοθετεῖ, ἀλλά εἶναι ἡ ζωή τοῦ χριστιανοῦ. Εἶναι δηλαδή χρέος καθενός, ὁ ὁποῖος θέλει νά λέγεται χριστιανός.

            Στήν ἑνότητα 5.3 τῆς Α΄ λυκείου, ἡ ὁποία ἐπιγράφεται «αδικία», διαβάζουμε στή στήλη «προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα» μεταξύ ἄλλων καί τά ἑξῆς «οι μαθητές να προβληματίζονται γύρω από το ερώτημα της θεοδικίας». Στή δέ στήλη «αξιολόγηση» διαβάζουμε: «διατύπωση επιχειρημάτων σχετικών με τη θεοδικία». Ἐπίσης στή στήλη «μέθοδος – δραστηριότητες» διαβάζουμε: «ο Θεός και η αδικία στον κόσμο (θεοδικία).»[34] Ὡς γνωστόν ὁ ὅρος «θεοδικία» δέν ἀνήκει στήν ὀρθόδοξη χριστιανική θεολογία, ἔχει δέ εἰσαχθεῖ ἀπό τόν Γερμανό φιλόσοφο Leibniz. Ἐδῶ παρατηροῦμε, ὅτι γιά ἄλλη μιά φορά ἡ ὀρθοδοξία δέν κρίνεται καθοριστικός παράγων τοῦ προγράμματος.

            Στήν ἑνότητα 1.3 τῆς Β΄ λυκείου, ἡ ὁποία τιτλοφορεῖται «βίωμα», στή στήλη «αξιολόγηση» περιλαμβάνεται καί ἡ ἑξῆς φράση: «ερμηνεία θρησκευτικών εμπειριών και βιωμάτων»[35]. Ὡς γνωστόν ἡ λέξη «βίωμα» εἶναι νεολογισμός καί προέκυψε ἀπό τή μετάφραση τῆς γερμανικῆς λέξεως das Erlebnis. Ἡ ἑλληνική λέξη ἡ ὁποία ἀνέκαθεν ἀπέδιδε καί ἀποδίδει ὅ,τι τυχόν ἔχει ὁ ἄνθρωπος ζήσει, εἶναι ἀκριβῶς ἡ λέξη «ἐμπειρία», γι΄ αὐτό καί δέν πρέπει οἱ δύο αὐτές λέξεις νά χρησιμοποιοῦνται μαζί, σάν νά ἀποδίδουν διαφορετικές ἔννοιες.

Στήν ἑνότητα 2.1 τῆς ἴδιας τάξεως, ἡ ὁποία τιτλοφορεῖται «πίστη», ἀναφέρεται ἐπίσης στή στήλη  «αξιολόγηση» ἡ φράση «ερμηνεία του φαινομένου της πίστης στον Θεό στις καθημερινές σχέσεις»[36]. Ὁ ὅρος «φαινόμενο» εἶναι ἐξ ἴσου προβληματικός. Ὁδηγεῖ στήν παρεξήγηση, ὅτι ἡ πίστη ἁπλῶς φαίνεται, ἀλλά δέν ὑπάρχει κατ΄ οὐσίαν.

            Ἡ ἀμφιλεγόμενη ἰδέα τῆς «πολυπολιτισμικότητας» ξεπροβάλλει καί ὡς ἑνότητα τοῦ μαθήματος θρησκευτικῶν τῆς Β΄ λυκείου[37]. Στή στήλη «προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα» επιδιώκεται «οι μαθητές να ορίζουν το φαινόμενο της πολυπολιτισμικότητας στη σύγχρονη εποχή σε σχέση με τον Χριστιανισμό και τις θρησκείες». Ἀτυχῶς γιά τούς συντάκτες τοῦ προγράμματος ἡ λεγόμενη «πολυπολιτισμικότητα» δέν εἶναι κοινωνικό φαινόμενο, ἀλλά ἁπλῶς μία ἀμφιλεγόμενη ἰδέα καί οἱ ὑπερασπιστές της ἐπιχειροῦν νά προσαρμόσουν τήν κοινωνική πραγματικότητα μέ προκρούστειο καί συχνά προπαγανδιστικό τρόπο σέ αὐτήν. Καθίσταται ἐδῶ φανερό, ὅτι οἱ συντάκτες τοῦ προγράμματος προβάλλουν ἕνα ζήτημα τοῦ συρμοῦ, τό ὁποῖο ὡς ἔννοια καί ὡς ἀμφιλεγόμενο κίνημα δέν προέρχεται ἀπό τούς κόλπους τῆς ὀρθοδοξίας.

Στήν ἑνότητα 5.3 τῆς Β΄ λυκείου, ἡ ὁποία τιτλοφορεῖται «ζωή», στή στήλη «μέθοδος – δραστηριότητες» διαβάζουμε: «οι θέσεις και οι στάσεις του Χριστιανισμού και άλλων θρησκειών για την αξία της ζωής και τη σχέση της ζωής με τον Θεό»[38]. Ἡ φράση «οι θέσεις και οι στάσεις του Χριστιανισμού» εἶναι τελείως ἀδόκιμη, διότι ὁ χριστιανισμός δέν πρεσβεύει ἀνθρώπινες θέσεις καί στάσεις, ὅπως τά θρησκεύματα τά ὁποῖα ἀποτελοῦν δημιουργήματα ἀνθρώπων, ἀλλά διδάσκει ἀποκεκαλυμμένες θεῖες ἀλήθειες.

            Πιστεύουμε ἐν τέλει, ὅτι ἡ ἀδόκιμη καί σέ ἀρκετά σημεῖα παντελῶς ἀκατάλληλη ὁρολογία τοῦ προγράμματος, ὅπως καί ἡ ἀντίστοιχη τοῦ ἰδεολογικοῦ του προδρόμου, τοῦ προγράμματος δημοτικοῦ – γυμνασίου 2011/14, δέν εἶναι τυχαία. Οὔτε ὀφείλεται σέ ἔλλειψη γνώσεων τῶν δημιουργῶν τῶν δύο αὐτῶν προγραμμάτων. Ἀποτελεῖ συνειδητή ἀπόπειρα ἀπομακρύνσεως ἀπό τήν ὀρθόδοξη θεολογία. Γιά κάθε ὀρθόδοξο χριστιανό ὅμως, θεολόγο καθηγητή, γονέα, μαθητή, ἀποτελεῖ μία ἀκόμη ἀπόδειξη τῆς ἀκαταλληλότητας τῶν προγραμμάτων αὐτῶν γιά διδασκαλία τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν μαθητῶν.

Δ. Παράλειψη βασικῶν θεμάτων ὀρθοδόξου πίστεως καί ζωῆς

Στό πρόγραμμα ἀναφέρεται μόνο δύο φορές τό πρόσωπο τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ[39]. Ἡ μέν μία ἀπό αὐτές τίς ἀναφορές, ἀφορᾶ τίς κοινωνικές προεκτάσεις τοῦ κηρύγματος τοῦ Χριστοῦ καί τή σύνδεση τῆς δικαιοσύνης μέ τόν Χριστό καί ἡ ἄλλη τό κήρυγμα τοῦ Χριστοῦ σέ σχέση μέ τίς θρησκευτικές ἀλλαγές ὡς ἐπανάσταση στό κατεστημένο. Καί στίς δύο δηλαδή περιπτώσεις ἐξετάζεται περίπου τό ἴδιο ζήτημα. Κανένα ἄλλο ζήτημα σχετικό μέ τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ δέν ἐξετάζεται σέ ὁλόκληρο τό πρόγραμμα, τό ὁποῖο προορίζεται γιά τό λύκειο.

Πρό παντός δέ δέν περιλαμβάνονται δογματικά θέματα, σχετικά μέ τό πρόσωπο τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἀλλά καί γενικότερα δογματικά θέματα, τά ὁποῖα περιλαμβάνονται στό πρόγραμμα τό ὁποῖο ἰσχύει μέχρι σήμερα. Ἐπί παραδείγματι, στό μέχρι σήμερα ἰσχύον βιβλίο τῆς Β΄ λυκείου περιλαμβάνονται καί τά ἑξῆς θέματα, τά ὁποῖα προφανῶς δέν κρίθηκαν κατάλληλα γιά νά περιληφθοῦν στό νέο πρόγραμμα: «Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού, Η Βασιλεία του Θεού: όραμα αλλιώτικης ζωής ή ουτοπία;, Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι σημεῖον ἀντιλεγόμενον»;, «Τίνα μέ λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι;», Τί είναι το Άγιο Πνεύμα;, Η ορθόδοξη άσκηση»[40].

Δέν ἐξετάζονται στήν Α΄ λυκείου, ἀλλά καί σέ καμμία ἄλλη τάξη τοῦ λυκείου, ὅλα τά μυστήρια τῆς μιᾶς ἁγίας καθολικῆς καί ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας. Δέν πρέπει νά τά διδάσκεται πλέον τό κάθε χριστιανόπουλο; Κρίθηκε μήπως ἐπιβλαβής ἡ διδασκαλία τους; Πρέπει βέβαια νά ἐπισημάνουμε, ὅτι στήν ἑνότητα 3.3 τῆς Α΄ λυκείου, στή στήλη «αξιολόγηση» ἀναφέρονται τά ἑξῆς: «τεκμηρίωση της επίτευξης της ενότητας μέσω των μυστηρίων στην εκκλησιαστική κοινότητα». Ἡ ἑνότητα ὅμως αὐτή, ὅπως καί ὅλες οἱ ἑνότητες τοῦ προγράμματος, προβλέπεται νά διδαχθεῖ σέ ἕνα δίωρο. Σέ ἕνα δίωρο πιστεύουμε πώς δέν θά ἦταν γενικά δυνατόν νά διδαχθοῦν τά ἑπτά μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας μας, ἀφοῦ ἄλλωστε τό θέμα τό ὁποῖο ὅρίζεται πρός ἀνάπτυξη εἶναι περιορισμένο. Εἰδική ἀναφορά γίνεται μόνο γιά τό βάπτισμα καί τή θεία εὐχαριστία στήν ἴδια ἑνότητα τοῦ προγράμματος: «η ενότητα στην εκκλησιαστική κοινότητα μέσα από το βάπτισμα και την Ευχαριστία»[41]. Ὅπως γίνεται ἀντιληπτό ἀπό τήν ὡς ἄνω διατύπωση, δέν ἐξετάζονται καί δέν παρουσιάζονται ὅλες οἱ πτυχές τοῦ μυστηρίου τοῦ βαπτίσματος καί βεβαίως σέ κανένα σημεῖο τοῦ προγράμματος δέν ἐξετάζεται αὐτό αὐτοτελῶς.

Δυσάρεστη ἐντύπωση προξενεῖ, τό γεγονός ὅτι στήν ἑνότητα 2.3 τῆς Γ΄ λυκείου, ἡ ὁποία τιτλοφορεῖται «συμβίωση», λείπει παντελῶς ὁ ὅρος «γάμος»!!! Στή στήλη «αξιολόγηση» διαβάζουμε: «παρουσίαση της χριστιανικής διδασκαλίας και άλλων θρησκευτικών αντιλήψεων για τη συμβίωση των ανθρώπων στο ζευγάρι, στην οικογένεια και στην κοινότητα»[42]. Ἐρωτοῦμε τούς δημιουργούς τοῦ προγράμματος: Πρός τί αὐτή ἡ παράλειψη; Κρίθηκε ἐπιβλαβής ἤ ἀσήμαντος ὁ παραδοσιακός ἐκκλησιαστικός ὅρος, ὁ ὁποῖος προσδιορίζει τή συμβίωση τοῦ ζευγαριοῦ;

Ἐπίσης δέν περιλαμβάνονται τά ἑξῆς θέματα, τά ὁποῖα ὑπάρχουν στό ἰσχύον βιβλίο τῆς Α΄ λυκείου: «Η παρουσία του Θεού στην ανθρώπινη ιστορία, Το κήρυγμα και τα θαύματα του Χριστού μέσα από τη λατρεία, Οι άγιες εικόνες: έκφραση της πίστης, Ο πλούτος της εκκλησιαστικής ποίησης (Υμνογραφία), Προβληματισμοί για τη λευτουργική γλώσσα και τη μουσική»[43].

Ὁμοίως δέν περιλαμβάνονται στό ὑπό ἐξέταση πρόγραμμα τά ἑξῆς θέματα, τά ὁποῖα περιλαμβάνονται στό ἰσχύον βιβλίο τῆς Γ΄ λυκείου: «ο ηθικός προβληματισμός. Χριστιανική θεώρηση της ηθικής, Εντολές και δόγματα: Συνταγές σκλαβιάς ή δρόμοι ελευθερίας;, Η ηθική συνείδηση, Τα κίνητρα των πράξεων στην ηθική ζωή, Οι εξτρεμιστές της ελευθερίας. Η περίπτωση των «διά Χριστόν σαλῶν», Το όραμα της ειρήνης και η πραγματικότητα, Ο σεβασμός της ανθρώπινης ζωής, Παραβίαση και περιφρόνηση της ανθρώπινης ζωής (Φόνος – Θανατική Ποινή – Βασανιστήρια, Άρνηση και υποτίμηση της ανθρώπινης ζωής (Αυτοκτονία – Αυτοθυσία – Ευθανασία – Άμβλωση)[44], Το πρόβλημα των ναρκωτικών, Άγχος, μοναξιά και περιθωριοποίηση, Αλλοτρίωση, Ο άνθρωπος στις χαρές και στις λύπες της ζωής»[45].

Ἐπίσης δέν ἀναφέρονται διόλου τά πρόσωπα τῆς Θεοτόκου καί τῶν ἀποστόλων. Ὁμοίως δέν ἀναφέρεται τό πρόγραμμα σέ συγκεκριμμένα πρόσωπα μαρτύρων, ἁγίων καί πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. Ἐπίσης δέν ἀναφέρονται οἱ ἑορτές τῶν ἁγίων καί τῆς Θεοτόκου, δέν ἀναφέρονται οἱ δεσποτικές ἑορτές, κινητές καί ἀκίνητες[46].

Ὅλα αὐτά γιατί κρίθηκαν ἐξοβελιστέα ἀπό τό πρόγραμμα τῶν μαθημάτων τοῦ λυκείου; Ἀποδείχθηκαν ἐπιβλαβή; Πῶς ὅμως θά ἦταν δυνατόν νά κριθοῦν ἐπιβλαβή βασικά στοιχεῖα πίστεως, λατρείας καί ζωῆς τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν, ὅταν τό μάθημα ἀπευθύνεται σέ ὀρθοδόξους χριστιανούς; Καί πῶς εἶναι δυνατόν πρόγραμμα μαθήματος θρησκευτικῶν νά ἀπευθύνεται σέ ὀρθοδόξους χριστιανούς μαθητές, ὅταν παραλείπονται ὅλα αὐτά; Πῶς θά ἦταν ποτέ δυνατόν νά γίνει τό πρόγραμμα αὐτό ἀποδεκτό, ἤ ἔστω καί ἀνεκτό ἀπό ὀρθόδοξες χριστιανικές οἰκογένειες;

Ἀκόμη δέν ἀναφέρονται οἱ αἱρέσεις καί τά παραθρησκευτικά φαινόμενα, ὅπως ἐπίσης δέν ἐξετάζονται καί ἀναφέρονται διόλου παραδείγματα στρεβλῆς θρησκευτικότητας, π.χ. μαγεία, μαντεία, σατανισμός, δεισιδαιμονίες, προλήψεις, γιατί συμβαίνει αὐτό; Εἶναι πλέον ἀπαγορευμένοι οἱ ὅλοι αὐτοί ὅροι καί συνεπάγονται τιμωρία ὅποιου τούς χρησιμοποιεῖ; Ἤ μήπως ἀποφασίσθηκε πώς ἐν τέλει θά πρέπει νά ὑποχωρήσουμε στίς διαμαρτυρίες ὁρισμένων, οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦν τέτοια ρεύματα καί δέν θέλουν νά ἐνημερώνονται οἱ ὀρθόδοξοι χριστιανοί μαθητές γιά τό ποιόν τῶν ὀργανώσεών τους ἤ γιά τά βλαβερά ἀποτελέσματα τέτοιων κινημάτων, συνηθειῶν καί πράξεων;

Ε΄ Ἡ «ἀπάντηση» τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ἰνστιτούτου Ἐκπαιδευτικῆς Πολιτικῆς πρός τήν Πανελλήνιο Ἕνωση Θεολόγων

Ἐκτός τόπου καί χρόνου τυγχάνει καί ἡ «ἀπάντηση»[47] τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ἰνστιτούτου Ἐκπαιδευτικῆς Πολιτικῆς πρός τήν Πανελλήνιο Ἕνωση Θεολόγων, διότι εἶναι πλήρης ἀνακριβειῶν.

Ἰσχυρίζονται τά μέλη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τοῦ Ι.Ε.Π., ὅτι οἱ ἀναφορές σέ ἄλλες θρησκεῖες δέν ξεπερνοῦν τό 10% κάθε ἑνότητας τοῦ προγράμματος δημοτικοῦ καί γυμνασίου τῶν ἐτῶν 2011/2014. Παντελῶς ἀναληθής ἰσχυρισμός! Πῶς θά ἦταν δυνατόν κάτι τέτοιο, ἀφοῦ οἱ ἀναφορές σέ θρησκεύματα δέν λείπουν ἀπό καμμία σχεδόν διδακτική ἑνότητα καί μάλιστα σέ ἀρκετές ἑνότητες ἔχει τό ἀνυποψίαστο παιδί νά ἀντιμετωπίσει πέντε θρησκεύματα ταυτοχρόνως; Ἰσχυρίζονται, ὅτι ἀρκετοί ἀπό ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἄσκησαν κριτική στό πρόγγραμμα δημοτικοῦ καί γυμνασίου «είτε απομόνωσαν επιμέρους θρησκειολογικές αναφορές είτε συνέλεξαν όλα τα θρησκειολογικά στοιχεία του νέου ΠΣ και τα ενοποίησαν σκόπιμα για να φανεί ότι το νέο Πρόγραμμα είναι σαφέστατα ή αμιγώς θρησκειολογικό». Πρόκειται γιά ἀρκετά φαιδρό ἰσχυρισμό!  Διότι ἄν οἱ ἀναφορές σέ θρησκεύματα δέν ἦταν ἀναρίθμητες, δέν θά ἔμοιαζαν πολλές ἀκόμη καί συγκεντρωμένες. Δέν ἀναφέρει βεβαίως ἡ «ἀπάντηση» ὅτι ἀναρίθμητα θέματα ὀρθοδόξου χριστιανικῆς πίστεως καί ζωῆς ἀφαιρέθηκαν ἀπό τά προγράμματα δημοτικοῦ, γυμνασίου καί λυκείου, ὥστε νά χωρέσουν οἱ, λίγες κατά τό Ι.Ε.Π., ἄφθονες στήν πραγματικότητα, ἀναφορές σέ θρησκεύματα!!!

Ἐντύπωση προξενεῖ ἐξ ἄλλου τό γεγονός, ὅτι στήν ἐν λόγῳ «ἀπάντηση» δίδεται ἡ διαβεβαίωση, ὅτι κατά τή σύνταξη τῶν ἐπίμαχων προγραμμάτων ἐλήφθησαν ὑπ΄ ὄψη τό Σύνταγμα καί ἡ σχετική νομοθεσία. Καί πάλι πρόκειται γιά ἀναληθή ἰσχυρισμό. Διότι ὅλα τά προβλήματα τά ὁποῖα χαρακτηρίζουν τόσο τό ὑπό ἐξέταση πρόγραμμα, ὅσο καί τό πρόγραμμα δημοτικοῦ καί γυμνασίου καί τά ὁποῖα ἀναλύσαμε στήν παροῦσα κριτική, ἀλλά καί στίς ἤδη δημοσιευμένες, καθιστοῦν τά προγράμματα αὐτά ἀκατάλληλα γιά τήν ἀνάπτυξη τῆς θρησκευτικῆς συνειδήσεως τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν μαθητῶν, τήν ὁποία ἐπιβάλλει τό ἄρθρο 16 τοῦ Συντάγματος. Ὁ δέ νόμος 1566/85 ἐπιβάλλει τήν ἐναρμόνιση τῆς παιδείας μέ τά γνησία στοιχεῖα τῆς ὀρθοδόξου χριστιανικῆς παραδόσεως, πουθενά δέν κατοχυρώνει ὁ νόμος πολυθρησκειακή παιδεία. Ἄς δοῦμε τό ἀκριβές κείμενο τοῦ νόμου: Στό ἄρθρο 1 τοῦ νόμου 1566/85 ὁρίζεται ὅτι ἡ πρωτοβάθμια καί δευτεροβάθμια ἐκπαίδευση «ειδικότερα υποβοηθεί τους μαθητές: α) Να γίνονται ελεύθεροι, υπεύθυνοι, δημοκρατικοί πολίτες, να υπερασπίζονται την εθνική ανεξαρτησία, την εδαφική ακεραιότητα της χώρας και τη δημοκρατία, να εμπνέονται από αγάπη προς τον άνθρωπο, τη ζωή και τη φύση και να διακατέχονται από πίστη προς την πατρίδα και τα γνήσια στοιχεία της ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης. Η ελευθερία της θρησκευτικής τους συνείδησης είναι απαραβίαστη.» Ἐδῶ ὄχι μόνο κατοχυρώνει τό δικαίωμα γιά ὀρθόδοξη χριστιανική παιδεία, ἀλλά μέ τήν τελευταία πρόταση ἐπαναλαμβάνει καί διάταξη τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ Συντάγματος. Πῶς λοιπόν θά ἐφαρμοσθοῦν τά ἐν λόγῳ προγράμματα, τά ὁποῖα περιέχουν τόσα στοιχεῖα ἐπικίνδυνα γιά τήν θρησκευτική συνείδηση τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν μαθητῶν ἀφοῦ ἀντικατέστησαν πολλά στοιχεῖα τῆς παραδόσεως αὐτῆς μέ πολυθρησκειακές ἀναφορές! Ἑπομένως τά δύο προγράμματα, δημοτικοῦ – γυμνασίου καί λυκείου εἶναι ἀντισυνταγματικά καί ἀπολύτως παράνομα.

Δηλώνεται, ὅτι οἱ συντάκτες τοῦ προγράμματος ἔλαβαν κατά τή σύνταξή του ὑπ΄ ὄψη «τις επιστημονικές προτάσεις της σύγχρονης θρησκειοπαιδαγωγικής, όπως προκύπτουν από ελληνικές και ευρωπαϊκές έρευνες σε συνδυασμό με τις νέες θεωρίες μάθησης και διδακτικής μεθοδολογίας.» Καί μόνον ἡ χρήση τοῦ ὅρου «θρησκειοπαιδαγωγική» ἀποδεικνύει τήν ἀπομάκρυνση τῶν δημιουργῶν τοῦ προγράμματος ἀπό τήν ὀρθόδοξη χριστιανική θεολογία. Ἀποδεικνύει, ὅτι δέν ἔχουν ὡς γνώμονα αὐτήν, ἀλλά τεχνοκρατικούς ἰσχυρισμούς, οἱ ὁποῖοι παραβλέπουν τήν ἰδιότητα τῆς συντριπτικῆς πλειοψηφίας τῶν Ἑλλήνων ὡς ὀρθοδόξων χριστιανῶν καθώς καί τό γεγονός ὅτι οἱ μαθητές μας εἶναι δυνατόν νά ἐπηρεασθοῦν δυσμενῶς ἀπό τυχόν ἐπιβολή πολυθρησκειακοῦ μαθήματος.

            Μέ ἀρκετά πομπώδη τρόπο δηλώνεται, ὅτι κατά τή σύνταξη τοῦ προγράμματος ἐλήφθησαν ὑπ΄ ὄψη: «Τα παιδαγωγικά χαρακτηριστικά των (μετ)εφήβων μαθητών, την προγενέστερη γνώση και τα μαθησιακά επιτεύγματα τους, τις εμπειρίες που κομίζουν από το περιβάλλον στο οποίο ζουν και επιπλέον τις προσδοκίες και τις ιδιαίτερες ανάγκες τους στο μαθησιακό πεδίο του Μαθήματος των Θρησκευτικών (ΜτΘ).» Ἐρωτοῦμε τό διοικητικό συμβούλιο τοῦ Ι.Ε.Π.: «τα παιδαγωγικά χαρακτηριστικά των (μετ)εφήβων» καί ὅλα τά συναφή, τά ὁποῖα ἐπικαλεῖται μέ ἀρκετά ἐπιστημονικοφανή τρόπο, ἐπέβαλαν τήν ἀφαίρεση πλήθους σημαντικῶν ὀρθοδόξων χριστιανικῶν θεμάτων, τά ὁποῖα διδάσκονται οἱ ὀρθόδοξοι χριστιανοί νέοι ἐδῶ καί αἰῶνες; Ὡς θεολόγος καθηγητής μέ διδακτική ἐμπειρία ἄνω τῶν εἴκοσι ἐτῶν καί ὡς σχολικός σύμβουλος ἐπισκεπτόμενος ἑκατοντάδες σχολεῖα ἁρμοδιότητος δέν διαπίστωσα σέ καμμία περίπτωση νά ἔχουν οἱ ὀρθόδοξοι χριστιανοί ἔφηβοι τήν ἀνάγκη νά ἀφαιρεθεῖ ἀπό τή διδακτέα ὕλη τους πλῆθος ὀρθοδόξων χριστιανικῶν θεμάτων καί νά ἀντικατασταθεῖ ἀπό πολυθρησκειακό συρφετό!

Ἀπορρίπτει τό Δ.Σ.  τοῦ Ι.Ε.Π., ὅτι αὐτοῦ τοῦ εἴδους τά προγράμματα ἐνέχουν κίνδυνο νά ὁδηγηθεῖ ὁ ἀνήλικος μαθητής σέ συγκρητισμό, σέ ἕνα εἶδος «πανθρησκείας». Ἄς μελετήσουν λοιπόν τά μέλη τοῦ Δ.Σ. τοῦ Ι.Ε.Π. τίς κριτικές μας στά προγράμματα αὐτά, τήν παροῦσα γιά τό πρόγραμμα τοῦ λυκειου καί τίς προαναφερθεῖσες γιά τό πρόγραμμα δημοτικοῦ καί γυμνασίου, γιά νά διαπιστώσουν ἰδίοις ὄμμασι, πῶς συγχέεται μέ χονδροειδή τρόπο ἡ ὀρθόδοξη χριστιανική πίστη μέ τά θρησκεύματα.

Ἰσχυρίζεται τό Δ.Σ. τοῦ Ι.Ε.Π., ὅτι «το νέο αυτό ΠΣ, όμως, δεν μπορούσε να μη λάβει σοβαρά υπόψη του, ότι στον σύγχρονο κόσμο οι μαθητές – ακόμη και των τάξεων του Δημοτικού-έχουν πολλές ευκαιρίες να πληροφορηθούν – συχνά με μη έγκυρο έως και επιζήμιο τρόπο – από πολλές πηγές (τηλεόραση-βιντεοπαιχνίδια-κινηματογράφος-διαδίκτυο), δεδομένα που αφορούν στην πίστη και στη λατρεία ανατολικών κυρίως θρησκειών και των ποικίλων παραφυάδων τους, όπως εμφανίζονται στον δυτικό κόσμο. Επομένως, ένα σοβαρό σχολικό μάθημα Θρησκευτικών, που αισθάνεται το «παλμό» των εξελίξεων στη σύγχρονη κοινωνία, δεν θα ήταν δυνατόν να αδιαφορήσει για τη σωστή και υπεύθυνη ενημέρωση των μικρών μαθητών με απώτερο στόχο την αποφυγή της παραπληροφόρησης και των συνεπαγόμενων κινδύνων.» Ἐδῶ ἐπιχειρεῖ τό Δ.Σ. τοῦ Ι.Ε.Π. γιά μιά ἀκόμη φορά νά μᾶς ἀποπροσανατολίσει. Γιά νά δοθεῖ μιά ὑπεύθυνη εἰκόνα τῶν θρησκευμάτων τοῦ κόσμου θά ἦταν ἀπολύτως ἐπαρκής, θά λέγαμε κάτι παραπάνω ἀπό ἐπαρκής, ἕνας κύκλος μόλις ἕξι – ἑπτά ὡρῶν ἀφιερωμένων εἰδικῶς σέ αὐτά. Ἀντ΄ αὐτοῦ τί ἐπιχειρεῖται σέ αὐτά τά δύο προγράμματα, τά ὁποῖα ἀντιμετωπίζουν τήν ἀπαξίωση τοῦ κλάδου τῶν θεολόγων καθηγητῶν καί τοῦ ὀρθοδόξου χριστιανικοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος; Ἕνα πραγματικό τερατούργημα: σέ κάθε μάθημα θά εἶναι ὑποχρεωμένο τό παιδί νά διδαχθεῖ μαζί μέ τή δική του πίστη καί πλῆθος ἄλλων θρησκειῶν, ἕνα ἀξεδιάλυτο μεῖγμα ἐπικίνδυνο γιά τήν ψυχοπνευματική του ἀνάπτυξη!!! Δέν πρόκειται λοιπόν γιά πληροφόρηση, ἀλλά γιά νόθευση.

Ἰσχυρίζεται τό Δ.Σ. τοῦ Ι.Ε.Π., ὅτι «οι επικριτές αυτής της προσέγγισης αντιλαμβάνονται το μάθημα των Θρησκευτικών μάλλον ως κλειστό μάθημα που δεν χρειάζεται να διαλέγεται στον δημόσιο χώρο του σχολείου». Ἐδῶ βλέπουμε ἄλλη μιά, σοβαρή μέν πλήν ὅμως ἀνεπιτυχή, ἀπόπειρα ἀποπροσανατολισμοῦ τόσο τοῦ κλάδου τῶν θεολόγων, ὅσο καί τῆς κοινωνίας γενικότερα. Διότι δέν πρόκειται γιά διάλογο, ἀλλά γιά πλήρη ἀλλαγή τῆς φιλοσοφίας καί τοῦ περιέχομένου τοῦ προγράμματος σπουδῶν στό μάθημα τῶν θρησκευτικῶν. Ἡ ὀρθόδοξη πίστη καί ζωή ὑποχωρεῖ δραστικά, ἀφοῦ ἀφαιροῦνται σημαντικά, τόσο σέ ποσότητα ὅσο καί ποιότητα, θέματά της, καί ἀντικαθίστανται ἀπό πολυθρησκειακή θεματολογία, ἡ ὁποία σάν ἐπιδημικός ἰός ἐξαπλώνεται καί καταλαμβάνει ὅλα τά μαθήματα. Ἡ ὀρθόδοξη χριστιανική θεολογική ὁρολογία ἀντικαθίσταται ἀπό ἄλλη, ἡ ὁποία μαρτυρεῖ σχετικότητα καί ἀμφισβήτηση τῆς ἐν Χριστῷ σωτηρίας. Ἐξίσωση τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ μέ τά θρησκεύματα παρατηρεῖται σέ ὅλο τό μῆκος τῶν δύο ἐπίμαχων προγραμμάτων. Ὅλα αὐτά ὅμως δέν μαρτυροῦν διάλογο, μαρτυροῦν καταστροφή τῆς ὀρθόδοξης χριστιανικῆς παιδείας καί καταπάτηση τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν μαθητῶν!!!

            Στήν ἐν λόγῳ «ἀπάντηση» τό Δ.Σ. τοῦ Ι.Ε.Π. ὑπεραμύνεται τοῦ τρόπου ἐπιλογῆς τῶν μελῶν τῆς συντακτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προγράμματος. Εἴμαστε ὑποχρεωμένοι νά παρατηρήσουμε, ὅτι ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖο ἐπιλέχθηκαν τά μέλη τῆς συντακτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προγράμματος, πιθανόν δίκαιος καί ἀξιοκρατικός, δέν δικαιώνει κατά κανένα τρόπο τό ἀποτέλεσμα, τό ὁποῖο ἔχουμε στά χέρια μας καί τό ὁποῖο πάσχει σοβαρότατα σέ πολλά σημεῖα.

            Ἀναφέρει ἐν τέλει ἡ ἐν λόγῳ «ἀπάντηση», ὅτι γιά τούς ἐπικριτές τοῦ ὀρθοδόξου χριστιανικοῦ μαθήματος θρησκευτικῶν ἀποτελεῖ πρόβλημα «ο έντονα ομολογιακός και κατηχητικός χαρακτήρας των Θρησκευτικών». Καλό εἶναι νά μή παίζουμε μέ τίς λέξεις. Ὁ «ὁμολογιακός καί κατηχητικός χαρακτήρας» τοῦ μαθήματος, αὐτός ὁ ὁποῖος ἐνοχλεῖ μερικούς, εἶναι ὁ ὀρθόδοξος χριστιανικός του χαρακτήρας. Κατά ποία λογική ὅμως θά καταπατηθοῦν τά διεθνῶς κατοχυρωμένα ἀνθρώπινα δικαιώματα τῶν παιδιῶν μας, ὥστε νά παύσουν νά ἐνοχλοῦνται μερικοί, μιά ἀπειροελάχιστη μειοψηφία, οἱ ὁποῖοι μάλιστα δέν ἔχουν καμμία σχέση μέ τήν παιδεία τους; Δέν θά νοθεύσουμε τήν ὀρθόδοξη χριστιανική παιδεία καί δέν θά παραιτηθοῦμε ἀπό τά ἀνθρώπινα δικαιώματά μας, ἐπειδή ἔτσι θέλουν μερικοί.

Στ. Συμπεράσματα

            Ἐάν λοιπόν θέλουμε νά ἐφαρμόσουμε τό Σύνταγμα, τούς ἑλληνικούς νόμους καί τίς διεθνεῖς συμβάσεις, θά πρέπει νά μή ἐπιχειρηθεῖ ἡ ἐπικίνδυνη τακτική τῆς μόνιμης συνδιδασκαλίας τῆς ὀρθόδοξης πίστεως καί ζωῆς μαζί μέ τά θρησκεύματα σέ κάθε μάθημα ὅλων τῶν τάξεων δημοτικοῦ, γυμνασίου καί λυκείου, ἡ ὁποία σέ ἀρκετές περιπτώσεις τίς ὁποῖες ἤδη ἐξετάσαμε ὁδηγεῖ στόν συγκρητισμό, ἀλλά νά ἐξακολουθήσει νά διδάσκεται ἡ ὀρθόδοξη πίστη καί ζωή αὐτοτελῶς καί νά δίδονται σέ μία τάξη, π.χ. στή Β΄λυκείου ὅπως συνηθίζεται μέχρι σήμερα, πλήρη, σαφή, καί σύντομα πληροφοριακά στοιχεῖα γιά τά θρησκεύματα. Ἡ τακτική αὐτή, ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται μέχρι σήμερα, δέν ἔχει ζημιώσει τούς μαθητές καί δέν ὑπάρχει ὁ παραμικρός λόγος γιά νά ἀλλάξει. Θά ἦταν δυνατόν ἁπλῶς νά δίδονται καί σέ μία τάξη τοῦ γυμνασίου κάποια πληροφοριακά στοιχεῖα γιά τά θρησκεύματα, ἀνεξάρτητα καί αὐτόνομα, μή θίγοντα διόλου τό περιεχόμενο καί τήν πορεία διδασκαλίας τῆς ὀρθόδοξης χριστιανικῆς παιδείας. Κατ΄ αὐτόν τόν τρόπο θά ἐλάμβαναν χρήσιμες πληροφορίες κάποια παιδιά, τά ὁποῖα δέν ἐπρόκειτο νά φοιτήσουν ποτέ σέ λύκειο. Ἀλλιῶς κινδυνεύουν νά μετατραποῦν οἱ μαθητές μας σέ πειραματόζωα, μέ ἀπροβλεπτες συνέπειες γιά τούς ἰδίους, ἀλλά καί γιά τό κοινωνικό σύνολο. Γι΄ αὐτό εἶναι ἡ εὐθύνη μας τεράστια.

            Εἴδαμε, ὅτι τό πρόγραμμα χαρακτηρίζεται ἀπό σοβαρά προβλήματα καί εἶναι ἄκρως ἀντισυνταγματικό καί παράνομο, διακρίνεται ἀπό σοβαρά θεολογικά σφάλματα καί ἀπαράδεκτες τακτικές καί γι΄ αὐτό κρίνεται ἐπικίνδυνο γιά τήν πνευματική ἀνάπτυξη τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν μαθητῶν. Ἐπειδή δέ ἡ ὀρθόδοξη χριστιανική παιδεία ὑπῆρξε τό κατ΄ ἐξοχήν στήριγμα τοῦ ἔθνους μας κατά τούς ζοφερούς χρόνους τῆς δουλείας καί ἡ κατ΄ ἐξοχήν κινητήρια δύναμή του κατά τούς ἀπελευθερωτικούς ἀγῶνες του, πιστεύουμε ὅτι ἡ νόθευσή της θά σημάνει κίνδυνο γιά τήν ἴδια τήν ἐλευθερία τῶν Ἑλλήνων, γιά τήν ἴδια τήν ὕπαρξή τους.

Πιστεύουμε ἐν τέλει, ὅτι ἐάν ἐπιχειρηθεῖ ἡ συγγραφή σχολικῶν βιβλίων βάσει αὐτοῦ τοῦ προγράμματος, τά προβλήματα τά ὁποῖα τό πρόγραμμα περιέχει θά αὐξηθοῦν, διότι, ὅπως ἀποσαφηνίσαμε στήν ἀρχή τῆς παρούσης μελέτης, τό πρόγραμμα εἶναι συνοπτικό καί ὄχι λεπτομερές ὅπως τό πρόγραμμα δημοτικοῦ καί γυμνασίου τῶν ἐτῶν 2011/14. Αὐτό σημαίνει, ὅτι τά προβληματικά του σημεῖα θά εἶναι ὑποχρεωμένοι νά τά ἀναπτύξουν οἱ μελλοντικοί συγγραφεῖς σχολικῶν ἐγχειριδίων μέ ἀναλυτικό τρόπο, δηλαδή νά τά μεγιστοποιήσουν, μέ ὅλους τούς κινδύνους τούς ὁποίους ἡ πράξη αὐτή συνεπάγεται.