kantonopou’s blog

Έγινε μόδα! Επικράτησε ως τάση και ίσως έφτασε πλέον να γίνει εξάρτηση, εθισμός, που οδηγεί σε ψυχικές ασθένειες. Ήταν η λέξη της χρονιάς του 2013, όμως δυο χρόνια μετά όχι μόνο δεν ξεπεράστηκε, αλλά φαίνεται πως έγινε… εμμονή. Selfie σημαίνει αυτοπορτρέτο ή αυτοφωτογράφιση. Όσοι ακόμα θυμάστε την ευγενική παράκληση κάποιων τουριστών – ή και του εαυτού σας να σας τραβήξουν φωτογραφία μπροστά σε κάποιο αξιοθέατο, δεν είστε απλώς πάνω από 50 χρονών(!), είστε εκτός εποχής.

Όχι τόσο διότι οι φωτογραφικές μηχανές άλλαξαν. Διότι έγιναν ψηφιακές και έχουν άπειρες δυνατότητες σε σχέση με τις παλιές. Οι εποχές άλλαξαν. Οι άνθρωποι. Τώρα, τους άλλαξε η τεχνολογία, ή αυτοί την χρησιμοποίησαν για να «ζήσουν» την αλλοτρίωσή τους; Μεγάλο θέμα. Γεγονός είναι ότι τώρα κέντρο δεν είναι κάποιο αξιοθέατο, κάποιο τοπίο, κάποιο μνημείο με σκοπό τη δυνατότητα της διατήρησης στη μνήμη μέσω της απαθανάτισής του. Όχι. Τώρα κέντρο είναι ο άνθρωπος. Το εγώ μας! Πρέπει να είμαστε μέσα στη φωτογραφία κι εμείς, αλλιώς τι νόημα έχει; Και σταδιακά αποδοκιμάζεται και η παρέα και η ομάδα και προτιμάται μόνο ο εαυτός μας.

Αυτό είναι το selfies. Η μοναχική αυτοφωτογράφισή μας. Είτε προεκτείνοντας το χέρι με την φωτογραφική, το smartphone ή το tablet προς τα μπροστά, είτε χρησιμοποιώντας έναν καθρέφτη ως βοήθημα, κάποια webcam, ή τα πιο σύγχρονα μοδάτα εξαρτήματα που κάνουν πιο εύκολη τη χρήση της κάμερας από κάποια απόσταση ή θέση.

Και όλο αυτό ξεκινάει αρχικά σαν αστείο, έτσι, για να γίνεται «χαβαλές» στην παρέα, κι έπειτα γίνεται μόδα, επιδημία, καθώς ο ένας μιμείται τον άλλο, και στο τέλος εξάρτηση, εθισμός και μανία.

Ειδικά στις ηλικίες μεταξύ 14 – 18 χρόνων κάνει κυριολεκτικά θραύση.

Και βέβαια ούτε είναι, ούτε και θα πρέπει να εξετασθεί αυτόνομα. Έχει να κάνει με την ψηφιακή εποχή μας και τα «μέσα κοινωνικής δικτύωσης», το Facebook, το Twitter, το Instagram και το Snapchat, ενώ οι κατασκευαστικές εταιρίες κινητής τηλεφωνίας, τα i-phone και τα Samsung Galaxy συναγωνίζονται ποιο μοντέλο θα έχει την ευκρινέστερη μπροστινή κάμερα.

Τι είναι όμως αυτό που ωθεί τους ανθρώπους και ειδικά τους νέους να αυτό-φωτογραφίζονται και να αναρτούν διαρκώς τις προσωπικές τους στιγμές και το πορτρέτο τους στις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης;

Ζούμε στην εποχή των likes. Και οι νέοι ζητούν διαρκώς την επιβεβαίωση, την αποδοχή των άλλων. Κάθε φορά που κάποιο σχόλιό τους κάνει να νιώθουν υπέροχοι, μοναδικοί, ότι «μετράνε» στα μάτια των άλλων, δεν τρέφεται απλώς ο ναρκισσισμός τους, ποτίζεται το δένδρο της αυτοπροβολής τους, κι εκείνοι, γοητευμένοι από την ανταπόκριση των άλλων, συνεχίζουν να ανεβάζουν φωτογραφίες κάποτε και πιο περίεργες, πιο προκλητικές, εκθέτοντας τον εαυτό τους με μοναδική επιδίωξη την αποδοχή. Αυξάνουν την αυτοπεποίθησή τους. Χωρίς να σκέφτονται ότι βαδίζουν τον κατήφορο που ίσως τους οδηγήσει σε κάποια ψυχική ασθένεια ή τους καταστήσει θύματα του cyber bullying.

Αρκετές φορές υποκρύπτεται η μεγάλη επιθυμία των νέων για την ένταξή τους σε κάποια ομάδα και την αποδοχή τους από αυτήν. Μάλιστα δεν αποκλείεται κίνητρό τους να είναι κάποια διαταραχή δυσμορφίας την οποία αισθάνονται ότι έχουν.

Ίσως να θέλουν να δείξουν προς τα έξω ότι έχουν μια «γεμάτη ζωή», αν μπορούν να προβάλλουν ότι πέρασαν από κάποιο κοσμοπολίτικο μέρος, κάθισαν σε κάποιο επώνυμο μαγαζί, βρέθηκαν σαν παρέα με κάποιους επώνυμους ή έστω κοινωνικά αποδεκτούς ανθρώπους. Προκαλούν έτσι τον θαυμασμό ή και τη ζήλεια των άλλων.

Τελικά είναι απλή μόδα ή η φανέρωση της ασθένειας της εποχής μας; Είναι η δυνατότητα που μας χαρίζει η τεχνολογία ή η ανασφάλειά μας και η χαμηλή αυτοεκτίμηση που μας καλύπτει αυτή; Είναι απλώς ο πειραματισμός με την εικόνα μας ή η κάλυψη του εσωτερικού μας κενού μέσω του ναρκισσισμού και της αναζήτησης της φαντασιωσικής «τέλειας» εμφάνισής μας; Είναι ένα είδος αυτοεξερεύνησης και κοινωνικού πειραματισμού6 που προσπαθεί να εκτοπίσει τη μοναξιά μας και τις φοβίες μας;

Τι είναι αλήθεια; Αν δεν καλοξέρουμε και δεν το έχουμε ψάξει βαθύτερα και δεν έχουμε καταλήξει υπεύθυνα και ειλικρινά, μήπως θα ήταν καλύτερα να μην το υιοθετούμε στη ζωή μας , έτσι απερίσκεπτα και άκριτα, μόνο και μόνο επειδή είναι μόδα και το κάνουν όλοι;

 Από το μηνιαίο περιοδικό «Η Δράση μας», Τεύχος 533, Νοέμβριος 2015, Η/Υ επιμέλεια Νεκταρίας Κυριακούλη.

http://agiabarbarapatras.blogspot.gr/

Διαμαρτυρόμαστε ότι δεν είμαστε ελεύθεροι. Ότι αποφασίζουν για μας πριν από εμάς. Ότι η ζωή μας είναι δεσμευμένη από τις μέριμνες, τις υποχρεώσεις, τις μικρότερες ή μεγαλύτερες αγωνίες. Η μέγιστη υποδούλωση όλων μας είναι στον θάνατο. Αυτός είναι ο βέβαιος δυνάστης, ο οποίος θα μας καταπιεί, όταν έρθει η ώρα. Είμαστε όμως ακόμη δεσμευμένοι και στα μικρότερα ή μεγαλύτερα πάθη μας. Στις επιθυμίες και τις εξαρτήσεις μας.   Στην παγίδα της απουσίας αληθινής πνευματικότητας, με την οποία ο πολιτισμός μάς περιβάλλει, ώστε να μην μπορούμε να αφυπνιστούμε. Τελικά, η παγίδευσή μας, η αιχμαλωσία μας στην οικονομία και την ψευτοπαρηγοριά της φιληδονίας ή της εικονικής πραγματικότητας κρύβει την ήττα μας από αυτόν τον τρόπο που ονομάζεται εκκοσμίκευση, παρόν, «εδώ και τώρα».

             Αναρωτιόμαστε:  η Εκκλησία άραγε κηρύσσει την απελευθέρωση από το σήμερα;  Κηρύσσει την ανεξαρτησία από τις ανθρώπινες ανάγκες;  Πόσο ρεαλιστικός είναι αυτός ο δρόμος, αν ισχύει;

Η  απάντηση δίνεται από την πνευματική μας παράδοση. Ο Απόστολος Παύλος, γράφοντας στους Κορινθίους, λέει:  «Ουκ εστέ εαυτών ^. ηγοράσθητε γαρ τιμής ^. δοξάσατε δη τον Θεόν εν τω σώματι υμών και εν τω πνεύματι υμών, άτινα εστί του Θεού»  (Α’  Κορ.6, 19- 20). «Δεν ανήκετε στον εαυτό σας. Σας αγόρασε ο Θεός πληρώνοντας το τίμημα. Τον Θεό λοιπόν να δοξάζετε με το σώμα σας και με το πνεύμα σας, που ανήκουν σ’  Εκείνον». Ο Παύλος δεν υπονοεί ότι οι άνθρωποι είμαστε δούλοι, απλώς με διαφορετικό κύριο. Ξεκαθαρίζει ότι  δεν ανήκουμε στον εαυτό μας. Δεν είμαστε δούλοι των παθών, των επιθυμιών, του κόσμου, του πολιτισμού τόσο εκείνης της εποχής όσο και κάθε εποχής. Δεν είμαστε δούλοι στο παρόν. Μας εξαγόρασε ο Θεός καταβάλλοντας το τίμημα. Κι αυτό έχει να κάνει με την θυσία του Υιού Του επάνω στον σταυρό, αφού ο Χριστός προσέλαβε την ανθρώπινη φύση μας και έγινε όμοιος με μας κατά πάντα, πλην της αμαρτίας. Ο Χριστός έδειξε τον δρόμο και τον τρόπο για να ελευθερωθούμε. Είναι η δοξολογία του Θεού και η αγάπη. Είναι η επανεύρεση της θέασης του Θεού ως Πατέρα με το σώμα και το πνεύμα μας, τα οποία είναι δικά Του, είναι δηλαδή εικόνες Του. Και πλήρωσε με τον δικό Του θάνατο την ευκαιρία να ζήσουμε ελεύθεροι και από τον θάνατο, δηλαδή την δωρεά της ανάστασης και της αθανασίας. Γιατί μόνο «θανάτω»  ο θάνατος πατιέται.

Ο άνθρωπος ζει στο παρόν. Στο σήμερα. Δεν μπορεί να το υπερβεί ως ύπαρξη. Μπορεί όμως να του δώσει καινούργιο νόημα. Φαινομενικά, εξωτερικά, αλλά και εσωτερικά καλείται να ακολουθήσει τις επιταγές του παρόντος. Αν όμως πιστεύουμε ότι ανήκουμε στον Θεό, όχι ως δούλοι ή ως υπηρέτες, αλλά ως παιδιά Του, τότε ζούμε την αληθινή ελευθερία. Πρώτα, νικώντας τον εγωισμό μας. Το αίσθημα ότι όλα μας ανήκουν, ο εαυτός μας, η ζωή, τα αγαθά μας, το δικαίωμα να φύγουμε από τον Θεό, το να ζούμε ασώτως. Είναι η παγίδευση μας σε μία ψεύτικη μορφή ελευθερίας, αληθινά δαιμονική. Αυτός που πιστεύει ότι ανήκει στον εαυτό του, είναι σκλάβος του εγώ, των αναγκών, του παρόντος. Αυτός που ανήκει στον Θεό ως υιός, χωρίς να αδιαφορεί για ό,τι χρειάζεται, αισθάνεται ότι έχοντας τον Θεό τίποτε δεν θα του λείψει, διότι πάντα του Θεού είναι και δικά του, αφού ο Πατέρας προσφέρει στο παιδί ό,τι έχει.  Στη συνέχεια, με την επίγνωση ότι ο Θεός δεν είναι μία απρόσωπη δύναμη, αλλά έγινε άνθρωπος και στο Πρόσωπο του Χριστού μας λυτρώνει, μας απελευθερώνει, μας ενισχύει, μας δίνει νόημα σε κάθε δοκιμασία της ζωής μας, σε κάθε ήττα μας, σε κάθε έλλειψή μας.  Ότι είναι παρών στα μυστήρια και τη ζωή της Εκκλησίας. Στην αγάπη που μπορούμε να δώσουμε, με κάθε τρόπο. Στην προσευχή και την επίκληση του ονόματός Του. Ακόμη κι αν δεν τα καταφέρνουμε πάντοτε να είμαστε αυτό που θέλει, Εκείνος δεν παύει να μας βλέπει ως παιδιά Του, ως φίλους και οικείους. Κι έτσι, ακόμη κι αν το παρόν φαντάζει παντοδύναμο, έχουμε ελπίδα, σε όλα όσα πράττουμε, αρκεί να φανερώνουν Εκείνον. Κι εδώ έρχεται ο τρίτος τρόπος με τον οποίο μπορούμε να ζήσουμε την αληθινή ελευθερία. Είναι η δοξολογία του Θεού με όλη μας την ύπαρξη. Δοξάζουμε τον Θεό τηρώντας το θέλημά Του. Αγαπώντας. Συγχωρώντας. Όταν χαιρόμαστε με τη χαρά του άλλου και ιδίως με την μετάνοια. Όταν νικούμε την υπερηφάνεια, τον εγωισμό, το αίσθημα ότι έχουμε δίκιο και ότι αυτό πρέπει να επιβληθεί. Όταν νικούμε την ανάγκη το παρόν να μας κάνει αποδεκτούς επειδή θα ακολουθούμε τις επιταγές του. Όταν τελικά μπορούμε να χαρούμε με τα λίγα ή τα πολλά που ο Θεός μας δίνει. Όταν μετανιώνουμε γι’ αυτά που δεν μπορούμε να τηρήσουμε. Αλλά και όταν αισθανόμαστε ότι το κυριότερο στη ζωή μας είναι να είμαστε μαζί με τον Θεό.

Ο κόσμος απορρίπτει τον Θεό και την πίστη. Θεοποιεί το παρόν. Αρνείται την αιωνιότητα και απολυτοποιεί τα πάθη. Ζητά να είναι μία χώρα μακρινή από τον Θεό ως Πατέρα, διότι δεν θέλει να Τον αναγνωρίσει με αυτή την ιδιότητα, αλλά ως κάποιον που μας στερεί από την απόλαυση και τη χαρά  του ιδίου θελήματος. Και δεν υπολογίζει όχι μόνο την κένωση και τη θυσία του Χριστού, αλλά ούτε και την προσμονή της επιστροφής κοντά Του. Έτσι βιάζεται να χαρακτηρίσει παρελθόν την πίστη. Να την υποκαταστήσει με τα επιτεύγματά του. Για να κρύψει τον θάνατο που καραδοκεί.  Και μας σκλαβώνει, στο όνομα της ελευθερίας από τον Θεό που τον θεωρεί ως αφέντη και όχι ως Πατέρα. Ας επιμείνουμε στην πεποίθηση και το βίωμα της Εκκλησίας ότι ο Θεός μας απελευθερώνει από τη δυναστεία του παρόντος, της αμαρτίας, των εξαρτήσεων, του θανάτου δια της δικής Του θυσίας και αγάπης και μας περιμένει όπως ο Πατέρας τα παιδιά Του. Αυτή η πίστη είναι η αρχή για να παλέψουμε για κάθε άλλη μορφή ελευθερίας.  Όχι όμως χωρίς βάσεις.

Κέρκυρα, 28 Φεβρουαρίου 2016

π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

Το μέγα βουνό ο Αμανός στέκεται σαν κάστρο ανάμεσα στη Συρία κ’ στην Κιλικία, κι’ είνε παρακλάδι του Ταύρου, άγριο και μεγαλοπρεπέστατο, πυκνοφυτεμένο με λογής λογής δέντρα και με κέδρα. Έχει κλεισούρες φοβερές κι’ απέραστες, και θρέφει πολλά αγρίμια και θερία. Σε μια κορυφή του ήτανε κτησμένος ναός για τούτο τα συναξάρια λένε για δαύτο «πολλής πάλαι γέμον πολυθέου μανίας». Τούρκικα το λένε Αλμά Νταγ. Μέσα στις σπηλιές του άγιασανε πολλοί αναχωριτές, Συμεωνής ο Παλαιός, Θεοδόσιος ο εν τω Σκοπέλω, απάνου στο ακρωτήρι που βγαίνει στη θάλασσα, κι’ άλλοι πολλοί.

Άλλο μεγάλο βουνό της Συρίας είναι ο Λίβανος, στ’ αραβικά λεγόμενο Τζέμπελ ελ Λιμπνάν, δασωμένο από βαλανιδιές, οξυές κι’ από τα περιβόητα τα κέδρα. Βουνό θεοαγάπητο και υμνολογημένο. Ο Σολομώντας έκανε από τα κέδρα του τη σκέπη του ναού του, από κει κόβανε ξύλα κ’ οι Φοίνικες και σκαρώνανε τα καράβια τους. Πολλοί πετέρες αγιάσανε απάνω του, κι’ ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο Αβραάμης. Στον Αντιλίβανο, πούνε αντίκρυ στο Λίβανο και βγαίνει στη θάλασσα, μόνασε ο άγιος Μάρωνας.

Το Κάσιον όρος βρίσκεται κοντά στην Αντιόχεια, και κει λατρεύανε οι ειδωλολάτρες το Δία. Αυτό είνε που το γράφουνε τα συναξάρια Θαυμαστόν Όρος, απ’ όπου πήρε την ονομασία ο όσιος Συμεών ο Θαυμαστορείτης. Σε τούτο το βουνό συμπεραίνω πως βρισκότανε κ’ η λεγόμενη Κορυφή, κ’ εκεί απάνω θαν ασκήτεψε ο όσιος Ευσέβιος ο Παλαιός ο εν τη Κορυφή, γιατί ο Θεοδώρητος, ο δεσπότης της Κύρου, γράφει στο συναξάρι του «κατ’ αυτήν την ακρωνύχίαν τέμενος ην δαιμόνων, υπό των γετόνων λίαν τιμώμενον». Ο προσκυνητής Ιωάννης Φωκάς τούτα γράφει στο οδοιπορικό του κατά τα 1185 μ.Χ., εξιστορώντας αυτό το βουνό. «Το δε Θαυμαστόν Όρος μεταξύ της Θεουπόλεως Αντιόχου και της θαλάσσης λοφούμενον, εξαίσιόν τι χρήμα και οφθαλμών αγλαΐα τοις εντυγχάνουσι βλέπεται· μεθοριάζον γαρ την τε πόλιν και την Ρωσώ, εξ εκατέρων αυτού των μερών το όρος έχει τον Σκόπελον και τον λεγόμενον Καύκασον. Ο δε ποταμός Ορόντης ειλιγμών απείρων περιδινήσει περί τους πρόποδας ρέει του όρους και τη θαλάσση το ρείθμον εκπτύει. Τούτο του όρους τη κορυφή ο μέγας αφησυχάσας ανήρ εκείνος, και αναβάσεις θέμενος εν καρδία, μετάρσιος εν σώματι γίνεται και φιλονικεί μετά σώματος γενέσθαι αιθέριος και μέσον είναι Θεού και ανθρώπων. Και όπως είργασται τούτι το παράδοξον τω θεοφιλεί εκείνω ανδρί, εγώ δηλώσω. Χερσί λαξευτόν εις βάθος κοιλάνας την Θαυμαστού κορυφήν Όρους, μονόλιθον η μονοφυή μονήν απηργάσατο, ης μέσον αυτοφυή λαξεύσας κίονα, εν αυτώ τας βάσεις έθετο, επί πέτρας, κατά το λόγιον, τους πόδας ερείσας, περί δε ανίσχοντα ήλιον ναόν έγειρε περικαλλή τω Θεώ προσέφερον». Σε άλλο μέρος γράφει πάλι για τα μέρη γύρω στην Αντιόχεια, «εντεύθεν το περιβόητον της Δάφνης προάστειον παντοίων φυτών περιστρεφανούνται αναδρομή, και το θαυμαστόν έστιν Όρος, ου πολιστής ο θαυμαστός Συμεών. Τούτοις ομορεί το Μαύρον Όρος και ο Σκόπελος, εν οις το πάλαι μεν πολλοί θεοφιλές άνθρωποι τον Θεόν εκζητήσααντες εύρον, και νυν των σωζομένων είσι, και τας λόχμας των αυτών οικούσιν ορέων, εκείνου της καλλονής εφιέμενοι». Σ’ αυτό το Μελάν Όρος βρισκότανε η μονή του Αγίου Ρωμανού. Τα δε Όρη της Ρωσού ή της Ρώσσου, που βρίσκουνται γραμμένα στα συναξάρια, θάνε αυτός ο Σκόπελος που βρίσκεται σιμά στα θεμέλια της αρχαίας πολιτείας της Ρώσου στην Κιλικία.

Ταλίμας πάλι λέγεται ένα βουνό της Συρίας που αγωνίσθηκε απάνω του ο όσιος Θαλάσσιος κι’ άλλοι ασκητάδες. Κοντά σ’ αυτό βρίσκεται και το βουνό Ταργελάς, στο οποίο είχε τ’ ασκητήριό του ο άγιος Λιμναίος, καθώς και κάποιο άλλο, Ραμά λεγόμενο, που ασκήτεψε ο όσιος Ιωάννης ο μαθητής του Λιμναίου.

Το Γαυγάλιον είναι βουνό της Μεσοποταμίας, στο οποίο απάνω αγιάσανε πολλοί όσιοι, ο άγιος Δανιήλ, ο άγιος Συμεών κι’ άλλοι Μακάριοι άνθρωποι.

Στη Συρία βρίσκεται και το όρος Παράτομον, όπου ασκήτεψε ο όσιος Αβραάμης. Ίσως λέγανε μ’ αυτό το όνομα καμμιά απόγκρεμνη κορυφή του Λιβάνου.

Όρος Πτερύγιον λεγότανε κάποιο βουνό της Φοινίκης, όπως διαλαβαίνει η Λαυσαϊκη Ιστορία. Εκεί ασκούσανε πολλοί αναχωρητές.

Κοντά στη Νίσιβη της Μεσοποταμίας βρισκότανε το Όρος των Σιγόρων, κατοικητήριο αγιών ασκητών.

Όσο για τα αγρίμια και για τα θηρία που θρέφανε αυτά τα βουνά, υπάρχουνε ακόμα και σήμερα, εξόν από τα λεοντάρια. Αλλά και τα λεοντάρια βρισκόντανε ως τα κατοπινά τα χρόνια, όπως φαίνεται από γραψίματα πολλά, κι’ από το Οδοιπορικό ενός προσκηνητή από τη Σαξωνία, που τον λέγενε Βιλλιβάρδο και που ήρθε στην Ανατολή κατά τα 754 μ.Χ. Γράφοντας για της Συρίας τα μέρη, σημειιώνει και τούτα, μιλώντας γα κάποιους ταξειδιώτες: «Ύστερ’ από τούτο το μέρος, περάσανε έναν μεγάλο κάμπο γεμάτον εληόδεντρα, και μαζί τους είτανε κ’ ένας Αράπης με δυο καμήλες και μ’ ένα μουλάρι, που πήγαινε αγώγι κάποια γυναίκα μέσα στο δάσος. Εκεί που περπατούσανε, συναπαντήσανε ένα λεοντάρι, κι’ ώρμησε να τους φάγει, μ’ ανοιχτό στόμα και με μουγκρίσματα. Τότες ο Αράπης τους είπε: ¨μη φοβόσαστε, ας πάμε καταπάνω του¨. Τραβήξανε λοιπόν το δρόμο τους και πήγανε κοντά στο λεοντάρι, και εκείνο, με τη βοήθεια του παντοδύναμου Θεού, γύρισε απ’ άλλον δρόμο κ’ έφυγε. Αφού περπατήξανε από τούτο το μέρος, φτάξανε στην πολιτεία που τη λένε Ταλαμαΐδα κοντά στην ακροθαλασσιά».

Ταλαμαΐδα λέγανε, ως φαίνεται τη Πτολεμαΐδα, αλληώς λεγόμενη Άκρα ή Άγιος Ιωάννης της Άκρας. Σήμερα τη λένε Άκκα, και την έχω ιστορίσει σ΄ ένα ταξίδι που έκανα σε κείνα τα μέρη.

Σε κάποιο μέρος λεγόμενο Τελέδα υπήρχε μοναστήρι χτισμένο από τους αββάδες Ευσέβωνα κ’ Αβίβιο, που είτανε μαθητάδες του αγίου Ευσεβίου. Σήμερα τα ερείπια τα λένε Τελ Αντά.

Άλλα ξακουστά μοναστήρια είτανε τούτα:

Το μοναστήρι του οσίου Μάρωνα, απάνου στη δεξιά οχτιά του Ορόντη ποταμού.

Το μοναστήρι του αγίου Ανίνα του θαυματουργού, μέσα στην έρημο, κοντά στη Νεοκαισάρεια του Ευφράτη, λεγόμενο από τους ντόπιους Μπετ μαρ Ανίνα.

Η μονή του Σαουήλ.

Η μονή του αγίου Ραββουλά κοντά στο Λίβανο.

Πέντε μοναστήρια είτανε στην Αμίδα, κι’ απ’ αυτά σημεώνουμε το μοναστήρι των Εδεσηνών, και το μοναστήρι του Σαμουήλ, κ’ ένα άλλο λεγόμενο Γκυλν, κι’ άλλα πολλά.

Πολλά μοναστήρια είτανε στην Κιλικία. Στα Ανάζαβρα υπήρχε η Λαύρα των Αιγυπτίων.

Κοντά στη Σελεύκεια ανθούσανε πολλά μοναστήρια, από τα οποία γνωρίζουμε το μοναστήρι της Θεοτόκου της Ελεούσας, το μοναστήρι της Αγίας Θέκλας, στο οποίο καλογέρεψε ο άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός, καθώς και το μοναστήρι του οσίου Θεοδοσίου του εν τω Σκοπέλω.

Φώτης Κόντογλου

Από το βιβλίο «Ο Μυστικός Κήπος » Εκδόσεις Αστήρ, 1944

Μεταφέρθηκε στο διαδίκτυο από NOCTOC

http://noctoc-noctoc.blogspot.gr/2012/06/blog-post_04.html

    Στον λειτουργικό χρόνο υπάρχουν σημεία – κλειδιά. Είναι οι σημαντικές περίοδοι, κατά τις οποίες η Εκκλησία μας καλεί να κάνουμε πιο έντονο αγώνα να συναντήσουμε τον Χριστό, να αφήσουμε κατά μέρος τις βιοτικές μας προτεραιότητες, ακόμη κι αυτές που έχουν να κάνουν με τις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους, και να αφουγκραστούμε την κλήση του Χριστού προς το πρόσωπο του καθενός μας ως ευκαιρία μνήμης, αφύπνισης και ανακαίνισης τόσο του εαυτού μας, όσο και της ζωής μας εν γένει. Αυτά τα σημεία- κλειδιά περιλαμβάνονται στην διατύπωση του Αποστόλου Παύλου στην δεύτερη επιστολή του προς τον μαθητή του Τιμόθεο ότι είναι «τα ιερά γράμματα, τα δυνάμενά σε σοφίσαι εις σωτηρίαν δια πίστεως της εν Χριστώ Ιησού»(Β’  Τιμ. 3, 15). Είναι ο λόγος του Θεού και η βίωσή του στη ζωή της Εκκλησίας  που μπορούν να κάνουν τον Τιμόθεο και τον κάθε χριστιανό σοφό, οδηγώντας μας στη σωτηρία δια της πίστεως στον Ιησού Χριστό. Είναι η πνευματική μας παράδοση και παρακαταθήκη. Το ότι έχουμε ταυτότητα, γνωρίζουμε ποιοι είμαστε και τι ζητούμε στη ζωή και τον κόσμο μας. Είναι το ότι έχουμε πυξίδα στη ζωή μας. Είναι ότι ο χρόνος μας δεν είναι προσκολλημένος στο σήμερα, στο εγώ, στις ανάγκες και επιθυμίες μας, αλλά έχει οδοδείκτες που τον οδηγούν στη Βασιλεία του Θεού, που του δίνουν νόημα.

                Οι άνθρωποι όταν ακούνε για παράδοση ο νους τους πηγαίνει στην ύπαρξη ηθών και εθίμων. Στη διατήρηση δηλαδή εξωτερικά τύπων που απευθύνονται στη μνήμη μας. Και βεβαίως αυτό δεν είναι λανθασμένο. Διότι βάση της παράδοσης είναι η μνήμη. Ας μην ξεχνούμε ότι ο Χριστός ζήτησε από τους μαθητές Του να ζούνε το μυστήριο της Ευχαριστίας, της κοινωνίας δηλαδή του Σώματος και του Αίματός Του «εις την εμήν ανάμνησιν»  (Λουκ. 22,19). Όταν όμως απουσιάζουν τα άλλα δύο στοιχεία των «ιερών γραμμάτων», η αφύπνιση και η ανακαίνιση, τότε η μνήμη γίνεται παγίδα. Διότι καθίσταται τύπος, επιφάνεια, κάποτε και φαρισαϊσμός. Ανάλογη είναι η απαίτηση η μνήμη να θεάται αυτόνομη, χωρίς την παρουσία της αγάπης, στο γράμμα και όχι στο πνεύμα της. Όταν δηλαδή την κρατούμε ως αυτάρκεια και την βλέπουμε πιο πάνω από τον άνθρωπο ως εικόνα Θεού, τραυματισμένη και αμαυρωμένη, ίσως νεκρωμένη, όχι όμως νεκρή. Η αυτάρκεια της μνήμης γεννά αυτοδικαίωση, όχι όμως επίγνωση των αληθινών μας μέτρων και τελικά αίτημα για συγχώρεσή μας από τον  Θεό και παροχή συγχώρεσης στον πλησίον που δεν μπορεί να τηρήσει αυτά που η μνήμη επιτάσσει.

                Τα ιερά γράμματα λειτουργούν αφυπνιστικά για τη συνείδησή μας, για να καθαριστεί δια της μετανοίας και της εκζητήσεως του ελέους του Θεού. Να κατανοήσει την δωρεά της ζωής και των χαρισμάτων που λάβαμε από τον Θεό και την ίδια στιγμή την σμικρότητά μας, διότι ο χρόνος μάς ταξιδεύει στις απαιτήσεις, στην διασκέδαση του παρόντος, στην καταξίωση με βάση την επιβίωση, την κατανάλωση, τον εγωκεντρισμό, την ικανοποίηση των επιθυμιών μας, που μας καθιστούν όχι συνοδοιπόρους των άλλων, αλλά παντογνώστες κριτές τους. Τα ιερά γράμματα γεννούν την κλήση του να γίνουμε ταπεινοί. Του να βλέπουμε τις πτώσεις, τις αποτυχίες μας διότι δεν είμαστε όπως ο Θεός μας θέλει, αλλά την ίδια στιγμή ο Θεός ουδέποτε έπαψε να μας αγαπά και μας καλεί να μη νικηθούμε από την όποια απόγνωση ή από την αίσθηση ότι αν δεν μπορούμε τα πάντα, δεν αξίζουμε τίποτα. Ζητά από εμάς να έχουμε επίγνωση, να κάνουμε το λίγο ή το πολύ που μπορούμε και να αφήσουμε στο έλεός Του τα υπόλοιπα. Αυτό το έλεος που μας καταδιώκει πάσας τας ημέρας της ζωής μας.

                Τα ιερά γράμματα μας ζητούν να ανακαινιστούμε στην Εκκλησία, δια της μυστηριακής ζωής, της αγάπης και της φιλανθρωπίας, της προσευχής και της άσκησης που είναι σημάδια ότι ο εαυτός μας αφυπνίστηκε, κυρίως όμως μέσα από την στάση ζωής που γεννιέται στην Εκκλησία, ότι υπάρχουμε για να συναντούμε τον πλησίον μας, όποιος κι αν είναι αυτός. Και η ανακαίνιση μας γίνεται βάση για να δείξουμε αυτόν τον δρόμο και στον συνάνθρωπό μας, όπου κι αν τον βρίσκουμε. Στο σπίτι, στην εργασία, στην αναστροφή, ακόμη και στους διωγμούς που μπορεί να ζήσουμε, ακόμα κι αν ο πλησίον φέρεται εχθρικά εναντίον μας. Η ανακαίνιση έρχεται όταν αφήνουμε τον Θεό να δράσει εντός μας δια της χάριτός Του, όταν εν Αγίω Πνεύματι ζητούμε το θέλημά Του, όταν είναι παρών ο Χριστός και η αγάπη μέσα μας.  Τότε τα ιερά γράμματα γεννούν παρόν και μέλλον στη ζωή μας. Δεν είναι μόνο μνήμη, αλλά και βιωματική πορεία προς την Ανάσταση.

                Η περίοδος του Τριωδίου στην οποία εισερχόμαστε είναι σημείο- κλειδί στον λειτουργικό χρόνο. Από την στάση μας έναντί της δείχνουμε πόσο τα ιερά γράμματα, με τα οποία μεγαλώσαμε, ή  αποφασίσαμε να αποδεχθούμε λειτουργούν ως βάση η πνευματική μας παράδοση να έχει σχέση με το σήμερα. Δεν είναι αρκετή η τήρηση των τύπων. Διότι τότε  για τους πολλούς μπορεί να έχουμε ταυτότητα, άλλοτε σεβαστή, άλλοτε αφορμή περιφρόνησης, όμως αυτή η ταυτότητα δεν λειτουργεί λυτρωτικά και ανακαινιστικά εντός μας. Μπορεί να χαρακτηριζόμαστε χριστιανοί, να ξεχωρίζουμε από τους άλλους ανθρώπους, όμως η καρδιά μας να μην είναι ανακαινισμένη. Αυτό δε σημαίνει ότι στη λογική του τι είναι πιο αυθεντικό ή επιθυμητό θα πρέπει να περιφρονήσουμε  τα εξωτερικά ή να τα εγκαταλείψουμε. Αν όμως δεν τα συνδυάσουμε με την αγάπη, την μετάνοια, την ταπείνωση, θα μείνουν τύποι που δεν μας κάνουν σοφούς, οδηγώντας μας στη σωτηρία, αλλά δηλωτικά χαμένων ευκαιριών. Αν δεν περάσουμε από τη γνώση στην εμπειρία της κοινωνίας με τον Χριστό και τον πλησίον, η προσκόλληση στη παράδοση θα την κάνει να μοιάζει με  έναν  βράχο που θα μας επιτρέπει να προφυλαχθούμε από το κύμα, αλλά δεν θα μας μάθει να κολυμπούμε και να βγούμε στο λιμάνι της αιωνιότητας. Κι εδώ είναι ο σκοπός μας. Να αξιοποιούμε τους βράχους, για να μην καταβληθούμε από την κούραση και τους σταυρούς της ζωής, και να γίνονται αυτοί εφαλτήρια ώστε να παλέψουμε στη θάλασσα για να συναντήσουμε Αυτόν που μας έδωσε τα ιερά γράμματα, τον Κύριό μας.

Κέρκυρα, 21 Φεβρουαρίου 2016

 π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

     Πέρα από την ανθρώπινη και χριστιανική στάση της αλληλεγγύης, όπως αυτή αποτυπώνεται στην προσπάθεια για τη διάσωση της ζωής προσφύγων και λαθρομεταναστών που περνάνε από την Τουρκία στην πατρίδα μας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται γι’ αυτήν, το προσφυγικό ζήτημα γεννά ακόμη ένα μείζονος σημασία ζήτημα, με συνέπειες για την ταυτότητα του λαού μας.

          Αν ρωτήσουμε νέους ανθρώπους, μαθητές και φοιτητές, σχετικά με το δράμα των προσφύγων-λαθρομεταναστών, οι περισσότεροι θα μας πούνε ότι υπάρχουν συνέπειες για την οικονομία της χώρας μας, θέματα ξενοφοβίας, ακόμη και εκμετάλλευσης των ταλαιπωρημένων ανθρώπων, οι οποίοι είναι προορισμένοι από τους ισχυρούς της Ευρώπης  να γίνουν φτηνό εργατικό δυναμικό, αλλά και αυτοί οι οποίοι θα αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της υπογεννητικότητας των αναπτυγμένων κρατών, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το ασφαλιστικό ζήτημα των λαών, την ερήμωση της υπαίθρου, αλλά και την μείωση της κατανάλωσης.

             Σχεδόν κανείς δεν υποπτεύεται ότι αυτή η είσοδος θέτει έντονο το ερώτημα σε ποια κοινωνία ζούμε ή θα κληθούμε να ζήσουμε; Σε μία κοινωνία πολυπολιτισμική, χωρίς συγκεκριμένη ιστορία και ταυτότητα, θρησκευτική πίστη, διαφορετικότητα ή μία κοινωνία στην οποία όσοι θελήσουν να ενσωματωθούν θα γνωρίσουν, θα ανεχτούν ή και θα αποδεχτούν τα κρατούντα, την παράδοση ενός λαού. Έτσι, οι νεώτεροι αντιμετωπίζουν τη συνέχεια του λαού και της κοινωνίας μας μόνο συναισθηματικά. Άλλοι με κραυγές και άλλοι με παθητικότητα. Μετρά ο άνθρωπος ως άτομο, η επιβίωσή του. Όχι η συλλογική μας πορεία.

              Κι όμως, θα έπρεπε να περιμέναμε ότι θα φτάναμε σε αδιέξοδο με το ζήτημα της ταυτότητάς μας. Αποδομώντας και συνεχίζοντας ακόμη και σήμερα τον θόρυβο περί θρησκείας, ιστορίας και γλώσσας, έρχεται η στιγμή κατά την οποία θα πρέπει να απαντήσουμε: η νέα γενιά  των Ελλήνων θα είναι σε θέση να κατανοήσει την αξία τού να γνωρίζει «ποιοι είμαστε;». Θα μετράει το θέμα αυτό στον τρόπο θέασης της πορείας που η κοινωνία μας θα κληθεί να ακολουθήσει ή, στο όνομα της πολυπολιτισμικότητας και του μεταμοντέρνου, θα βρεθούμε στην απόλυτη σύγχυση να μην γνωρίζουμε εμείς σε ποια κοινωνία θα θέλουμε να ενσωματώσουμε όσους τελικά μείνουν στον τόπο μας;

           Η Εκκλησία κάνει το καθήκον της προσφέροντας ό,τι μπορεί από το υστέρημά της στους ανθρώπους που περνούν μία τραγική περιπέτεια στη ζωή τους: τη στέρηση  του τόπου, της πατρίδας τους, των αγαπημένων προσώπων τους. Οι περισσότεροι όμως από αυτούς έρχονται στη χώρα μας με τη δική τους ταυτότητα, στην οποία η θρησκεία διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο. Εκεί άλλωστε δεν αποδομήθηκε στο όνομα της πολυπολιτισμικότητας. Είναι χρέος της Εκκλησίας λοιπόν να επισημάνει την ανάγκη οι νεώτεροι κυρίως να συνειδητοποιήσουν ότι η διάσωση της παράδοσης, της πίστης, της ιστορίας, της γλώσσας είναι προϋπόθεση για να συζητήσουμε πόσοι, πρόσφυγες και λαθρομετανάστες, και με ποιον τρόπο θα ενσωματωθούν στην κοινωνία μας και πώς εμείς, στηριγμένοι στα πατροπαράδοτά μας, χωρίς φοβία, θα τους δείξουμε ότι μπορούμε να τους δεχτούμε, ακριβώς γιατί είμαστε ό,τι η παράδοση μάς διδάσκει: άνθρωποι που αγαπούμε γιατί πιστεύουμε στον Χριστό και ζούμε τον τρόπο των αγίων μας που βλέπουν στο πρόσωπο του συνανθρώπου Κύριον τον Θεόν.

         Δεν είναι προϋπόθεση αποδοχής των προσφύγων να αφήσουν τη θρησκεία τους. Δεν πρέπει όμως  κι εμείς να κρύψουμε τη δική μας!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στη εφημερίδα « Ορθόδοξη Αλήθεια» στο φύλλο της Τετάρτης 17 Φεβρουαρίου 2016

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

Είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο ότι ζούμε στην εποχή της αποθέωσης της τεχνολογίας· από την κατάκτηση του διαστήματος και τον «πόλεμο των άστρων» έχουμε ήδη περάσει στην ευρεία διάδοση και χρήση των τεχνολογιών επικοινωνίας – τηλεόραση, ίντερνετ, κινητή τηλεφωνία κλπ – και στον επακόλουθο «πόλεμο της πληροφορίας». Άλλοι γοητεύονται από τις νέες δυνατότητες, άλλοι τις βλέπουν με καχυποψία ή ακόμα ως απειλή, οι πάντες όμως, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, τις χρησιμοποιούμε καθημερινά. Το ερώτημα της χρήσης της τεχνολογίας εν γένει, έχει σαφώς κοινωνιολογικές, ηθικές, ψυχολογικές, φιλοσοφικές και θεολογικές διαστάσεις. Στον ίδιο παρονομαστή βρίσκονται και οι τεχνολογίες της επικοινωνίας· αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο αυτές χαρακτηρίζονται ήδη από τον τίτλο αυτής της εισηγήσεως ως «πρόκληση», μιας που καλούμαστε να προσδιορίσουμε το μέτρο της χρήσης αυτών των τεχνολογιών και το όριο της κατάχρησης.

Ενδεικτικό της σοβαρότητας του ζητήματος, αλλά και της σύγχυσης με την οποία συχνά το αντιμετωπίζουμε, είναι σχετικό ερώτημα που τέθηκε πρόσφατα από το περιοδικό «Εφημέριος». Σάς μεταφέρω ένα απόσπασμα: «Κατά πόσο είναι απαραίτητη η τεχνολογία στις ζωές των χριστιανών, για να φέρει πιο κοντά τον ένα με τον άλλο, ώστε να μάθουν καινούρια πράγματα και να ζήσουν κοινά βιώματα(;). Τελικά πρέπει να υπάρξει πλαίσιο και όρια για το πού σταματούν “οι μηχανές” και ο άνθρωπος ξαναβρίσκει τη συνέχειά του; Ζούμε σε μια εποχή συνεχών ἀνακατατάξεων, η μετανεωτερικότητα με τη μορφή της τεχνολογίας έχει εισβάλλει στις ζωές μας, στην καθημερινότητά μας, στις δουλειές μας, στο νου και στην ψυχή μας. Η τεχνολογία δίχως όρια ίσως συναποτελούσε μιας μορφής “αρμαγεδδώνα” για την πολιτισμική και πνευματική παράδοση του ανθρώπου. Η ανεπίγνωστη κατάχρηση της τεχνολογίας ίσως σημάνει τον μελλοντικό αφανισμό του…»

Όπως διαπιστώνουμε, το ερώτημα που ετέθη, ενώ ξεκινά με έναν ορθό προβληματισμό για το μέτρο της χρήσης των τεχνολογιών επικοινωνίας, στη συνέχεια παρασύρεται σε μια μανιχαϊστική θεώρηση του πράγματος καταλήγοντας σε δαιμονοποίηση της τεχνολογίας, η οποία φαντάζει ως εισβολέας, απειλητικός για την διαιώνιση του ανθρώπινου είδους. Και τούτο, επειδή κινείται επάνω στο λαθεμένο δίπολο «πίστη ή επιστήμη;», το οποίο ταλάνισε την ανθρώπινη σκέψη επί αιώνες και ασυναίσθητα υπαγορεύει ερωτήματα παρόμοιου τύπου στους σύγχρονους ανθρώπους, τόσο στους εντός όσο και στους εκτός Εκκλησίας. Η απάντηση, όμως, στα ερωτήματα που θέτει η χρήση της τεχνολογίας, δεν μπορεί να κινείται στο δίπολο άσπρο-μαύρο· αν μπούμε σε αυτή τη λογική, τότε είμαστε υποχρεωμένοι να απορρίψουμε είτε την τεχνολογία στο σύνολό της, ως έργο του διαβόλου, είτε την πίστη μας, ως αναχρονιστική και εξωπραγματική. Υπάρχει άραγε κανείς που απορρίπτει τα επιτεύγματα της αρχιτεκτονικής; ή που δεν βλέπει τηλεόραση; ή που δεν αποδέχεται την ιατρική; ή που θεωρεί τον ηλεκτρισμό ως έργο του διαβόλου; Από τα παραδείγματα αυτά καταλαβαίνουμε πόσο εξωπραγματικός και με ολέθριες συνέπειες είναι αυτός ο τρόπος σκέψεως. Ολέθριος, γιατί όποιος εγκλωβιστεί σε αυτόν, καταδικάζει τον εαυτό του να ζήσει στην εποχή των σπηλαίων· και εξωπραγματικός, γιατί εάν ερευνήσει στην ελληνική γραμματεία, τη φιλοσοφική και τη χριστιανική, θα διαπιστώσει την παντελή απουσία αυτού του τρόπου σκέψεως.

 Η τεχνολογία, επομένως, δεν είναι κάποιο θηρίο που ήρθε απ’ έξω, αλλά αποτελεί επίτευγμα της επιστήμης, δηλαδή της ανθρώπινης γνώσης. Η επιστήμη πάλι, κατά τη διδασκαλία της Αγίας Γραφής[1] και των Πατέρων της Εκκλησίας[2], αποτελεί αγαθό, δώρο του Θεού στον άνθρωπο και δεν είναι απορριπτέα. Εκείνο που ελέγχεται, κατά περίπτωση, είναι η ορθή χρήση της τεχνολογίας που απορρέει από την επιστήμη. Έτσι, η μεν ορθή χρήση επαινείται, η δε υπερβολή απορρίπτεται. Στον κανόνα αυτό εντάσσεται και η σύγχρονη ηλεκτρονική τεχνολογία· αποτελεί ένα ακόμη ανθρώπινο εργαλείο, όπως ο τροχός, ο ηλεκτρισμός, το μαχαίρι. Η φύση της τεχνολογίας, ως εφαρμοσμένη γνώση, είναι καλή, ενώ σε πνευματικό επίπεδο δεν είναι ούτε αγαθοεργός ούτε καταστροφική αλλά αδιάφορη, όπως δηλαδή και η φύση κάθε υλικού πράγματος. Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειώσουμε ότι ακόμα και η διαδικτυακή επικοινωνία επιτυγχάνεται με τη χρήση της ύλης, καθότι συνίσταται στην εγγραφή δεδομένων σε μαγνητικά μέσα και την διαβίβαση αυτών μέσω της κίνησης φωτονίων μέσα από οπτικές ίνες ή ηλεκτρονίων μέσα από αγωγούς ηλεκτρισμού και μέσω των ραδιοκυμάτων. Επομένως, η χρήση της διαδικτυακής επικοινωνίας, όπως κάθε εργαλείου, δεν την καθιστά καλή ή κακή· εκείνη η οποία υπαγορεύει την αγαθή ή την πονηρή χρήση τους και οδηγεί σε καλές ή κακές πράξεις, με αντίστοιχες συνέπειες, είναι η προαίρεση του ανθρώπου που την χρησιμοποιεί. Ο χριστιανός, ως άνθρωπος εν τω κόσμω αλλ` ουχί εκ του κόσμου, δεν αντιδιαστέλλεται από τον κόσμο αλλά από το κοσμικό φρόνημα, δηλαδή από την προαίρεση η οποία κινείται ενάντια στην αγάπη και στο θέλημα του Θεού. Επομένως, ο χριστιανός δεν φοβάται και δεν δαιμονοποιεί ούτε την ύλη ούτε την τεχνολογία· χρησιμοποιεί την διαδικτυακή επικοινωνία στο βαθμό που διευκολύνει την διαπροσωπική επικοινωνία, γνωρίζει τα όριά της και δεν τη μεταχειρίζεται για αυτοπροβολή, κουτσομπολιό, κατάκριση ή ακόμα για ανήθικους ή εγκληματικούς σκοπούς. Άρα, αυτή καθαυτή η τεχνολογία της επικοινωνίας δεν απειλεί τον άνθρωπο, όπως δεν τον απειλεί ο τροχός ή το μαχαίρι· ο τρόπος που τη χρησιμοποιούμε και κυρίως η κατάχρησή της, όπως άλλωστε κάθε αμαρτία ως προϊόν της ανθρώπινης προαίρεσης, είναι το ζήτημα που στην ουσία μάς απασχολεί.

Οι τεχνολογίες της επικοινωνίας και οι δυνατότητες που παρέχουν

Όταν αναφερόμαστε στις τεχνολογίες της επικοινωνίας, εννοούμε το τηλέφωνο, την τηλεόραση, το ραδιόφωνο, το διαδίκτυο· όλα αυτά τα μέσα εξυπηρετούν την ανάγκη των ανθρώπων να επικοινωνήσουν άμεσα, υπερβαίνοντας το εμπόδιο της απόστασης ή ακόμα την αδυναμία της φυσικής παρουσίας, πρόσωπο προς πρόσωπο. Ειδικά με την εξάπλωση του διαδικτύου, το οποίο πλέον μάς ακολουθεί παντού με τα νέου τύπου κινητά τηλέφωνα που είναι περισσότερο φορητοί ηλεκτρονικοί υπολογιστές παρά τηλεφωνικές συσκευές, έχει διευρυνθεί η δυνατότητα να επικοινωνούμε με πολλούς ανθρώπους ταυτόχρονα, ανά πάσα ώρα και στιγμή, από όπου και αν βρισκόμαστε. Οι ιστοσελίδες και τα τα blog ενημερωτικού ή θρησκευτικού ή ιστορικού ή προσωπικού ή κάθε είδους περιεχομένου, το facebook, το youtube, το instagram, το tweeter, τα online παιχνίδια κλπ, είναι από τις πιο γνωστές εφαρμογές του διαδικτύου, αρκετές από τις οποίες οι περισσότεροι, και κατά κύριο λόγο οι νεώτερες γενιές, χρησιμοποιούμε σε καθημερινή βάση. Το κοινό χαρακτηριστικό όλων είναι η αμεσότητα και η ταχύτητα της επικοινωνίας, της αλληλεπίδρασης, της ανταλλαγής πληροφοριών, σκέψεων και ιδεών.

Οι ρυθμοί με τους οποίους ζούμε και εργαζόμαστε, συχνά μάς στερούν τον χρόνο για να βρεθούμε με γνωστούς και να επικοινωνήσουμε μαζί τους· οι τεχνολογίες της επικοινωνίας αναπληρώνουν αυτό το κενό, εξοικονομούν χρόνο, διευρύνουν τους ορίζοντες της επικοινωνίας. Έτσι, μπορούμε να συνομιλούμε με γνωστά και αγαπημένα πρόσωπα, ακόμα κι αν εκείνα βρίσκονται πολύ μακριά. Μάς παρέχεται επίσης η δυνατότητα να παρακολουθήσουμε μια εκδήλωση στην οποία δεν μπορούμε να παρευρεθούμε, μια ομιλία, ακόμα και μια Ιερή Ακολουθία ή μια Θεία Λειτουργία, παρόλο που στην τελευταία περίπτωση γινόμαστε θεατές εξ’ αποστάσεως και όχι κοινωνοί των τελουμένων. Μπορούμε ακόμη να μάθουμε πράγματα για την πίστη μας, να βρούμε και να μελετήσουμε όλη την Πατερική γραμματεία, κείμενα κατηχήσεως στην Ορθοδοξία και γενικά να οικοδομηθούμε ως άνθρωποι πάνω σε όλα τα πεδία της ανθρώπινης γνώσης και επιστήμης.

Προβλήματα και κατάχρηση

Η αμεσότητα της επικοινωνίας, η οποία επιτυγχάνεται με τη χρήση των αντίστοιχων τεχνολογιών, αποτελεί και την αχίλλειο πτέρνα της. Και τούτο, επειδή συχνά αντί να αντικαθιστά καταλήγει να υποκαθιστά την πρόσωπο προς πρόσωπο επικοινωνία. Η αναπλήρωση, δηλαδή, της ἀνάγκης να βρεθούμε με άλλους ανθρώπους και να επικοινωνήσουμε μαζί τους, μπορεί να δημιουργήσει το αίσθημα ότι δεν είναι απαραίτητο να βγούμε από το σπίτι· στο τέλος, αν δεν προσέξουμε, αυτού του είδους η επικοινωνία τείνει να μάς απομονώσει από φίλους και γνωστούς, αφού μάς αποστερεί τον χρόνο για να βρεθούμε στον ίδιο χώρο, απομειώνοντας ακόμα περισσότερο την φυσική παρουσία και επικοινωνία. Δεν είναι σπάνιο εξάλλου το φαινόμενο, σε μια παρέα που έχει συναντηθεί σε ένα σπίτι ή σε ένα δημόσιο χώρο, οι περισσότεροι να ασχολούνται με το κινητό τους τηλέφωνο, συνομιλώντας π.χ. στο facebook, αντί να συναναστρέφονται με τους φίλους τους που βρίσκονται στον ίδιο χώρο.

Ένα άλλο πρόβλημα της ηλεκτρονικής επικοινωνίας είναι συχνά η αδυναμία ταυτοποίησης του συνομιλητή μας. Πολλοί χρησιμοποιούν ψευδώνυμο ή επικοινωνούν ανώνυμα· αυτό δεν είναι εκ προοιμίου κακό, ωστόσο άλλο πράγμα είναι να συνομιλεί κανείς με ανθρώπους που γνωρίζει και άλλο με αγνώστους, πολλώ δε μάλλον όταν πρόκειται η οποιαδήποτε συνομιλία να προσλάβει προσωπικό χαρακτήρα. Για το ζήτημα αυτό, όπως και για πολλούς άλλους κινδύνους του διαδικτύου, η Αρχή Δίωξης ηλεκτρονικού Εγκλήματος κάνει επανειλημμένες υπενθυμίσεις, εφιστώντας την προσοχή όλων, και ειδικότερα των ανήλικων χρηστών. Σε κάθε περίπτωση, από τη στιγμή που ζούμε σε μια κοινωνία στην οποία η ελεύθερη έκφραση θεωρείται ως κεκτημένο αγαθό και δεν διώκεται, είναι ερευνητέα τα αίτια που επιτάσσουν την ανωνυμία, είτε τη δική μας είτε των συνομιλητών μας.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό αυτής της μορφής επικοινωνίας είναι ότι δίνει στον χρήστη την ψευδαίσθηση ότι βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος του κόσμου. Η αποδοχή εκ μέρους των άλλων, είναι μια φυσική ανάγκη του ανθρώπου, ο τρόπος όμως με τον οποίο δικτυώνεται, δηλαδή συνδέεται, ο καθένας με τους άλλους, είναι διαφορετικός από ότι στην πραγματική επικοινωνία. Η διαφορά έγκειται, πρώτον, στον αριθμό· με το διαδίκτυο είναι πολύ εύκολο να αποκτήσει κανείς πολλές χιλιάδες «φιλων» και να συνδεθεί εικονικά με αυτούς, ενώ στην πραγματική ζωή ο αριθμός των φίλων, των συγγενών και των γνωστών μας ανέρχεται σε μερικές δεκάδες. Και δεύτερον, λόγω ακριβώς της ευκολίας που παρέχει ο μεγάλος αριθμός διασυνδέσεων, είναι ευκολότερο να αποφύγει κανείς κάθε αρνητική κριτική ή δυσάρεστη «συνάντηση», να απορρίψει ή να αγνοήσει συνομιλητές και να κατασκευάσει με τον τρόπο αυτό ένα εικονικό σύμπαν κομμένο και ραμμένο στα μέτρα του, στο οποίο ουσιαστικά καταπνίγεται κάθε διαφορετική φωνή και κάθε αντίλογος, που θα μπορούσαν να προσφέρουν ευκαιρίες για υγιή και ουσιαστικό διάλογο. Μια τέτοιου είδους «αποδοχή» όχι μόνο δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα, αλλά καθιστά τον άνθρωπο στάσιμο, αφού τον αποκόπτει από κάθε ευκαιρία εμπλουτισμού του τρόπου με τον οποίο σκέφτεται και κινείται.

Αποτελέσματα των παραπάνω αποτελούν, σε αρκετές περιπτώσεις, η αδυναμία πραγματικής επικοινωνίας και κοινωνικοποίησης, μέσω ενός εντεινόμενου κοινωνικού απομονωτισμού και μονισμού, η ελλιπής ενημέρωση, η φτωχότερη γλώσσα, το κλείσιμο στο εγώ, ο εθισμός, η κατάχρηση. Ακόμη, η χρήση των ηλεκτρονικών μέσων επικοινωνίας δίνει σε πολλούς την εντύπωση ότι έκαναν το χρέος τους απέναντι σε οποιαδήποτε πρόκληση ή πρόβλημα· «κάνουμε Like» στη φωτογραφία με το βρέφος που πνίγηκε στο Αιγαίο και νομίζουμε ότι με τον τρόπο αυτό εκφράζουμε συμπόνοια και αλληλεγγύη· Αλληλεγγύη όμως σημαίνει να βαστάζω το βάρος των άλλων, να καταβάλλω προσπάθειες, να τρέχω, να συνδράμω.

Και όλα αυτά, χωρίς να αγγίξουμε καν το μεγάλο κεφάλαιο που ονομάζεται ηλεκτρονικό έγκλημα ή ακόμη τα εγκλήματα που χαλκεύονται μέσω του διαδικτύου.

 Το διαδίκτυο μάς προσφέρει τη δυνατότητα να φέρουμε στο σπίτι μας ό,τι κι αν επιθυμήσουμε· μοιάζει με μια πολυσύχναστη πλατεία, στην οποία υπάρχουν εκκλησιές, θέατρα, βιβλιοπωλεία, μουσεία και κάθε είδους καταστήματα και κυκλοφορούν κάθε είδους άνθρωποι. Στη δική μας επιλογή έγκειται το πού θα μπούμε και τί θα πάρουμε και με ποιους θα συναναστραφούμε. Όπως η πλατεία ή η αγορά δεν ευθύνονται για τους ανθρώπους που τις περιδιαβαίνουν, ομοίως και η τεχνολογία της επικοινωνίας δεν ευθύνεται για τον τρόπο με τον οποίο την χρησιμοποιούμε. Έχει τη δύναμη να προάγει την επικοινωνία, να ενημερώνει τον άνθρωπο γύρω από ό,τι τον ενδιφέρει και τον απασχολεί, να τον καλλιεργεί. Και όπως κάθε ανθρώπινο μέσο, έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει και τις εγγενείς παθολογίες του ψυχισμού ενός εκάστου, να τις διευρύνει, και να τις καθιστά δημόσιες.

Το «εκκλησιαστικό» διαδίκτυο

Εξειδικεύοντας στον χώρο της Εκκλησίας τα όσα είπαμε γενικά για το διαδίκτυο και τις σύγχρονες μεθόδους επικοινωνίας, εύκολα διαπιστώνουμε ότι δεν διαφέρει και πολύ από την εικόνα που ήδη περιγράψαμε. Αν και με κάποια καθυστέρηση, ο χώρος του διαδικτύου κατακλύζεται πλέον από άπειρες σελίδες θρησκευτικού -εκκλησιαστικού ενδιαφέροντος, όπου ο καθένας μπορεί να βρει πολύτιμους θησαυρούς, όπως κείμενα Ορθοδόξου θεολογίας, απαντήσεις σε διάφορα ερωτήματα, βίους Αγίων, κείμενα των Πατέρων της Εκκλησίας (πολλά μάλιστα σε καλές νεοελληνικές μεταφράσεις), προβληματισμούς πάνω σε σύγχρονες καταστάσεις και προβλήματα, ομιλίες, εκπομπές, βιβλία, κηρύγματα κλπ. Φαντάζομαι πως δεν αμφιβάλλει κανείς ότι όλα αυτά αποτελούν ευλογία για τον καθένα που αναζητεί να οικοδομηθεί πνευματικά, να λάβει στήριγμα στην πνευματική του πορεία και να λάβει έγκυρες και εμπεριστατωμένες απαντήσεις. Όλες σχεδόν οι Μητροπόλεις διατηρούν ιστοσελίδα, πολλές ενορίες επίσης και πολλοί κληρικοί και θεολόγοι, καθιστώντας τρόπον τινά τον λόγο του Θεού πιο προσιτό και πιο εύκολο στο να διαδοθεί.

Από την άλλη μεριά, παρουσιάζονται οι ίδιοι κίνδυνοι· πολλοί κρύβουν την ταυτότητά τους πίσω από βαρύγδουπους τίτλους, προσφέροντας σε πολλές περιπτώσεις αμφιβόλου ποιότητος υλικό, το οποίο απευθύνεται κυρίως στο συναίσθημα των πιστών, χωρίς ουσιαστικά να καλλιεργείται η κατά Θεόν προκοπή, η οποία συνίσταται στην μετάνοια, στην εξομολόγηση, στη Θεία Ευχαριστία. «Θεολόγος δὲ πᾶς͵ καὶ ὁ μυρίαις κηλῖσι τὴν ψυχὴν στιγματίας», όπως λέει ο Μέγας Βασίλειος[3], με αποτέλεσμα να μη δύναται ο απλός πιστός να διακρίνει εάν όσα διαβάζει ή ακούει είναι αληθινά ή όχι.

Επιπλέον, έχει γεμίσει το διαδίκτυο με «προφητείες» κεκοιμημένων και εν ζωή «αγίων», ενσπείροντας φόβους ή καλλιεργώντας έωλες προσδοκίες, λες και οι Άγιοι ή ο Θεός ενδιαφέρονται όχι για τη σωτηρία μας αλλά για να μάς πουν τι θα γίνει στο πολιτικό και στο εθνικιστικό επίπεδο ή αν θα ευημερήσουμε υλικά στην παρούσα ζωή. Πολλοί, επώνυμα ή ανώνυμα, κληρικοί και λαϊκοί, επιδίδονται στην αδιάκοπη αντιγραφή κειμένων, τα οποία αλιεύουν στο διαδίκτυο, με μοναδικό σκοπό την αύξηση της επισκεψιμότητας των σελίδων τους ή την προσωπική τους προβολή.

Αντί να κοιτάζουμε να οικοδομήσουμε τον έσω άνθρωπο, κατά κύριο λόγο επιδιώκουμε την αναγνώριση των άλλων, λιβανίζοντες εαυτούς ή συλλέγοντες αυτάρεσκα επαίνους ή συστρατευόμενοι σε «ομάδες» που καλλιεργούν τις ήδη εγγενείς παθογένειές μας. Έτσι, δεν λείπουν οι σελίδες που μοναδικό έργο τους έχουν την κατάκριση ή, επί το επιεικέστερο, την καταλαλιά εις βάρος των αμαρτωλών, των αιρετικών, ακόμα και της Εκκλησίας της οποίας είναι μέλη οι συντάκτες, οι αναγνώστες και οι σχολιαστές τους. Ή οι σελίδες που προβάλλουν υπέρμετρα επισκόπους, κληρικούς, λαϊκούς θεολόγους, και μάλιστα με ανούσιες αφορμές, όπως η τέλεση μιας Θείας Λειτουργίας ή μια κοσμική εκδήλωση. Ασχολούμαστε με το τί είπε ο ένας και τί είπε ο άλλος, κρίνουμε τα λεγόμενά τους με το αν είναι «γνωστή φίρμα» του εκκλησιαστικού ρεπορτάζ και όχι με γνώμονα την διδασκαλία της Εκκλησίας μας, τρέχουμε να φωτογραφηθούμε δίπλα σε «επιφανείς», για νά ‘χουν να λένε για μας γνωστοί και άγνωστοι. Λες και επίκεντρο της ζωής των χριστιανών δεν είναι ο Χριστός αλλά η εκάστοτε προβαλλόμενη προσωπικότητα.

Και μαζί με αυτό, καλλιεργείται ένα άνευ προηγουμένου κουτσομπολιό, όπου το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στα άμφια των λειτουργών ή στα δώρα που αντηλλάγησαν ή στα δείπνα που παρετέθησαν, ή στον αριθμό των συμμετασχόντων κλπ. Και λέω άνευ προηγουμένου, γιατί από όσο μπορώ να θυμηθώ, παρά το σχετικά νεαρό της ηλικίας μου, πριν την εμφάνιση αυτών των μέσων δεν ασχολούμασταν οι χριστιανοί με τέτοια θέματα· γιαυτό και στην εκκλησιαστική μας ζωή επικρατούσε περισσή απλότητα και συνάμα περισσή ανθρωπιά.

Το διαδίκτυο στην ουσία αποκάλυψε ότι εμείς που θεωρούμε τον εαυτό μας παιδί της Εκκλησίας, κληρικοί και λαϊκοί, είμαστε σε μεγάλο βαθμό εξίσου ρηχοί με τον υπόλοιπο κόσμο, τον οποίο ασυστόλως κατακρίνουμε· κατέστησε δημόσια τα λάθη μας, τις παραλείψεις μας, τις ατέλειές μας και κυρίως την προσπάθειά μας να δικαιολογήσουμε τα αδικαιολόγητα είτε στο όνομα του μιμητισμού, αφού «έτσι κάνουν όλοι», είτε προσπαθώντας να εφεύρουμε χωλαίνουσες«θεολογικές» δικαιολογίες.

Εκκλησιολογική θεώρηση

Όλα τα προηγούμενα αποτελούν εκφράσεις του κοσμικού φρονήματος· εάν ο κόσμος επιζητεί την ανθρώπινη δόξα, τη λάμψη, τον πλούτο, τη διαφήμιση, καλώς κάνει και δεν είναι δουλειά μας να τον κρίνουμε. Εν πάση περιπτώσει, τα κριτήρια τα δικά μας διαφέρουν από τα κριτήρια του κόσμου τούτου, αφού ο Χριστός μάς κάλεσε να σκεφτόμαστε και να ζούμε κατά Θεόν, να είμαστε το φως και το αλάτι του κόσμου. Κριτήριο και άξονας των πάντων είναι ο Χριστός, σε αυτόν προσβλέπουμε, αυτόν οφείλουμε να δείχνουμε, αυτόν να κηρύττουμε, με γνώμονα τον Χριστό να μετράμε τα πάντα.

Σε ό,τι αφορά στην τεχνολογία γενικά και ειδικότερα στην τεχνολογία της επικοινωνίας, από όσα ήδη έχουν αναφερθεί είναι φανερό ότι αποτελεί ένα αγαθό, ένα επίτευγμα του ανθρώπου, ένα εργαλείο, όπως ο τροχός, το μαχαίρι και οι κάθε λογής μηχανές. Η φύση της τεχνολογίας δεν είναι κακή, η χρήση της μπορεί να γίνει με καλό ή με κακό τρόπο· και καλή χρήση κάθε τεχνολογίας που προωθεί την επικοινωνία, γίνεται όταν έχουμε ως γνώμονά μας την κατά Θεόν προκοπή, τη δική μας και των αδελφών μας. Εάν η επικοινωνία συνίσταται στο λόγο, πώς πρέπει να ομιλούμε; μάς το λέει ο απόστολος Παύλος: «Ἐν σοφίᾳ περιπατεῖτε πρὸς τοὺς ἔξω, τὸν καιρὸν ἐξαγοραζόμενοι. ὁ λόγος ὑμῶν πάντοτε ἐν χάριτι, ἅλατι ἠρτυμένος, εἰδέναι πῶς δεῖ ὑμᾶς ἑνὶ ἑκάστῳ ἀποκρίνεσθαι»[4]. Επομένως, εφόσον δεν συνάδουν με την ιδιότητα του χριστιανού η καταλαλιά, η κατάκριση, το κουτσομπολιό, η φιλαυτία και η αυτοπροβολή, δεν είναι δυνατόν αυτά να χαρακτηρίζουν τα λόγια και την κάθε είδους επικοινωνία που έχουμε, δημόσια ή ιδιωτική, είτε σε σύναξη είτε με τη χρήση των νέων τεχνολογιών. Αν τη ζωή μας διέπει το πνεύμα του Χριστού, δεν γίνεται να μάς ενδιαφέρει η κολακεία των άλλων, των εγγύς ή των μακράν.

Ως χριστιανοί οφείλουμε να έχουμε διάκριση, μέτρο, σύνεση· άλλο πράγμα είναι η πληροφόρηση του λαού του Θεού, άλλο η διαφήμιση, άλλο ο πορισμός. Πληροφόρηση είναι ένα σημαντικό γεγονός, ένα κάλεσμα σε προσευχή ή σε φιλανθρωπία· άλλως, δεν διαφέρουμε «τῶν γραμματέων τῶν θελόντων περιπατεῖν ἐν στολαῖς καὶ φιλούντων ἀσπασμοὺς ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ πρωτοκαθεδρίας ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ πρωτοκλισίας ἐν τοῖς δείπνοις»[5].

 Αν μάς ενδιαφέρει η αλήθεια του Ευαγγελίου, τότε ως χριστιανοί οφείλουμε να καταγγέλλουμε την αλήθειαν[6], όχι τον πλησίον ή τον αδελφό μας, πολλώ δε μάλλον δημόσια και κατά κύριο λόγο ανώνυμα. Όποιος ομιλεί την γλώσσα της αληθείας, όποιος ομολογεί Χριστόν, δεν έχει λόγο να κρύβεται στην ανωνυμία· στο θέμα αυτό, κάθε δικαιολογία και επιφύλαξη είναι εκ του πονηρού. Αντιθέτως, η πρωτοβουλία πολλών κληρικών που διατηρούν προσωπικές ιστοσελίδες, οι οποίες έχουν ως έργο την διάδοση του λόγου του Ευαγγελίου, δεν είναι κατακριτέα· υπό τον όρο, βέβαια, να μην αποσκοπούν στην προσωπική προβολή. Τα όρια, ελπίζω, έχουν γίνει κατανοητά από τα προαναφερθέντα. Σε κάθε περίπτωση, κληρικοί και λαϊκοι, προτού ανοίξουμε το στόμα μας ας έχουμε κατά νου τα λόγια του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου: «Καθαρθῆναι δεῖ πρῶτον, εἶτα καθᾶραι· σοφισθῆναι, καὶ οὕτω σοφίσαι· γενέσθαι φῶς, καὶ φωτίσαι· ἐγγίσαι Θεῷ, καὶ προσαγαγεῖν ἄλλους· ἁγιασθῆναι, καὶ ἁγιάσαι· χειραγωγῆσαι μετὰ χειρῶν, συμβουλεῦσαι μετὰ συνέσεως»[7].

Αντιμετώπιση των προβλημάτων

Πώς μπορούμε, λοιπόν, να θεραπεύσουμε τα προβλήματα που προκύπτουν από την κακή χρήση ή από την κατάχρηση των τεχνολογιών της επικοινωνίας; και, κυρίως, πώς θα προστατέψουμε τα παιδιά μας;

Τα προβλήματα που περιγράψαμε πιο πάνω, τόσο σε γενικό επίπεδο όσο και στο πνευματικό, οφείλονται κατά κύριο λόγο στην έλλειψη παιδείας και πνευματικής καλλιέργειας· διακρίνονται δε σε κοινωνικά, ψυχολογικά και πνευματικά. Ανάλογα με την περίπτωση, άλλα από αυτά μπορούν να τα αντιμετωπίσουν οι γονείς, άλλα οι Πνευματικοί και άλλα οι ειδικοί, Ψυχολόγοι και Κοινωνικοί Λειτουργοί. Η συνδρομή τους είναι πολύτιμη, ειδικά όταν ο καθένας αναγνωρίσει στον εαυτό του το πρόβλημα και θελήσει να απεμπλακεί από αυτό. Οι κάθε είδους απαγορεύσεις δεν λύνουν το πρόβλημα, απλά το αναστέλλουν πρόσκαιρα. Εκεί που μπορούμε να κάνουμε πολύ περισσότερα, είναι στον τομέα της πρόληψης, η οποία έχει δύο στάδια. Το πρώτο, είναι να κατανοήσουμε τις αρχές που διέπουν τη ζωή μας, και ειδικότερα τον τρόπο της επικοινωνίας μας σε πρώτο πρόσωπο και μέσω των τεχνολογιών. Και το δεύτερο, να εφαρμόσουμε αυτές τις αρχές στον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε με τα παιδιά μας και στον τρόπο που χρησιμοποιούμε αυτές τις τεχνολογίες, και έτσι να διαπαιδαγωγήσουμε πρώτα εμάς κι έπειτα τα παιδιά μας.

Ποιές είναι αυτές οι αρχές; Πρώτη, η διάκριση ανάμεσα στο εικονικό και στο πραγματικό. Άλλο το διαδίκτυο, άλλο η ίδια η ζωή· αλίμονο αν η ζωή μας περιορίζεται σε τέσσερις τοίχους, σε μία οθόνη, σε ένα ακουστικό. Γιατί τότε χάνουμε την επαφή με την πραγματικότητα, αλλά και με τους ανθρώπους του άμεσου περιβάλλοντός μας. Δεύτερη, η σπουδαιότητα της φυσικής προσωπικής επαφής και επικοινωνίας. Η συνομιλία εξ αποστάσεως, ακόμα και με γνωστά μας πρόσωπα, δεν μπορεί να συγκριθεί με την εκ του σύνεγγυς, όπου ακόμα και οι κινήσεις του σώματος, τα βλέμματα, τα μειδιάματα, μεταφέρουν ποικίλα μηνύματα αλληλεπιδρώντας καταλυτικά στον ψυχισμό μας. Τρίτη αρχή, το μέτρο της χρήσης των τεχνολογιών επικοινωνίας, το οποίο συνίσταται στην αναπλήρωση της φυσικής συνάντησης, όταν αυτή δεν είναι εφικτή, δίχως να μάς αποσπά από τη φυσιολογική ροή της ζωής μας και των δραστηριοτήτων που την χαρακτηρίζουν. Τέταρτη, η κατανόηση ότι άλλο είναι η αποδοχή των άλλων, και δη η εικονική, και άλλο η αγάπη, η οποία συμβαδίζει με την ταπείνωση, τη συγχωρητικότητα, την προσφορά, τον αγώνα, τη θυσία για τον πλησίον. Πέμπτη, το μέτρο γενικά στη ζωή μας, στις σκέψεις μας, στις επιθυμίες μας, στην εν γένει συμπεριφορά μας. «Πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ’ οὐ πάντα συμφέρει. Πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ’ οὐκ ἐγὼ ἐξουσιασθήσομαι ὑπό τινος»[8]· εκείνος που άγεται και φέρεται από τις επιθυμίες του, δεν θα αντισταθεί σε ό,τιδήποτε τού προσφερθεί, εύκολα και δίχως κόστος, μέσω του διαδικτύου.

Και τέλος, ως χριστιανοί, να μη λησμονούμε ότι δίχως Χριστό δεν ζει ο άνθρωπος και ο,τιδήποτε άλλο πέρα από το Χριστό, οποιαδήποτε κοσμική επιδίωξη ή απόλαυση, δόξα, λάμψη, πλούτη, ηδονές, αποτελούν σκύβαλα και ξυλοκέρατα.

π. Χερουβείμ Βελέτζας

—————

* Ομιλία που εκφωνήθηκε στην Πανελλήνια Ένωση Γονέων, στο πλαίσιο του Σεμιναρίου Ορθοδόξου Κατηχήσεως, την 31-1-2016.

[1] «Καὶ ἐκάλεσεν Μωυσῆς Βεσελεηλ καὶ Ελιαβ καὶ πάντας τοὺς ἔχοντας τὴν σοφίαν, ᾧ ἔδωκεν ὁ θεὸς ἐπιστήμην ἐν τῇ καρδίᾳ, καὶ πάντας τοὺς ἑκουσίως βουλομένους προσπορεύεσθαι πρὸς τὰ ἔργα ὥστε συντελεῖν αὐτά». Έξ. 36.2· «οὗτος ὁ θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. ἐξεῦρεν πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ιακωβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ καὶ Ισραηλ τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ’ αὐτοῦ· μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη». Βαρούχ 3.37.

[2] «Ὥσπερ ἑκάστη τῶν τεχνῶν βοήθεια ἡμῖν πρὸς τὸ τῆς φύσεως ἀσθενὲς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κεχάρισται͵ οἷον γεωργία μὲν͵ ἐπειδὴ οὐκ ἐξαρκεῖ τὰ αὐτομάτως ἐκ τῆς γῆς φυόμενα πρὸς τὴν τῶν χρειῶν παραμυθίαν· ὑφαντικὴ δὲ͵ ἐπειδὴ ἀναγκαία ἡ τῶν σκεπασμάτων χρεία πρός τε τὸ εὔσχημον καὶ τὰς ἀπὸ τοῦ ἀέρος βλάβας͵ καὶ οἰκοδομικὴ ὁμοίως· οὕτω καὶ ἰατρική. Ἐπειδὴ τὸ ἐμπαθὲς ἡμῶν σῶμα ποικίλαις βλάβαις͵ ταῖς τε ἔξωθεν προσπιπτούσαις καὶ ταῖς ἔνδοθεν ἀπὸ τροφῶν συνισταμέναις͵ ὑπόκειται͵ καὶ πλεονασμοῖς καὶ ἐλλείψεσι καταπονεῖται͵ ἡ ἰατρικὴ τέχνη εἰς τύπον τῆς κατὰ ψυχὴν θεραπείας τὴν ἀπόθεσιν τοῦ περισσοῦ͵ καὶ τὴν τοῦ λείποντος πρόσθεσιν ὑποτιθεμένη ὑπὸ τοῦ πᾶσαν ἡμῖν τὴν ζωὴν οἰκονομοῦντος Θεοῦ συγκεχώρηται». Μ. Βασιλείου, Ὅροι κατά πλάτος, 55, PG 10.1044.

[3] Περί τοῦ Ἅγίου Πνεύματος πρὸς τὸν ἐν ἁγίοις Ἀμφιλόχιον ἐπίσκοπον Ἰκονίου, κεφ. 30.

[4] Κολοσ. 4.5-6

[5] Λουκ. 20.46

[6] Βλ. Μ. Βασιλείου, ό.π. «…τὴν ἐλπίδα θέμενοι ἐπὶ τὴν βοήθειαν τοῦ Πνεύματος͵ ἐν πάσῃ παρρησίᾳ κατηγγείλαμεν τὴν ἀλήθειαν».

[7] PG 35.480 [8]A΄ Κορ. 6.12

 —

Πηγή: Απλά και Ορθόδοξα: http://xerouveim.blogspot.gr/2016/01/blog-post.html

Πρόσεχε μη τυχόν τώρα, αποστρεφόμενος το νερό, επιθυμήσεις ύστερα μία σταγόνα, όπως και ο πλούσιος (Λουκ. 16, 24).

Κανείς δεν εμέθυσε από το νερό. Κανενός δεν επόνεσε το κεφάλι διότι εβαρύνθηκε από το νερό. Κανείς δεν εχρειάσθηκε ξένα πόδια πίνοντας νερό. Κανενός τα πόδια δεν εδέθησαν, κανενός τα χέρια δεν αχρηστεύθηκαν, ποτιζόμενα με νερό.

Διότι η ελαττωματική πέψη, που ακολουθεί αναγκαστικά στους ζώντες με τρυφηλότητα, αυτή φέρνει τα φοβερά νοσήματα στα σώματα. Το χρώμα του νηστεύοντος σεμνό, δεν κοκκινίζει αδιάντροπα, αλλά είναι στολισμένο με την σώφρονα χλωμάδα· οφθαλμός πράος, βάδισμα σεμνοπρεπές, πρόσωπο σοβαρό που δεν ασχημίζει με το ακόλαστο γέλιο, λόγια μετρημένα, καρδιά καθαρή.

Θυμήσου τους αγίους όλων των αιώνων, «για τους οποίους δεν ήταν άξιος ο κόσμος» που εγύριζαν «φορώντας δέρματα προβάτων και δέρματα γιδιών, έχοντας στερήσεις, θλίψεις, κακουχίες» (Εβρ.11, 37-38).

Εκείνων να θυμάσαι την διαγωγή, εάν ακριβώς επιζητείς να είσαι με το μέρος τους.

Μέγας Βασίλειος

 (πρόταση για συζήτηση σε μια νεανική ενοριακή συντροφιά)

 Θα χαθώ πριν φύγω

(Μουσική Χρυσόστομος Μουράτογλου, Στίχοι Νίκος Μωραΐτης, Τραγούδι Μιχάλης Χατζηγιάννης)

Τα βέλη είναι των θεών, τα τραύματα είναι των θνητών
Στα χέρια, στο βλέμμα, στο στόμα
Με τις πληγές που κουβαλώ, σε σένα θα αφιερωθώ
Για πάντα, για τώρα, στα λίγα, σε όλα
Ίσως η αγάπη να ‘ναι μίσος
Ίσως να ‘ναι ο θάνατος ο ίδιος
Όμως μια ζωή σε σένα καταλήγω
Να το ξέρεις μάτια μου, θα χαθώ πριν φύγω
Θα χαθώ πριν φύγω
Με τη βαθιά τη σαϊτιά, με χτυπημένα τα φτερά
Γκρεμίζω του χρόνου τα κάστρα
Εδώ στην άκρη της στιγμής, χαμένος είμαι νικητής
Σου είπα για πάντα και θα ‘ναι για πάντα
Ίσως η αγάπη να ‘ναι μίσος
Ίσως να ‘ναι ο θάνατος ο ίδιος
Όμως μια ζωή σε σένα καταλήγω
Να το ξέρεις μάτια μου, θα χαθώ πριν φύγω
Θα χαθώ πριν φύγω

Τα βέλη είναι των θεών: ο έρωτας απεικονίζεται ως θεός που με τα βέλη του στοχεύει τις καρδιές των ανθρώπων και τους κάνει να κυνηγούν το πρόσωπο που τους ελκύει. Ο έρωτας είναι έλξη. Είναι επιθυμία του άλλου. Φαίνεται ακατανίκητος. Γι’ αυτό και τραυματίζει τους θνητούς ανθρώπους. Ο έρωτας είναι αθάνατος. Ο άνθρωπος είναι θνητός. Και τραυματίζεται από τον έρωτα στις αισθήσεις του. Στα μάτια που βλέπουν. Στα χέρια που αγκαλιάζουν. Στο στόμα που φιλά τον άλλο. Το τραγούδι βλέπει ουσιαστικά τον έρωτα αρχικά στη σωματική του διάσταση. Δεν ξεκινά από την καρδιά κι αυτό είναι αληθινό. Πάντοτε ερωτευόμαστε όποιον βλέπουμε. Το θέμα είναι αν τον βλέπουμε ως υποκείμενο, ως πρόσωπο δηλαδή με το οποίο θα επικοινωνήσουμε, θα μοιραστούμε, θα χαρούμε και θα λυπηθούμε, θα κάνουμε παρέα, θα ζήσουμε τη συντροφικότητα και τη χαρά να γνωρίζουμε ο ένας τον άλλον,  ή ως αντικείμενο, δηλαδή ως κάποιον με τον οποίο θα περάσουμε καλά και αν τον βαρεθούμε θα τον αλλάξουμε, όπως κάνουμε με τα κινητά μας ή με τα ρούχα όταν τα βαρεθούμε. Η εποχή μας βλέπει τον έρωτα στη λογική του αντικειμένου και όχι στην προοπτική του υποκειμένου.

σε σένα θα αφιερωθώ: ο έρωτας φέρνει πληγές στον άνθρωπο, όταν είναι αυθεντικός. Έρωτας χωρίς πληγές, χωρίς ευθύνες, χωρίς μοίρασμα, χωρίς την ανταλλαγή της σχέσης, είναι έρωτας πρόσκαιρος και επιφανειακός. Και πληγωνόμαστε διότι πρέπει να παραιτηθούμε από το θέλημά μας. Πρέπει να δώσουμε χρόνο στον άλλο. Να τον ακούσουμε. Να ανεχτούμε τα παράξενά του, τις δυσκολίες του. Να ζητήσουμε να γίνει το ίδιο κι από την δική του πλευρά. και το θέμα είναι ότι συνήθως ούτε οι δύο είμαστε έτοιμοι, ο καθένας από την δική του πλευρά. Κι έτσι οι πληγές μεγαλώνουν. Ένα αίσθημα αποτυχίας, ματαίωσης, θυμού συνοδεύει συχνά τον έρωτα.  Κι αν αυτός μπορεί να γίνει αγάπη, τότε θα συνοδεύεται από την ανοχή. Αν όχι, τότε ο θυμός μας κάνει να απομακρυνόμαστε. Δεν μιλάμε για τον έρωτα που βλέπουμε τον άλλο ως αντικείμενο. Εκεί δεν υπάρχει καν θυμός. Βαρεθήκαμε, φύγαμε! Εκεί δεν υπάρχει άμεση πληγή. Όμως ο άνθρωπος εθίζεται στην ευκολία και δύσκολα θα περάσει στην προοπτική της αληθινής αγάπης. Κι αυτή προϋποθέτει αφιέρωση.

για πάντα:  είναι η συνηθισμένη ατάκα των ερωτευμένων. Μαζί σου για πάντα. Μέσα στη χαρά του έρωτα, όταν αυτός είναι δυνατός, γίνονται τα σχέδια. Είναι έκφραση και ευχής και επιθυμίας. Μαζί σου για πάντα. Όρκος. Υπόσχεση. Βεβαιότητα των λόγων και της σκέψης. Όμως η πραγματικότητα θέτει εν αμφιβόλω αυτό το «για πάντα». Γιατί το θέλημά μας, ο χαρακτήρας μας, η προσωπικότητά μας, όπως και του άλλου, μας κάνουν να βάζουμε ερωτηματικά. Να αναρωτιόμαστε «αν αξίζει για πάντα». Και να υποκύπτουμε σε πειρασμούς να βρούμε κάποιον άλλο ή κάποιαν άλλη που να μπορεί να κρατήσει αυτό το «για πάντα». Να είναι πιο κοντά σ’  αυτό που θέλουμε και σκεφτόμαστε. Το ίδιο λειτουργεί κι αντίστροφα. Από την πλευρά του άλλου. Γι’  αυτό και στο τραγούδι λέει

«Για τώρα, στα λίγα, σε όλα». Αυτό το «για πάντα»  έχει να κάνει με το παρόν. Με το σήμερα. Μ’  αυτό που ζούμε. Ο ερωτευμένος ξεχνά το χτες. Έρωτες που έζησε. Δε σκέφτεται ούτε το αύριο. Μόνο το σήμερα. Σα να σταματά ο χρόνος. Το μυαλό κολλά και τα συναισθήματα είναι αυτά που μετράνε. Το να είναι με το πρόσωπο που αγαπά. Και δίνει την υπόσχεση «για πάντα» και στα λίγα και σε όλα. Δηλαδή δεν μετράνε τα υλικά πράγματα μπροστά στην αγάπη. Ο έρωτας και η αγάπη κάνουν τον άνθρωπο να θέλει να είναι μαζί μ’ αυτόν ή μ’ αυτήν που αγαπά στα πάντα. «Κατά πάντα και δια πάντα»                

Ίσως η αγάπη να’ ναι μίσος: αγάπη και μίσος λειτουργούν ως οι δύο όψεις του νομίσματος του έρωτος. Αγαπάς και μισείς ταυτόχρονα. Αγαπάς αυτόν που θέλεις να δεθείς μαζί του, αλλά και μισείς τον εαυτό σου πρώτα γιατί άργησες να τον συναντήσεις, αλλά και γιατί δεν μπορεί να αντέξει τη δύναμη του έρωτα. Το θέλημά σου είναι πολύ δυνατό. Θέλεις τον άλλον να σκέφτεται, να δρα, να πορεύεται με τον τρόπο που εσύ τον έχεις φανταστείς. Κι όταν αυτός δεν το κάνει ή δεν είναι έτσι όπως τον θέλεις, τον μισείς γιατί νιώθεις ότι δεν ανταποκρίνεται στον έρωτά σου, σε απορρίπτει ως πρόσωπο, καθώς δεν καταλαβαίνει τη δύναμη της δικής σου αγάπης και δεν γίνεται όπως τον έχεις φανταστεί. Εννοείται ότι αυτό συμβαίνει και αντίστροφα.

θάνατος και ζωή: το σημάδι του αληθινού έρωτα. Πεθαίνεις για τον άλλο και ζεις γι’  αυτόν. Είσαι ικανός να κάνεις το αδιανόητο, αλλά και δεν μπορείς να φανταστείς τη ζωή σου χωρίς τον άλλο. Ο άλλος είναι το νόημά μας. Γεννιόμαστε στον τόπο του άλλου. Όπου υπάρχει ο άλλος υπάρχουμε κι εμείς. Μέσα από τη σχέση αναπτύσσεται η ταυτότητά μας, το πρόσωπό μας, η αλήθειά μας.

μια ζωή σε σένα καταλήγω:  όταν ο έρωτας είναι αυθεντικός, παρά τις ματαιώσεις, παρά τους θυμούς, γίνεται μία συνεχής επιστροφή. Είναι αυτό που μας ταιριάζει αληθινά. Να επιστρέφουμε στο πρόσωπο και να χαιρόμαστε την αγάπη. Γι’  αυτό και ένας μεγάλος έρωτας, όταν γίνεται αγάπη αποκλειστική για τον άλλον, όταν γίνεται απόφαση να αναλάβουμε τη ευθύνη να είμαστε μαζί, ακόμη και στις ανθρώπινες στιγμές, στα μαλώματα, στα δύσκολα, βρίσκει αφορμές για να ισχυροποιηθεί η σχέση.

θα χαθώ πριν φύγω:  εδώ είναι το δύσκολο. Μέσα από τέτοια αισθήματα η απογοήτευση κάποια στιγμή θα είναι μεγάλη. Η ήττα να μην είναι ο άλλος όπως τον θέλεις γίνεται συντριβή. Σπανίως βέβαια βλέπουμε τον εαυτό μα να μην είναι όπως μας θέλει ο άλλος. Γι’  αυτό και ο έρωτας φέρνει εγωισμό. Μας κάνει να νομίζουμε ότι ο άλλος πρέπει να βλέπει τα πάντα τα οποία κάνουμε γι’  αυτόν και απογοητευόμαστε όταν αυτό δε γίνεται. Γι’  αυτό και όταν ο θυμός, η απογοήτευση, ο κακός λογισμός εις βάρος του άλλου φτάσει στο απροχώρητο εντός μας, φεύγουμε. Όμως πριν φύγουμε, νιώθουμε χαμένοι. Ότι αποτύχαμε σε εγχείρημα ζωής. Και πώς να ξανα-ξεκινήσεις;

γκρεμίζω του χρόνου τα κάστρα: αυτός που έχει πάρει απόφαση να κάνει τον έρωτα αγάπη, να τον ζήσει με αφοσίωση, ευθύνη, παράβλεψη των όσων των στενοχωρούν στον άλλο νικά τη φθορά του χρόνου. Ακολουθεί του Χριστού τα βήματα, ο Οποίος μας αγάπησε πριν να γίνει ο κόσμος και πριν να εμφανιστούμε στη γη και θυσιάστηκε, σταυρώθηκε για μας, μη υπολογίζοντας την άρνησή μας να Τον ακολουθήσουμε, να αποδεχτούμε την αγάπη που μας δίνει. Χωρίς να μας μισήσει, αλλά με το να μας συγχωρεί συνεχώς μας δείχνει έναν δρόμο κι έναν τρόπο μοναδικό. Αυτόν της αγάπης που κρατά όντως για πάντα από την δική Του πλευρά. Κι αν ανταποκριθούμε, με τα λάθη και τα πάθη μας, και από την δική μας. Αυτός είναι ο έρωτας στον οποίο γεννιέται η η αγιότητα.

χαμένος είμαι νικητής: αν δεν χάσεις το θέλημά σου, τον εγωκεντρισμό σου, την αίσθηση ότι εσύ είσαι το παν στη ζωή και δεν δεις τη ζωή μέσα από τα μάτια του άλλου, δεν μπορείς να νικήσεις. Να βρεις το σκοπό και τον προορισμό σου, την ευτυχία σου. Μόνο μέσα από τις ανθρώπινες σχέσεις και την ποιότητά τους, που περνά από την αγάπη έρχεται η ευτυχία. Αυτό μας λείπει σήμερα. Να δούμε τη ζωή μέσα από την σκοπιά της αγάπης.

            Ο έρωτας είναι, μαζί με τον θάνατο, τα δύο μεγάλα υπαρξιακά αινίγματα του ανθρώπου. Η στάση και η απάντηση που θα δώσουμε από την μικρή μας ηλικία θα μας σημαδέψει σε όλη μας τη ζωή. Αν αποφασίσουμε ότι η αγάπη είναι η πιο σημαντική μας επιδίωξη, να αγαπούμε για να υπάρχουμε, τότε η ζωή μας θα έχει ένα νόημα που δεν θα είναι μόνο για το παρόν, αλλά θα ανοίγεται στην αιωνιότητα. Γιατί η αγάπη είναι ο Θεός.  Αγάπη όμως σημαίνει παραίτηση από την κυριαρχία του θελήματός μας, σημαίνει απόφαση να χάσεις για να κερδίσεις. Σημαίνει ότι δεν βλέπεις τον άλλο ως αντικείμενο, αλλά ως πρόσωπο που έχει ανάγκη να αγαπηθεί. Τον σέβεσαι. Τον ακούς. Τον στηρίζεις. Τον ηρεμείς. Τον γαληνεύεις. Αυτός ο δρόμος είναι σπουδαίος και μοναδικός. Είναι δρόμος απόφασης. Όμως δεν μπορεί να είναι δρόμος επιπόλαιος. Ένα παιχνίδι, που το αρχίζεις και το τελειώνεις όπως και όποτε θέλεις. Γιατί τότε ο έρωτας δεν είναι προς πρόσωπο, αλλά προς αντικείμενα που τα χρησιμοποιείς ή σε χρησιμοποιούν  και τα πετάς ή σε πετάνε. Η λογική του αντικειμένου είναι θάνατος. Χωρισμός δηλαδή τόσο από τον Θεό όσο και από τον άλλο άνθρωπο. Τελικά και από την ίδια τη ζωή.

            Μόνο η αγάπη απομένει στη ζωή μας ως νόημα και σκοπός. Αυτή μας συνοδεύει στην αιωνιότητα. Και ας μην την σπαταλάμε σε επιπόλαιες σχέσεις, όπως η εποχή μας μάς σπρώχνει να έχουμε. «Το να έχεις όποιον ή όποια θέλεις» φαίνεται ευχάριστο. Όμως δεν είναι αγάπη αυτό, αλλά χρήση του άλλου. Κι αν σταματήσεις να τον θέλεις; Αν τον βαρεθείς;  Τον πετάς και βρίσκεις άλλον; Δεν έχει νόημα αυτό. Γι’  αυτό αξίζει να περιμένουμε και να ετοιμαζόμαστε. Για να έρθει η ώρα που αυτό το» για πάντα»  με τη βοήθεια του Θεού θα είναι εφικτό.  Γιατί ο έρωτας είναι μυστήριο, το οποίο ευλογείται από την Εκκλησία στην ακολουθία του γάμου. Για να γίνει στη συνέχεια η αγάπη εκείνη που θα κρατά δεμένα τα δύο πρόσωπα που ενώνονται με την ευλογία του Θεού για πάντα.

            Ας χαιρόμαστε λοιπόν την φιλία, την παρέα, τη συντροφικότητα και ας μη βιαζόμαστε να κάνουμε επιπόλαιες σχέσεις. Θα κουραστούμε. Θα πληγωθούμε. Και δε θα μπορούμε να εκτιμήσουμε την αξία της αληθινής αγάπης. Η σχέση με την Εκκλησία θα μας βοηθήσει να σταθούμε και να αποφασίσουμε πριν επιχειρήσουμε να ξανοιχτούμε στα πελάγη του έρωτα.  

π. Θ. Μ.

Ιερός Ναός Αγίων Πάντων Κέρκυρας

Νεανική Ενοριακή Συντροφιά Γυμνασίου- Λυκείου 13.2.2016

π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

Ως χριστιανοί που ζούμε στον κόσμο αισθανόμαστε συχνά απελπισία. Πώς μπορούμε να συνεννοηθούμε με τους ανθρώπους που δεν αγαπούνε τον Θεό ή είναι αδιάφοροι; Πώς μπορούμε να έχουμε τη χαρά της πίστης, όταν ο κόσμος ζει μέσα σε τόση αγωνία, όταν το κακό κυριαρχεί, όταν οι ευχάριστες ειδήσεις τείνουν να εξαφανιστούν, όταν το κακό και ο θάνατος κυριεύουν τη ζωή μας;  Όταν το μόνο για το οποίο γίνεται λόγος είναι η κρίση; Όταν η σχεδόν αποκλειστική ενασχόληση των ανθρώπων είναι ο εαυτός τους, η ικανοποίηση των επιθυμιών τους και η απαισιοδοξία και το παράπονο για το ότι αυτό δεν είναι εφικτό;  Όταν ακούμε συνεχώς το «να περνάς καλά»  ως στόχο και όχι το «να ξέρεις γιατί ζεις»;

              Χρειάζεται να συνειδητοποιήσουμε πάντως ότι αυτή η κατάσταση ίσχυε πάντοτε. Από τη στιγμή που εμφανίστηκε ο Χριστός στον κόσμο, μία τέτοια πραγματικότητα υπήρχε. Γι’  αυτό και ο Κύριός μας επεσήμανε ότι στον κόσμο θα έχουμε θλίψη. Γιατί θα βλέπουμε τη ζωή διαφορετικά και θα αισθανόμαστε μόνοι και παράξενοι. Ο Χριστός βέβαια ζήτησε από όσους πιστέψουν σ’  Αυτόν να έχουν θάρρος, διότι νίκησε τον κόσμο και τη νοοτροπία Του. Επομένως, όποιος Τον ακολουθεί, δε χρειάζεται να απογοητεύεται. Να αποκαρδιώνεται. Να παραδίδει τη χαρά και την αισιοδοξία που η σχέση με τον Χριστό δίνουν, στη λύπη για τη ζωή και την πραγματικότητα. Αντιθέτως, καλείται να εργαστεί ώστε το ήθος και τις αξίες που βιώνει, να τα καταστήσει κτήμα και των άλλων. Να γίνει ο ίδιος ένα ζωντανό υπόδειγμα ότι μπορεί ο άνθρωπος να νικήσει τη λύπη και τη θλίψη του κόσμου, αρκεί να πιστεύει.

               Ο Απόστολος Παύλος, γράφοντας στους Κορινθίους, χρησιμοποιεί μία προτροπή του Θεού από την Παλαιά Διαθήκη, την οποία την επαναλαμβάνει στους χριστιανούς: «διό εξέλθετε εκ μέσου αυτών και αφορίσθητε και ακαθάρτου μη άπτεσθε, καγώ εισδέξομαι υμάς»(Β’  Κορ. 6, 17). «Φύγετε μακριά απ’  αυτούς και ξεχωρίστε. Μην αγγίζετε ακάθαρτο πράγμα κι εγώ θα σας δεχτώ».

 Ο λόγος του Θεού δεν αποσκοπεί στην περιφρόνηση των άλλων ανθρώπων, οι οποίοι ζούνε μακριά Του. Αναφέρεται ουσιαστικά στο ήθος και τη  νοοτροπία τους. Στο αξιακό τους πλαίσιο. Στον τρόπο που σκέπτονται. Ο χριστιανός καλείται να ξεχωρίσει, να φύγει μακριά από μία τέτοια στάση ζωής. Να μην αφήσει να τον επηρεάσουν η απιστία, η αδιαφορία, η θεοποίηση του εαυτού, των παθών και των επιθυμιών και η ζωή χωρίς ελπίδα. Κυρίως όμως η παράδοση στον υλιστικό τρόπο ζωής. Στις δυσκολίες να έχει στραμμένη την καρδιά του στη πρόνοια του Θεού. Στο γεγονός ότι ακόμη κι αν παραχωρεί ο Θεός, για τα λάθη και τις αμαρτίες μας, να είναι δύσκολη η ζωή μας, ο χριστιανός δεν αφήνει τον εαυτό του να λιγοψυχήσει, να παραιτηθεί από την προσπάθεια να νικήσει, ακόμη και μέσα στην ήττα του. Και νίκη σημαίνει ελπίδα στον Θεό. Σημαίνει αγώνας για να βγούμε από το τέλμα και κατά άνθρωπον και κατά Θεόν. Σημαίνει μετάνοια για τα λάθη μας. Σημαίνει καινούργια αρχή στη ζωή μας. Με τόλμη και έμπνευση, που δίδονται μέσα από την προσευχή και την εμπιστοσύνη στον Θεό και το θέλημά Του.

             Την ίδια στιγμή ο χριστιανός καλείται να ξαναδεί τι σημαίνει να κυριαρχείται ο άνθρωπος από το ίδιον θέλημα. Γιατί από εκεί έρχεται η απογοήτευση. Δε συνεπάγεται κάτι τέτοιο ο άνθρωπος να μην έχει στόχους και όνειρα στη ζωή του. Όμως ο κυριότερος στόχος, αν πιστεύουμε στον Θεό, δεν μπορεί παρά να είναι η αγάπη. Όχι ως παθητική και μοιρολατρική αποδοχή της πορείας της ζωής, του θελήματος των άλλων, για να μην στενοχωρήσουμε και δυσκολέψουμε κανέναν, αλλά ως αλήθεια και ειλικρίνεια. Αυτός που αγαπά δεν κρύβει αυτό που νιώθει και πιστεύει ότι είναι αληθινό. Το ίδιον θέλημα όμως είναι η απολυτοποίηση της αλήθειας μας. Είναι, την ίδια στιγμή, η αίσθηση ότι μόνο ικανοποιώντας αυτό που σκεφτήκαμε και αποφασίσαμε ότι μας ταιριάζει, θα είμαστε ευτυχισμένοι. Και διαπιστώνουμε ότι, παρότι επέρχεται αυτή η ικανοποίηση, για την οποία ο άνθρωπο κινεί γη και ουρανό, εντούτοις και πάλι ο άνθρωπος δεν είναι ευτυχισμένος. Γιατί δεν μπορεί να αγαπά τον άλλο, αλλά μόνο τους στόχους του. Βλέπει τα πρόσωπα των άλλων ως αντικείμενα προς χρήσιν. Βλέπει τις επιδιώξεις του ως τις απόλυτες μεθόδους και οδούς ευτυχίας, χωρίς να συνειδητοποιεί ότι το θέλημά του δε είναι αρκετό να ευτυχήσει. Διότι όσα κι αν πετύχει, πάλι κάτι θα του λείπει. Όταν όμως ο άνθρωπος έχει στην ύπαρξή του ζωντανή τη γνώση, την εμπιστοσύνη και την απόπειρα για βίωση του θελήματος του Θεού, που είναι η αγάπη, δηλαδή η έξοδος από τον εαυτό του σε ό,τι κάνει και το αγκάλιασμα τόσο του άλλου ανθρώπου όσο και του οτιδήποτε αξίζει, θα διαπιστώσει ότι μαζί του είναι ο Θεός. Και θα νιώσει στην καρδιά του, παρά την οδύνη κάποτε της ήττας, τη χαρά του ότι κάνει αυτό που ζητά ο Θεός. Κι Εκείνος θα στηρίξει και θα αγκαλιάσει.

              Κλειδί το «ακαθάρτου μη άπτεσθε». Ακάθαρτο είναι κάθε τι το οποίο κάνει τον άνθρωπο περήφανο και εγωιστή. Τον κάνει αυτάρκη στις ηδονές του. Είτε αυτό είναι επίτευγμα, είτε η εικόνα του,  είτε οι επιτυχίες του, είτε η αποδοχή των άλλων, ο αυτάρκης άνθρωπος οδηγείται σε μία δαιμονική έπαρση αυτοεγκλωβισμού στις δικές του δυνάμεις. Και γι’  αυτό ο Θεός προτρέπει τον άνθρωπο ούτε καν να αγγίζει το ακάθαρτο. Όπως απομακρύνουμε μία βρωμισμένη τροφή, έτσι και στη ζωή μας καλούμαστε να προσπερνάμε κάθε λογισμό, κάθε αντίληψη, κάθε πράξη που μας εγκλωβίζουν στην αυτάρκειά μας. Αξιοποιούμε τα χαρίσματα που μας έδωσε ο Θεός, τις ευκαιρίες, τους ανθρώπους που μας στηρίζουν, όχι για να αυτοδοξαστούμε, ενίοτε ξεχνώντας και το πόσο και από ποιους ευεργετηθήκαμε, αλλά για να μπορέσουμε να αγαπήσουμε. Να χαρούμε αληθινά και να μοιραστούμε το λίγο ή το πολύ που μας δόθηκε ή αποκτήσαμε, επειδή μας επιτράπηκε από τον Θεό να μπορούμε να το αποκτήσουμε.

              Η εποχή μας λειτουργεί ως μία χοάνη στην οποία ο άνθρωπος δύσκολα μπορεί να ξεχωρίσει πώς θα βγει από την απελπισία της παράδοσης στην κυριαρχία των υλικών αγαθών, στο ίδιον θέλημα, σε ό,τι του δίνει αυτάρκεια και υπερηφάνεια. Και γι’  αυτό στις ήττες του ο άνθρωπος απογοητεύεται, συντρίβεται, ενίοτε παραιτείται και από την ζωή.  Δεν μπορεί να χτίσει σχέσεις που να έχουν διάρκεια, διότι δεν έχει μάθει να κάνει την αγάπη κέντρο και στόχο ζωής. Κυρίως όμως αφήνει να σβήνει από το προσκήνιο η πίστη και η εμπιστοσύνη στον Θεό και το θέλημά Του. Ας αποσυρθούμε από έναν τέτοιο τρόπο ζωής και με όπλο μας την πίστη ας αφήσουμε τον Θεό να μας δεχθεί, να γίνει ο Πατέρας μας κι εμείς να είμαστε οι γιοι και οι θυγατέρες Του. Και τότε θα αντέξουμε, όσο κι αν η ζωή μας δυσκολεύει και φαίνεται χωρίς φως κι ελπίδα. Και χωρίς να είναι ανάγκη να συμφωνούμε με τους ανθρώπους που είναι μακριά από τον Θεό, είτε εντός είτε εκτός της Εκκλησίας, θα μπορέσουμε να συνεννοηθούμε. Με τη γλώσσα της προσευχής, της υπομονής και της προσμονής να μιλήσει ο Θεός και στις δικές τους καρδιές!

π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Κέρκυρα, 14 Φεβρουαρίου 2016

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

             Συνηθισμένη διασκέδαση για τους περισσότερους νέους ο κινηματογράφος. Εύκολη και λογική επιλογή οι εμπορικές ταινίες, συνήθως δράσης, επιστημονικής φαντασίας, θρίλερ. Οι παρέες δύσκολα επιλέγουν κάτι πιο ψαγμένο. Που να γεννά προβληματισμό, παρότι η έβδομη τέχνη δίνει και τέτοιες επιλογές παρά το δυσβάστακτο κόστος παραγωγής. Πόσο όμως μπορεί ένας νέος να προβληματιστεί για την αξία της ομορφιάς, για το νόημα της ζωής, την ανάγκη για λύτρωση που η τέχνη φέρνει; Διότι η εμπορευματοποιημένη κινηματογραφία έχει ως στόχο την εύπεπτη διασκέδαση, το ξόδεμα του χρόνου, την έξοδο από την καθημερινότητα. Όχι άλλη σκέψη, αναφωνούν οι μάστορες της περιπέτειας. Η ζωή είναι δράση και όχι προβληματισμός.

                Χωρίς να το καταλαβαίνουν οι νέοι εισέρχονται σε έναν κόσμο όπου περιορίζεται η σημασία της προσωπικής επιλογής. Πηγαίνουν όπου πάνε οι πολλοί. Αρκεί να μπορούν να περάσουν καλά. Παράδειγμα το Star Wars. Περιπέτεια επιστημονικής φαντασίας, με στοιχεία αποκρυφισμού και Νέας Εποχής, ίσως και μιας νέας θρησκείας. Είναι ο τζενταϊσμός, από τους διαστημικούς ιππότες, στους οποίους και προφανώς δε θα απευθύνουν οι νέοι την προσευχή τους, αλλά θα τους βάλουν ως πόστερ στο δωμάτιό τους ή, καλύτερα, ως screen saver στην οθόνη του υπολογιστή και του κινητού, θα λαμβάνουνnewsletters από τις διαδικτυακές σελίδες που προβάλλουν την ταινία, θα συμμετάσχουν στα chat rooms, όπου αντίστοιχοι θαυμαστές συζητούν για τους ήρωες, τη δράση, τις προβλέψεις για το τι θα περιλαμβάνει η επόμενη ταινία, θα διαβάσουν τα κόμικς, θα αγοράσουν τα μπλουζάκια και τις κούπες για το πρωινό, θα γίνουν τελικά μέλη του εμπορικού συστήματος, το οποίο ξοδεύοντας μεγάλα ποσά, πετυχαίνει όχι απλώς να κάνει απόσβεση, αλλά να γράψει ιστορία. όχι ως προς τη λύτρωση της ψυχής, αλλά ως προς τη διασκέδασή της.

                Θα πει κάποιος ότι μπορούμε να αντλήσουμε ιδέες, ακόμη και μέσα από την εμπορευματοποίηση. Να δούμε τις δυνατότητες του ανθρώπου. Ότι μπορούμε να κατακτήσουμε το ανεξερεύνητο, να παλέψουμε για να ζήσουν και οι άλλοι, να νικήσουμε το κακό με τον ηρωισμό, την ευφυία, τη δύναμή μας. Το πρόβλημα όμως είναι ότι αυτές οι μορφές δεν έγιναν για να φτάσουμε στο ψάξιμο της ζωής, αλλά στην καθήλωσή μας στην παθητικότητα της θέασης. Διότι ο κύριος σκοπός είναι το κέρδος. Χωρίς αυτό να είναι κατ’ ανάγκην κακό, εντούτοις εθίζει στη βουλιμία της κατανάλωσης εικόνων που δεν μας τρέφουν τελικά πνευματικά.

                Η Εκκλησία δεν έχει καταφέρει να αξιοποιήσει τη δίψα των νέων για περιπέτεια, για δράση, για δημιουργικότητα. Μελαγχολούμε αν σκεφτούμε πόσο φτωχοί μοιάζουν οι τρόποι της κατηχητικής διακονίας μπροστά στις υπερπαραγωγές της τέχνης, αλλά και πόσο λίγο διαρκούν ευκαιρίες όπως οι καλοκαιρινές κατασκηνώσεις, όπου ο νέος μπορεί εκτός της δημιουργικής αφύπνισης και της σπουδής της πίστης έμπρακτα να βρει νόημα μέσα από τη σχέση με Θεό και άνθρωπο. Ίσως χρειάζεται περισσότερη αφύπνιση. Ενθάρρυνση της πρωτοποριακότητας στις ενορίες. Κυρίως όμως με βίωση της μεγάλης και όμορφης περιπέτειας της αγάπης, η οποία, στις αληθινές της διαστάσεις, μόνο στη ζωή της Εκκλησίας μπορεί να βιωθεί. Εκεί όπου η ανακάλυψη του άλλου, η συζήτηση, το μοίρασμα, οι κοινές δράσεις μπορούν να ανοίξουν τον δρόμο για μια ζωή αληθινά συναρπαστική: αυτή που οδηγεί στην αιωνιότητα!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύεται στην εφημερίδα «Ορθόδοξη Αλήθεια» στο φύλλο της Τετάρτης 10 Φεβρουαρίου 2016

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

Ο ελλογ. κ. Γεώργιος Κρίππας, Διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου και Καθηγητής του Ελεύθερου Πανεπιστημίου, ομιλεί για το μάθημα των Θρησκευτικών, τις απαλλαγές σε αυτό και τις δικαστικές αποφάσεις 115/2012 και 1/2015, σε Ημερίδα που διοργάνωσε η Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης στις 7 Νοεμβρίου 2015 με θέμα: «Το μάθημα των θρησκευτικών και οι δικαστικές αποφάσεις 115/2012 και 1/2015».

Η πρώτη συνεδρία της ημερίδας συνήλθε υπό την προεδρία του κ. Γεώργιου Κρασανάκη, ομότιμου Καθηγητή Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ομιλητές ήταν ο εντιμολ. κ. Σπυρίδων Λιονάκης, Δικηγόρος, Άρχων Νομοφύλακας του Οικουμενικού Πατριαρχείου και ο ελλογ. κ. Γεώργιος Κρίππας, Διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου και Καθηγητής του Ελεύθερου Πανεπιστημίου.

Η δεύτερη συνεδρία συνήλθε υπό την προεδρία του ελλογ. κ. Ιωάννη Λίλη, Λέκτορος Δογματικής και Συμβολικής Θεολογίας της Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης. Ομιλητές ήταν ο ελλογ. κ. Απόστολος Βλάχος, επίτιμος Πρόεδρος Εφετών και ο Αιδεσιμολ. Πρωτοπρεσβύτερος π. Γεώργιος Σπανουδάκης.

Ακούστε την Εισήγηση πατώντας στον παρακάτω σύνδεσμο: https://www.youtube.com/watch?v=qbbstEs-83E

http://www.petheol.gr

Ο ελλογ. κ. Απόστολος Βλάχος, επίτιμος Πρόεδρος Εφετών, ομιλεί για το μάθημα των Θρησκευτικών, τις απαλλαγές σε αυτό και τις δικαστικές αποφάσεις 115/2012 και 1/2015, σε Ημερίδα που διοργάνωσε η Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης στις 7 Νοεμβρίου 2015 με θέμα: «Το μάθημα των θρησκευτικών και οι δικαστικές αποφάσεις 115/2012 και 1/2015».

Η πρώτη συνεδρία της ημερίδας συνήλθε υπό την προεδρία του κ. Γεώργιου Κρασανάκη, ομότιμου Καθηγητή Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ομιλητές ήταν ο εντιμολ. κ. Σπυρίδων Λιονάκης, Δικηγόρος, Άρχων Νομοφύλακας του Οικουμενικού Πατριαρχείου και ο ελλογ. κ. Γεώργιος Κρίππας, Διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου και Καθηγητής του Ελεύθερου Πανεπιστημίου.

Η δεύτερη συνεδρία συνήλθε υπό την προεδρία του ελλογ. κ. Ιωάννη Λίλη, Λέκτορος Δογματικής και Συμβολικής Θεολογίας της Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης. Ομιλητές ήταν ο ελλογ. κ. Απόστολος Βλάχος, επίτιμος Πρόεδρος Εφετών και ο Αιδεσιμολ. Πρωτοπρεσβύτερος π. Γεώργιος Σπανουδάκης.

Ακούστε την Εισήγηση πατώντας στον παρακάτω σύνδεσμο: https://www.youtube.com/watch?v=qklybns2rVU

http://www.petheol.gr

Ο εντιμολ. κ. Σπυρίδων Λιονάκης, Δικηγόρος, Άρχων Νομοφύλακας του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ομιλεί για το μάθημα των Θρησκευτικών, τις απαλλαγές σε αυτό και τις δικαστικές αποφάσεις 115/2012 και 1/2015, σε Ημερίδα που διοργάνωσε η Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης στις 7 Νοεμβρίου 2015 με θέμα: «Το μάθημα των θρησκευτικών και οι δικαστικές αποφάσεις 115/2012 και 1/2015».

Η πρώτη συνεδρία της ημερίδας συνήλθε υπό την προεδρία του κ. Γεώργιου Κρασανάκη, ομότιμου Καθηγητή Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ομιλητές ήταν ο εντιμολ. κ. Σπυρίδων Λιονάκης, Δικηγόρος, Άρχων Νομοφύλακας του Οικουμενικού Πατριαρχείου και ο ελλογ. κ. Γεώργιος Κρίππας, Διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου και Καθηγητής του Ελεύθερου Πανεπιστημίου.

Η δεύτερη συνεδρία συνήλθε υπό την προεδρία του ελλογ. κ. Ιωάννη Λίλη, Λέκτορος Δογματικής και Συμβολικής Θεολογίας της Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης. Ομιλητές ήταν ο ελλογ. κ. Απόστολος Βλάχος, επίτιμος Πρόεδρος Εφετών και ο Αιδεσιμολ. Πρωτοπρεσβύτερος π. Γεώργιος Σπανουδάκης.

Ακούστε την Εισήγηση πατώντας στον παρακάτω σύνδεσμο: https://www.youtube.com/watch?v=ZWJDUMJpA00

http://www.petheol.gr

Για το ανδρόγυνο: «αλλήλων τα βάρη βαστάζετε»(Γαλάτ. 6, 2)
Άλλο καλύτερον δεν είναι εις την γυναίκα ωσάν όπου να έχει υπομονή και ταπείνωση. Και, αν τύχει και έχει κακόν άνδρα, να υπομένει και να ευχαριστεί τον Θεό περισσότερο από τις άλλες, διότι έχει μισθό πολύν εις την ψυχή της και πάντα με γλυκά λόγια να τον παρηγορεί και να στοχάζεται πως και αυτός αγανακτεί και κινδυνεύει την ζωή ημέρα και νύκτα, διά να την φυλάξει. Και αν έχει και ο άνδρας κανένα ελάττωμα, να τον υποφέρει και να μην τον πικραίνει, άνθρωπος είναι και αυτός, δεν είναι άγγελος. Και να ενθυμάται πάντα τις καλοσύνες του και να συλλογίζεται και τις δικές της κακοσύνες. Ομοίως και εσύ ο άνδρας, όταν σου τύχει κακή γυναίκα, πρέπει να υπομένεις και να ευχαριστείς τον Θεό, διότι έχεις μισθό μεγάλο εις την ψύχη σου και, αν σου πταίσει καμμίαν φορά, μη την συνερίζεσαι και στοχάσου και τις καλοσύνες της. Ακόμη συλλογίσου και τα δικά σου τα ελαττώματα.
Πάλιν εσύ, γυναίκα, έχεις περισσότερο χρέος από τον άνδρα να ανατρέφεις τα παιδιά σου και να τα νουθετείς εις τα καλά έργα.

Γονείς και παιδιά
Ένα δένδρο, αν το κόψεις, ευθύς ξεραίνονται τα κλαριά, ενώ αν ποτίζεις την ρίζα, στέκονται δροσερά τα κλωνάρια. Ομοίως είστε και οι γονείς σαν το δένδρο και όταν ποτίζεται ο πατέρας και η μητέρα, που είστε η ρίζα των παιδιών, με νηστείες, προσευχές, ελεημοσύνες, με καλά έργα, φυλάγει ο Θεός τα παιδιά σας. Όταν ξεραίνεστε οι γονείς με τις αμαρτίες, θανατώνει ο Θεός τα παιδιά σας και σας βάνει εις την κόλαση μαζί τους.
Είναι μια μηλιά και κάνει ξινά μήλα. Εμείς τώρα τί πρέπει να κατηγορήσουμε, τη μηλιά ή τα μήλα; Τη μηλιά. Λοιπόν κάνετε καλά εσείς οι γονείς, που είστε η μηλιά, να γίνονται και τα μήλα γλυκά.
Δεν είναι κατάρα η ακούσια ατεκνία, ούτε λόγος διαζυγίου.
Ακόμη να προσέχετε οι άνδρες να μη κοιτάζετε τες γυναίκες σας με άγριο μάτι διά πολλές αιτίες, μάλιστα πως δεν κάνουν παιδιά και λέγετε τάχα πως έχετε κατάρα. Ακούσατε να σας ειπώ: τον παλαιόν καιρόν ο Διάβολος έβαλε σκοπό να χαλάσει τον κόσμο και έβανε μίσος εις τα ανδρόγυνα, για να μη κάνουν παιδιά να αυξηθεί ο κόσμος, και έτσι οι άνθρωποι δεν έκαναν παιδιά, αλλ’ ούτε φρόντιζαν διά να υπανδρεύονται και κινδύνευε να χαθεί ο κόσμος.
Τότε ο Θεός, θέλοντας να λείψει αυτό το διαβολικό κακό, πρόσταξε ότι όποιος δεν κάνει παιδιά, είναι κατηραμένος. Διά τούτο και μόνον τον είπε ο Θεός αυτόν τον λόγο, διά να χαλάσει τον σκοπό του κατηραμένου Διαβόλου. Λοιπόν τώρα δεν έχετε κατάρα όσοι δεν κάνετε παιδιά και μη λυπάσθε, αλλά χαίρεσθε, όπου γίνεται το θέλημα του Θεού και όχι το δικό σας και μάλιστα εκείνοι που έχουν παιδιά είναι σκλάβοι και κατά τη ψυχή και κατά το σώμα. Και να φυλάγεσθε να μη κάμετε σαν κάποιοι ανόητοι και τρελλοί, που επειδή δεν γέννησαν παιδιά οι γυναίκες τους, τις χώρισαν και πήραν άλλες. Ο Διάβολος θέλει να χωρίζονται τα ανδρόγυνα και όχι ο Θεός. Έτσι λέγει και ο Νόμος: Κανένα άλλο αίτιον δεν τους χωρίζει εκτός αν ξεπέσουν εις πορνεία. Και όποιος διά άλλο αίτιον χωρίζει την γυναίκα του και πάρει άλλην θα κριθεί ως μοιχός, χειρότερος από τον πόρνο, και πρόκειται να πάει εις την Κόλαση.
Οικογενειακό Εικονοστάσι και αγωγή παιδιών
Να κάνεις μίαν εικόνα του Χριστού, της Παναγίας, του Προδρόμου, να έχεις και τον Άγιο του παιδιού σου και όταν το παιδί σου σηκώνεται από τον ύπνο να σου γυρεύει ψωμί, μην του δίνεις, μόνο να πάρεις το ψωμί, να το βάλεις εμπρός εις την εικόνα του Χριστού και να του πεις: Εγώ, παιδί μου, δεν έχω ψωμί, ο Χριστός έχει. Σήκω να κάνεις τον Σταυρό σου να παρακαλέσουμε τον Άγιόν σου να παρακαλέσει τον Χριστόν να σου το δώσει. Και έτσι το παιδί παρακινείται διά την αγάπη του ψωμιού και ευθύς όπου ξυπνά, τον Άγιόν του βλέπει. Βλέποντας τότε ο Διάβολος το παιδί πως έχει την ελπίδα του εις τον Χριστό και εις τον Άγιόν του, κατακαίεται και φεύγει. Κι έτσι να συνηθίζετε τα παιδιά σας, να τα παιδεύετε από μικρά, διά να συνηθίζουν εις τον καλόν δρόμο.
Πηγή: Ημερολόγιον 2015, Έκδοσις Ιερός Ναός Αγίου Βασιλείου και Κοσμά του Αιτωλού, Ιερά Μητρόπολις Νέας Ιωνίας – Φιλαδελφείας.

Στις δύσκολες στιγμές της ζωής μας μία φράση δεσπόζει στα χείλη των ανθρώπων που μας αγαπούνε: «Υπομονή». Η ίδια η φράση δείχνει μία παραίτηση από την απόπειρα να αλλάξουμε την πορεία μας. Δείχνει ότι έχουμε κάνει αυτό που μπορούσαμε, προσκρούουμε σε τοίχο και το μόνο που μας απομένει είναι να περιμένουμε. Κι αν αυτό έχει γρήγορα εξέλιξη, η υπομονή είναι δικαιολογημένη. Συχνά η υπομονή προϋποθέτει εκ των πραγμάτων βάθος χρόνου. Άλλοτε πάλι ο χρόνος γυρίζει εντός μας. Γνωρίζουμε ότι δεν μπορούμε να διορθώσουμε κάτι, κυρίως μία απώλεια, με αποτέλεσμα η μόνη ενδεδειγμένη στάση είναι να αποδεχθούμε το γεγονός που μας συνέβη και να προσπαθήσουμε να αντλήσουμε παρηγοριά κάνοντας κάτι διαφορετικό, μία καινούργια αρχή στη ζωή μας, μία καινούργια σύνδεση με ανθρώπους και κόσμο, ή με τακτοποίηση των αναμνήσεών μας, προκειμένου να μην καταβληθούμε. Εδώ εύκολα έρχεται η απελπισία, αλλά και η κατάθλιψη. Άλλοτε πάλι η υπομονή είναι η συστηνόμενη κατάσταση  όταν έχουμε θυμό για ό,τι έγινε στη ζωή μας, είτε όταν φταίμε εμείς, οπότε και ο θυμός στρέφεται προς τον εαυτό μας, είτε όταν φταίνε οι συνάνθρωποί μας ή οι περιστάσεις της ζωής ή όταν ρίχνουμε τις ευθύνες στον Θεό, οπότε ο θυμός προσανατολίζεται αντίστοιχα. Η υπομονή γίνεται φάρμακο στην αδυναμία διόρθωσης των καταστάσεων. Πόσο όμως, σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η υπομονή δεν είναι παρά μοιρολατρία και συμβιβασμός με την ήττα, χωρίς ελπίδα για μία νέα αρχή;

Για την πίστη μας η υπομονή είναι αρετή. Είναι η επίγνωση ότι δεν είναι το θέλημά μας, ο κόπος μας, οι στόχοι, τα όνειρά μας, οι επιλογές μας που οδηγούν στην ευτυχία, αλλά η πρόνοια και το θέλημα του Θεού. Ότι ο Θεός λειτουργεί με το κριτήριο του να μας δώσει ευκαιρίες για την προσωπική μας αναγέννηση, όχι κατ’ ανάγκην ως τιμωρία για τις όποιες αμαρτίες μας, διότι τότε δεν θα υπήρχε ίαση στη ζωή μας, καθόσον οι αμαρτίες μας είναι πλήθος και ο Θεός θα ήταν δικαστής, κάτι το οποίο δεν πιστεύουμε. Και προσωπική αναγέννηση σημαίνει επίγνωση του νοήματος και του σκοπού της ζωής. Σημαίνει αυτοέλεγχος για την πορεία, τα λάθη, τους στόχους, τις σχέσεις μας. Έλεγχος για τις αδυναμίες του χαρακτήρα μας. Για το κατά πόσον οι επιλογές μας συμβαδίζουν με το θέλημα του Θεού. Αυτή η επίγνωση και την ίδια στιγμή η αυτοκριτική είναι εφαλτήρια εμπιστοσύνης στην αγάπη του Θεού προς τα πρόσωπά μας. Και η αγάπη αυτή δεν μπορεί να τεθεί σε αμφιβολία. Όσο κι αν ο πειραστής του κόσμου και της ζωής σ’  αυτό αποσκοπεί, στο να μας κάνει να αισθανθούμε ότι ο Θεός δεν μας αγαπά και ότι μας έχει εγκαταλείψει μόνος μας, εντούτοις δεν πρέπει να υποκύψουμε. Κανένας πατέρας δεν διαγράφει ούτε εγκαταλείπει το παιδί του, επειδή δεν είναι όπως το θέλει. Αν είναι γνήσιος, το δέχεται. Εν αληθεία και μετανοία ή αφήνοντας τον χρόνο να λειτουργήσει καταπραϋντικά, αλλά είναι έτοιμος να το δεχτεί.  Διότι η αληθινή αγάπη ουδέποτε εκπίπτει.

Για την πίστη μας η υπομονή μαρτυρεί μία σε βάθος συναίσθηση ότι ο χρόνος δεν είναι εχθρός του ανθρώπου, ακόμη κι αν μαζί του φέρνει ματαιώσεις και δοκιμασίες. Ο χρόνος είναι πορεία προς την ωριμότητα και η ωριμότητα έρχεται όχι μέσα από τα ευχάριστα, αλλά, κυρίως, μέσα από τα δύσκολα. Και το δύσκολο είναι να αποδεχθούμε ό,τι μας συμβαίνει, ακόμη κι αν δεν είμαστε οι υπαίτιοί του. Το φάρμακο που νοηματοδοτεί τις ματαιώσεις εν τω χρόνω είναι κι εδώ η αγάπη. Η αγάπη μας κάνει να κερδίζουμε τον χρόνο ο οποίος σπαταλιέται στην αγωνία να ερμηνεύσουμε τι μας συμβαίνει, να οργιστούμε με τον εαυτό μας και με τους άλλους, να πενθήσουμε για τις ήττες μας. Η αγάπη είναι αυτή που κάνει την υπομονή λιγότερη επώδυνη.  Και αγάπη εδώ σημαίνει να ανοιχτούμε προς τον πλησίον μας. Διότι ό,τι φαίνεται ότι στερηθήκαμε ο Θεός το αναπληρώνει στέλνοντάς μας και πρόσωπα και καταστάσεις, δια των οποίων μπορούμε να κάνουμε καινούργια ξεκινήματα. Η ωριμότητα έρχεται όχι μέσα από την κατάθλιψη της ήττας, αλλά μέσα από την επιλογή να παλέψουμε να ξαναχτίσουμε. Στον πόνο για τη στέρηση ανάσα είναι η υπομονή. Δεν είναι όμως αρκετή αν δεν ανα-νοηματοδοτήσουμε τη ζωή μας.

Κάποτε η υπομονή χρειάζεται όταν έχουμε έναν στόχο, ο οποίος δεν μπορεί να εκπληρωθεί άμεσα. Όταν χρειαζόμαστε να στρίψουμε το τιμόνι της ζωής μας κάπου αλλού ή να περιμένουμε, εργαζόμενοι τον καλόν αγώνα. Είναι ο λόγος του Αποστόλου Παύλου στους Κορινθίους: «Εν παντί συνιστώντες εαυτούς ως Θεού διάκονοι, εν υπομονή πολλή»(Β’  Κορ. 6, 4). «Με κάθε τρόπο συσταίνουμε τον εαυτό μας ως υπηρέτες του Θεού, με τη μεγάλη μας υπομονή». Ο Απόστολος των Εθνών έβλεπε ότι το έργο του ευαγγελισμού των ανθρώπων δεν καρποφορούσε άμεσα. Ότι ήθελε πολλές ωδίνες για να γεννηθεί το καινούργιο. Έτσι επέλεξε να υπομένει, θεωρώντας τον εαυτό του διάκονο του Θεού. Να κάνει προσευχή. Να εναποθέτει τις αγωνίες του στον Θεό. Και να περιμένει να φανερωθεί το θέλημά Του, ακόμη κι αν για τον ίδιο είχε μαρτύριο αυτή η οδός. Κόπο. Σωματικά βασανιστήρια από τους αρνητές του Χριστού. Πνευματικά βασανιστήρια από όσους, ενώ επέλεγαν την πίστη, εντούτοις ήθελαν να τη ζήσουν κατά το θέλημά τους και όχι κατά το θέλημα του Θεού. Όμως ο Παύλος είχε επίγνωση ότι ήταν «μηδέν έχων και τα πάντα κατέχων». Ότι στη ζωή δεν είναι αυτό που θέλουμε εμείς το σημαντικό, αλλά αυτό που ο Θεός επιτρέπει. Ακόμη κι αν δεν έχουμε τίποτα, αν έχουμε τον Θεό μαζί μας, έχουμε τα πάντα. Γι’  αυτό και υπέμεινε. Και ο Θεός τον άκουσε, ακόμη και στις φαινομενικές ήττες. Κάποιοι από τους βασανιστές του δεν άλλαξαν γνώμη. Δεν έπαυσε όμως ποτέ να προσεύχεται και να συγχωρεί. Ακόμη κι αν έφυγε από κοντά τους ή εκείνοι από κοντά του.  Ακόμη κι αν ηττήθηκε από εκείνους σωματικά. Δε νικήθηκε όμως ως προς την αγάπη. Το ίδιο κι εμείς. Ακόμη κι αν καταλαβαίνουμε ότι δεν μπορούμε να φέρουμε τους άλλους κοντά μας, τουλάχιστον ας μην πάψουμε να τους αγαπούμε.

Για τον κόσμο οι δοκιμασίες, οι ήττες, οι ματαιώσεις, οι στερήσεις, το να βλέπουμε ότι οι άλλοι δεν είναι όπως τους θέλουμε είναι αφορμή μεγάλων θλίψεων. Καταφεύγει ο κόσμος στην υπομονή την οποία θεωρεί κατάσταση απραγίας, παραίτησης, κατάθλιψης.  Και πορεύεται εν τη λύπη. Για την πίστη μας η υπομονή είναι χαροποιός. Είναι η ευκαιρία, παρά το δυσάρεστο συναίσθημα που βιώνουμε, να βρούμε καινούργιους προσανατολισμούς, να επιμείνουμε στις ανθρώπινες σχέσεις όταν νιώθουμε ότι υπάρχει περιθώριο ή όταν δεν γίνεται αλλιώς, καθώς υπάρχουν άνθρωποι με τους οποίους αναγκαστικά πρέπει να παραμείνουμε συνδεδεμένοι, να ωριμάζουμε χτίζοντας και βγάζοντας προς τα έξω τον καλύτερο εαυτό μας. Αυτόν που εμπιστεύεται το θέλημα του Θεού και με τη λάμψη της πίστης στα μάτια συνεχίζει δοξάζοντας τον Θεό, ως τα πάντα κατέχων. Και όντας έτοιμος, με την βοήθεια Εκείνου, να αντέξει.

Αυτός είναι ο δρόμος της Εκκλησίας. Αυτής που μας κάνει να βιώνουμε την αγάπη του Θεού και να μπορούμε να συνυπάρχουμε με τον άλλο. Όχι από θέση ανωτερότητας, αλλά από διάθεση να τον δούμε ως τον οικείο μας. Και μέσα στην υπομονή της συνύπαρξης, ο Θεός θα δίδει.  Όχι μαγική αλλαγή του άλλου, αλλά την αντοχή σε μας και το παράδειγμα σε κείνον. Διότι ο καθένας μας γίνεται δοχείο της χάριτος, αν θελήσει να υπομείνει. Ή, αν δεν αντέχει, τουλάχιστον με ταπείνωση να ξαναρχίζει τη ζωή του, όχι κατηγορώντας τους άλλους, αλλά βλέποντας τον εαυτό του στην προοπτική της ανάγκης για ωριμότητα.

Κέρκυρα, 7 Φεβρουαρίου 2016

π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

      Σ’  ένα παλιό, δυναμικό τραγούδι, ο στίχος λέει: «φοβάμαι όλα αυτά που θα γίνουν για μένα χωρίς εμένα». Αυτό ζούμε όλοι και ιδιαιτέρως οι νέοι άνθρωποι στην εποχή μας. Κι αν παλαιότερα ο φόβος ήταν απόρροια της απουσίας πληροφοριών για τον κόσμο που ετοιμαζόταν, σήμερα ο φόβος πηγάζει ακριβώς από την ύπαρξη και το άγχος που οι πολλές πληροφορίες φέρνουν. Αυτό που δεν αλλάζει είναι «όλα όσα θα γίνουν για μας χωρίς εμάς». Ένας κόσμος σκληρός. Ελκυστικός από την μία, με τα επιτεύγματα της τεχνολογίας και τις υποσχέσεις κάλυψης των επιθυμιών μας, των αναγκών μας, πραγματικών και τεχνητών, στον οποίο το μοτίβο «να περνάς καλά» είναι η ευχή και το ζητούμενο. Αποκρουστικός από την άλλη, διότι ο άνθρωπος δεν είναι πρόσωπο, αλλά αόριστο ον, η ζωή και ο θάνατος του οποίου δε είναι τίποτα μπροστά στο θρίαμβο των μεγάλων μεγεθών:  οικονομία, χρήμα, κατανάλωση σώματος και μυαλού, εικονική πραγματικότητα.

         Οι νεώτεροι από την μία χαίρονται την αμεριμνησία του Facebook, τον διάλογο με φωτογραφίες, την κινητικότητα και την έξοδο για διασκέδαση, την υπερπροβολή του προσωπικού προφίλ. Από την άλλη διαπιστώνουν τα αδιέξοδα μιας τέτοιας ζωής, όπως επίσης και την αδυναμία τους η χαρά να έχει διάρκεια. Και πίσω από όλη την εικονική ευτυχία, την εικονική κοινοποίηση πράξεων, σκέψεων, ιδεών, σχέσεων, αχνοφαίνεται ο κρυμμένος φόβος «να κάνω κι εγώ κάτι», «να δικαιολογήσω γιατί ζω», να μη μείνω «έξω του κόσμου», «έξω της παρέας των άλλων», «έξω της αποδοχής», χωρίς όμως τελικά «να μπορώ να ελέγξω κάτι από αυτόν τον κόσμο».

            Είμαστε όλοι δέσμιοι της πορείας αυτού του κόσμου. Μόνο αν βγούμε πολύ μπροστά, έχουμε ικανότητες έκτακτες, παίξουμε με τον τρόπο του συστήματος, θα μπορέσουμε να καλλιεργήσουμε ιδέες που μπορεί σε κάτι να φέρουν αλλαγή. Το πιο πιθανό όμως είναι να ακολουθήσουμε τα βήματα αυτού του κόσμου που θα κάνει για μας χωρίς εμάς.

            Δέσμιοι, παρεκτός αν αισθανόμαστε ενεργά μέλη της Εκκλησίας. Αν ακολουθούμε εκείνα τα καταπληκτικά μηνύματα ενός παλιού κειμένου, του 2^ου αιώνα, της «προς Διόγνητον επιστολής»,  όπου περιγράφεται  το μεγαλείο μιας ζωής στην οποία, ενώ τίποτα από όσα γίνονται δεν ελέγχεται, εντούτοις δεν μας επηρεάζει. Διότι γνωρίζουμε ότι τα πάντα πορεύονται μέσα από την διαύγεια της σχέσης με τον Χριστό. Της αγάπης που σε κάνει να αντέχεις. Που βγάζει έξω τον φόβο. Γιατί ξέρεις ότι ο κόσμος δεν μπορεί να σου περιορίσει την επιλογή να αγαπάς. Ότι ενώ είσαι πολίτης και παλεύεις για το καλύτερο, δεν ανήκεις στη νοοτροπία του κόσμου και γι’  αυτό δεν νικιέσαι από τη θλίψη της ήττας. Γιατί ενώ υπακούς στους νόμους, τους νικάς με τη ζωή σου. Γιατί χαίρεσαι επειδή δίνεις ζωή στους άλλους, ακόμη κι αν αυτοί σε περιφρονούν. Κι όλα αυτά επειδή υπάρχει η αύρα της πίστης, η παρουσία και η κοινωνία με τον Χριστό.

           Νέοι και μεγαλύτεροι δε φοβόμαστε στον κόσμο που ζούμε. Διατηρούμε την αισιοδοξία της πίστης. Ενεργοποιούμε τις δυνάμεις της καρδιάς μας και του μυαλού μας και δεν κολλάμε στην εξάρτηση από τον μηχανισμό του κόσμου. Με ταπείνωση εμπιστευόμαστε τον Θεό και θα νικήσουμε, ακόμη κι  αν χάσουμε!

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Ορθόδοξη Αλήθεια» στο φύλλο της Τετάρτης 3 Φεβρουαρίου 2016  

π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

http://themistoklismourtzanos.blogspot.gr/

Κωνσταντίνου Γανωτῆ φιλολόγου-συγγραφέως

Ο Θεὸς ποὺ ἔπλασε τὸν ἄνθρωπο ἐλεύθερο μὲν ἀλλὰ μὲ τὴν εὐχὴ καὶ τὴ δυνατότητα νὰ γίνει ἅγιος ἔβαλε τὸν ἄνθρωπο μπροστὰ σὲ  πειρασμοὺς καὶ προβλήματα ἀπὸ μεσ’ ἀπ’ τὸν Παράδεισο ἀκόμα. Ἔτσι ἔκανε τὴν ἁγιότητα ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπιβίωση ἀκόμα προβληματικὴ καὶ ἀντικείμενο ἀγῶνος καὶ θυσιῶν, ἀκόμα καὶ βασάνων καὶ μαρτυρίων.

Φαίνεται καθαρὰ μάλιστα ὅτι θέλει νὰ κάνει τὸν ἄνθρωπο ἄξιον γιὰ τὰ μεγάλα αὐτὰ δῶρα καὶ ἰδιαίτερα γιὰ τὴν ἁγιότητα, ποὺ κάνει τὸν ἄνθρωπο ὅμοιον μὲ τὸν Θεό. Ἡ ἐπιβίωση ἔγινε πρόβλημα στὸν ἄνθρωπο μετὰ τὴν ἔξωση τῶν Πρωτοπλάστων. Γενικὰ ὅμως ὁ ἀνθρώπινος βίος ἀποτελεῖ ἕνα στάδιο ἀθλημάτων, δὲν εἶναι ἀνάπαυση καὶ ἠρεμία. Ἀρκεῖ μία ἀνάγνωση τῆς παγκοσμίου ἱστορίας καὶ τῆς μυθολογίας ἀκόμη ὅλων τῶν λαῶν γιὰ νὰ μᾶς πείσει ὅτι ἡ πολυπόθητη ἀνάπαυση καὶ εὐημερία ἦταν πάντα τόσο σύντομες περίοδοι, ὥστε νὰ μὴν ἐπηρεάζουν τὴν εἰκόνα τῆς ζωῆς.

Αὐτὸ ποὺ λέμε εἰρήνη στὶς σχέσεις μεταξὺ τῶν κρατῶν ἦταν πάντα τόσο εὔθραυστο, ὥστε καὶ ὅταν τὴν ἀπολάμβανε κανεὶς ζοῦσε μὲ τὸ φόβο ὅτι κάθε στιγμὴ διακινδυνευόταν. Γι’ αὐτὸ οἱ Ρωμαῖοι ἔλεγαν “si vis pacem, para bellum”, δηλαδὴ ἂν θέλεις εἰρήνη, παρασκεύαζε πόλεμο. Καταλαβαίνομε βέβαια ὅτΙ μιλοῦσαν γιὰ εἰρήνη στὶς διακρατικὲς σχέσεις, γιατί ὅταν ἑτοιμάζεις πόλεμο, ἡ καρδιά σου εἶναι ἀνήσυχη καὶ ἐκδικητική.

Ἂν ἀκόμα χρησιμοποιήσομε τὸ σοφὸ ρητὸ τῶν Ρωμαίων στὶς μεταξὺ μας διανθρώπινες σχέσεις, τότε ἀκόμα γιὰ λιγότερη εἰρήνη θὰ μιλοῦμε, ἀφοῦ θὰ πρέπει νὰ εἴμαστε σὲ διαρκῆ ὑποψία ἑτοιμοπόλεμοι μὲ τοὺς γείτονές μας. Γι’ αὐτό ὅταν μιλοῦμε γιὰ κίνδυνο τῆς πατρίδας μας, θὰ πρέπει νὰ πάει ὁ νοῦς μας σὲ μία διαρκῆ καὶ ἀδιάκοπη ἀνησυχία καὶ μία συνεχῆ ὀργάνωση ἄμυνας μέσα στὴν καθημερινότητα αὐτῆς τῆς ζωῆς. Ἡ εἰρήνη μέσα στὴν ψυχή μας ἀπειλεῖται τὴν κάθε στιγμὴ ἀπὸ ἐξωτερικοὺς ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἐσωτερικοὺς ἐχθρούς. Οἱ ἐμφύ λιοι πόλεμοι, οἱ δικαστικὲς διαμάχες, οἱ πολιτικὲς συγκρούσεις, οἱ ταξικές, οἱ συνδικαλιστικὲς ἀντιπαραθέσεις, οἱ θορυβώδεις ἐκδηλώσεις μέσα στὶς πόλεις, ὅλα αὐτὰ συμπληρώνουν μία εἰκόνα ἀσταμάτητου πολέμου καὶ ἡ εἰρήνη ἔχει πετάξει ἀπὸ τὴ ζωή μας ἀπὸ τὴν πρώτη ὥρα. Αὐτὴ ἡ ἀνεμοταραγμένη ζωὴ δὲν εἶναι ἡ ζωή, ποὺ ὀνειρεύεται καὶ ἐπιθυμεῖ κάθε βρεφάκι ποὺ ἔρχεται στὸν κόσμο, δὲν εἶναι μὰ ζωὴ ἀντάξια του εὐγενικοῦ καὶ θεαγάπητου πλάσματος τοῦ Θεοῦ.
Ἂν δεχτοῦμε αὐτὴ τὴ ζωὴ σὰν φυσικὴ καὶ λογικὴ κατάσταση, ὅπως ἔλεγαν οἱ ἀρχαῖοι μας πρόγονοι «πόλεμος πάντων πατήρ, πάντων δὲ βασιλεύς…», θὰ ἀδικούσαμε τὸν δημιουργό μας.

Σ’ αὐτὸν τὸν ἀνελέητο πόλεμο ποὺ μαίνεται ἀνάμεσα στοὺς ἀνθρώπους καὶ τοὺς κρατᾶ ἀναστατωμένους ἀπὸ τὴν ἀπειλὴ τῶν ἐξωτερικῶν ἐχθρῶν ὁ Θεὸς ἀντιπροσωπεύεται ἀπὸ τοὺς ἥρωες. Οἱ ἥρωες προετοιμάζουν τὸν ἑαυτό τους γιὰ νὰ ἐκπληρώσουν τὴν ὑψηλὴ ἀποστολή τους. Ἀντὶ νὰ ταράζονται ἀπὸ τὴν ἀνησυχία καὶ νὰ τροχίζουν μαχαίρια κατὰ τῶν συμπολιτῶν τους, βάζουν τὸν ἑαυτό τους ὁ καθένας στὴ δοκιμασία τῶν ἀρετῶν. Δὲν γίνεται κανένας ἥρωας τὴ στιγμὴ τοῦ κινδύνου πάνω στὴ μάχη. Ὁ ἥρωας τότε ἐκδηλώνεται, ἀλλὰ ἥρωας γίνεται μὲ τὴν παιδεία καὶ τὴν ἄσκηση στὶς ἀρετές.

Μαθαίνει πρῶτα νὰ ἀγαπᾶ τοὺς πλησίον καὶ τοὺς μακράν. Καὶ ἀγαπῶντας ἑτοιμάζεται νὰ ὠφελήσει, νὰ βοηθήσει καὶ νὰ θυσιαστεῖ ἀκόμα γιὰ ὑπεράσπιση τῶν φίλων του. Αὐτὸς εἶναι ὁ πατριώτης. Ὁ πατριώτης δὲν ἐπιτίθεται γιὰ νὰ αὐξήσει τὴν ἔκταση ἢ τὸν πλοῦτο τῆς δικῆς του πατρίδας. Ὁ ἀρχαῖος Περικλῆς στὸν περίφημο Ἐπιτάφιό του καυχιέται γιὰ τοὺς Ἀθηναίους ὅτι πολεμοῦν τοὺς διπλανούς τους («τοὺς πέλας») ὅταν αὐτοὶ οἱ διπλανοί τους πολεμοῦν γιὰ τοὺς δικούς τους («περὶ τῶν οἰκείων») καὶ συνήθως τοὺς νικοῦν. Αὐτὸ δὲν εἶναι πατριωτισμὸς βέβαια ἀλλὰ εἶναι ἡ τέλεια ἔννοια τοῦ ἰμπεριαλισμοῦ. Καὶ οἱ «ἥρωες» τέτοιων πολέμων δὲν εἶναι ἀληθινοί, ὅπως δὲν εἶναι καὶ οἱ ληστές, οἱ τρομοκράτες καὶ λοιποὶ κακοποιοί. Αὐτοὶ ἡ ψευτοήρωες τοῦ τριακονταετοῦς πολέμου, δὲν δίστασαν μετὰ τὴ ἅλωση τῆς Ἀθήνας τὸ 404 π.Χ. νὰ κατασφάξουν καὶ τοὺς συμπολῖτες τους, ὅταν ἐγκαταστάθηκε στὴν Ἀθῆνα ἡ ἀρχὴ τῶν τριάκοντα τυράννων. Ἔτσι ἐλέγχονται οἱ πρὶν ἀπὸ λίγους μῆνες δῆθεν πατριῶτες Ἀθηναῖοι ὅτι δὲν ἄξιζαν τοὺς ἐπαίνους τῶν ρητόρων, ποὺ ἀγόρευαν τοὺς ἐπιτάφιους γι’ αὐτούς. Ὅταν ὅμως τὸ 490 ἀντιμετώπιζαν τοὺς Μήδους στὸ Μαραθῶνα καὶ μάλιστα ἐνίκησαν νίκην λαμπρὰν παρὰ τὸ ἄνισον τῶν δυνάμεών τους ἀπέναντι στὸ ἀσιατικὸ πλῆθος, ἀπέ-σπασαν τὸ θαυμασμὸ τοῦ κόσμου καὶ ἡ δόξα τοὺς παρέμεινε αἰώνια. Τότε ἦταν ἥρωες ἀληθινοὶ ὅπως καὶ οἱ ἀπόγονοί τους ὑπερασπιστὲς τῆς Βασιλεύουσας τὸ 1453, ὅπως οἱ ἥρωες τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821, ὅπως οἱ ἀπελευθερωτὲς τῆς Μακεδονίας, τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Θρᾴκης στὰ 1912 καὶ 13, ὅπως οἱ ἐπαναστάτες τῆς Κρήτης καὶ τὰ παλληκάρια τοῦ 1940-41.

Σ’ ὅλες αὐτὲς τὶς ἐθνικές μας περιπέτειες καὶ σὲ ἄλλες ποὺ παραλείπομε ἀναδείχτηκαν ἥρωες, ποὺ οἱ περισσότεροι σκοτώθηκαν, ἀλλὰ ὅποιος μελετήσει τὴ ζωὴ τῶν ἡρώων αὐτῶν καὶ τὸ ἦθος ποὺ καλλιέργησαν στὸν ἑαυτό τους, θὰ διαπιστώσει ὅτι ὁ ἡρωισμός τους φύτρωσε καὶ γιγάντωσε πρὶν ἀπὸ τὴν ὥρα ποὺ τοὺς κάλεσε ἡ πατρίδα, καὶ στὴν κρίσιμη ἐκείνη ὥρα ὁ ἡρωισμός τους ἀναδείχτηκε καὶ φάνηκε τὸ μεγαλεῖο του. Ἐπειδὴ ξέρει ὁ Θεὸς ὅτι οἱ πολλοὶ εἶναι καὶ ἀδύνατοι καὶ δειλοὶ καὶ ἀμαθεῖς, καλλιεργεῖ τὶς ψυχὲς τῶν ἡρώων γιὰ νὰ τοὺς ἐμπιστευθεῖ τὴν ἐλευθερία τῆς πατρίδας. Καὶ αὐτοὶ οἱ ἥρωες, ὅταν βρεθοῦν κι ἀναλάβουν νὰ σηκώσουν τὸ χρέος τους, γίνονται θαύματα. Καὶ τὰ θαύματα ὁ Θεὸς δὲν τὰ κάνει μόνος του, τὰ πραγματοποιεῖ μὲ τὴ λεβεντιὰ καὶ τὴ αὐτοθυσία τῶν ἡρώων μας, γιὰ νὰ ἔχουμε καὶ τὰ παραδείγματά τους μαθήματα στὶς ἑπόμενες γενιές. Γι’ αὐτὸ δίνομε τόση σημασία στὴνπαιδεία, ποὺ χρέος ἔχει νὰ καλλιεργεῖ ὑγιεῖς ἠθικοὺς χαρακτῆρες καὶ νὰ μεταδίδει τὴν ἐθνικὴ ἱστορία στὰ νέα βλαστάρια τοῦ ἔθνους, ἔτσι θὰ ξέρουν τὰ παλληκάρια μας γιατί χρωστοῦν νὰ πολεμήσουν, γιὰ ποιά πατρίδα καὶ μὲ ποιά παραδείγματα ἀπ’ τὴ ζωὴ τῶν προγόνων τους.

Ἡ πατρίδα μας ποὺ μᾶς ὑποδέχτηκε στὴ ζωὴ καὶ μᾶς χάρισε τὰ πρῶτα τοπία της καὶ μᾶς ἔθρεψε μὲ τὰ ὑλικὰ καὶ τὰ πνευματικὰ ἀγαθά της εἶναι ὁ πρῶτος στόχος τῶν ἐξωτερικῶν ἐχθρῶν μας, ποὺ χωρὶς νὰ τοὺς προκαλοῦμε ἁπλώνουν βέβηλα χέρια, γιὰ νὰ μᾶς τὴν ἀποσπάσουν. Ἄλλοι ὀρέγονται τὰ νησιά μας, ἄλλοι τὴ Θράκη μας, ἄλλοι τὴ Μακεδονία, τὴν Ἤπειρο. Κι ἀπ’ αὐτὸ ἀκόμα μποροῦμε νὰ ἐκτιμήσομε καλύτερα τὴν ἀξία τῆς πατρίδας μας, ἀπὸ τὸ ὅτι πολλοὶ λαοὶ γύρω μας ζηλεύουν τὰ κάλλη της καὶ θέλουν νὰ τῆς τὰ πάρουν. Ἀλλὰ δὲν ἔχουμε μία μόνο πατρίδα. Ἐπειδὴ ζοῦμε καὶ στὴ γῆ αὐτὴ καὶ στὸν οὐρανὸ συγχρόνως, ἔχουμε καὶ τὴν οὐράνια πατρίδα μας, ποὺ κι αὐτὴ ζητάει τὴν ἀγάπη μας, κι αὐτὴ διώκεται καὶ κινδυνεύει τὴν κάθε στιγμὴ ἀπὸ ἐξω τερικοὺς καὶ ἐσωτερικοὺς ἐχθρούς. Ἡ οὐράνιά μας πατρίδα βέβαια δὲν κινδυνεύει ἡ ἴδια, κινδυνεύουμε ὅμως ἐμεῖς νὰ τὴ χάσουμε καὶ νὰ βρεθοῦμε ἔξω ἀπὸ τὸν Παράδεισο. Ἡ σωτηρία μας ἀπὸ τὴν ἁμαρτία καὶ τὸν θάνατο εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν ὑπαρξιακό μας πρόβλημα. Καὶ τὰ ἐμπόδιά μας σ’ αὐτὸν τὸν ἀγῶνα μὲ τὰ ἀνυπολόγιστα μεγάλα ἔπαθλα εἶναι
πολλὰ καὶ μάλιστα τὰ πιὸ κρίσιμα ἀπ’ὅλα προέρχονται ἀπ’ τὸν ἴδιο τὸν ἑαυτό
μας.
Ἡ ραθυμία μας, ὁ ἐγωισμός μας, ἡ λιποψυχία μας μπροστὰ στὶς ἀπειλές, ἡ προσκόλλησή μας στὶς ἡδονὲς εἶναι μερικὰ ἀπὸ τὰ ἐμπόδια ποὺ βάζομε ἐμεῖς οἱ ἴδιοι στὴ σωτηρία μας. Καὶ οἱ Πατέρες μᾶς λένε ὅτι αὐτὰ εἶναι τὰ μεγαλύτερα καὶ τὰ κρισιμότερα ἐμπόδια στὴ σωτηρία μας. Ὁ ἀγῶνας μας γιὰ τὴ σωτηρία μας ἀπαιτεῖ πρῶτα ἀπόφαση καὶ στὴ συνέχεια λεβεντιά. Οἱ πολλοὶ ὅμως εἶναι πάντα ράθυμοι καὶ ὅσο μποροῦν ξένοι ἀπὸ τὸν Θεό. Πῶς λοιπὸν ὁ Θεός, ποὺ δὲν παύει νὰ φροντίζει γιὰ τὴ σωτηρία μας, πῶς θὰ μᾶς φιλοτιμήσει νὰ ἀναθαρρήσομε; Σ’ αὐτὸ χρησιμοποιεῖ ὁ Θεὸς τοὺς ἁγίους, ὁσίους καὶ μάρτυρες, τοὺς «καλῶς ἀθλήσαντας καὶ στεφανωθέντας». Οἱ ἅγιοί μας ἀναδεικνύονται πάντοτε ὑπερασπιστὲς τῶν ἀνθρώπων καὶ οἱἄνθρωποι οἱ πολλοὶ σὰν ἐμᾶς εἶναι διαρκῶς πολιορκούμενοι ἀπὸ πάθη καὶ περιστασιακὲς ἁμαρτίες. Οἱ πολλοὶ δὲν ἔχουν οὔτε πίστη ἀρκετή, οὔτε παρρησία, πῶς νὰ ἀποσπάσουν τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ; Οἱ προσευχὲς ὅμως τῶν ἁγίων εἰσακούονται καὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ παρατείνεται. Ἂν ἡ ἐπίγεια πατρίδα μας ἔχει ἐμφανῆ ἐμπόδια καὶ συγκεκριμένους ἐχθρούς, ἡ Ἐκκλησία μας ποὺ μέσα τῆς τελετουργεῖται τὸ μυστήριο τῆς σωτηρίας μᾶς ἔχει ὁρατοὺς καὶ ἀοράτους ἐχθρούς.
Ἔχει ἀσταμάτητο πόλεμο «πρὸς τὰς ἀρχὰς καὶ ἐξουσίας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου». Σ’ ἕνα τέτοιο πόλεμο χρειάζονται πνευματικὲς δυνάμεις, λεβεντιὰ ψυχικὴ καὶ σωματική. Γιὰ τὴ σωτηρία μας ἀγωνιζόμαστε μὲ ὁλόκληρη τὴν ὑπόστασή μας στὴν πίστη μὲ τὴν προσευχὴ καὶ τὴ λατρεία μας στὰ ἔργα μὲ τὴν ἄσκηση καὶ τὴ φιλανθρωπία. Καὶ ὅπως τὰ κοπάδια τῶν προβάτων ἔχουν τὸν ποιμένα ἀλλὰ καὶ τοὺς πιστικοὺς καὶ τὰ μαντρόσκυλα ποὺ παλεύουν τοὺς λύκους ἔτσι κι ἐμεῖς πορευόμαστε μὲ τὸν ποιμένα τὸν καλὸν καὶ μὲ τοὺς ἁγίους μας. Λένε συνήθως πὼς ὅταν ἡ Ἐκκλησία διώκεται, βγάζει ἁγίους. Μὰ πότε δὲν διώκεται ἡ Ἐκκλησία; Κάθε στιγμὴ τὸ σαρκικό μας φρόνημα τὴ διώχνει ἀπὸ πάνω μας καὶ στὴ ζωὴ μέσα ὁ κόσμος, ποὺ ἔχει ἀνοίξει πόλεμο ἀπ’ ἀρχῆς ἐναντίον της, μάχεται τοὺς χριστιανοὺς καὶ ἐκμεταλλεύεται κάθε ἀδύνατο σημεῖο στὴν πανοπλία τους, γιὰ νὰ τοὺς παραπλανήσει. Γι’ αὐτὸ ἡ Ἐκκλησία μᾶς ὀνόμασε τὴν ἁμαρτία ἔτσι,ἐνῷ στὴν ἀρχαιότητα τὴν ἔλεγαν «ὕβριν», γιατί τὴν θεωρεῖ ἀστοχία, λάθος καὶ ὄχι συνειδητὴ ἄρνηση τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖνο ὅμως ποὺ φαίνεται ἀκόμα καὶ στὸν πολὺ καὶ ἀμύητο κόσμο εἶναι ἡ μεγάλη ἐποποιία τῶν διωγμῶν τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ εἶναι ν’ ἀπορεῖ κανεὶς γιατί ὅλος, μὰ ὅλος ὁ κόσμος ρίχτηκε δύο χιλιάδες χρόνια ἐπάνω στοὺς χριστιανοὺς μὲ τόση ἀγριότητα, ἐνῷ οἱ χριστιανοὶ δὲν ἐδίωξαν κανένα. Βέβαια εἴχαμε τὴ βιαιότητα τῶν λεγόμενων Σταυροφόρων, ἀλλὰ αὐτοὶ δὲν λογαριάζονται χριστιανοί. Μόνο τὸ ὄνομα εἶχαν, ἀπὸ τὸ χριστιανισμό.
Στοὺς διωγμοὺς τῶν πρώτων αἰώνων ἀπὸ τοὺς Ρωμαίους, καθὼς καὶ στοὺςδιωγμοὺς ποὺ ἔκαναν οἱ Ζωροαστρινοί,οἱ πυρολάτρες κι ἀργότερα οἱ Μουσουλμάνοι στὴν Αἴγυπτο, στὴν Ἀσία καὶ στὸν χῶρο τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου εἴχαμε ἑκατομμύρια μάρτυρες. Κι ἀκόμα στὶς μέρες μας ἔχουμε διωγμοὺς μαρτυρικοὺς στὴ Συρία καὶ σὲ ἄλλα μέρη. Λογικὰ οἱ διῶκτες περίμεναν νὰ σβήσει ἡ Ἐκκλησία τῶν χριστιανῶν κάτω ἀπὸ τὰ ἀνελέητα χτυπήματα τῶν διωγμῶν. Καὶ ὅμως μπορεῖ νὰ πεῖ κανεὶς ὅτι ἡ αὔξηση τῶν χριστιανικῶν πληθυσμῶν καὶ ἡ κατάκτηση τῆς ἐξουσίας τοῦ πανίσχυρου ρωμαϊκοῦ κράτους ἀπὸ τοὺς χριστιανοὺς ὀφείλεται στὴν ἀντιστροφὴ τῆς λογικῆς τῶν διωκτῶν.
Ὁ Θεὸς ποὺ κυβερνᾶ τὸν κόσμο ποὺ ἔπλασε βραβεύει τοὺς μάρτυρές του μὲ τὸ θρίαμβο τοῦ μαρτυρίου, ποὺ ἁγιάζει τὸν κόσμο καὶ ἀντιστρέφει τὰ ἀποτελέσματα τῆς κοσμικῆς πολιτικῆς τῶνἐχθρῶν του. Καὶ αὐτὸ γίνεται μὲ τοὺς ἁγίους καὶ τοὺς μάρτυρες. Θὰ μποροῦσε βέβαια ὁ Θεὸς νὰ ἀναλάβει ὁλόκληρο τὸ θαῦμα καὶ νὰ ἀναδείξει τὴν Ἐκκλησία ἀήττητη. Φαίνεται ὅμως καθαρὰ ὅτι θέλει νὰ νικήσει τοὺς ἐχθρούς του μὲ τὴ συνεργασία τῶν ἁγίων του. Γι’ αὐτὸ καὶ σὲ κάθε διωγμὸ «παράγει» ἁγίους-παλληκάρια. Κι ἔτσι ἡ Ἐκκλησία ὄχι μόνο ἐπιβιώνει ἀλλὰ καὶ θριαμβεύει.

Γι’ αὐτὸ καὶ τὸ μεγάλο παλληκάρι τῆς Ἐκκλησίας μας, ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος μπορεῖ νὰ κηρύσσει ἀπὸτὸν ἄμβωνα μ’ αὐτὸ τὸ ἐμβατήριο τὸ μεγαλεῖο της Ἐκκλησίας. «Τοιοῦτον ἔχει μέγεθος ἡ Ἐκκλη-σία, πολεμουμένη νικᾷ, ἐπιβουλευομένη περιγίνεται, ὑβριζόμενη λαμπροτέρα καθίσταται, δέχεται τραύματα καὶ οὐ καταπίπτει ὑπὸ τῶν ἑλκῶν, κλυδωνίζεται, ἀλλ’ οὐ καταποντίζεται, χειμάζεται, ἀλλὰ ναυάγιον οὐχ ὑπομένει, παλαίει, ἀλλ’ οὐχ ἡττᾶται, πυκτεύει ἀλλ’ οὐ νικᾶται».
Ἀκοῦμε τὰ λόγια αὐτὰ τοῦ Χρυσοστόμου καὶ βλέπομε ὅτι ἀποδεικνύονται ἀκέραια μὲ τὰ συναξάρια καὶ μὲ τὴ ἱστορία καὶ ἀποροῦμε πῶς συμβιβάζονται μὲ τὴ ἀδυναμία μας καὶ μὲ τὴ χαλαρότητά μας.
Βλέπομε ὅμως ὅτι, ἐνῷ οἱ πολλοὶ θαυμάζουν μόνο καὶ τιμοῦν μὲ εὐλάβεια τοὺς ἁγίους, οἱ ἅγιοι μπαίνουν μπροστὰ σημαιοφόροι καὶ χαίρονται μὲ τὰ βασανιστήρια τῶν διωγμῶν τους, ἀναφωνοῦν μαζὶ γιὰ τὸν σύγχρονό μας ἅγιο Λουκᾶ τὸν ἐπίσκοπο Συμφεροπόλεως «Ἀγάπησα τὸ μαρτύριό μου». Ἂς δοξάσομε λοιπὸν τὸν Θεὸ γιατί δὲν μᾶς ἀφήνει στὴν ἀνεπάρκειά μας ἀβοήθητους, ἀλλὰ στέλνει στὴν πατρίδα ποὺ κινδυνεύει τοὺς ἥρωες καὶ στὴν Ἐκκλησία ποὺ διώκεται τοὺς ἁγίους της. Ἰδιαίτερα τὴν πατρίδα μας τὴ χριστιανικὴ Ἑλλάδα τὴν ἐπροίκισε μὲ ἥρωες πολεμιστές, μὲ ἥρωες εὐεργέτες, μὲ ἁγίους ὁσίους, μὲ ἁγίους σοφοὺς Πατέρες καὶ μὲ θαυμαστοὺς μάρτυρες καὶ γι’ αὐτὸ κανεὶς νὰ μὴν ἀπελπίζεται γιὰ τὸ μέλλον της.

http://www.enromiosini.gr/arthrografia

ἀρχιμ. Νικοδήμου Σκρέττα, ἐπικούρου καθηγητοῦ τοῦ Α.Π.Θ.

Ἅγιος Μακάριος Κορίνθου

Ἡ περίοδος τῆς Τουρκοκρατίας,ἐποχὴ ἐντόνων ζυμώσεων καὶἀνατροπῶν, ὡς πρὸς τὶς πολιτικὲς καταστάσεις καὶ τὰ φυλετικὰ ζητήματα παγκοσμίως, ὑπῆρξε γιὰ τὸ Ἑλληνικὸ Γένος καὶ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία «τῆς καθ’ἡμᾶς Ἀνατολῆς» ἡ μεγάλη καὶ πιὸ ἐπικίνδυνη δοκιμασία,ὡς πρὸς τὴ συνέχεια καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ πρώτου καὶ ὡς πρὸς τὶς ἐνίοτε καταλυτικὲς καὶ νεκρωτικὲς τυποποιήσεις στὸν χῶρο τῆς δευτέρας, ἰδιαίτερα ὅσον ἀφορᾶ στὰ θέματα τῆς λατρείας γενικὰ καὶ τῆς λειτουργικῆς βιώσεως τοῦ πληρώματός της εἰδικότερα.
Ὁ κοινωνικός, πνευματικὸς καὶ ἠθικὸς βίος τῶν Ἑλλήνων, κατὰ τὴν περίοδο αὐτή, σχοινοβατεῖ ἀνάμεσα
στὸ παλαιὸ καὶ τὸ νέο, ἀνάμεσα στὴ διαφύλαξη τῆς παράδοσης καὶ τὴν ἀνατρεπτικὴ νεοτερικότητα, ἐνῷ οἱ αἰῶνες τῆς δουλείας ἐμετρῶντο μέσα στὸ πλαίσιο μιᾶς ἀγωνιώδους πορείας διατηρήσεως τῶν πνευματικῶν ζωπύρων τοῦ Γένους.Παράλληλα μὲ μιὰ ἔντεχνα ἐξιδανικευόμενη κίνηση ἐπιστροφῆς, μέσῳ τῆς θεωρίας τῆς «μετακένωσης», τοῦ ἑλληνι-κοῦ πολιτισμοῦ στὴν κοιτίδα του, μετὰ ἀπὸ τὴ δυτική του μετανάστευση, ἐπιχειρήθηκε δυστυχῶς ἡ ἄκριτη εἰσροὴ καὶ ἀποδοχὴ τῶν δυτικῶν προτύπων, ἰδεῶν καὶ θεωριῶν τοῦ λεγομένου «δυτικοῦ διαφωτισμοῦ» στὴ χειμαζόμενη ὀρθόδοξη Ἑλλάδα ὡς θρυλλούμενος «Νεοελληνικὸς Διαφωτισμός»7. Ἡ κίνηση αὐτή, ἀλλοτριωμένη ἀπὸ ὑφέρπουσα ἀρχαιολατρία, ἀναζητεῖ δυτικοὺς φωτιστές, ποὺ θεωρήθηκαν ἀπὸ τὸν Ἀδαμάντιο Κοραὴ ὡς κληρονόμοι τῆς βαρύτιμης προίκας τῶν προγόνων μας. Τὴ θεανθρωποκεντρικὴ ἡσυχαστικὴ παράδοση τῆς Ἑλληνορθόδοξης Ρωμηοσύνης πρόβαλαν, ἔναντι τῆς κοσμικῆς ἀνθρωποκεντρικῆς θέασης τοῦ κόσμου, στὴν καιριότερη χρονικὴ στιγμὴ τῶν ζυμώσεων, τὸν ιη΄ αἰῶνα, οἱ φιλοκαλικοί, νηπτικοὶ καὶ νεοησυχαστὲς Κολλυβάδες πατέρες. Στὴ θέση ὅτι ὁ ὀρθὸς λόγος καὶ ἡ νοησιαρχία εἶναι ὁ μοναδικὸς ὁδηγὸς τοῦ ἀνθρώπου,ἀλλὰ καὶ στὸν ἀφηρημένο στοχαστικὸ-φιλοσοφικὸ σχολαστικισμό, ἀντέταξαν τὰ ἐμπειρικὰ-ἀσκητικὰ γνωσιολογικὰ κριτήρια τῆς ὀρθοδόξου παραδόσεως, στὸ πλαίσιο κυρίως τῆς κολλυβαδικῆς ἔριδας, ὅπως εἶχε γίνει καὶ παλαιότερα στὶς ἀντιθέσεις περὶ τῆς τιμῆς τῶν εἰκόνων καὶ τοῦ ἡσυχασμοῦ-ἀντιησυχασμοῦ.
Ἡ σύγκρουση τοῦ παραδοσιακοῦ μὲ τὸ εἰσαγόμενο ἀλλότριο νεωτερικὸ ἦταν ἀναπόφευκτη. Ἡ μία μερίδα, μπολιασμένη μὲ στοιχεῖα ἀναιρετικὰ τῆς ταυτότητας τοῦ Γένους, κινήθηκε ἀπὸ τὴν ἁπλῆ θρησκευτικὴ ἀδιαφορία μέχρι τὶς ἀπροκάλυπτες ἀθεϊστικὲς τάσεις. Ὅσοι παρέμειναν συνδεδεμένοι μὲ τὴν πατερικὴ καὶ ῥιζωμένοι στὴ ρωμαίϊκη παράδοση ἀποτίμησαν ψυχραιμότερα καὶ νηφαλιότερα τὶς νέες εὐρωπαϊκὲς προοδευτικὲς ζυμώσεις καὶ μὲ κόπους πολλοὺς συγγραφικοὺς καὶ ἐκδοτικούς, ὅπως χαρακτηριστικὰ ἔπραξαν οἱ φιλοκαλικοὶ Κολλυβάδες, δημιούργησαν ἕναν ὀρθόδοξο, ἀναμορφωτικὸ καὶ
ἀναγεννητικὸ ἑλληνότροπο διαφωτισμό.Ἔτσι, ὡς ἀπάντηση συγκροτημένη στὴν πρόκληση τοῦ Διαφωτισμοῦ, κατὰ τὸ β΄μισὸ τοῦ ιη΄ αἰῶνα, ἐκδηλώθηκε τὸ μεταμορφωτικό, ἡσυχαστικὸ καὶ φιλοκαλικὸ
κίνημα τῶν Κολλυβάδων πατέρων, οἱ ὁποῖοι ἐνεργῶς διακόνησαν, μὲ ἔργο καὶ
λόγο, μὲ γραφίδα καὶ βίο, μὲ συγγραφὲς καὶ ἐκδόσεις, μὲ μεταφραστικὸ πλουτισμὸ καὶ πρωτότυπη θεολογικολειτουργικὴ καὶ κανονικὴ παραγωγή, μὲ συναξαριστικὲς συλλογὲς καὶ νεομαρτυρικὲς προαλείψεις,μὲ ἄσκηση καὶ μαρτύριο συνειδήσεως, μὲ ἔνσταση ὑπὲρ τῆς παραδόσεως (καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀνόθευτη πίστη, καὶ ὡς πρὸς τὸ ἀπαραχάρακτο ἦθος, καὶ ὡς πρὸς τὶς καταλυτικὲς τῆς θείας λατρείας τυποποιήσεις καὶ ἀνατροπές), τὸν ἀληθῆ ἁγιοπατερικὸ καὶ ῥωμαίικο διαφωτισμὸ τοῦ Γένους.Οἱ πρωτοστάτες τοῦ φιλοκαλικοῦ κινήματος, οἱ ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας Μακάριος Νοταρᾶς, Νικόδημος Ἁγιορείτης, Ἀθανάσιος Πάριος, Νήφων ὁ Κοινοβιάρχης, ἀλλὰ καὶ οἱ Νεόφυτος Καυσοκαλυβίτης, Χριστόφορος Προδρομίτης, Ἰάκωβος Πελοποννήσιος, Παΐσιος Καλλιγράφος, Παρθένιος Ζωγράφος, Ἀγάπιος Κύπριος κ.ἄ., ἐκ τῆς εὐρυτέρας χορείας τῶν Κολλυβάδων, ἀντέταξαν στὰ δυτικὰ «φῶτα» τοῦ Διαφωτισμοῦ τὸ φῶς τῆς βιούμενης στὴ ζωντανὴ λατρεία ὀρθοδόξου ἀνατολικῆς παραδόσεως, στὸν δρόμο τῆς ἀλαζονικῆς καὶ νοησιαρχικῆς πολυγνωσίας τὸν ἁγιοπατερικὸ δρόμο τῆς καθαιρόμενης, φωτιζόμενης καὶ θεούμενης χαρισματικὰ ὕπαρξης, στὰ πρόσωπα τῶν σοφῶν κατὰ κόσμον καὶ σπουδαγμένων ἀνθρώπων τοὺς θεουμένους ἁγίους καὶ τοὺς ἡρωϊκοὺς νεομάρτυρες, τῶν ὁποίων διὰ ποικίλων μέσων κατεστάθησαν πνευματικοὶ πρὸς τὸ μαρτύριο ἀλεῖπτες.Ἡ ἔνσταση λοιπὸν τῶν φιλοκαλικῶν ἦταν ὑπὲρ τῆς παραδόσεως μὲ ἐπίγνωση καὶ βίωμα. Τὸ κίνημά τους, ἀναμορφωτικὸ καὶ ἀναγεννητικό, ἀγωνίσθηκε γιὰ τὴν ἐπιστροφὴ τῶν ὀρθοδόξων πιστῶν στὴ σεβάσμια ἀρχαία παράδοση καὶ τοὺς ἀκατάλυτους λειτουργικοὺς θεσμοὺς τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως αὐτὰ βιώθηκαν καὶ ἐκφράσθηκαν
ἀπὸ τὴν πατερικὴ θεολογία καὶ διδαχή, τῆς ὁποίας ἦταν βαθεῖς γνῶστες καὶ μελετητὲς καὶ πάντως ὄχι εὐκαιριακοὶ ἐπιφανειακὰ ἐνασχολούμενοι ἐρασιτέχνες.Ὡς οἱ πιὸ λόγιοι καὶ μορφωμένοι διδάσκαλοι καὶ πατέρες τοῦ Ἁγίου Ὄρους κατὰ τὴν περίοδο αὐτή, ἐκφραστὲς τῆς ἀνόθευτης λειτουργικῆς θεολογίας τῆς Ἐκκλησίας, δὲν καινοτομοῦν ἀντορθοδόξως, ἀλλὰ προβάλλουν θεόσοφα τὸν ἐμπειρικὸ δρόμο τῆς βιούμενης Ὀρθοδοξίας ἀπὸ τὶς πιὸ καθαρὲς πηγές της, τοὺς βίους τῶν θεουμένων, τὰ συγγράμματα τῶν ἐξεχόντων θεολόγων πατέρων, τὶς ἑρμηνεῖες τῶν μυσταγωγῶν τῆς λατρείας, τὶς προαιώνιες προβλέψεις τῶν Τυπικῶν καὶ τῶν λειτουργικῶν βιβλίων, τὸν ταπεινὸ σεβασμὸ πρὸς τὸ μυστήριο τῆς εὐσεβείας καὶ τὴν ἄκρα τιμὴ πρὸς τὴν κανονικὴ παράδοση. Μία πορεία ὄχι καινοφανής, πείσμων, ἐριστική, στασιαστική, ἀντιδραστικὴ καὶ ἰδιογνωμική, ἀλλὰ ἕνας δρόμος ἁγιοπατερικός, ἡσυχαστικός, φιλοκαλικός, μυσταγωγικός, ἱεροκανονικὸς καὶ λειτουργικός, ὁ ὁποῖος καταλήγει μὲ ἀδιάρρηκτη συνέχεια σ᾽ αὐτοὺς καὶ ἐκφράζεται ἀπλανῶς καὶ πολυτρόπως ἀπὸ αὐτούς.Ἀνάμεσα στὰ ἄκρα τῆς πλάνης ἑνὸς «οὐ κατ’ ἐπίγνωσιν» ἄκρατου καὶ τυποποιητικοῦ συντηρητισμοῦ καὶ ἑνὸς ἄκριτου καὶ καταλυτικοῦ στὴν ἐλευθεριότητά του μοντερνισμοῦ, ποὺ κατὰ τὸν ἴδιο ἀκριβῶς τρόπο νοθεύουν καὶ παραχαράσσουν τὴν ὀρθόδοξη θεολογία, τὸ ὀρθόδοξο ἦθος, τὴν ὀρθόδοξη ζωὴ καὶ τὴν ὀρθόδοξη λειτουργικὴ βίωση, οἱ Κολλυβάδες ἰσορροποῦν θεοφώτιστα καὶ παρακινοῦν ἐκκλησιαστικοὺςταγούς, μοναχοὺς καὶ χριστιανοὺς στὴνἀνανέωση τοῦ πνευματικοῦ βίου ἀπὸ τὶς ρίζες καὶ τὰ ζώπυρα τῆς ἀπλανοῦς λειτουργικῆς παραδόσεως τῆς Ὀρθοδοξίας, μὲ θετικότατες μέχρι καὶ σήμερα, καὶ ἴσως ἀκόμη περισσότερο στὶς ἡμέρες μας, ἐπιρροὲςστὴν Ἐκκλησία καὶ τὴν κοινωνία, ἀφοῦ δὲν παγιδεύτηκαν σὲ κάποια ἐγωιστικὴ ἀντίληψη ἀποκλειστικῆς ἐνασχόλησηςμὲ τὸν μοναχικὸ ἁγιορειτικὸ μικρόκοσμο,ἀλλὰ διὰ τῶν συγγραφῶν καὶ τῆς πνευματικῆς ἀγωνίας πρὸς βοήθεια τῶν ἀδελφῶν ἐκτάθηκαν στὸν μεγαλόκοσμο τῆς ἐποχῆς
τους εὐεργετικὰ καὶ ἀναγεννητικά.Οἱ Κολλυβάδες ὑπῆρξαν λαμπροὶ διδάσκαλοι καὶ σχολάρχες, στὸ Ἅγιον Ὄρος,στὴ Χίο, στὴ Θεσσαλονίκη, παιδαγωγοὶ τοῦ Γένους καὶ ἀλεῖπτες μαρτύρωννέων τῆς Ἐκκλησίας, μοναστικοὶ ἡγέτεςκαὶ φωτιστὲς τοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου, τὸνὁποῖο κατεπλούτισαν μὲ τὴν ἁγιασμένηπαρουσία τους ἐξαιτίας τοῦ διωγμοῦ καὶ τῆς διασπορᾶς τους, δόκιμοι συγγραφεῖς, μεταφραστὲς καὶ ἐκλαϊκευτὲς ὀγκωδῶν πνευματικῶν ἔργων, γιὰ τὴν ὠφέλεια τῶνχριστιανῶν, κριτικοὶ ἐπιμελητὲς τῶν ἁγιολογικῶν καὶ τῶν κανονικῶν κειμένων, μὲ ἐνδιαφέρον ὄχι μόνο γιὰ τοὺς ἁπλούς, ἀλλὰ καὶ γιὰ τοὺς φιλολόγους ἀναγνῶστες, ρεαλιστὲς στὰ γλωσσικὰ ζητήματα, ἔχοντες ἐπίγνωση τῆς ἀνάγκης τῶν ἑρμηνειῶν καὶ τῶν ἁπλουστεύσεων, ἀλλὰ καὶ ὑπομνηματιστὲς λειτουργικῶν κειμένων πρὸς πληρέστερη κατανόηση καὶ θεολογικὴ ἀνάδειξή τους. Δὲν ἐδίστασαν πρὸ οὐδενὸς κόπου καὶ οὐδεμιᾶς θυσίας πρὸς τὸν σκοπὸ τῆς ἀνθήσεως τῶν γραμμάτων καὶ τοῦ φωτισμοῦ τοῦ δούλου Γένους καὶ τῆς γενικότερης, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν πνευματική, παιδείας του.Γυρίζοντας νοερὰ στὸν 18ο αἰώνα καὶ παρακολουθῶντας τὴ μαρτυρία καὶ τὸ μαρτύριό τους, θὰ τοὺς ἀνταμώσουμε διωγμένους σὲ ὅλο τὸν ἑλλαδικό, ἰδιαίτερα ὅμως στὸν νησιωτικὸ χῶρο. Ἡ Ὕδρα, ἡ Πάρος,ἡ Ἰκαρία καὶ ἡ Χίος θὰ πλουτισθοῦν ἀπὸ τὴν ἁγιασμένη παρουσία τους καὶ τὴν ἀσκητικὴ βιοτή τους, ἀπὸ τὸν πνευματικὸ στηριγμὸ καὶ τὴν πρακτικὴ φιλανθρωπία τους. Ὑπὲρ πάσας τὰς νήσους, ὅμως, ἡ Σκίαθος θὰ γίνει λιμὴν γαληνὸς τῶν διωκομένων πατέρων καὶ ἡ ἐν αὐτῇ ἱδρυθεῖσα κατὰ τὸ 1794 μονὴ Εὐαγγελισμοῦ «ὁλκὰς» πνευματικὴ «τῶν θελόντων σωθῆναι», ἀλλὰ καὶ περίπυστο κέντρο μοναχικῆς ἀσκήσεως καὶ πνευματικῆς ἀναγεννήσεως. Ὁ ἴδιος τόπος κατέστη ἀναβρυτικὸς ταμιευτήρας καὶ μυστικὸς θησαυροφύλακας τῆς ὀρθοδόξου ἡσυχαστικῆς, φιλοκαλικῆς καὶ λειτουργικῆς παραδόσεως. Ὁ ὅσιος Νήφων ὁ Χῖος, ὁ αὐτοεξόριστος ἁγιορείτης Κολλυβᾶς, ὁ «φυλάξας διὰ τοὺς λόγους τῶν χειλέων»τοῦ Κυρίου «ὁδοὺς σκληρὰς» (βλ. Ψαλμ.ιϚ´ 4), κατέστη ὁ μείζων ἡγιασμένος κοινοβιάρχης τῆς διασπαρείσης χορείας τῶν φιλοκαλικῶν πατέρων, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνος ποὺ συνέδεσε γιὰ πάντα τὸ Ἅγιον Ὄρος μὲ τὴν περικαλλῆ καὶ δασοστεφὴ Σκίαθο καί,ὡς ἐκ τούτου, μὲ τὴν εὐρύτερη περιοχὴ τῆς ἁγιοτόκου Μαγνησίας.Ἀγωνία πνευματικὴ τῶν Κολλυβάδων δὲν ἦταν οἱ νεωτεριστικὲς μεταρρυθμίσεις,ἀλλὰ οἱ ἐκ τῆς παραδόσεως ἀρυόμενες μὲ εὐλάβεια, γνώση καὶ ἐπιστημοσύνη ἀλλαγές, ποὺ θὰ συντελοῦσαν στὴν ἀνατροπὴ τῶν τυποποιήσεων, στὴν οὐσίωση τοῦ λειτουργικοῦ βιώματος, στὴν ἐπιστροφὴ στὸ γνήσιο πρωτοχριστιανικὸ καὶ πατερικὸ πνεῦμα, στὴν ἐνεπίγνωστη μετοχὴ στὸ θεοποιὸ μυστήριο τῆς θείας εὐχαριστίας, κατὰ τὴν πράξη τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας καὶ τὰ προστάγματα τῶν ἁγίων Πατέρων καὶ μυσταγωγῶν. Ἔτσι ἡ ἐπιμονὴ καὶ ἔνστασή τους, γιὰ τὸ ζήτημα τῆς τελέσεως τῶν μνημοσύνων στὸ καταπαύσιμο Σάββατο καὶ ὄχι στὴν ἀναστάσιμη Κυριακή, καθὼς καὶ τὸ αἴτημά τους γιὰ τὴ συνεχῆ μετάληψη, δὲν προερχόταν ἀπὸ ἰδιόρρυθμη ἰσχυρογνωμοσύνη, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἔμπονη ἐνσυνείδητη ἀγωνία γιὰ τὴ διαφύλαξη ἀκαινοτομήτου τῆς ὀρθοδόξου παραδόσεως.Ἀναγέννηση ἐκ τῶν ζωπύρων τῆς παραδόσεως, ἐνσυνείδητη μετοχὴ στὴ λογικὴ λατρεία τοῦ Θεοῦ, σύνθεση δόγματος καὶ λειτουργικοῦ ἤθους, εὐσχήμων ὑπακοὴ στοὺς κανόνες καὶ τὰ Τυπικὰ τῶν ἁγίων Πατέρων καὶ τῆς μοναχικῆς παραδόσεως, εὐχαριστιακὴ ζωὴ καὶ ἀναστάσιμη βίωση κατὰ τὴ δεσποτικὴ ἡμέρα τῆς Κυριακῆς, ἐνεπίγνωστος ἁγιασμὸς διὰ τῶν μυστηρίων, ὑπαρξιακὸς ἐκκλησιασμὸς τῶν πιστῶν,εὐλαβικὴ πρόσψαυση τοῦ μυστηρίου τῆς εὐσεβείας ἦταν τὰ καίρια αἰτήματα τοῦ φιλοκαλικοῦ κινήματος. Οἱ ἀλλοτριωτικὲς ἰδιαιτερότητες στὸν χῶρο τῆς θείας λατρείας δὲν ἔγιναν ἀποδεκτὲς ἀπὸ τοὺς Πατέρες ὡς φιλάνθρωπα οἰκονομούμενες διευθετήσεις, ἀλλὰ ἀπορρίφθηκαν ὡς ἀνατρεπτικὲς καινοτομίες τῆς ἐπὶ οὐσιωδῶν ὑποθέσεων ἀκριβείας τῆς ὀρθοδόξου λειτουργικῆς παραδόσεως.Πράγματι ἡ ἐποχὴ τῆς Τουρκοκρατίας ἦταν μακρὰ περίοδος «πτωχείας καὶ λειτουργικῆς συντηρήσεως». Ὁ ιη΄ αἰῶνας ἰδιαίτερα ἦταν δεῖγμα λειτουργικῆς παρακμῆς, ἐπιφάνειας, ὑποβαθμισμένης ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς, καταλυτικῆς τυπολατρίας καὶ ἀνατρεπτικῶν ἐκτροπῶν.Ἐπὶ τέσσερις ἑκατονταετίες ἡ δουλεία ἐπιτελοῦσε ἔργο διαβρωτικό, ὅσον ἀφορᾶ στὴν κατάσταση, τὴν πορεία καὶ τὴν πρόοδο τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ ἔργο ἀλλοτριωτικό,ὅσον ἀφορᾶ γενικότερα στὴ θεία λατρεία καὶ πιὸ συγκεκριμένα στὸ ἁγιοπαράδοτο εὐχαριστιακὸ ἦθος τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Εἶναι ἀγαθὴ ἡ συγκυρία τῆς παρουσίας τῶν φιλοκαλικῶν Πατέρων κατ’ αὐτὴ τὴν περίοδο στὸ Ἅγιον Ὄρος. Σὲ μία σταδιακὴ ὑπερίσχυση τονισμοῦ τῆς ἀσκήσεως,σὲ βάρος τῆς συχνῆς Θείας Μεταλήψεως, ἡ ὁποία ὡς συνήθεια κυριαρχοῦσε στὴ μοναχικὴ τουλάχιστον εὐσέβεια μέχρι τὴν ἐκπνοὴ τῆς αὐτοκρατορίας, οἱ Κολλυβάδες προμάχησαν ὑπὲρ τῆς εὐχαριστιακῆς αὐτῆς παραδόσεως καὶ ἀμφισβήτησαν τὸ φαινόμενο τῆς ἀποχῆς ἀπὸ τὰ μυστήρια ἢ τῆς ἀραιῆς μετοχῆς σὲ αὐτά, ἡ ὁποία στὴ σκέψη τῶν ὑποστηρικτῶν της ἔλαβε μάλιστα καὶ τὸ ἔνδυμα τοῦ παραδοσιακοῦ. Τόνισαν τὴ σπουδαιότητα τῆς συχνῆς προσελεύσεως στὸ μυστήριο γιὰ τὴν τελείωση τῶν πιστῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἔθεσαν τὶς βάσεις τῆς ἀναγεννήσεως τῆς ὀρθοδόξου πνευματικῆς ζωῆς. Μάλιστα κατηγορήθηκαν γιὰ προσκόλληση σὲ ἀνούσια καὶ μικρά. Ἄδικα βέβαια, γιατὶ ὁ κύριος σκοπός τους ἦταν ἡ ἀνάδειξη τῆς ὡραιότητας τῆς λειτουργικῆς ἀκριβείας στὴ διαχρονία της καὶ ἡ ἔντονη βιωματικὴ μετοχὴ τῶν χριστιανῶν στὴ λατρεία. Ἡ ἀντικανονικὴ καὶ ἀνατρεπτικὴ πράξη τῶν συγχρόνων τους, ποὺ ὡς πρὸς τὴν ἀραιὴ μετάληψη μὲν εἶχε ρίζες τουλάχιστον τριῶν αἰώνων, ὡς πρὸς τὴν ἀντιπαραδοσιακὴ δὲ μεταφορὰ τῶν μνημοσύνων ἀπὸ τὸ πενθικὸ Σάββατο στὴν ἀναστάσιμη Κυριακὴ λίγες δεκαετίες, τοὺς παρώθησε στὴ γνωστὴ ἀναγεννητικὴ λειτουργική τους παρέμβαση, ἡ ὁποία, ἐπειδὴ ἀμφισβητοῦσε τὶς τυποποιήσεις καὶ τὶς ἀνατροπές, θεωρήθηκε ἀπὸ τὴν περιρρέουσα τῆς ἐποχῆς ἀντίληψη ὡς «προδοσία»τῆς παραδόσεως. Τελικὰ ἀπειλήθηκαν καὶ μὲ ἐκκλησιαστικὴ καταδίκη, γιατὶ εἶχαν τὴν τόλμη νὰ ἀντισταθοῦν στὴν ἀνούσια καὶ ἀπνευμάτιστη προσκόλληση τῶν ἀντιπάλων τους στοὺς ἀντιπαραδοσιακοὺς τύπους.Οἱ Κολλυβάδες, ἀναδιφῶντας τὴν πατερικὴ καὶ ἀσκητικὴ παράδοση τῆς Ὀρθοδοξίας, ἐχάρισαν στὴν ἐποχή τους καὶ τὸ Γένος φιλοκαλικὴ διέξοδο. Ἀσυμβίβαστοι πρὸς τὸν Χριστιανισμὸ τῆς ἐπιφάνειας,πρὸς τὴν κωδικοποιημένη προσέλευση στὴν κοινωνία τρεῖς ἢ τέσσερις φορὲς τὸν χρόνο, ἢ μόνο τὸ Πάσχα, καὶ πρὸς τὴν κατάλυση τοῦ ἀναστασίμου καὶ δεσποτικοῦ χαρακτῆρα τῆς Κυριακῆς, μὲ τὴν ἀποδοχὴ νεκρικῶν κατ’ αὐτὴν μνημῶν, ἐπέστρεψαν στὸ βάθος καὶ τὸν πυρήνα τῆς ἱερῆς παραδόσεως τῶν ἁγίων πατέρων καὶ δημιούργησαν τὶς προϋποθέσεις γιὰ τὴν ἀνάσταση τῆς λειτουργικῆς ζωῆς. Πρότειναν στοὺς
πιστούς, ἀντὶ τῶν ποικίλων διαφωτισμῶν,ἕνα γνωστὸ ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα πρότυπο, τὸν ὁμολογητὴ καὶ μαρτυρικὸ ἄνθρωπο τῆς θυσιαστικῆς πρὸς τὸν Θεὸ ἀγάπης. Ἀλλὰ καὶ τὸν τύπο «τοῦ λειτουργημένου – τοῦ εὐχαριστιακοῦ χριστιανοῦ».

Γιὰ ὅλη αὐτὴ τὴν προσφορὰ βέβαια ἡ σύγχρονή τους εἰρωνικὴ ἀφιλαδελφία τοὺς ὀνόμασε «Κολλυβάδες»,
χαρακτηρισμὸς ὁ ὁποῖος στὴν ἀρχὴ ἦταν κατηγορία καὶ λοιδορία, στὴ συνέχεια ὅμως στὴ συνείδηση τῶν Ὀρθοδόξων ἐσήμαινε καὶ σημαίνει τὸν ἅγιο ἀγωνιστὴ καὶ πρόμαχο τῆς ἀληθοῦς και ἀκαινοτομήτου ὀρθοδόξου παραδόσεως, τὸν «στοιχοῦντα τῷ κανόνι τῆς παραδεδομένης ἡμῖν παρὰ τῶν ἁγίων πατέρων ἡμῶν διδασκαλίας καὶ νομοθεσίας»25 καὶ στερρῶς «ἐχόμενον τῆς Ὀρθοδοξίας»26.Οἱ Φιλοκαλικοὶ πρόβαλαν μὲ ὀξύνοια πνευματικὴ καὶ μὲ βίωμα γνήσιο τὸν ζωντανὸ πλοῦτο τῆς ὀρθοδόξου λατρείας
ἔναντι τῆς νοησιαρχίας τῶν διαφωτιστῶν.Συνέπλεξαν τὴν ἀσκητικὴ μὲ τὴν εὐχαριστιακὴ θεολογία, ὑπερβαίνοντας τὸν κίνδυνο ὁ ἀδιάκριτος καὶ μονομερὴς ὑπερτονισμὸς τῆς ἀσκήσεως νὰ δρᾶ ἀρνητικὰ πρὸς τὴ ζωντανὴ λατρεία καὶ τὴν εὐχαριστιακὴ μετοχή. Τὸ κίνημά τους, ὡς κίνημα σύνθεσης θεολογίας, μυσταγωγίας καὶ λατρείας, κίνημα κατ’ ἐξοχὴν ἀναμορφωτικό, ἀναγεννητικό, ἡσυχαστικό, φιλοκαλικὸ καὶ λειτουργικό, ὑπῆρξε γιὰ τοὺς δεινοὺς ἐκείνους καιρούς, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὸ σήμερα μία ἐκ τῶν μεγίστων εὐεργεσιῶν τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ Γένος, τὸν μοναχισμὸ καὶ τὴν Ἐκκλησία. Οἱ ἴδιοι ὡς θεοφώτιστα πρόσωπα, πορευόμενα στὸν μαρτυρικὸ δρόμο τῆς ἁγιωσύνης καὶ ἐμφορούμενα ἀπὸ τὸ ἀνακαθαρμένο καὶ γνήσιο ὀρθόδοξο ἦθος τῆς ἀνοθεύτου παραδόσεως, ἔγιναν διδάσκαλοι καὶ ἀνακαινιστὲς τῆς λατρείας, ἀλλὰ καὶ μυσταγωγοὶ τοῦ λειτουργικοῦ βιώματος τοῦ λαοῦ. Ἡ λειτουργική τους παραγωγὴ εἶναι ποικίλη καὶ πλούσια. Μελετοῦν, ἐρευνοῦν, ἑρμηνεύουν, ὑπομνηματίζουν τὴ λατρεία, εὐχαριστιολογοῦν καὶ ἀναστασιμολογοῦν παρεμβαίνοντας στὰ δύσκολα καὶ ἀκανθώδη ζητήματα ποὺ ἀνακύπτουν στοὺς χρόνους τῆς ζωῆς τους, ὅπως ἡ συχνότητα συμμετοχῆς στὸ μυστήριο τῆς Εὐχαριστίας καὶ οἱ ἀναστάσιμες προνομίες τῆς Κυριακῆς ὡς ἡμέρας τοῦ Κυρίου. Τὰ νέα στοιχεῖα ποὺ συστηματικὰ παρουσιάζονται πλέον ἀπὸ τοὺς εἰδικοὺς ἐρευνητὲς ἀναδεικνύουν τὴ λειτουργική τους θεολογία καὶ καταρρίπτουν παγιωμένους μύθους καὶ ἀντιπαραδοσιακὲς πλάνες. Ἡ ἔνστασή τους εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀνοθεύτου παραδόσεως. Γι’ αὐτὸ καὶ ἀπαντοῦν ἐπιστημόνως στὸ ἐρώτημα τί εἶναι ἡ λατρεία, πῶς πρέπει νὰ τελεῖται μὲ τάξη καὶ εὐσχημοσύνη, πῶς μετέχει ὁ ἄνθρωπος βιωματικὰ καὶ ἐνεργὰ στὴν ἀναγεννητικὴ καὶ ἀνακαινιστική της δύναμη.
Ἡ ἐπίδραση τῶν Κολλυβάδων στὴ σύγχρονη ἀκαδημαϊκὴ θεολογία καὶ σκέψη εἶναι καίρια καὶ εὐεργετική, ἀφοῦ πλέον οἱ μελετητὲς στὴν πλειονότητά τους θεολογοῦν περὶ τῆς λατρείας ὀρθοδόξως καὶ ἐνίστανται παραδοσιακῶς ἐνώπιον τῶν συγχρόνων κινδύνων καὶ προκλήσεων. Πίστη καὶ θεία λατρεία ἀντιδίδουν τὸ περιεχόμενό τους, ἀφοῦ ἡ χαρισματικὴ θεολογία ζωογονεῖ καὶ προστατεύει τὴν εὐάρεστη στὸν Θεὸ λατρεία, ἀλλὰ καὶ ἡ γνήσια λειτουργικὴ βίωση καὶ μυστηριακὴ μυσταγωγία προσπηγάζει στὴν Ἐκκλησία τὴν ἀληθῆ της θεολογία.Ἡ διάσπαση αὐτῆς τῆς συζυγίας δημιουργεῖ παρατροπὲς καὶ νοθεύσεις ἐπικίνδυνες.Ἡ ρευστότητα στὸν εὐρύτερο χῶρο τῶν ἰδεῶν κατὰ τὴν ὑστέρα Τουρκοκρατία, ἀλλὰ καὶ οἱ ἔντονες ζυμώσεις στὰ θεολογικὰ γράμματα καὶ τὶς λειτουργικὲς ἐνασχολήσεις, φέρνει στὴν ἐπιφάνεια ἕνα
ὁλόκληρο πλῆθος προβληματισμῶν.Οἱ Φιλοκαλικοὶ Πατέρες ἦταν εὐεργετικὰ παρόντες καὶ σὲ αὐτούς. Τὸ πνευματικό τους κίνημα ἔστρεψε ὅλη τὴν προσοχή, τὴν ἐπιμέλεια, τὴν ἔρευνα καὶ τὶς ἐνασχολήσεις του στὴν προσπάθεια νὰ ἐξέλθη τὸ πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας καὶ ὁ μοναχικὸς κόσμος ἀπὸ τὸν ζοφερὸ εὐχαριστιακὸ φορμαλισμό, ἐπανερχόμενο στὸ κέντρο τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς, ποὺ εἶναι ἡ μυστηριακὴ βίωση τῶν ἑνοποιητικῶν καὶ ἁγιαστικῶν εὐχαριστιακῶν συνάξεων. Σήμερα μάλιστα εἶναι περισσότερο ἀπὸ προφανὴς ἡ ἀνάγκη ἀναθέρμανσης τῆς λειτουργικῆς τους διδασκαλίας, καθὼς ἡ ἀνθρώπινη ἀδυναμία, ἡ μείωση τῆς εὐλάβειας, ἡ σταδιακὴ παραίτηση τῶν χριστιανῶν ἀπὸ τὴν ὁλόθυμη ὑπακοὴ στοὺς ἱεροὺς κανόνες, ἡ ἐπικράτηση ἑνὸς νέου ἀκηδιαστικοῦ φρονήματος,ὡς πρὸς τὰ λειτουργικὰ βιώματα καὶ τὰ πνευματικὰ ἀθλήματα τῆς Ὀρθοδοξίας, δημιουργοῦν παρόμοιους μὲ τὴν ἐποχὴ τῶν Πατέρων κινδύνους καὶ προβληματισμούς, ὡς πρὸς τὸ ἐνδεχόμενο μιᾶς νεκρωτικῆς τυποποίησης τῆς ζωογόνου παραδόσεως ἢ μιᾶς τελείας ἀποστροφῆς πρὸς αὐτήν. Ἡ ἀμέλεια, ἡ κοσμικότητα, ἡ προφασιολογικὴ ψευδὴς εὐλάβεια, ἡ ἀποχὴ καὶ ἀδια-φορία δραστικὰ μποροῦν νὰ παραχαράξουν ἐκ νέου τὸ εὐχαριστιακὸ ἦθος κλήρου καὶ λαοῦ, μὲ ἀποτελέσματα ἀπρόβλεπτα.Ἡ χορεία τῶν Φιλοκαλικῶν ἀντιμετωπίζει κατηγορίες καὶ ποικίλες περιφερόμενες ἀντιευχαριστιακὲς ἐνστάσεις ἤ, γιὰ τὸ ζήτημα τῶν μνημοσύνων, ἀκόμη καὶ πατριαρχικὲς καταδίκες.Τὶς δυσκολίες αὐτὲς ἀντιμετωπίζει μὲ σύνεση καὶ σοφία, μὲ διαλεκτικὴ δεινότητα, μὲ τιμὴ πρὸς τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς θεσμούς, μὲ εἰρηνοποιὸ διάθεση.
Ἡ κατοχὴ τῆς πατερικῆς διδασκαλίας καὶ ἡ βαθειὰ γνώση τῆς ὀρθοδόξου λειτουργικῆς παραδόσεως, ὑπὲρ τῆς ὁποίας κυριολεκτικὰ ἀναλώθηκαν, τοὺς ἔτρεψε στὴ φιλάνθρωπη καὶ ἀγαπητικὴ πρὸς τὸ Γένος καὶ τὸ πλήρωμα τῶν πιστῶν διδαχὴ καὶ συγγραφή, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν προσωπικὴ ἐπιλογή, ἀντὶ τῆς  ταπεινόσχημης σιωπῆς, τοῦ δρόμου τῆς θυσιαστικῆς πορείαςτῆς μαρτυρίας καὶ τοῦ μαρτυρίου, μέσα
στὸ κλίμα τῆς αὐτοπροαίρετης μετοχῆς στὴν περιπέτεια τοῦ Εὐαγγελίου.
1 . Βλ. ἐνδεικτικὰ Δ. Ζακυθηνοῦ, Ἡ Τουρκοκρατία.Εἰσαγωγὴ εἰς τὴν νεωτέραν ἱστορίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, Ἀθῆναι 1957. Γ. Μεταλληνοῦ (Πρωτοπρ.), Τουρκοκρατία. Οἱ Ἕλληνες στὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία [σειρὰ «αἶπος», 3], ἐκδ. Ἀκρίτας, Ἀθήνα 21989. Π.Ν. Παπαρούνη, Τουρκοκρατία, ἐκδ. Γρηγόρη χ.τ.χ.
2. Βλ. ἐνδεικτικὰ Θ. Γιάγ κου, «Σχέσεις τοῦ Ἀθωνικοῦ καὶ Θρακικοῦ μοναχισμοῦ. Κανονικολειτουργικὰ θέματα», Ἅγιον Ὄρος καὶ Θράκη [ΠαράρτημαΘρακικῆς Ἐπετηρίδας, 5], ἔκδ. Μορφωτικὸς Ὅμιλος
Κομοτηνῆς – Κέντρο Θρακικῶν Μελετῶν, Κομοτηνὴ 2001, σσ. 83-84.3. Βλ. Χ. Τζῶγα, Ἡ περὶ μνημοσύνων ἔρις ἐν Ἁγίῳ Ὄρει κατὰ τὸν ιη΄ αἰῶνα, ΕΕΘΣΘ [Παράρτημα ἀρ.3], Θεσσαλονίκη 1969, σσ. 7-8 καὶ 10-11. Μ. Γεδεῶν,«Ἐκκλησία καὶ Ἐπιστήμη κατὰ τὸν ιη΄ αἰῶνα»,Ἐκκλησιαστικὴ Ἀλήθεια 8 (1887-1888), σ. 283.4. Βλ. Α. Καραθανάση, Καππαδοκίας τύχαι. Διάλεξη κατὰ τὴν ἑορτὴ τῶν τριῶν Ἱεραρχῶν στὸ Α.Π.Θ.,Θεσσαλονίκη 2000, σ. 64. Περισσότερες ἀναλύσεις βλ. στὶς ἐξιδιασμένες μελέτες τοῦ ἰδίου καθηγητοῦ,«Ἡ πορεία τοῦ Γένους κατὰ τὴν Τουρκοκρατία καὶ ἡ ἑνότητα τοῦ Ἑλληνισμοῦ (Φορεῖς, Ἰδεολογία, Θεσμοί)», Ξενία Ἰακώβῳ Ἀρχιεπισκόπῳ Βορείου καὶ Νοτίου Ἀμερικῆς. Ἐπὶ τῇ ετηρίδι τῆς Ἀρχιεπισκοπείας αὐτοῦ, ἐποπτεία καὶ ἐπιμέλεια Ἀ. Ἀγγελοπούλου καὶ Ἀ. Καραθανάση, Θεσσαλονίκη 1985, σσ. 556-572. Τοῦ Ἰδίου, Ἡ τρίσημη ἑνότητα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἀρχαιότητα – Βυζάντιο – Νέος Ἑλληνισμός, ἐκδ. Κυριακίδη,Θεσσαλονίκη 1991.5. Bλ. Al. Papaderos, Metakenosis. Griechenlands
Kulturelle Herausforderung durch die Aufklärung in der Sicht des Korais und des Oikonomos, Meisenheim am Glan 21970. Βλ. καὶ ἔκδοση στὰ ἑλληνικὰ Μετακένωσις. Ἑλλάδα-Ὀρθοδοξία Διαφωτισμὸς κατὰ τὸν Κοραὴ καὶ τὸν Οἰκονόμο (μτφρ. Ἐμ.Γεωργουδάκης), ἐκδ. Ἀκρίτας, Ἀθήνα 2010.
6. Βλ. Γ. Μεταλληνοῦ, Παράδοση καὶ ἀλλοτρίωση, ἐκδ. Δόμος, Ἀθήνα 21989, σ. 260.
7. Κ. Θ. Δημαρᾶ, Νεοελληνικὸς Διαφωτισμός, ἐκδ. Ἑρμῆς, Ἀθήνα 41985. Π. Κονδύλη, Ὁ Νεοελληνικὸς
Διαφωτισμός. Οἱ φιλοσοφικὲς ἰδέες, ἐκδ. Θεμέλιο, Ἀθήνα 1988. Π. Κιτρομηλίδη, Νεοελληνικὸς Διαφω-
τισμός. Οἱ πολιτικὲς καὶ κοινωνικὲς ἰδέες, ἔκδ. ΜΙΕΤ,Ἀθήνα 1996. Ἀναφορὰ στὸν δυτικὸ Διαφωτισμὸ βλ. Κ.Ἀκριβοπούλου, Τὸ κολλυβαδικὸ κίνημα. Ἡ τελευταία Φιλοκαλικὴ Ἀναγέννηση, ἐκδ. Τέρτιος, Κατερίνη
2001, σσ. 19-29. Βλ. καὶ Ἀ. Ἀγγέ λου, «Πρὸς τὴν ἀκμὴν τοῦ νεοελληνικοῦ διαφωτισμοῦ», Μικρασιατικὰ Χρονικὰ 7 (1957), σ. 1ἑξ.8. Γ. Μεταλληνοῦ, Παράδοση καὶ ἀλλοτρίωση, ὅπ.π., σ. 13.9. Ὅπ.π., σσ. 15-16.
10. Ὅπ.π., σσ. 31, 32, 33. Βλ. καὶ Εἰρηναίου Δεληδήμου (Ἀρχιμ.), Εἰσαγωγὴ στὴν ἔκδοση τοῦ Πηδαλίου
ἀπὸ τὶς ἐκδ. Β. Ρηγοπούλου, Θεσσαλονίκη 1982, σ.γ΄-ε΄, ὅπου σχετικὴ καίρια ἀναφορά.
11. Βλ. Γ. Μεταλληνοῦ, Τουρκοκρατία, ὅπ.π., σ. 152.Βλ. καὶ σ. 158, ὅπου δίδονται παραδείγματα παρόμοιων ἀθεϊστικῶν, ἀντικληρικῶν καὶ πολεμικῶν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας συγγραμμάτων, ὅπως π.χ. Ὁ Ἀνώνυμος τοῦ 1789 ἐναντίον τῶν μυστηρίων, Ὁ ρωσαγγλογάλλος (±1805), ἡ Ἑλληνικὴ Νομαρχία (1806),
οἱ Στοχασμοὶ τοῦ Κρίτωνος (1819) καὶ τὰ καθαρὰ ἀντιχριστιανικὰ δημοσιεύματα τοῦ Χριστόδουλου
Παμπέκη. Ὡς πρὸς τὸν ἀντικληρικαλισμὸ τῶν διαφωτιστῶν, ἀπαντητικὴ παρέμβαση ἔχουμε στὸ ἔργο τοῦ
Π. Γεωργαντζῆ , Οἱ ἀρχιερεῖς καὶ τὸ εἰκοσιένα (ἀντίδραση ἢ προσφορά;), Ξάνθη 1985, μὲ σημαντικὲς καὶ
ἀξιοπρόσεκτες ἱστορικὲς καταγραφές.12. Γ. Μεταλληνοῦ, ὅπ.π., σ. 151.13. Ὅπ.π., σ. 153.14. Βλ. Γιώργη Θ. Πρίντζιπα, Λογάδες τοῦ Γένους [Σειρά: Ἑλληνικὴ Παιδεία καὶ Παράδοση, ἀριθ. 4], ἐκδ.Ἀκρίτας, Ἀθήνα 1985, σ. 130, 139-140.15. Bλ. Con. Papoulidis, «Conservatisme et modernisme dans l’Église Orthodoxe ou XVIIIème etXIXème ss.», στὸ Καιρός. Τόμος τιμητικὸς στὸν ὁμότιμο καθηγητὴ Δαμιανὸ Ἀθ. Δόϊκο. ΕΕΘΣΘ. Τμῆμα Θεολογίας – Νέα Σειρά, τόμ. 5, Θεσσαλονίκη 1995,σσ. 641-646. Καὶ Γ. Μεταλληνοῦ, «Ἡ δυναμικὴ τοῦ διαφωτισμοῦ στὴ δράση τῶν Κολλυβάδων», ἐφημερ.Ἐκκλησιαστικὴ Ἀλήθεια (1-16.9.1995), σ. 13.16. Βλ. Γ. Μαντζαρίδη, «Πνευματικὰ κινήματα τοῦ ὀρθοδόξου μοναχισμοῦ κατὰ τὴ δεύτερη χιλιετία καὶ ἐπιπτώσεις τους στὴν Ἐκκλησία καὶ τὴν κοινωνία»,Ἐκκλησιαστικὸς Κήρυκας. Θεολογικὴ Ἐπετηρίδα
τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κιτίου, τ. Ϛ΄, Λάρνακα 1994,σσ. 139-148. Σπ. Μακρῆ, «Κολλυβάδες». ΘΗΕ, τ. 7, στ.742-745. Τ. Γριτσοπούλου, «Νικόδημος Ἁγιορείτης ὁ Νάξιος καὶ τὸ Κίνημα τῶν Κολλυβάδων», Ἐπετηρὶς Ἑταιρείας Κυκλαδικῶν Μελετῶν, τ. ΙϚ΄ (1996-2000),σ.46-77. Βλ. καὶ Ἀθανασίου Γκίκα (Πρωτοπρ.), Προϋποθέσεις καὶ συχνότητα προσελεύσεως στὴ Θ. Μετάληψη. Ποιμαντικὴ προσέγγιση, Θεσσαλονίκη 1994,σ. 27.17. Βλ. Γιώργη Πρίντζιπα, ὅπ.π., σ. 141-144.18. Βλ. Ἰ. Μ. Φουντούλη, Λειτουργικὰ Θέματα, τ. Ζ΄,Θεσσαλονίκη 1986, σ. 19.19. Ἰ. Μ. Φουντούλη, Λειτουργικὰ Θέματα, τ. Η΄, Θεσσαλονίκη 1987, σ. 82.20. Βλ. Θ. Γιάγ κου, «Σχέσεις τοῦ Ἀθωνικοῦ καὶ Θρακικοῦ μοναχισμοῦ. Κανονικολειτουργικὰ θέματα»,ὅπ.π., σ. 84.21. Θ. Γιάγ κου, Κανόνες καὶ Λατρεία [Σειρά: Κανονικὰ καὶ Λειτουργικὰ 1], ἐκδ. Μυγδονία, Θεσσαλονίκη2 2006, σ. 345.22. Ὅπ.π., σ. 347. Βλ. Τοῦ Ἴδιου, Ὁ Νομοκάνων Θεοκλήτου Καρατζᾶ τοῦ Καυσοκαλυβίτη. Ἡ ἐπίτομη μορφή, ἐκδ. Γ. Δεδούση, Θεσσαλονίκη 1996, σ. 26.23. Βλ. Ἰ. Μ. Φουντούλη, Λειτουργικὰ Θέματα (= ΛΘ),τ. Η΄, σ. 82. Τοῦ Ἰδίου, ΛΘ, τ. Ζ΄, σσ. 12 καὶ 42-43. Τοῦ Ἰδίου, Λειτουργικὴ Α΄. Εἰσαγωγὴ στὴ θεία λατρεία,Θεσσαλονίκη 1993, σ. 33.
24. Ἰ. Μ. Φουντούλη, ΛΘ, τ. Η΄, σ. 83.25. Βλ. Θεοδώρου Στουδίτου, Ἔργα 1. Μεγάλη Κατήχησις, ΟΗ΄ (ἐπιμελείᾳ Νικοδήμ ου Σκρέττα), ἐκδ.«Ὀρθόδοξος Κυψέλη», Θεσσαλονίκη 1987, σ. 296.26. Συμεῶν Θεσσαλονίκης, Διάλογος, κεφ. ΠΗ΄. PG155, 268C.27. Βλ. τὰ ἀκροτελεύτια εἰρηνοποιὰ συμπερασματικὰ
κείμενα τοῦ Νικοδήμ ου Ἁγιορείτου, Περὶ τῆς συνεχοῦς μεταλήψεως, Ἐν Βόλῳ 1971, σ. 117 καὶ Τοῦ Ἰδίου, Ὁμολογία πίστεως, ἤτοι ἀπολογία δικαιοτάτη, Ἐν Βενετίᾳ 1819, σσ. 32-33, 45, 46-48, 56, 91-92, 94.

http://www.enromiosini.gr/arthrografia

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΘΕΟΛΟΓΩΝ

Παράρτημα Νομού Τρικάλων

Τηλ. 24310 26549

e-mail: theologoitrikkis@gmail.com

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ    

 Την Πέμπτη 4 Φεβρουαρίου 2016 και ώρα 18.00 μμ , καλούνται όλοι οι  Θεολόγοι του νομού Τρικάλων, εν ενεργεία, συνταξιούχοι, αδιόριστοι, κληρικοί και λαϊκοί να προσέλθουν στο πνευματικό Κέντρο του Ιερού Ναού Αγίου Αθανασίου Μπάρας, όπου, μετά από σύντομο εσπερινό θα κοπεί η καθιερωμένη πρωτοχρονιάτικη Βασιλόπιτα και στη συνέχεια θα ακολουθήσει  ενημέρωση για φλέγοντα ζητήματα του κλάδου από τον πρόεδρο της Πανελληνίου Ενώσεως Θεολόγων κ. Κων/νο Σπαλιώρα.

Το Δ.Σ.

ΕΤΟΣ ΝH΄ -ΤΕΥΧΟΣ 4 / ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ – ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Εὐχὲς τοῦ ΔΣ τῆς ΠΕΘ πρὸς τοὺς Θεολόγους γιὰ τὸ Ἅγιο Δωδεκαήμερο καί τό Νέο ἔτος 2016.

Ἰωάννου Β. Κογκούλη : Τό προτεινόμενο Πρόγραμμα Σπουδῶν τοῦ μαθήματος: «Θρησκευτικά» Λυκείου ἤ τελειότερα τοῦμαθήματος: Παιδείας καί Ἑλληνορθόδοξης Κληρονομιᾶς – Προβληματισμοί – Ἐπισημάνσεις – Προτάσεις.

Χρίστου Γ. Ρώμα : Καί πάλι τό μάθημα τῶν θρησκευτικῶν.

Παύλου Ἀθ. Παλούκα : Ἐπιβεβλημένη καί γόνιμη ἡ συνεργασία ἐκπαιδευτικῶν μέ τούς γονεῖς.

Εὐαγγέλου Πεπὲ : Ὁ ρόλος τῆς θρησκευτικῆς ἀγωγῆς στὴν ἀνάπτυξη τοῦ ἐθελοντικοῦ πνεύματος : Τὸ παράδειγμα τῆς ἐθελοντικῆς αἱμοδοσίας.

Παναγιώτη Τσαγκάρη : Ἡ Γενοκτονία  τῶν  Ποντίων καὶ ἡ Μάχη  τοῦ  Σκρά.

Τῆς συντάξεως:

Κρίσεις – Σχόλια

Δραστηριότητες τῆς ΠΕΘ

Άλλες ἐιδήσεις

Βιβλιοκρισίες – Βιβλιοπαρουσιάσεις

Κοιμηθέντες

Ληφθέντα βιβλία

Περιεχόμενα Τόμου 2015

http://www.petheol.gr/nea/kyklophoreitoneoteuchosteskoinoniasoktobrios-dekembrios2015

Οι Τρείς Ιεράρχες στον καιρό της Πανθρησκείας*

Ας μου επιτραπεί να ξεκινήσω το παρόν ταπεινό και ευλαβικό αφιέρωμά μου στη μνήμη των ανυπέρβλητων, φωτεινών μορφών των Τριών Μεγάλων Ιεραρχών και Οικουμενικών Διδασκάλων, με κάποια παραδοξότητα, δηλαδή, περιγράφοντας κατ΄ αρχήν, την κατάσταση που τείνει να διαμορφωθεί στην εποχή μας στο παγκόσμιο θρησκευτικό χώρο, παίρνοντας αφορμή από ένα άρθρο της καθημερινής ειδησεογραφίας, το οποίο περιγράφει ένα περιστατικό που αφορά στον πρόεδρο των ΗΠΑ.

Το συγκεκριμένο λοιπόν, άρθρο, με τίτλο, «Τι κρύβει ο Μπαράκ Ομπάμα στις τσέπες του»1, αναφέρεται στο γεγονός ότι, στην ετήσια συνέντευξή του, στο δημοφιλέστερο στο είδος του Κοινωνικό Μέσο κοινοποίησης, αναπαραγωγής και διαμοιρασμού βίντεο, στο YouTube(Γιουτιουμπ), ο πρόεδρος της Αμερικής Μπαράκ Ομπάμα, άδειασε τις τσέπες του, αποκαλύπτοντας ότι κουβαλάει μαζί του διάφορα πράγματα που του θυμίζουν τους ανθρώπους που έχει γνωρίσει κατά τη διάρκεια της θητείας του στον Λευκό Οίκο και τα οποία του δίνουν έμπνευση, όταν νιώθει κουρασμένος ή αποθαρρυμένος.

Στη συνέντευξη έδειξε πέντε τέτοια αντικείμενα. Το πρώτο, ήταν ένα ροζάριο που του έχει χαρίσει ο Πάπας Φραγκίσκος. Μετά, έδειξε ένα αγαλματίδιο του Βούδα, που του έχει χαρίσει ένας βουδιστής και μία τυχερή μάρκα του πόκερ, που του χάρισε ένας μηχανόβιος γεμάτος τατουάζ κατά την πρώτη προεκλογική καμπάνια του. Ακόμη, έβγαλε από την τσέπη του ένα αγαλματίδιο ινδουιστικής θεότητας και, τέλος, έναν σταυρό Κοπτών, τον οποίο του χάρισαν στην Αιθιοπία.

Όλα αυτά τα αντικείμενα, του θυμίζουν όλους τους διαφορετικούς ανθρώπους που έχει συναντήσει στην πορεία του και το πόσο έχουν επενδύσει σε εκείνον. Νιώθει, έτσι, όπως είπε, την ευθύνη να εργασθεί σε αυτά τα ζητήματα, που επηρεάζουν αυτούς τους ανθρώπους.

Μικρά ενθύμια – θρησκευτικά σύμβολα από συναντήσεις του λοιπόν, κρύβει ο πρόεδρος της Αμερικής στις τσέπες του και φανερώνοντάς τα, αποδεικνύεται ως ένας μάγος της επικοινωνίας, ορίζοντας ταυτόχρονα, με την κίνησή του αυτή, τους παράγοντες που χαρακτηρίζουν, σήμερα, την έννοια της επικοινωνίας. Ως αποστολέας (Sender), δηλαδή, μεταφέρει ένα μήνυμα (Message), στον αποδέκτη (Recipient), με συγκεκριμένους τρόπους μεταβίβασης (Mode), που υπαγορεύουν οι κανόνες της διαφήμισης και της σύγχρονης αγοραλογίας, αλλιώς μάρκετινγκ (marketing), στοχεύοντας σε ένα αποτέλεσμα (Effect)2.

Στην συγκεκριμένη περίπτωση, το μήνυμα, δεν κατονομάζεται, δεν δηλώνεται άμεσα, εμφανώς, όμως, υποδηλούται, δηλαδή, αφήνεται έντεχνα, να υπονοηθεί από τον τηλεθεατή. Ακολουθώντας, εν προκειμένου, την τεχνική της αθέμιτης μεθόδου των υποσυνείδητων μηνυμάτων, για να παρακάμψει τους μηχανισμούς άμυνας της συνείδησης και να μην απορριφθεί από αυτούς, το μήνυμα, οδηγείται να αποθηκευθεί στο υποσυνείδητο, ώστε να χρησιμοποιηθεί κατά το μάλλον ή ήττον αργότερα από τον αποδέκτη3.

Αυτό ουσιαστικά που μεταφέρει, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα με αυτό το επικοινωνιακό τρικ, της ισότιμης απαρίθμησης συμβόλων μεγάλων θρησκειών, τα οποία τον εμπνέουν και που οδηγούν, σύμφωνα με τα δεδομένα της σύγχρονης Παγκοσμιοποίησης, σε μια κοινωνία των ανοιχτών οριζόντων και της συνύπαρξης που αποδέχεται και χωράει τους πάντες, δεν είναι άλλο από το μήνυμα της οικουμενικής θρησκείας, της Πανθρησκείας, όπως ονομάζεται, η οποία, ως γνωστό, προπαγανδίζεται και προετοιμάζεται με πολύ μελετημένους και επιμελημένους τρόπους και στόχους.

Η Πανθρησκεία αποτελεί μια νέα εφεύρεση, μια νέα παγκόσμια θρησκεία, η οποία θα προέλθει από την ομογενοποίηση και τον συγκερασμό όλων των θρησκειών του κόσμου, καθώς, όπως διακηρύσσουν οι Νεοεποχίτες Βlavatsky, Besant, Bailey και οι διάδοχοί τους,  «όλες οι θρησκείες έχουν ψήγματα της αληθείας. Καμία δεν έχει ολόκληρη την αλήθεια. Οπότε θα πρέπει όλες (οι θρησκείες), να συνεισφέρουν το μερίδιο τους, ώστε η κάθε μια να εμπλουτίσει τις άλλες και να εμπλουτιστεί απ’ αυτές»4, για να επιτύχει έτσι, ο άνθρωπος την τελειοποίηση της προσωπικότητάς του και την κατάκτηση της ευτυχίας του.

«Όλοι οι δρόμοι λοιπόν, οδηγούν στον Θεό»5. Επομένως, «πίστευε ό,τι θέλεις, μόνο μη διεκδικείς την αποκλειστικότητα της αλήθειας και του δρόμου της σωτηρίας»6. Γι΄ αυτό και, τελικά, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει την αρχή ότι «δεν χρειάζεται να έχουμε πολλές θρησκείες και πρέπει να λειάνουμε τις διαφορές μας, μιας και ο Θεός είναι ένας και κοινός, απλά τον λατρεύουμε διαφορετικά»7. «Αυτὸ συντελείται, κύρια, με την «τεκτονικὴ» μέθοδο της σύγκρασης των πάντων και της συγκρητιστικής αναχώνευσης και ουσιαστικὰ διάλυσης όλων (των θρησκευμάτων)»8.

Αυτό το θρησκευτικό συγκρητισμό, την «ανάμειξη, δηλαδή, και εναρμόνιση ποικίλλων θρησκευτικών δοξασιών και θρησκευτικών τελετών, που ανήκουν σε διάφορες θρησκείες ή ομολογίες, έτσι ώστε, από τον συγκερασμό αυτόν να προέλθει ένα καινούργιο θρησκευτικό μόρφωμα»9, την συναντάμε, τώρα τελευταία, σε πρακτικό επίπεδο και σε πλείστες όσες εκδηλώσεις του καθημερινού βίου και στην πατρίδα μας. Για παράδειγμα, στον θεολογικό  χώρο, συχνές είναι ο αναφορές της Εκκλησίας της Ελλάδος, του Υπουργείου Παιδείας και της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων, σε συγκρητιστικού, θρησκειολογικού και πανθρησκειακού περιεχομένου Προγράμματα Σπουδών του μαθήματος των Θρησκευτικών, που δεν προάγουν την ορθόδοξη αγωγή στο σχολείο, αλλά την επιτηδευμένη πολτοποίηση και σύγχυση, η οποία τείνει να οδηγήσει τους μαθητές σε μια νέα, αλλότρια της πίστης τους, μεταμοντέρνα εκκοσμικευμένη θρησκευτικότητα ή πνευματικότητα10.

Σε αυτά τα πλαίσια, το πρόσωπο του Θεανθρώπου Χριστού, ισοπεδώνεται. Ο Χριστός -λένε οι κήρυκες της νεοεποχίτικης λεγόμενης Πανθρησκείας- ήταν ένας από τους πολλούς μύστες και διδασκάλους της ανθρωπότητας11. Ήταν ένας ακόμη άνθρωπος που με τις δικές του δυνάμεις ανέβηκε ψηλά πνευματικά.

Ενώ, λοιπόν, αυτά συντελούνται στο θρησκευτικό πεδίο παγκοσμίως αλλά και στην πατρίδα μας, εμείς καλούμεθα να πανηγυρίσουμε «τους Τρεις Μεγίστους Φωστήρας της Τρισηλίου θεότητος, τους την οικουμένην ακτίσι δογμάτων θείων πυρσεύσαντας, τους μελιρρύτους ποταμούς της σοφίας, τους την κτίσιν πάσαν θεογνωσίας νάμασι καταρδεύσαντας»12, και να κοινοποιήσουμε το μήνυμά τους στα πέρατα της οικουμένης.

Εύλογα ανακύπτει το απλό ερώτημα, ποια η σχέση των Τριών Πατέρων της Εκκλησίας με όλα τα παραπάνω; Η απάντηση είναι εξίσου οφθαλμοφανής και απλής.

Πιθανόν στο νου, στην καρδιά και στην τσέπη των ανθρώπων της εποχή μας να υπάρχουν οι σκέψεις, οι οραματισμοί, τα αντικείμενα, τα οποία περιγράψαμε στην αρχή του άρθρου μας, πιθανόν, δηλαδή, τα είδωλα του κόσμου του αιώνος τούτου του απατεώνος, να έχουν καταλάβει το θρόνο της ψυχής του σημερινού ανθρώπου.  Δεν συνέβαινε όμως το ίδιο και με τους Τρείς Ιεράρχες, το πνεύμα των οποίων κινούνταν σε μια διαφορετική κατεύθυνση.

Οι Τρεις Ιεράρχες, στο νου τους είχαν τον μόνον αληθινό Θεό,  στην καρδιά τους τον Χριστό, στο στήθος τους τον Σταυρό, στο στόμα την ευχή, στο χέρι την Αγία Γραφή, και στην τσέπη τους… δεν είχαν «δεκάρα τσακιστή», διότι τα πάντα τα πρόσφεραν για να ανακουφίσουν τη δυστυχία των συνανθρώπων τους καθώς πίστευαν ακράδαντα και έμπρακτα ότι «δεν είναι δυνατόν να σωθεί εκείνος που δεν κάνει τίποτε για τη σωτηρία του πλησίον του»13. Έτσι βάδιζαν οι Τρείς Ιεράρχες την οδό που οδηγεί στη βασιλεία των Ουρανών. Η συνεχής μεριμνά τους επικεντρωνόταν στο χαρακτηριστικό ψαλμικό ερώτημα : «Πότε θα φθάσω και θα δω το πρόσωπο του Θεού;»14

Όλο το Είναι των Τριών Επισκόπων, το είχε πλημμυρίσει «έρως μέγας γλυκύς»15, η αγάπη του μοναδικού αληθινού Θεού, του Χριστού. «Μνημονευτέον Θεού μάλλον ή αναπνευστέον»16  επαναλάμβανε συνεχώς ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος.

Μακάριος ο άνθρωπος που η καρδιά του πληγώνεται από τον θεϊκό έρωτα, διότι, όπως γράφει ο Ιερός Χρυσόστομος, «όπου υπάρχει αγάπη Θεού, όλα τα κακά εξαφανίζονται, όπου υπάρχει ανάμνηση του Θεού, εκεί λησμονούνται τα αμαρτήματα»17, «μετριάζεται η ένταση των συμφορών»18  κι αισθάνεται η ψυχή ανείπωτη ηδονή, που όμοιά της δεν υπάρχει άλλη, και, έτσι, μεταφέρεται ο άνθρωπος από τη γη στον ουρανό19. Και συμπληρώνει ο Μ. Βασίλειος πως «για τη φιλόθεη ψυχή, ο πόθος να θυμάται ακατάπαυστα τον Θεό δείχνει ευσέβεια και δεν χορταίνει ποτέ»20. Προχωρώντας τον λόγο ο άγιος της  Νανζιανζηνού, θα πει: «Δίδωμι τα εμαυτού πάντα και εμαυτόν τω Πνεύματι»21.

Ποιόν Θεό, όμως, οφείλουμε να λατρεύουμε και να δοξολογούμε θα μας το πει εμφαντικά πάλι ο Μ. Βασίλειος: «Πιστεύετε σε Πατέρα και Υιό και Άγιο Πνεύμα. Μην προδώσετε αυτή την παρακαταθήκη (την πολύτιμη κληρονομιά)»22. «Δεν υπάρχει μέσα στο Ευαγγέλιο της σωτηρίας μας άλλο δόγμα σπουδαιότερο από την πίστη μας στον Πατέρα και τον Υιό (και στο Άγιο Πνεύμα)»23. «Έναν Θεόν εν τριάδι και τριάδα εις μονάδα σεβώμεθα», θα πει επιγραμματικά ο Μ. Αθανάσιος24.

Και συνεχίζει ο ακοίμητος Ποιμήν της Καισαρείας: «Εκείνος που δεν παραδέχεται το ομοούσιον της θεότητας, ξεπέφτει στην πολυθεΐα, και εκείνος που απορρίπτει τα ιδιώματα των τριών υποστάσεων, οδηγείται στον Ιουδαϊσμό»25.

«Όσοι ονομάζουν κτίσμα ή τον Υιό ή το Άγιο Πνεύμα ή υποβιβάζουν εντελώς Αυτό, στη θέση του υπηρέτη και του δούλου, βρίσκονται μακριά από την αλήθεια. Γι’ αυτό, συνιστά ο Ουρανοφάντωρ Επίσκοπος, πρέπει να αποφεύγετε την επικοινωνία με αυτούς και να αποκρούετε τους λόγους τους ως πραγματικά δηλητήρια των ψυχών»26.

«Ούτε το φως θα γίνει ποτέ σκοτάδι, όσο εξακολουθεί να είναι φως, ούτε η αλήθεια των δογμάτων της πίστεώς μας μπορεί να αμφισβητηθεί, γιατί είναι αλήθεια και τίποτε ισχυρότερο δεν υπάρχει από την αλήθεια», τονίζει ο Χρυσορρήμων Ιωάννης27.

Ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, κήρυττε στους σκλαβωμένους Έλληνες : «Εγώ εδιάβασα και περί ιερέων, και περί ασεβών, αιρετικών και άθεων τα βάθη της σοφίας ηρεύνησα’ όλαι αι πίστεις είνε ψεύτικες΄ τούτο εκατάλαβα αληθινόν, ότι μόνη η πίστις των ορθοδόξων χριστιανών είνε καλή και αγία, το να πιστεύωμεν και να βαπτιζώμεθα εις το όνομα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Τούτο σας λέγω τώρα εις το τέλος΄ να ευφραίνεσθε οπού είσθε ορθόδοξοι χριστιανοί, και να κλαίετε δια τους ασεβείς και αιρετικούς οπού περιπατούν εις το σκότος»28!

Όμως, στη σύγχρονη κοινωνία «δεν είναι μόνον ότι ο Χριστιανισμός αποκαθηλώνεται και αμφισβητούνται οι παραδοσιακές κοινωνικές δομές… Η Ορθοδοξία βρίσκεται περικυκλωμένη από μια κουλτούρα, η οποία, ακόμη κι όταν είναι κατ’ επίφασιν χριστιανική, είναι παγανιστική… Η σύγχρονη νεο-ειδωλολατρία είναι κατά τρόπο συγκεκριμένο και συνειδητό μεταχριστιανική. Θέλει να παραμερίσει την Ορθοδοξία. Έτσι οι Χριστιανοί βρίσκονται σε μια κοινωνία, που τείνει να εντάξει τους ίδιους και τα παιδιά τους σε ένα κοσμοπολίτικο ήθος, που επηρεάζει όλους τους τομείς της ζωής. Όταν αντιστέκονται, θεωρούνται «δυσανεκτικοί», ακραίοι και αντίθετοι με τον πυρήνα αξιών που διαμορφώνουν την κυρίαρχη κουλτούρα»29.

Ιδιαίτερα στην πατρίδα μας σήμερα, στο όνομα της πολιτικής ορθότητας και μιας ανύπαρκτης πολυπολιτισμικότητας, που κατά τη συγγραφέα Σώτη Τριανταφύλλου, μας οδηγεί σε μια «κακοήθη κοινωνία»30, διότι είναι πραγματικά άρνηση του πλουραλισμού, βαλθήκαμε να αρνηθούμε ακόμη και «το γάλα που βυζάξαμε»31, βιάζοντας και τον εαυτό μας ακόμη, στο να μη πιστεύει32!

«Ημείς, οι έξυπνοι κι’ οι συγχρονισμένοι, θα πει ο πολύς Φώτης Κόντογλου, βάλαμε την εξυπνάδα μας και μέσα στα μυστήρια της θρησκείας, κι’ αγαπάμε τα μεγάλα λόγια και τα επιστημονικά, τι λέγει ο τάδε άθεος για τον Χριστό και για τη θρησκεία του, η κανένας καμουφλαρισμένος θεομπαίχτης, επειδή αυτά δίνουνε τροφή στον εγωισμό μας. Και βουλώνουμε τ’ αυτιά μας για να μην ακούσουμε τον απόστολο Παύλο που φωνάζει “Ουχί εμώρανεν ο Θεός την σοφίαν του κόσμου τούτου;”. Αλλά, κοντά στους χαλασμένους αυτούς που λέγω, υπάρχουνε και πλήθος άνθρωποι που νοιώθουνε βαθειά την ουσία της θρησκείας μας, τη μεγάλη σημασία της λατρείας και της ιερής παράδοσής μας»33.

Σε αυτούς τους ανθρώπους, ο λόγος των Τριών Ιεραρχών κατέρχεται ως «δρόσος Αερμών, η καταβαίνουσα επί τα όρη Σιών»34  για να διακηρύξει στην οικουμένη το ίδιο μήνυμα, με τα ίδια λόγια, με εκείνα που πρόφερε ο μουσουλμάνος μυστικός Μανσούρ Al Hallaj, λίγο πριν τον σταυρώσουν το 922 μ.Χ. στη Βαγδάτη, διότι, αν και μουσουλμάνος, ομολόγησε τη Σάρκωση του Υιού και Λόγου του Θεού, του μόνου Θεανθρώπου και Σωτήρα του κόσμου, λέγοντας, «Δοξασμένος ο Θεός που απεκάλυψε μέσα στην ανθρωπότητά Του (τον Χριστό) το μυστήριο της ακτινοβόλας του θεότητας»35.

Όπως στην εποχή τους η Τριάδα των φωτισμένων Επισκόπων, αγωνιζόταν ενάντια στην ειδωλολατρία, την αίρεση, την αθεΐα, καταθέτοντας το απαύγασμα της θεολογίας τους, την ομολογιακή διακήρυξη της μοναδικότητας της «Τρισαρίθμου Μονάδος»36, έτσι και σήμερα, σ΄ αυτούς τους δίσεκτους καιρούς, που ο Χριστιανισμός, η Ορθοδοξία συγκλονίζονται εκ θεμελίων, αρμόζει οι βολεμένοι να σωπάσουν, οι κιοτήδες να κατέβουν στα κατώγια κι οι αντρειωμένοι να ανέβουν στις επάλξεις, φανερώνοντας την χριστιανική Αλήθεια. Άραγε στην Κερκόπορτα βρίσκεται κανείς37 ;

Όπως στην εποχή τους οι Τρεις των Μεγάλων Ιεραρχών, με στιβαρό θεολογικό λόγο αντιτάχθηκαν σε κάθε ιδιοτελή, καιροσκοπική, εγκοσμιοκρατική αντίληψη, προβάλλοντας την σωτήρια αλήθεια της εν Χριστώ Σωτηρίας, έτσι και σήμερα, απαιτείται μια επανάσταση των χριστιανικών συνειδήσεων, ενάντια στη δικτατορία της πλειοψηφούσας αφωνίας και της μειοψηφούσας αλλά βοώσας και αποτελεσματικά δρώσας παραφωνίας, μια επανάσταση συνειδήσεων ενάντια στο σκοταδισμό της ημιμάθειας και της ψευτοπροοδευτικότητας που οδηγεί σε πανθρησκειακούς ατραπούς απώλειας ψυχών, για να ακουστεί και πάλι καθάριος ο λόγος των Τριών Ιεραρχών, ο λόγος του Χριστιανισμού, ο λόγος της Ορθοδοξίας, ο λόγος του Χριστού, του Μόνου Αληθινού Θεού, ο λόγος, τελικά, της Σωτηρίας του ανθρώπου.

Οι Τρεις Ιεράρχες ας μας γίνουν οδοδείκτες στην πορεία της ζωής μας.

Του Παναγιώτη Τσαγκάρη

Γενικού Γραμματέα της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Ορθόδοξος Τύπος», αριθμ. φύλλου 2102, 29 Ιανουαρίου 2016.

*Ο τίτλος του άρθρου είναι δάνειο-παράφραση του τίτλου «Το μάθημα των Θρησκευτικών στον «ΚΑΙΡΟ» της Πανθρησκείας», το οποίο είχαν ως θέμα δύο Ημερίδες που διοργάνωσε σε Αθήνα(29/12/2012) και Θεσσαλονίκη(17/2/2013), η Ορθόδοξη Χριστιανική Ιεραποστολική Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ».

Υποσημειώσεις:

1.  Ηλεκτρονική πηγή: http://www.iefimerida.gr/news/246000/ti-kryvei-o-mparak-ompama-stis-tsepes-toy-tis-adeiase-mprosta-stin-kamera-vinteo#ixzz3xU6MSQwZ και Ηλεκτρονική πηγή του σχετικού βίντεο: https://www.youtube.com/watch?v=ASNLlNqNr9M

2.  Τσιμπόγος Χάρης, Τα μυστικά του πετυχημένου πωλητή, Αθήνα 1990, σ. 210.

3.  Regimbal Paul-Jean, Παραβίαση της συνείδησης με μηνύματα υποσυνείδητα, εκδ. Ηλιοσκόπιο, Αθήνα 1989, σ. 82 και Παπαδημητρακόπουλος Γ. Κ., Υποσυνείδητα μηνύματα μια φοβερή απειλή!…, εκδ. Φωτοδότες, Αθήνα 1994, σ. 7.

4.  Βλιαγκόφτης Αρσένιος Μοναχός, Οικουμενισμός και Νέα Εποχή, Διαθρησκειακές συναντήσεις και διάλογοι, Πρακτικά Διορθοδόξου Επιστημονικού Συνεδρίου, Οικουμενισμός, Γένεση-Προσδοκίες-Διαψεύσεις, εκδ. «Θεοδρομία», Θεσσαλονίκη 2008, Τομ. Α, σελ. 25.

5.  Όπ., σ. 25.

6.  Βλιαγκόφτης Αρσένιος Μοναχός, Ορθόδοξος μοναχισμός και σύγχρονος θρησκευτικός και θρησκειακός συγκρητισμός, Εισήγηση που παρουσιάστηκε στο Πανελλήνιο Μοναστικό Συνέδριο, το οποίο έλαβε χώρα στα Άγια Μετέωρα από 12 έως 14 Σεπτεμβρίου 2000 με θέμα: Ο αναλλοίωτος Ορθόδοξος Μοναχισμός στην ανατολή της τρίτης χιλιετίας. Ηλεκτρονική πηγή: http://www.impantokratoros.gr/monachismos-sygkrhtismos.el.aspx

7.  Σχορετσανίτης Γ. Ηλίας, Το διάταγμα της ανεξιθρησκείας και η πανθρησκεία της Νέας Τάξης. Ηλεκτρονική πηγή: http://www.ioannis-kapodistrias.gr/2013/05/h_24.html#ixzz3y6CXO4Ox

8.  Μεταλληνός Γεώργιος Πρωτοπρεσβύτερος, Η «Νέα Εποχή» και ο διπλός Οικουμενισμός (πολιτικός και θρησκευτικός), εφημερίδα «Ορθόδοξος Τύπος», 8/11/2013. Ηλεκτρονική πηγή: http://aktines.blogspot.gr/2013/11/blog-post_1503.html και από: http://thriskeftika.blogspot.gr/2013/11/blog-post_9544.html

9.  Δημητρακόπουλος Παύλος Αρχιμανδρίτης, Η Ορθοδοξία μπροστά στη θύελλα του σύγχρονου Προτεστανικού και Παπικού Οικουμενισμού, Πειραιάς 2011, σ. 19.

10.  Ρεράκης Ηρακλής, Κατήχηση ειδώλων στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο: Η απόσχιση των μαθητών από την Ορθόδοξη Πίστη, η ένταξή τους σε μία πολυ-θρησκευτική θρησκευτικότητα, ως στόχος του νέου Πιλοτικού Προγράμματος Σπουδών,  δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ΚΟΙΝΩΝΙΑ της ΠΕΘ τεύχος 4, Οκτώβριος – Δεκέμβριος 2013 και  στην εφημερίδα «Ορθόδοξος Τύπος», σε συνέχειες στις 07/03/2014, 14/03/2014,  21/03/2014, 28/03/2014, 04/04/2014, 11/04/2014, 18/04/2014. Ηλεκτρονική πηγή: http://www.zoiforos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=11165:olo-to-keimeno-katixisi-e-dolon-st-dimotik-ka-st-gymnasio-posxisi-t-n-mathit-n-p-t-n-rthodoksi-pisti-ntaksi-tous-s-mia-poly-thriskeftik-thriskeftikotita-s-stoxos-to-neou-pilotiko-programmatos-spoud-n&Itemid=202

11.  Βλιαγκόφτης Αρσένιος Μοναχός, Η αλήθεια για τη λεγομένη Νέα Εποχή. Κείμενο που περιλαμβάνεται σέ εἰδικό τετρασέλιδο εκδεδομένο από το περιοδικό «ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΗ» σε πολλά αντίτυπα  προς ενημέρωση των πιστών.  Ηλεκτρονική πηγή: http://alopsis.gr/alopsis/Newage23.htm

12.  Απολυτίκιον Τριών Ιεραρχών.

13.  Ι. Χρυσόστομος, Περί Ιεροσύνης, λόγος ΣΤ΄, 10, ΕΠΕ 228, 286 – MG 48, 686.

14.  Ι. Χρυσόστομος, Εις Ψαλμ. ΜΑ΄, 6, ΕΠΕ 5, 610 – MG 55, 165. Ψαλμ. 41, 3.

15.  Απολυτίκιον Μικρού Ιησού. Ποίημα π. Ελπιδίου Βαγιαννάκη.

16.  Γρηγόριος ο Θεολόγος, Λόγος ΚΖ΄, Θεολογικός Πρώτος, Κατά Ευνομιανών προδιάλεξις, PG 36, 16Β.

17. Ι. Χρυσόστομος, Εις Ψαλμ. 1΄,  ΕΠΕ 7, 276 – MG 55, 427.

18.  Ι. Χρυσόστομος, Εις Γέν., ομιλ. ΚΕ΄, 5, ΕΠΕ 3, 81, 84 – MG 53, 226.

19.  Ι. Χρυσόστομος, Εις Ψαλμ. Θ΄, 2, ΕΠΕ 5, 450-452 – MG 55, 124.

20.  Μ. Βασίλειος, Περί Πίστεως, 1, ΕΠΕ 7, 28 – ΒΕΠΕ 54, 152 – MG 31, 464Β.

21.  Γρηγόριος ο Θεολόγος, Λόγος ΙΒ´, Εις τον πατέρα εαυτού…, ΕΠΕ 1, 308.

22.  Μ. Βασίλειος, Επιστ. 105, Διακόνοις θυγατράσι Τερεντίου κόμητος, ΕΠΕ 2, 372 – ΒΕΠ 55, 137 –  MG 32, 513Α.

23.  Μ. Βασίλειος, Ανατρεπτικός Απολογητικού Ευνομίου, Λόγος Β΄, 22, ΕΠΕ 10, 186 – ΒΕΠ 52, 206 – MG 30, 620.

24. Μ. Αθανάσιος, Έκθεσις ομολογίας της καθολικής πίστεως του µεγάλου Αθανασίου πατριάρχου Αλεξανδρείας. Ηλεκτρονική πηγή: http://www.documentacatholicaomnia.eu/02g/0295-0373,_Athanasius,_Symbolum,_MGR.pdf

25.  Μ. Βασίλειος, Επιστ. 210, ΕΠΕ 3, 186 – ΒΕΠ 55, 247 – MG 55, 776Β.

26.  Μ. Βασίλειος, Επιστ. 105, Διακόνοις θυγατράσι Τερεντίου κόμητος, ΕΠΕ 2, 372 – ΒΕΠ 55, 137 –  MG 32, 513Α.

27.  Ι. Χρυσόστομος, Εις μακρ. Βαβύλαν, 4, ΕΠΕ 34, 434 – MG 50, 539.

28.  Καντιώτης Αυγουστίνος Μητροπολίτης Φλωρίνης, Κοσμάς ο Αιτωλός, εκδ. Ορθοδόξου Ιεραποστολικής Αδελφότητος «Ο Σταυρός» Αθήνα1994, σσ. 131-132.

29.  Engelhardt Tristram Η., «Τα θεμέλια της Βιοηθικής – Μια Χριστιανική θεώρηση», εκδ. Αρμός, Αθήνα 2007, σ. 470.

30.  Ηλεκτρονική πηγή: iefimerida.grhttp://www.iefimerida.gr/news/239937/ployralismos-polypolitismikotita-ensomatosi-afomoiosi-i-soti-triantafylloy-grafei-ena#ixzz3tqOJjxB0

31.  Κόντογλου Φώτης, Πονεμένη Ρωμιοσύνη, εκδ. «Αστήρ», Αθήνα 1980, σ. 324.

32.  Peguy Pierre Charles: «Πρέπει να βιάσουμε τον εαυτό μας για να μην πιστεύουμε», Porche du Mystere de la deuxieme vertu, Oeuvres completes σ. 175.  Ευδοκίμωφ Παύλος, Η Ορθοδοξία, εκδ. Β. Ρηγόπουλου, Θεσσαλονίκη 1972, σ. 434.

33. Κόντογλου Φώτης, Γίγαντες ταπεινοί, εκδ. «Ακρίτας», Αθήνα 2000, σ. 246.

34.  Ψαλμ. 132, 3.

35.  Ευδοκίμωφ Παύλος, Η Ορθοδοξία, όπ., σ. 429.

36.  Παρακλητική, Ήχος δ΄, Μεσονυκτικόν Κυριακής, Τροπάριον γ΄ Ωδής.

37. Αντωνακόπουλος Γ., «Οι ψυχωμένοι στις επάλξεις κι οι κιοτήδες στα κατώγια και στην Κερκόπορτα κανείς», από το ποίημα «Άλωση».

http://www.petheol.gr/nea/oitreisierarchesstonkairotespanthreskeias

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

Ἡ Πανελλήνιος Ἕνωσις Θεολόγων, εὑρίσκεται στήν εὐχάριστη θέση νά ἀνακοινώσει στούς συναδέλφους καί νέους θεολόγους ὅτι, στό Ἐπιμορφωτικό Σεμινάριο Παιδαγωγικῆς καί Διδακτικῆς Κατάρτισης, στά Γραφεῖα τῆς ΠΕΘ (Χαλκοκονδύλη 37, ὄροφος 3ος) εἰσηγήτρια στίς 3-2-2016 ἡμέρα Τετάρτη καί ὥρα 16.00 – 19.00 θά εἶναι: ἡ κ. Ἰωάννα Στουφή – Πουλημένου, Ἀναπληρώτρια Καθηγήτρια τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, μέ θέμα : «Ἡ διδασκαλία τῆς χριστιανικῆς τέχνης στή Δευτεροβάθμια  Ἐκπαίδευση», Μέρος Β´.

Ἀπό τή Γραμματεία τῆς ΠΕΘ

http://www.petheol.gr/nea/epimorphotikoseminariotespethstis3-2-2016