ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΖΩ ΚΑΛΥΤΕΡΑ – ΕΥ ΖΗΝ
Ψυχική και Συναισθηματική Υγεία – Πρόληψη: Αυτομέριμνα και Ψυχική Υγεία
Υποθεματική:Ψυχική ΚΑΙ Συνασθηματική Υγεία-Πρόληψη
Τίτλος: Σε μια ρώγα από σταφύλι
Δεξιότητες στόχευσης του εργαστηρίου:
Δεξιότητες Ζωής (Δεξιότητες της Κοινωνικής Ζωής, Ενσυναίσθηση και Ευαισθησία)
Σύνδεση με τη Βασική Θεματική: Αυτομέριμνα και Ψυχική Υγεία, Αισθητική Αγωγή
Βασικοί στόχοι :
Το παρόν πρόγραμμα επικεντρώνεται στην ανάπτυξη της Φιλίας, δηλαδή εκείνων των δεξιοτήτων που χρειάζονται για τη δημιουργία «θετικών διαπροσωπικών σχέσεων που χαρακτηρίζονται από διαφορετικούς βαθμούς ισότητας, αμοιβαίας καλής θέλησης, στοργής ή/και βοήθειας» (Rawlins, 2007, σελ. 1788). Οι γενικοί σκοποί του προγράμματος περιλαμβάνουν την α) ενδυνάμωση των παιδιών στην ανάπτυξη υγιών φιλικών σχέσεων που διέπονται από θετικά συναισθήματα, β) την ευαισθητοποίηση των μαθητών και μαθητριών πάνω στα συναισθήματα που εκφράζουν και βιώνουν αυτοί/ές και οι συμμαθητές/τριές τους, γ) τη συνειδητοποίηση από τα παιδιά της αξίας της συνεργασίας, της αλληλεγγύης, της συμμετοχής σε μία ομάδα και σε μία ευρύτερη κοινότητα, δ) την ενεργοποίηση των μαθητών/τριών για την ανάπτυξη ενεργειών και μηχανισμών αντιμετώπισης με απώτερο στόχο την πρόληψη της βίωσης αρνητικών συναισθημάτων που μπορούν να επιβαρύνουν την ψυχική τους υγεία, όπως η μοναξιά, ο φόβος ως αποτέλεσμα εκφοβιστικών ενεργειών στα πλαίσια του σχολείου κ.α. Ειδικότερα, οι μαθητές και οι μαθήτριες θα ενδυναμώσουν τις δεξιότητές τους συμμετοχής σε διάλογο, θα μάθουν να ακούν ενεργά τους άλλους, να αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους, να εκτιμούν την παρέα με τους άλλους, να καταλαβαίνουν πότε υπόκεινται σε εκφοβιστικές ενέργειες και πώς πρέπει να συμπεριφερθούν, να ακολουθούν τους κανόνες, να λύνουν τις διαφορές τους και να ενδιαφέρονται για τους άλλους δείχνοντας αλληλεγγύη και φιλοκοινωνική συμπεριφο
Διάρκεια Εργαστηρίων περίπου 7 εβδομάδες (5 έως 7 εργαστήρια των 2 ή 3 ωρών την εβδομάδα). Περίοδος υλοποίησης: (Νοέμβριος-Δεκέμβριος)
Το εργαστήριο αυτό το επέλεξε η νηπιαγωγός , σε ένα μεικτό τμήμα προνήπια-νήπια, όπου τα προνήπια είναι αρκετά, ώστε να ενδυναμώσει και να πετύχει περισσότερο την ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης,των κοινωνικών δεξιοτήτων και των φιλικών σχέσεων.
Το εργαστήριο που επιλέχθηκε από το ΙΕΠ υλοποιήθηκε από τη νηπιαγωγό του τμήματος και όπου χρειάστηκε έγιναν παρεμβάσεις προσαρμοσμένες με το μαθητικό δυναμικό της τάξης μας.
Επίσης υλοποιήθηκαν και κάποιες δραστηριότητες προέκτασης που συνδέονται με την Δράση Πολιτειότητας που θα υλοποιήσουμε με το Δίκτυο Σχολείων Σχολικής Διαμεσολάβησης -την συμμετοχή μας στην Πανελλήνια δράση της 6ης Μαρτίου που έχει Τίτλο: Μπαίνω στην θέση του άλλου και λέω ΟΧΙ στην σχολική βία και τον εκφοβισμό,
1ο Εργαστήριο
Τίτλος: Οι φίλοι μου και εγώ
Υλικά δραστηριοτήτων:
- Μαρκαδόροι
- Χαρτόνι
- 1 κουβάρι νήμα
- φύλλο αυτοαξιολόγησης
Δραστηριότητες:
Ας γνωριστούμε
Ο/η εκπαιδευτικός καλωσορίζει τα παιδιά στο εργαστήρι “Σε μια ρώγα από σταφύλι”. Τα παιδιά κάθονται σε δυάδες με ένα άτομο, το οποίο δεν γνωρίζουν καλά και δεν έχουν ξαναμιλήσει πολύ. Συζητάνε στις δυάδες μεταξύ τους με σκοπό να μάθουν πράγματα ο ένας για τον άλλο, όπως για το αγαπημένο τους φαγητό, για τις απογευματινές δραστηριότητές τους, για την οικογένειά τους κ.λ.π.
Στη συνέχεια, το κάθε παιδί από την κάθε δυάδα παρουσιάζει το άλλο παιδί με το οποίο συζήτησε, αναφέροντας κάποια πράγματα που έμαθε την ώρα που συζητούσαν.
Ακολούθως, τα παιδιά κάθονται σε κύκλο, ο/η εκπαιδευτικός τα εισάγει στην έννοια της φιλίας και τα παιδιά συζητούν για το τι είναι φίλοι. Η ομάδα συζητά για το πρόγραμμα που θα ακολουθήσει και το τι θα μάθουν.
Ο/η εκπαιδευτικός τους εξηγεί ότι είναι απαραίτητο να λειτουργούν σαν ομάδα και να έχουν μεταξύ τους εμπιστοσύνη, όπως συμβαίνει με τη Φιλία. Γι αυτό το λόγο, χρειάζεται να προσδιορίσουν κάποιους κανόνες, τους οποίους τα μέλη της ομάδας πρέπει να ακολουθούν.
Πορεία δραστηριοτήτων με την Ολομέλεια
Συζήτηση για τους κανόνες και αποφάσεις
Παρεμβάσεις από τη νηπιαγωγό
Τα παιδιά λένε τους κανόνες και η νηπιαγωγός τους καταγράφει αριθμητικά στον πίνακα. (11 κανόνες).
Αρίθμηση -Μέτρηση των κανόνων από την ολομέλεια, όπου ένα παιδί δείχνει τον κάθε αριθμό με την σειρά και τα παιδιά λένε τον κάθε αριθμό.
Ορισμός-επιλογή χρωμάτων της κάθε γραμματοσειράς.Δύο παιδιά εναλλακτικά καταγράφουν στον πίνακα την επιλογή χρώματος από την ολομέλεια της κάθε γραμματοσειράς.
Εργασία σε ομάδες εξελικτικά
1η ομάδα
Δημιουργία εικόνων
2η ομάδα (Εργαλείο: Ο Πίνακας καταγραφής)
Δημιουργική γραφή
3η ομάδα
Υποστηρικτική ομάδα
4η Ομάδα
Ομάδα ζωγραφικής(καρδούλες)
Τα παιδιά προτείνουν και επιλέγουν ποιοι θα είναι οι κανόνες για να λειτουργήσει καλύτερα η ομάδα στο πρόγραμμα, τους καταγράφουν στον πίνακα και στη συνέχεια σε ένα χαρτόνι με διαφορετικά χρώματα και με τίτλο “Κανόνες Ομάδας”. Οι κανόνες θα μπορούσαν να είναι όπως οι παρακάτω: “Είμαστε ευγενικοί με τους άλλους”, “Ακούμε προσεκτικά τους άλλους και δεν διακόπτουμε”, κλπ.
Τελικό προιόν
Στο τέλος, τα παιδιά συμπληρώνουν ατομικά το φύλλο αυτοαξιολόγησης για να αξιολογήσουν τις γνώσεις, τα συναισθήματα και τις στάσεις τους πάνω στη Φιλία.
Μπερδέματα και ξεμπερδέματα
Όλα τα παιδιά κάθονται σε κύκλο και το πρώτο στη σειρά παιδί παίρνει ένα κουβάρι νήμα . Το πρώτο παιδί κρατάει την άκρη του νήματος και πετάει το κουβάρι σε ένα άλλο παιδί, λέγοντας κάτι που του αρέσει γι αυτό το παιδί, ένα κοπλιμέντο, γιατί είναι καλός φίλος ή γιατί τον/την συμπαθεί.
Το επόμενο παιδί συνεχίζει κρατώντας ένα σημείο από το νήμα, και πετάει το κουβάρι σε ένα άλλο παιδί, μέχρι να συμμετάσχουν όλοι. Κάθε παιδί χρειάζεται να επιλέγει κάθε φορά από τα παιδιά που δεν έχουν παίξει. Έτσι δημιουργείται ένας ιστός που συνδέει όλα τα παιδιά και τα παιδιά συνεργάζονται, ώστε να μαζέψουν πάλι το νήμα στο κουβάρι. Ο/η εκπαιδευτικός χρειάζεται να είναι έτοιμος να δώσει ιδέες και θετικές προτάσεις στην περίπτωση που κάποια παιδιά δυσκολεύονται να σκεφτούν κάτι θετικό για τους συνομηλίκους τους. Για να μπορέσουν τα παιδιά να ξεμπερδευτούν, χρειάζεται να υπάρχει συνεργασία και συντονισμός των κινήσεών τους. Στο τέλος, συζητάνε όλοι στην ολομέλεια τι μάθανε από αυτή την άσκηση. Τι έπρεπε να κάνουν τα παιδιά για να καταφέρουν να στήσουν τον ιστό και στη συνέχεια να τον ξελύσουν;
Προσδοκόμενα αποτελέσματα:
- Γνωριμία ομάδας
- Δημιουργία Κανόνων ομάδας
- Εισαγωγή στη θεματική της φιλίας
- Ανάπτυξη ενεργητικής ακρόασης
- Κατανόηση σημασίας της συνεργασίας
Αναστοχασμός
Τα παιδιά ήταν συμμετοχικά, εκφράστηκαν δημιουργικά, συνεργάστηκαν και τελικά κατάφεραν να δημιουργήσουν τους κανόνες για τη φιλία.
2Ο Εργαστήριο
Τίτλος: Το παγκάκι της φιλίας
Υλικά δραστηριοτήτων:
- 4-5 κουβάρια νήμα διαφορετικού χρώματος
- ψαλίδι
- Χαρτόνι
- προτζέκτορας και ηλεκτρονικός υπολογιστής
- 1ο φύλλο εργασίας
Δραστηριότητες:
Το παγκάκι της φιλίας
Τα παιδιά αρχικά παρακολουθούν μία μικρού μήκους ταινία για ένα αγόρι που πήγε σε ένα καινούργιο σχολείο. Η δραστηριότητα αυτή έχει σκοπό να ευαισθητοποιήσει τα παιδιά για τη μοναξιά και τις επιπτώσεις της στην ψυχολογία των ανθρώπων. https://www.youtube.com/watch?v=y4ADa-_hp0I
Βίντεο μαθητών
Στη συνέχεια συζητούν στην ολομέλεια πάνω στην ταινία που μόλις είδαν. Ενδεικτικά ερωτήματα: Πώς αισθάνεται το αγόρι; Πώς συμπεριφέρονται οι μαθητές και οι μαθήτριες απέναντι στο αγόρι; Τι συμβαίνει στο τέλος; Ο/η εκπαιδευτικός εξηγεί στα παιδιά ότι το παγκάκι στην άκρη της σχολικής αυλής έχει μία πινακίδα πάνω του, η οποία ονομάζει το μέρος ως “στάση φιλίας” [friendship stop]. Όταν ένας μαθητής ή μαθήτρια νιώθει μόνος/η μπορεί να καθίσει σε αυτό το παγκάκι και αυτό αποτελεί σήμα για τα υπόλοιπα παιδιά, ότι ένα παιδί νιώθει μόνο του. Τα υπόλοιπα παιδιά πλησιάζουν το παιδί, συζητούν μαζί του, του κάνουν παρέα ή ακόμα το εντάσσουν στο παιχνίδι τους. Πώς τους φαίνεται αυτή η ιδέα; θα ήθελαν να την εφαρμόσουν στο σχολείο τους; Πιστεύουν ότι χρειάζεται σε κάποια παιδιά; Θα βοηθήσουν και με ποιο τρόπο;
Παρέμβαση της νηπιαγωγού
Μετά από συζήτηση με τα παιδιά, αποφασίζουμε να προτείνουμε στα παιδιά του 1ου Τμήματος να συνεργαστούν μαζί μας, ώστε το παγκάκι της φιλίας, να είναι ένα κοινό παγκάκι της φιλίας.
Στο τελευταίο μέρος της δραστηριότητας, τα παιδιά με τον/την εκπαιδευτικό μεταβαίνουν στην αυλή του σχολείου.
Εκεί αποφασίζουν και επιλέγουν ένα χώρο, όπου μπορεί ένας μαθητής ή μία μαθήτρια να καθίσει (ένα παγκάκι, ένα σημείο κάτω από ένα δέντρο κ.α.).
Χρησιμοποιούν τα νήματα και διακοσμούν το σημείο τυλίγοντας και δένοντας διαφορετικά νήματα σε διάφορα σημεία από το παγκάκι ή στο σημείο που θα επιλέξουν.
Τα παιδιά αποφάσισαν να δημιουργήσουν ομαδοσυνεργατικά και να δημιουργήσουν τη στάση φιλίας και την ταμπέλα τους.
Τοποθετούν τις δημιουργίες τους στο παγκάκι της φιλίας.
Παρέμβαση της νηπιαγωγού
Μετά από συζήτηση με τα παιδιά, αποφασίζουμε να προτείνουμε στα παιδιά του 1ου Τμήματος να συνεργαστούν μαζί μας, ώστε το παγκάκι της φιλίας να είναι ένα κοινό παγκάκι. Κατά την επίσκεψή μας, έγινε η πρόταση και η ιδέα άρεσε στα παιδιά καθώς και στη νηπιαγωγό του 1ου Τμήματος.
Τέλος, τα παιδιά διερευνούν τρόπους για το πώς θα μεταφέρουν το μήνυμα για το “παγκάκι της φιλίας” στην υπόλοιπη σχολική κοινότητα. Αποφασίζουν για τις δράσεις που θα αναλάβουν : Να επισκεφθούν τους μαθητές των Α Τάξεων των δύο συστεγαζόμενων σχολείων(18οκαι 29ο), Τα γραφεία των Διευθυντών των δύο σχολείων και στην ώρα του διαλείμματος όσους μαθητές συναντούν, ώστε αυτοί να το πουν και στα άλλα παιδιά κυρίως των μεγάλων τάξεων.
Η σούπα της Φιλίας
Τα παιδιά καλούνται με τη μέθοδο της ιδεοθύελλας να προτείνουν τα χαρακτηριστικά που διακρίνουν τους καλούς φίλους (π.χ. οι φίλοι υποστηρίζουν ο ένας τον άλλο/υποστήριξη, είναι ευγενικοί μεταξύ τους/ευγένεια, παίζουν μαζί, γέλιο κ.α.), τα οποία ο/η εκπαιδευτικός σημειώνει στον πίνακα. Στη συνέχεια, το κάθε παιδί συμπληρώνει το 1ο φύλλο εργασίας, αποφασίζοντας πόσο σημαντικό είναι κάθε χαρακτηριστικό της φιλίας και τι χρειάζεται για να δημιουργηθεί μία επιτυχημένη σούπα της φιλίας. Τα παιδιά συγκρίνουν τις συνταγές τους στην ολομέλεια και ακολουθεί συζήτηση.
Παρέμβαση της νηπιαγωγού.
Τελικά προιόντα
Το κάθε παιδί καλείται με οδηγό το παραπάνω φύλλο εργασίας, να δημιουργήσει τη δική του σούπα χρησιμοποιώντας χάρτινα πιάτα, μαρκαδόρους για αντιγραφή των λέξεων.
Στο τέλος ομαδοσυνεργατικά δημιουργούν την σούπα της φιλίας.
Τελικό προιόν
Προσδοκόμενα αποτελέσματα:
● Ευαισθητοποίηση για τη μοναξιά και τη σημασία της φιλίας
● Διερεύνηση τρόπων έκφρασης ενδιαφέροντος και υποστήριξης των άλλων
Αναστοχασμός:
3ο Εργαστήριο
Τίτλος: Σε μια ρώγα από σταφύλι
Υλικά δραστηριοτήτων
● μαρκαδόροι
- ψαλίδια
- χαρτιά Α4
- γλωσσοπίεστρα
- κόλλα
- φρούτα ή άλλα τρόφιμα
- υλικό για 3ο εργαστήριο
- Παρτιτούρα-Μουσική (“Τσιριτρό”: Λαμπελέτ, Παπαντωνίου
Δραστηριότητες:
Τρωγοπίνοντας και χορεύοντας σαν σπουργίτες
Στην αρχή του εργαστηρίου, ο/η εκπαιδευτικός ρωτάει τα παιδιά αν τις προηγούμενες μέρες υπήρξαν καλοί φίλοι με κάποιον και τι ακριβώς έκαναν. Επίσης, διερευνά κατά πόσο έχει αρχίσει να λειτουργεί το παγκάκι της Φιλίας και αν έχει μοιραστεί η ιδέα στην κοινότητα.
Στο μάθημα της Μουσικής, τα παιδιά μαθαίνουν να τραγουδούν το τραγούδι Τσιριτρό σε ποίηση του Ζαχαρία Παπαντωνίου και μουσική του Γιώργου Λαμπελέτ.
Σε μια ρώγα από σταφύλι
έπεσαν οχτώ σπουργίτες
και τρωγόπιναν οι φίλοι.
Τσίρι – τίρι, τσιριτρό,
τσιριτρί, τσιριτρό!
Εχτυπούσανε τις μύτες
και κουνούσαν τις ουρές
κι είχαν γέλια και χαρές.
Τσίρι -τίρι, τσιριτρό,
τσιριτρί, τσιριτρό!
Πω πω πω πω σε μια ρώγα
φαγοπότι και φωνή!
την αφήκαν αδειανή.
Τσίρι -τίρι, τσιριτρό,
τσιριτρί, τσιριτρό!
Και μεθύσαν κι ολημέρα
πάνε δώθε, πάνε πέρα,
τραγουδώντας στον αέρα:
Τσίρι -τίρι, τσιριτρό,
τσιριτρί, τσιριτρό!
Ζαχαρίας Παπαντωνίου
Τελικά προιόντα
Στη συνέχεια, τα παιδιά ζωγραφίζουν ένα πουλάκι σε μία κόλλα Α4 (βλ. ενδεικτικό πατρόν στο τέλος του προγράμματος). Αφού το χρωματίσουν και το κόψουν γύρω-γύρω με το ψαλίδι τους, κολλάνε στο κάτω μέρος ένα γλωσσοπίεστρο. Επιπλέον, σχεδιάζουν, χρωματίζουν και κόβουν μεγάλους κύκλους σαν ρώγες σταφυλιού (σε μέγεθος περίπου μισής σελίδας Α4).
Ο/η εκπαιδευτικός τοποθετεί σε διάφορα σημεία της αίθουσας τις «ρώγες σταφυλιού». Τα παιδιά, κρατώντας τα σπουργίτια που κατασκεύασαν, τραγουδούν (ή ακούν) και δραματοποιούν το περιεχόμενο του τραγουδιού Τσιριτρό. Μόλις ανακαλύπτουν μία ρώγα από σταφύλι, πλησιάζουν σαν ομάδα και «τρώνε» τη ρώγα. Χτυπάνε μύτες, κουνούν ουρές, τρωγοπίνουν, μεθούν, παραπατούν και αφήνουν γέλια και χαρούμενες φωνές.
Μετά τη μουσικοκινητική δραστηριότητα και σαν μέσο αποφόρτισης των μαθητών/τριών ξεκινάει μία συζήτηση στην ολομέλεια: Πώς αισθάνονται οι σπουργίτες; Γιατί είναι χαρούμενοι; Γιατί τα πουλάκια τρώνε όλα μαζί; Γιατί στο τέλος τραγουδούν; Τι συναισθήματα μας προκαλεί η Μουσική και το τραγούδι; Στους ανθρώπους αρέσει να τραγουδάνε στις παρέες; Τι τραγούδια λένε; Γιατί οι άνθρωποι χορεύουν; Πώς διασκεδάζουν με τους φίλους τους; Τους αρέσει που έχουν φίλους;
Τα παιδιά δημιουργούν ένα μεγάλο τραπέζι από θρανία και κάθονται γύρω-γύρω. Αναπαριστούν ένα χαρούμενο γεύμα με τους φίλους τους, στο οποίο θα μπορούσαν αρχικά να μοιράσουν μεταξύ τους φαγητά (π.χ. φρούτα, ένα ψωμί) ή να μιμηθούν ένα φαγοπότι. Σκέφτονται και μοιράζονται στην ομάδα αστείες ιστορίες που συνέβησαν στην τάξη τους. Αποφασίζουν ποιο τραγούδι θα ταίριαζε να τραγουδήσουν όλοι μαζί. Κάποια από τα παιδιά διαλέγουν να συνοδεύσουν το τραγούδι με μουσικά όργανα (π.χ. μικρά κρουστά), ενώ άλλα χτυπάνε παλαμάκια στον παλμό της μουσικής. Τραγουδάνε τα αγαπημένα τους τραγούδια με τη συνοδεία μουσικών οργάνων, ενώ μία ομάδα παιδιών χορεύει.
Παρέμβαση από τη νηπιαγωγό
Τα παιδιά ακούν στον υπολογιστή και μαθαίνουν το τραγούδι τσιριτρό.
Δραματοποίηση του τραγουδιού στο χώρο της μικρής αυλής , όπου τα παιδιά σπουργίτια και παιδιά ρόγες κινούνται στον χώρο και τραγουδούν το τραγούδι τσιριτρό.
Ανά ομαδούλες μετά τα σπουργιτάκια πετούν γύρω από τις ρόγες, οι ρόγες τοποθετούνται στο παρτέρι και τα σποργιτάκια τις τσιμπούν κ.λ.π. ενώ το τραγούδι ακούγεται ταυτόχρονα από τον υπολογιστή της τάξης.
Η κάθε ομάδα μετά συζήτησε , όπου το κάθε μέλος έλεγε πως ένοιωσε, αν ένοιωσε ότι ανήκει σε κάποια ομάδα, αν συνεργάστηκε καλά, αν έγινε κάποιο αστείο την ώρα της δράσης.
Προσδοκόμενα αποτελέσματα:
- βιωματική προσέγγιση της έννοιας της φιλίας μέσα από τη μουσική και τη δραματοποίηση
- αναγνώριση της σημασίας του τραγουδιού, της μουσικής, του χορού, του χιούμορ στη σύνδεση των ανθρώπων και της ομάδας
Αναστοχασμός:
4ο Εργαστήριο
Τίτλος: Μοιράζομαι τα συναισθήματά μου
Δραστηριότητες
Το σταφύλι των συναισθημάτων
Ο/η εκπαιδευτικός εισάγει τα παιδιά στη θεματική του εργαστηρίου που είναι τα συναισθήματα. Η ομάδα απαντάει σε ερωτήματα αφόρμησης, όπως τι είναι τα συναισθήματα; ποια είναι τα συναισθήματα; έχουν σημασία στη φιλία και στις σχέσεις με τους άλλους ανθρώπους; πώς αναγνωρίζουμε τι νιώθουμε εμείς και οι άλλοι;
Στη συνέχεια, τα παιδιά θα παίξουν με τη βοήθεια του προτζέκτορα ή διαδραστικού πίνακα ένα ψηφιακό παιχνίδι από το φωτόδεντρο που θα τα εισάγει στην αντίληψη και αναγνώριση των βασικών συναισθημάτων (χαράς, λύπης, φόβου, θυμού, ηρεμίας), τα οποία μεταδίδονται μέσω των εκφράσεων του προσώπου και της μουσικής και συγκεκριμένα το εκπαιδευτικό παιχνίδι “Αναγνωρίζω τα συναισθήματα”. Επιπλέον, τα παιδιά μπορούν να εισαχθούν στην έννοια των πιο πολύπλοκων συναισθημάτων, όπως είναι η ζήλεια, η αγάπη, η περηφάνεια, κ.α.
Μία ακόμα διάκριση των συναισθημάτων που μπορεί να διατυπωθεί είναι εκείνη σε θετικά (π.χ. ευτυχία) και αρνητικά (π.χ. θυμός).
Στη συνέχεια, τα παιδιά θυμούνται το τραγούδι τσιριτρό από το προηγούμενο εργαστήριο. Τώρα θα πάρουν λευκές κόλλες, θα κόψουν κύκλους (περίπου διαμέτρου 7 cm) σαν ρώγες σταφυλιού και θα ζωγραφίσουν μάτια και στόμα σαν emoticon, έτσι ώστε να απεικονίζουν ένα συναίσθημα. Θα μπορούσαν να πάρουν ιδέες από μία καρτέλα με emoticons, όπως το σχετικό υλικό. Σε ένα κομμάτι χαρτί του μέτρου, ο/η εκπαιδευτικός έχει κολλήσει μία μεγάλη κληματίδα, κάτω από την οποία τα παιδιά θα κολλήσουν τις ρώγες που έφτιαξαν, σχηματίζοντας ένα σταφύλι, το σταφύλι των συναισθημάτων. Μπορούν να ξεχωρίσουν τι συναίσθημα εκφράζει κάθε ρώγα;
Μάντεψε πώς νιώθω
Η έκφραση συναισθημάτων είναι ένα επικοινωνιακό μέσο, όπως είναι οι λέξεις. Εκφράζουμε συναισθήματα και δίνουμε πληροφορίες στους άλλους για το τι χρειαζόμαστε. Τι χρειάζεται ένα παιδί που νιώθει λύπη; Πιθανώς χρειάζεται κάποιον/α να τον/την παρηγορήσει. Τι χρειάζεται ένα παιδί που νιώθει φόβο; Πιθανώς χρειάζεται κάποιον/α που θα τον/την κάνει να νιώσει ασφάλεια και θα διώξει τον κίνδυνο. Ο/η εκπαιδευτικός αφήνει αναποδογυρισμένες στο κέντρο της ομάδας τις καρτέλες του υλικού, ώστε κάθε παιδί να επιλέξει τυχαία από μία (χωρίς να δουν το περιεχόμενο τα υπόλοιπα παιδιά). Στη συνέχεια, κάθε παιδί προσπαθεί να εκφράσει με το πρόσωπό του το συναίσθημα της καρτέλας του και η υπόλοιπη ομάδα να βρει ποιο συναίσθημα αποτυπώνει. Ακολούθως, αποκαλύπτει στην ομάδα πώς αισθάνεται (σύμφωνα με την καρτέλα του) και επινοεί μία μικρή ιστορία που δικαιολογεί το συναίσθημά του (π.χ. Νιώθω χαρούμενος γιατί ο δάσκαλος μου είπε μπράβο για την εργασία μου). Τα υπόλοιπα παιδιά σκέφτονται και προτείνουν τι χρειάζεται το “χαρούμενο” παιδί και μία πιθανή απάντηση θα μπορούσε να είναι να μοιραστεί τη χαρά του με τους/τις φίλους/ες του.
Δραστηριότητα προέκτασης: Πως νοιώθεις?
Ενδεικτική ηχητική συζήτηση
Δημιουργία ποιήματος με τίτλο: ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ
Βίντεο μαθητών με τους γονείς για την Ενσυναίσθηση
Τα μπαλόνια των συναισθημάτων
Συνεργασία των παιδιών με τους γονείς
Προσδοκόμενα αποτελέσματα
αναγνώριση βασικών και πιο πολύπλοκων (δευτερογενών) συναισθημάτων
● συνειδητοποίηση λειτουργίας συναισθημάτων στην κοινωνική ζωή
● ανάπτυξη ενσυναίσθησης
Αναστοχασμός
Τα παιδιά ήταν συμμετοχικά, συνεργάστηκαν όπου χρειάστηκε, αναγνώρισαν και διέκριναν τα συναισθήματα, εκφράστηκαν συναισθηματικά, μπήκαν στη θέση του άλλου.
5ο Εργαστήριο
Τίτλος: Μαθαίνω να συζητώ
Δραστηριότητες
Σπουργιτοκουβεντούλες
Η αφόρμηση της δραστηριότητας γίνεται με την υπενθύμιση των κανόνων της ομάδας που τα παιδιά έχουν καταγράψει στο πρώτο εργαστήριο. Ο/η εκπαιδευτικός εξηγεί ότι με παρόμοιο τρόπο υπάρχουν κανόνες και όταν συζητάμε και κάνουμε διάλογο. Μπορούν να σκεφτούν ποιους κανόνες ακολουθούμε όταν μιλάμε μεταξύ μας; Μερικοί κανόνες θα μπορούσαν να είναι “Δείχνουμε ενδιαφέρον και ακούμε προσεκτικά”, “Περιμένουμε τη σειρά μας για να μιλήσουμε, όταν ο συνομιλητής μας έχει ολοκληρώσει τη σκέψη του”, “Μιλάμε πάντα ευγενικά” κλπ.
Επίσης, οι μαθητές/τριες σκέφτονται και προτείνουν τι δεν πρέπει να κάνουμε όταν συζητάμε με έναν άτομο. Για παράδειγμα, “Δεν πρέπει να κοιτάζουμε τα πόδια μας”, “Δεν πρέπει να διακόπτουμε”, κλπ. Τα παιδιά μπορούν να καταγράψουν τους κανόνες σε ένα χαρτί μέτρου και να τους κρεμάσουν σε ένα σημείο στην τάξη τους .
Στη συνέχεια, η ομάδα χωρίζεται σε δυάδες και η κάθε δυάδα παίρνει ένα ξυλάκι-σπουργίτι (από τις κατασκευές του τρίτου εργαστηρίου). Ο/η εκπαιδευτικός εξηγεί ότι για να μπορέσουμε να κάνουμε διάλογο, χρειάζεται οι συνομιλητές να περιμένουν τη σειρά τους και να μιλάνε μόλις τελειώνει ο συνομιλητής ή η συνομιλήτριά τους, χωρίς να διακόπτουν. Όταν κάποιος/α μιλάει θα κρατάει το ξυλάκι/σπουργίτι και θα το δίνει στο/στη συνομιλητή/συνομιλήτριά του μόλις ολοκληρώσει αυτό που έχει να πει. Κάθε δυάδα ξεκινάει να μιλάει για ένα θέμα που θέτει ο εκπαιδευτικός (π.χ. μία μέρα που ένιωσα φόβο, τι καιρό κάνει σήμερα, κ.α.) μπροστά στην ολομέλεια. Μόλις η δυάδα ολοκληρώσει τη σύντομη συνομιλία της, τα παιδιά της κάθε δυάδας δηλώνουν πώς εκτίμησαν ότι πήγε η κουβεντούλα τους. Τα υπόλοιπα παιδιά παρατηρούν αν ακολουθήθηκαν οι κανόνες και αν η συνομιλία ήταν ικανοποιητική.
Στο τέλος της δραστηριότητας, ο/η εκπαιδευτικός θέτει το ερώτημα πώς μπορεί ένα άτομο να μπει στην κουβέντα που έχουν δύο άλλα άτομα. Τα παιδιά προτείνουν τις ιδέες τους και τους γίνεται κατανοητό ότι δεν πρέπει να διακόπτουμε, αλλά να πλησιάζουμε τη δυάδα που μιλάει. Σε κάποια παύση της δυάδας, προσφέρουμε κι εμείς τις δικές μας σκέψεις στο θέμα που συζητείται. Ακολουθεί ένα παράδειγμα με μοντελοποίηση μιας παρόμοιας κατάστασης από μία δυάδα μαθητών και έναν ακόμα παιδί που προσπαθεί να μπει στην κουβέντα τους. Το εργαστήρι κλείνει με τη συμπλήρωση ενός φύλλου εργασίας από κάθε παιδί ατομικά αναφορικά με το ποιες συμπεριφορές είναι σωστές και ποιες όχι όταν βρισκόμαστε με άλλους ανθρώπους.
Το σκέφτομαι ή το λέω;
Ο/η εκπαιδευτικός εξηγεί στα παιδιά ότι υπάρχουν περιπτώσεις που κάποια πράγματα τα λέμε στους φίλους μας και τους ανθρώπους δίπλα μας, ενώ κάποια άλλα τα σκεφτόμαστε, αλλά δεν τα λέμε, γιατί μπορεί να πληγώσουμε, να προσβάλλουμε και να στενοχωρήσουμε τους άλλους. Για παράδειγμα, δεν κάνουμε αρνητικά σχόλια και άσχημα πράγματα για την εμφάνιση κάποιου/ας ή για τη συμπεριφορά του/της, κουτσομπολιά και ο,τιδήποτε δεν θα θέλαμε να μας το πουν και σε εμάς τους ίδιους.
Τα παιδιά κόβουν με το ψαλίδι τους και κολλάνε σε ένα γλωσσοπίεστρο ένα χαρακτήρα (εγκέφαλο) που γράφει “Το σκέφτομαι” και ένα χαρακτήρα “ (στόμα) που γράφει “Το λέω” (βλ. υλικό). Ο/η εκπαιδευτικός τους διαβάζει προτάσεις όπως οι παρακάτω και τα παιδιά πρέπει να σηκώσουν το χαρακτήρα που ταιριάζει κάθε φορά. Σε κάθε πρόταση, γίνεται συζήτηση για το τι θα μπορούσαν εναλλακτικά να πουν οι μαθητές/τριες, εφ’ όσον πρόκειται για αρνητικό σχόλιο. Ο/η εκπαιδευτικός εξηγεί περαιτέρω ότι αυτά που λέμε πρέπει να είναι θετικές κρίσεις, βοηθητικά σχόλια, κοπλιμέντα, όχι προσωπικές ερωτήσεις, όχι σχόλια που μπορεί να προσβάλλουν τους άλλους. Άλλωστε, οι καλοί/ες φίλοι/ες ενδιαφέρονται πραγματικά και ειλικρινά για τις σκέψεις, τις ιδέες και τα συναισθήματα του φίλου τους και της φίλης τους, και όταν κάποια σκέψη τους μπορεί να πληγώσει το/η φίλο/η τους, είναι καλύτερα να μην την εκφράσουν.
Στο κλείσιμο της δραστηριότητας, ο/η εκπαιδευτικός ρωτάει τα παιδιά αν βρήκαν δύσκολο το να εκτιμήσουν τις προτάσεις. Αν στο παρελθόν έχουν πληγώσει με τα λόγια τους κάποιο φίλο/η ή κάποιον άνθρωπο γενικότερα. Γιατί είναι σημαντικό καμιά φορά να κρατάμε τις σκέψεις μας για τον εαυτό μας; Υπάρχει κάποια περίπτωση που χρειάζεται να πούμε κάτι αρνητικό σε κάποιον/α φίλο/η μας;
Προσδοκόμενα αποτελέσματα
Συνειδητοποίηση των άγραφων κανόνων που εμπεριέχει η συνομιλία και συνδιαλλαγή με άλλα άτομα
Αναστοχασμός
6ο Εργαστήριο
Τίτλος: Ο Νταής του Ποντικοσχολείου μας
Δραστηριότητες
Διαβάζουμε ένα παραμύθι
Ο/η εκπαιδευτικός διαβάζει στα παιδιά το παραμύθι Ο Νταής του Ποντικοσχολείου μας, δείχνοντας παράλληλα τις εικόνες του βιβλίου. Στη συνέχεια γίνεται συζήτηση στην ολομέλεια και τίθενται ερωτήματα κατανόησης και εμβάθυνσης όπως τα παρακάτω:
Πώς συμπεριφέρεται ο Ροκανούλης και γιατί;
Πώς νιώθει ο Ροκανούλης;
Πώς συμπεριφέρεται ο Φάκας και γιατί;
Σας αρέσει η συμπεριφορά του Φάκα και του Ροκανούλη;
Πώς καταφέρνουν να πείσουν ο Ροκανούλης και ο Φάκας τους υπόλοιπους κατοίκους για την Ροκανούλα;
Τι θα μπορούσαν να κάνουν οι φίλοι της Ροκανούλας για να την προστατέψουν;
Τι έκανε η Ροκανούλα και άλλαξε τη συμπεριφορά του Ροκανούλη;
Πώς συνεργάστηκε η Ροκανούλα και ο Ροκανούλης για το καλό όλου του χωριού απέναντι στις κακές γάτες;
Τι νιώθουν στο τέλος η Ροκανούλα και ο Ροκανούλης μεταξύ τους;
Έχετε ποτέ γνωρίσει κανένα Ροκανούλη ή Ροκανούλα;
Τι είναι νταής και πώς συμπεριφέρεται;
Πώς πιστεύετε ότι μπορούμε να αντιμετωπίσουμε έναν νταή;
18
Μετά τη συζήτηση πάνω στο παραμύθι, η ολομέλεια εστιάζει στο θέμα του εκφοβισμού. Ο εκπαιδευτικός εξηγεί στα παιδιά ότι ο εκφοβισμός (Bullying) συμβαίνει όταν ένα παιδί (ή μια ομάδα παιδιών) προσπαθεί σκόπιμα να πληγώσει σωματικά ή συναισθηματικά ένα άλλο παιδί, με αρνητικές πράξεις (κλωτσιές, σπρωξίματα, καταστροφή προσωπικών αντικειμένων, απομόνωση κ.α.) ή αρνητικά λόγια (βρισιές, κοροϊδίες, προσβολές, απειλές, ψεύτικες φήμες κ.α.).
Πρόκειται για μια ενέργεια που γίνεται όχι μόνο μια φορά, αλλά συχνά. Για να ελεγχθούν τα μαθησιακά αποτελέσματα, τα παιδιά συμπληρώνουν ατομικά ένα φύλλο εργασίας πάνω στο ποια ενέργεια είναι εκφοβιστική.
Τα παιδιά ολοκληρώνουν τη δραστηριότητα δημιουργώντας ένα δικό τους χαρούμενο ποντίκι (σχετικό υλικό), το οποίο συμμετέχει σε μια γιορτή με την Ροκανούλα, τον Ροκανούλη και τα υπόλοιπα ποντίκια του Ποντικοσχολείου.
Σκοπός των ποντικιών είναι να γιορτάσουν τη νίκη τους απέναντι στις κακές γάτες και τη φιλία τους. Τα παιδιά κόβουν τις φιγούρες τους, τις χρωματίζουν και δημιουργούν το υπόλοιπο χαρούμενο σκηνικό της γιορτής πάνω σε ένα χαρτί μέτρου, προσθέτοντας μουσικούς, μουσικά όργανα, φώτα, χορό, τραπέζια με φαγητά, χαρούμενες διακοσμήσεις κ.α.
Ομάδες δράσης
Θυμάστε πώς συνεργάστηκαν στο τέλος του παραμυθιού τα ποντικάκια και νίκησαν τις κακές γάτες; Ο/η εκπαιδευτικός θυμίζει σύντομα την ιστορία του Ροκανούλη και της Ροκανούλας και μοιράζει τα παιδιά σε ομάδες των 4-5 παιδιών. Στη συνέχεια, καλεί τις ομάδες να σκεφτούν τρόπους αντιμετώπισης του εκφοβισμού σε ένα σχολείο που έχουν συμβεί πολλά άσχημα περιστατικά και υπάρχει μία ομάδα παιδιών που λειτουργούν ως νταήδες, εκφοβίζοντας άλλα παιδιά. Τι μέτρα θα πάρουν; Πώς θα αντιμετωπίσουν τους νταήδες και πώς θα βοηθήσουν τα παιδιά που εκφοβίζονται; Η κάθε ομάδα έχει στη διάθεσή της 10 λεπτά να συζητήσει και στο τέλος οι ομάδες παρουσιάζουν τις ιδέες τους στην ολομέλεια. Οι ιδέες καταγράφονται σε χαρτόνι και ακολουθεί σχετική συζήτηση.
Ο/η εκπαιδευτικός θέτει περαιτέρω ερωτήματα για τον τρόπο που συνεργάστηκαν τα παιδιά μεταξύ τους: Πώς λειτούργησαν οι ομάδες; Συνεργάστηκαν μεταξύ τους καλά; Ανταλλάξανε ιδέες; Υπήρχαν διαφωνίες και αν ναι πώς τις έλυσαν; Ανέλαβε κάποιο μέλος της ομάδας να συντονίσει τη συζήτηση; Τι θα μπορούσε να βελτιωθεί; Τους άρεσε αυτή η εμπειρία;
Προσδοκόμενα αποτελέσματα
Αναστοχασμός
7ο εργαστήριο
Τίτλος: Εγώ και εσύ μαζί
Δραστηριότητες
Δημιουργία ποιήματος, εκμάθηση και δραματοποίηση
Διάχυση του εργαστηρίου
| Αναμενόμενο όφελος ως προς το σχολικό κλίμα | Τα οφέλη ως προς το σχολικό κλίμα ήταν ότι τα παιδιά μέσα από τις δράσεις τους είχαν τον ζωτικό τους χώρο και διαμόρφωσαν ένα θετικό και φιλικό κλίμα , όπου μπορούν να εκφράζονται συναισθηματικά και σωματικά.
|
| Ειδικότερα οφέλη | Με το εργαστήριο αυτό συνδέσαμε και την δράση Πολιτειότητας για την ενδοσχολική βία και τον εκφοβισμό, γεγονός που δημιούργησε ένα πλαίσιο εμπλουτισμού των δραστηριοτήτων και περισσότερων συνεργασιών. |
| Αναμενόμενο αντίκτυπο για την ανάπτυξη της σχολικής κοινότητας |
|
| Αντίκτυπο στην τοπική κοινότητα |
| Προσαρμογές για τη συμμετοχή και την ένταξη όλων των μαθητών | Αναφέρονται οι πιο ενδεικτικές αν δεν έχουν αναφερθεί νωρίτερα |
| Φορείς και άλλες συνεργασίες που θα εμπλουτίσουν το σχέδιο δράσης |
| Τελικά προϊόντα (ενδεικτικά) των εργαστηρίων που υλοποιήθηκαν |
|
| Εκπαιδευτικό υλικό και εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν εκτός της Πλατφόρμας των Εργαστήρια Δεξιοτήτων του ΙΕΠ. |
Το ποίημα της Ενσυναίσθησης Το ποίημα ΛΕΜΕ
Το Δένδρο μιας όμορφης παρέας, Δημιουργία ποιήματος που έγινε τραγούδι
Δημιουργία ποιήματος για τη θυματοποίηση με τίτλο: Μιλήστε, που αξιοποιήθηκε ως δρώμενο των μαθητών.
|
Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ
Ζούζουλα Αικατερίνη
