Βασίλης Τασινός – Εκπαιδευτικές Διαδρομές

Βασίλης Τασινός
Ιωάννινα 1 Μαρτίου 2016

Εισαγωγή
Με το παρόν άρθρο αναφέρομαι στην πορεία μου τα πέντε χρόνια που δίδαξα στην Α` τάξη του Δημοτικού Σχολείου, σε κάποιες καλές πρακτικές που εφήρμοσα στα ολιγοθέσια σχολεία και αφορούν κυρίως την Α` τάξη, καθώς και σε κάποιες ενέργειες του συλλόγου διδασκόντων, του δασκάλου, του διευθυντή και του σχολικού συμβούλου που τις θεωρώ απαραίτητες για την καλύτερη λειτουργία όλων των τάξεων του σχολείου.

Η πορεία μου με την Α` τάξη
Η πρώτη φορά που δίδαξα στην Α` τάξη, ήταν στο 137ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών, το σχολικό έτος 1979-1980, και συμπίπτει με το ξεκίνημα της εκπαιδευτικής μου θητείας. Ο διευθυντής μου, χωρίς δεύτερη κουβέντα, μου ανέθεσε την Α` τάξη, τη δυσκολότερη τάξη του Δημοτικού Σχολείου, ενώ είχε στη διάθεσή του έμπειρες δασκάλες! Ήταν μια πολύ δύσκολη χρονιά, λόγω έλλειψης εμπειριών, όπως την περιγράφω στο άρθρο μου, «Το ξεκίνημά μου ως δάσκαλος».
Στη συνέχεια, για κάποια χρόνια, δεν το κρύβω, δεν επιθυμούσα να διδάξω στην Α` τάξη, κι όταν είχα τη δυνατότητα της επιλογής την απέφευγα, όπως έκαναν και πολλοί άλλοι δάσκαλοι.
Όμως, οι επιθυμίες μου δεν συμβάδιζαν πάντοτε με τις ανάγκες του σχολείου ή τις βουλές του διευθυντή. Έτσι, μετά από τέσσερα χρόνια, το σχολικό έτος 1983-1984, με «κρύα καρδιά» και χωρίς να έχω άλλη επιλογή, βρέθηκα να διδάσκω στην Α` τάξη του 1ου Δημοτικού Σχολείου Περάματος. Ήταν, όμως, μια χρονιά όχι και τόσο δύσκολη, γιατί ήδη είχα αποκτήσει διδακτική εμπειρία κι άρχισα να μπαίνω στο ρυθμό των εξάχρονων παιδιών.
Την επόμενη φορά που έτυχε να διδάξω στην Α` τάξη, ήταν στο Δημοτικό Σχολείο Τύμβου Μαραθώνα, το σχολικό έτος 1989-1990. Ήταν μια καλή χρονιά για εμένα και τους μαθητές μου, γιατί και περισσότερες διδακτικές εμπειρίες είχα, και θετικά το είδα από την αρχή το θέμα, και είχα μπει πλέον για τα καλά στην νοοτροπία και τα θέλω των μικρών παιδιών. Έπαιζα συνεχώς με τα πρωτάκια μου στην τάξη, στο διάλειμμα, στις εκδρομές κι όπου μου δινόταν η ευκαιρία! Άργησα να αντιληφθώ, χωρίς να φταίω μόνο εγώ, ότι οι μικρές τάξεις έχουν τη δική τους χάρη και τις δικές τους συγκινήσεις.
Το σχολικό έτος 1999-2000, δίδαξα στο διθέσιο Δημοτικό Σχολείο Δολιανών του Νομού Ιωαννίνων, στις τάξεις Α`, Γ` και Δ`. Εδώ, όμως, ο διδακτικός χρόνος είναι περιορισμένος, γιατί μοιράζεται και στις τρεις τάξεις και θα πρέπει ο δάσκαλος να κάνει και κάτι παραπάνω για να βοηθήσει τους μαθητές του. Το κάτι παραπάνω που έκανα, ήταν ότι ζητούσα από τους μαθητές της Γ` και Δ` τάξης, κάποιες στιγμές που είχαν τελειώσει τις εργασίες τους, να προσέχουν και να βοηθούν τους μαθητές της Α` τάξης. Παρατηρούσα ότι οι μαθητές της Γ` και Δ` τάξης με μεγάλη ευχαρίστηση, όταν τελείωναν τις εργασίες τους, πρόσεχαν και βοηθούσαν τα πρωτάκια και μάλιστα τις περισσότερες φορές με πρωτοβουλία δική τους!
Η ιδέα της βοήθειας των μικρών μαθητών από τους μεγαλύτερους, μου γεννήθηκε το 1982, που δίδασκα για δύο περίπου μήνες στο μονοθέσιο Δημοτικό Σχολείο Γάλαρου του Νομού Αχαΐας (είχα συνολικά δεκαέξι μαθητές και από τις έξι τάξεις). Ο όγκος της διδακτέας ύλης σε συνάρτηση με το περιορισμένο διδακτικό χρόνο του ωρολογίου προγράμματος, με ανάγκασε να σκεφτώ αυτόν τον πρακτικό και απλό τρόπο• και για να είναι και πιο αποτελεσματικός, ζητούσα από κάποιους μαθητές των μεγάλων τάξεων (χωρίς να το επιβάλλω) να κάθονται στο ίδιο θρανίο με τους μικρότερους μαθητές. Η καλή αυτή πρακτική, εκτός του ότι βοηθούσε τους μικρούς μαθητές στα μαθήματα, δημιουργούσε και πολύ καλές σχέσεις μεταξύ των μαθητών!
Θα ήθελα, πριν συνεχίσω το οδοιπορικό μου με την Α` τάξη, να εκφράσω μερικές σκέψεις για τα ολιγοθέσια σχολεία και κυρίως για το μονοθέσιο σχολείο.
Τα προβλήματα, εξ αντικειμένου, στο μονοθέσιο σχολείο είναι πολλά, λόγω της συνύπαρξης όλων των τάξεων στην ίδια αίθουσα διδασκαλίας, μ` έναν δάσκαλο ο οποίος είναι υποχρεωμένος – σε ασφυκτικά χρονικά πλαίσια – να διδάσκει διαδοχικά σε όλες τις τάξεις, όλα τα μαθήματα, και να αναθέτει συγχρόνως και τις απαραίτητες σιωπηρές εργασίες που στη συνέχεια θα πρέπει να ελέγξει! Πραγματικά εξωπραγματικό!!!
Για να καταφέρει ο δάσκαλος να λειτουργήσει στο δύσκολο και πιεστικό περιβάλλον του μονοθέσιου, πρέπει αφενός μεν να οργανώσει τις βοήθειες που θα παίρνουν οι μικροί μαθητές από τους μεγαλύτερους, αφετέρου δε να παροτρύνει τους μαθητές εκείνους που υστερούν σε κάποια μαθήματα, να παρακολουθούν τη διδασκαλία του στις μικρότερες τάξεις, για να συμπληρώνουν τα κενά που έχουν στη διδακτέα ύλη των προηγούμενων ετών. Ακόμη, θα πρέπει να λειτουργεί με το σύστημα της αυτοδιόρθωσης ή της αλληλοδιόρθωσης στις περισσότερες από τις εργασίες που αναθέτει στους μαθητές του.
Συνήθως, οι νεοδιόριστοι δάσκαλοι που διδάσκουν στα μονοθέσια σχολεία, όλους αυτούς τους δρόμους τους ανακαλύπτουν μόνοι τους (αφού πρώτα έχουν πελαγοδρομήσει και απογοητευτεί) και όχι μέσα από μια οργανωμένη παρέμβαση των σχολικών συμβούλων.
Όμως, είναι γεγονός ότι και οι έμπειροι δάσκαλοι δυσκολεύονται στο μονοθέσιο σχολείο, και λογικό είναι αυτό, γιατί ο χρόνος είναι πολύ περιορισμένος σε σχέση με όλα αυτά που απαιτεί το αναλυτικό πρόγραμμα.
Για το λόγο αυτό, ήδη το Υπουργείο Παιδείας κατήργησε ή συγχώνευσε αρκετά μονοθέσια, αλλά και διθέσια και τριθέσια σχολεία. Οι μαθητές των χωριών που καταργήθηκαν τα σχολεία τους, μεταφέρονται από τις Διευθύνσεις Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στα πολυθέσια σχολεία. Παρά τις τοπικές αντιδράσεις που υπήρξαν από κάποιους ανημέρωτους γονείς (έγιναν και κάποιες λαθεμένες καταργήσεις ή συγχωνεύσεις που πρέπει να διορθωθούν), οι καταργήσεις των ολιγοθέσιων σχολείων ήταν απαραίτητες και έπρεπε να γίνουν εδώ και πολλά χρόνια, γιατί, εκτός των άλλων, ήταν δύσκολο τα σχολεία αυτά να λειτουργήσουν και ως Ολοήμερα Σχολεία, και ήταν αδύνατον να στελεχωθούν με εκπαιδευτικούς όλων των ειδικοτήτων (Ξένης Γλώσσας, Φυσικής Αγωγής, Θεατρικής Αγωγής, Μουσικής, Εικαστικών και Πληροφορικής).
Τα μονοθέσια, τα διθέσια και τα τριθέσια σχολεία, πρέπει να λειτουργούν μόνο σε απομακρυσμένες και ορεινές περιοχές, γιατί η μεταφορά των μαθητών τους στα πολυθέσια σχολεία είναι απαγορευτική, λόγω του μεγάλου χρόνου που απαιτείται.
Επανέρχομαι στην πορεία μου με την Α` τάξη, που την ανέλαβα για πέμπτη φορά, στο 5ο Δημοτικό Σχολείο Ιωαννίνων, το σχολικό έτος 2000-2001. Αξίζει να σημειώσω ότι αυτή τη φορά επέλεξα να διδάξω στην Α` τάξη, κάτι που δεν μπορούσα να διανοηθώ τα πρώτα διδασκαλικά μου χρόνια, μετά το σοκ που υπέστην το 1979, στο 137ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών! Έχοντας ήδη είκοσι χρόνια υπηρεσίας, και τέσσερα χρόνια απ` αυτά με την Α` τάξη (συν δύο μήνες σε μονοθέσιο σχολείο), πέρασα με τα πρωτάκια μου μια πολύ ωραία χρονιά από κάθε άποψη! Η διδασκαλία μου είχε εναλλαγές στις μεθόδους, εκπλήξεις, χιούμορ και παιχνίδι και κρατούσε το ενδιαφέρον των μικρών μαθητών. Κι αυτό γινόταν, γιατί σκηνοθετούσα από τα πριν, τα περισσότερα απ` αυτά που διαδραματίζονταν στην αίθουσα διδασκαλίας. Πόσο διαφορετικά ήταν τα πράγματα από την πρώτη φορά που δίδαξα στην Α` τάξη!
Η πέμπτη φορά, ήταν και η τελευταία που δίδαξα στα πρωτάκια, γιατί μετά από ένα χρόνο αποσύρθηκα από την πρώτη γραμμή της «μάχης» και ανέλαβα τη θέση του προϊσταμένου εκπαιδευτικών θεμάτων στη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ιωαννίνων, στην οποία παρέμεινα μέχρι την αποχώρησή μου από την υπηρεσία, το Σεπτέμβριο του 2011.

Η επικοινωνία με τους γονείς
Είναι πολύ σημαντικό για όλους ανεξαιρέτως τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου, αλλά προπάντων για τους μαθητές της Α` τάξης, η τακτική επικοινωνία των γονέων με το δάσκαλο.
Οι εξάχρονοι μαθητές, μεταβαίνοντας από το χαλαρό πρόγραμμα του Νηπιαγωγείου στο απαιτητικό πρόγραμμα του Δημοτικού, όπως είναι φυσικό θα χρειαστούν ένα μικρό στάδιο προσαρμογής. Ο δάσκαλος είναι αυτός που θα τους βοηθήσει να προσαρμοστούν και να λειτουργήσουν στο νέο πλαίσιο μάθησης. Για το λόγο αυτό, δεν θα πρέπει οι προσπάθειες του να προσκρούουν σε λαθεμένες ενέργειες ορισμένων γονέων, οι οποίοι από ανασφάλεια μήπως και δεν τα καταφέρουν τα παιδιά τους, δημιουργούν ένα «δεύτερο σχολείο» στο σπίτι με την πολύωρη μελέτη που τους επιβάλλουν. Το γεγονός αυτό καταπονεί τα παιδιά με ότι αυτό συνεπάγεται για τη συνέχεια της μαθητικής τους ζωής
Στο τελευταίο κεφάλαιο του άρθρου μου, «Ενημέρωση γονέων», αναφέρομαι αναλυτικά στο πώς ενημέρωνα τους γονείς των μαθητών της Α` τάξης.

Ο δάσκαλος πρέπει να διδάσκει σε όλες τις τάξεις
Από όλες τις τάξεις, η Α` τάξη, είναι μια ξεχωριστή περίπτωση, γιατί έχει να κάνει με το ξεκίνημα της μαθητικής ζωής. Ένα καλό ή κακό ξεκίνημα θα παίξει θετικό ή αρνητικό ρόλο και στις επόμενες τάξεις. Ακόμη, μια όμορφη εμπειρία ή μια τραυματική εμπειρία που θα έχουν οι μαθητές στο ξεκίνημά τους, θα τους ακολουθεί σαν μια γλυκιά ή πικρή ανάμνηση για όλη τους τη ζωή.
Για όλα τα παραπάνω, ο σύλλογος διδασκόντων με το διευθυντή θα πρέπει να αναθέτουν την Α` τάξη μόνο σε δασκάλες και δασκάλους που έχουν διδακτική εμπειρία, και όχι να παίρνουν «το βάπτισμα του πυρός» στην Α` τάξη νεοδιόριστοι και αναπληρωτές, όπως γινόταν σε αρκετές περιπτώσεις στο παρελθόν, και δυστυχώς γίνεται ακόμη και σήμερα!
Στο σωστό χρόνο, όμως, θα πρέπει όλοι οι δάσκαλοι να περάσουν απ` όλες τις τάξεις. Πιστεύω πως χάνουν σε πολλά επίπεδα οι δάσκαλοι εκείνοι που αποφεύγουν καθ` όλη τη διάρκεια της θητείας τους να διδάξουν στις μικρές τάξεις, όπως χάνουν και οι δασκάλες εκείνες που επιλέγουν μόνο τις μικρές τάξεις. Είναι καλό οι εκπαιδευτικοί να εναλλάσσουν τις τάξεις, γιατί έτσι θα αποκτήσουν μια συνολική εικόνα για την εξέλιξη των μαθητών, που θα τους βοηθήσει στο παιδαγωγικό και διδακτικό τους έργο.
Ο σύλλογος διδασκόντων και ο διευθυντής θα πρέπει να αποτρέψουν τη δημιουργία δασκάλων δύο ταχυτήτων• δηλαδή, δασκάλους που θα διδάσκουν μόνο στις μεγάλες τάξεις και δασκάλες που θα διδάσκουν μόνο στις μικρές τάξεις. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει εκ περιτροπής όλοι οι εκπαιδευτικοί να αναλαμβάνουν όλες τις τάξεις, έχοντας πάντα σαν γνώμονα την καλή λειτουργία του σχολείου και όχι τις πάγιες απαιτήσεις ορισμένων εκπαιδευτικών. Και είναι βέβαιο ότι στο εγγύς μέλλον όλοι τους θα είναι ικανοποιημένοι, γιατί θα αποκτήσουν καινούριες εμπειρίες, που θα τους είναι χρήσιμες στη συνέχεια της εκπαιδευτικής τους διαδρομής!
Ακόμη, ο σχολικός σύμβουλος στην πρώτη επαφή που θα έχει με τους δασκάλους, πριν την έναρξη των μαθημάτων, θα πρέπει να τους περάσει το μήνυμα ότι όλοι τους, για το καλό όλων, είναι ανάγκη – μέσα στα σωστά χρονικά πλαίσια – να διδάξουν σε όλες τάξεις.

Η καλή προετοιμασία
Ο δάσκαλος σε όποια τάξη κι αν εργάζεται, θα πρέπει να προετοιμάζει πολύ καλά τα μαθήματα που πρόκειται να διδάξει• να πρωτοτυπεί και να χρησιμοποιεί το χιούμορ και το «παιχνίδι» στη διδασκαλία του. Η πείρα με δίδαξε ότι όσο πιο μικρή είναι η τάξη, τόσο μεγαλύτερη προετοιμασία απαιτείται. Και η προετοιμασία αφορά, κυρίως, τη μέθοδο και τα μέσα με τα οποία ο δάσκαλος θα προσεγγίσει τη διδακτέα ύλη.
Ο απροετοίμαστος δάσκαλος γίνεται αμέσως αντιληπτός, προπάντων από τους μαθητές των μικρών τάξεων! Βέβαια, ο μικρός μαθητής δεν θα πει ποτέ ότι «ο δάσκαλός μου είναι απροετοίμαστος», αλλά θα το δείχνει καθημερινά με την αφηρημάδα του ή τη φασαρία του! Όταν, λοιπόν, ο δάσκαλος μπαίνει στην αίθουσα να διδάξει χωρίς να έχει προετοιμαστεί στο σπίτι, χωρίς να χρησιμοποιεί τα εποπτικά μέσα διδασκαλίας και χωρίς να έχει κέφι, και απλώς κάνει μια τυποποιημένη διδασκαλία (συμβάλλουν προς τούτο και τα απαράδεκτα σχολικά εγχειρίδια, όπως γράφω στο άρθρο μου, «Τα βιβλία στο Δημοτικό Σχολείο»), δεν μπορεί να έχει την απαίτηση να τον προσέχουν οι μαθητές του!
Οι μαθητές, ειδικά της Α` τάξης, δεν είναι εύκολο με λόγια και παρατηρήσεις να πεισθούν ότι πρέπει να προσέχουν στο μάθημα. Είναι αναγκαίο ο δάσκαλος να κάνει ελκυστική τη διδασκαλία του με μεθόδους που συνεχώς θα ανανεώνει, για να ενθουσιάζει και να «αναγκάζει» τους μαθητές να προσέχουν και να συμμετέχουν στο μάθημα• έτσι απλά και αβίαστα προκύπτει η μάθηση.

Στιγμές έμπνευσης
Θυμάμαι κάποιες φορές που βρισκόμουν στην ταβέρνα και συζητούσα με τους φίλους μου διάφορα θέματα με τη συνοδεία οίνου και μουσικής, εντελώς ξαφνικά, «απ` το πουθενά», μου ερχόταν μια καλή και πρωτότυπη ιδέα για τις προσεχείς διδασκαλίες μου, και αμέσως την κατέγραφα• έχω χρησιμοποιήσει, σε στιγμές έμπνευσης, πολλές χαρτοπετσέτες ως σημειωματάριο! Θα έλεγα ότι οι καλύτερες παιδαγωγικές και διδακτικές ιδέες μού ερχόταν εκτός τόπου και χρόνου και δεν τις άφηνα ποτέ να πάνε χαμένες!

Το δώρο της Ηλιάνας
Θα ήθελα να κλείσω το άρθρο τούτο με τα λόγια της Ηλιάνας, μαθήτριάς μου στην Α` τάξη του 5ου Δημοτικού Σχολείου Ιωαννίνων, που μόλις έμαθε να γράφει και να διαβάζει, μου έγραψε σ` ένα φύλλο ζωγραφικής: «Αγαπητέ κύριε, σας ευχαριστώ πολύ που με μαθαίνετε γράμματα. Σας αγαπώ πολύ, θέλω να είστε καλά και ποτέ να μην αρρωστήσετε.»!!!

Βασίλης Τασινός
Ιωάννινα 1 Φεβρουαρίου 2016

Οι νουθεσίες των δασκάλων προς τους μαθητές για διάφορα θέματα και προβλήματα που προκύπτουν στη σχολική ζωή, ποτέ δεν είναι αρκετές από μόνες τους να φέρουν θετικά αποτελέσματα, αν δεν συνοδεύονται από συγκεκριμένες προς μίμηση πράξεις.
Αν επί παραδείγματι ο δάσκαλος νουθετεί τους μαθητές του για τον αλληλοσεβασμό που πρέπει να δείχνουν, αλλά ο ίδιος δεν δείχνει τον πρέπον σεβασμό απέναντί τους ή τους μιλάει για τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος, αλλά ο ίδιος καπνίζει ή τους ζητά να είναι συνεπείς στις υποσχέσεις τους, αλλά ο ίδιος δεν είναι συνεπής στις δικές του υποσχέσεις απέναντί τους, δεν μπορεί να έχουν απήχηση τα λόγια του, όσες φορές κι αν τα επαναλαμβάνει καθημερινά• γίνεται μονότονος και κουραστικός, γιατί η αναντιστοιχία λόγων και έργων είναι τελικά εκείνο που μετράει. «Δάσκαλε που δίδασκες και νόμο δεν εκράτεις», όπως λέει και η θυμόσοφος ρήση.
Ακόμη, αν ο δάσκαλος ενεργεί αυταρχικά, δεν μπορεί να έχει ουσιαστικά αποτελέσματα στο εκπαιδευτικό του έργο, και ούτε μπορεί να κερδίσει την αγάπη και το σεβασμό των μαθητών του.
Το περιστατικό που θα αναφέρω παρακάτω, αναδεικνύει την παράμετρο ότι οι καλές πρακτικές των δασκάλων βελτιώνουν τη συμπεριφορά των μαθητών και τις παιδαγωγικές σχέσεις.
Το σχολικό έτος 1999-2000 δίδασκα στο διθέσιο Δημοτικό Σχολείο Δολιανών του Νομού Ιωαννίνων, στις τάξεις Α, Γ και Δ, σ` ένα πολύ ωραίο πέτρινο κτίριο με πολύ μεγάλη αυλή.
Από την άνοιξη και μετά τα Δολιανά δεχόταν επισκέψεις από δημοτικά σχολεία της πόλης των Ιωαννίνων, στα πλαίσια των μαθητικών εκδρομών. Οι μαθητές περνούσαν και από την αυλή του σχολείου μας για να παίξουν για κάποιο χρονικό διάστημα που οι δάσκαλοί τους είχαν προγραμματίσει.
Μία ημέρα, λοιπόν, κάποιο δημοτικό σχολείο των Ιωαννίνων, αφού παρέμεινε για δύο περίπου ώρες στην αυλή μας, αναχώρησε την ώρα που η συνάδελφός μου κι εγώ κάναμε μάθημα και άφησε την αυλή γεμάτη σκουπίδια, παρόλο που οι δάσκαλοι -συνοδοί μάς είχαν υποσχεθεί ότι θα φρόντιζαν για την καθαριότητα!
Την επόμενη ημέρα, στην πρωινή συγκέντρωση, στηλιτεύοντας τη συμπεριφορά των φιλοξενούμενων μαθητών και των δασκάλων τους, κυρίως των δασκάλων τους, να μας αφήσουν τα σκουπίδια τους και να φύγουν, ζήτησα όλοι μαζί να καθαρίσουμε την αυλή. Τα παιδιά, όμως, θύμωσαν με τους επισκέπτες μας και ισχυριζόμενοι ότι είναι άδικο να μαζέψουν τα σκουπίδια που δεν τα πέταξαν οι ίδιοι, δεν θέλησαν να λάβουν μέρος στην καθαριότητα. Τους είπα ότι έχουν δίκιο, αλλά συμπλήρωσα ότι η αυλή πρέπει να καθαριστεί, γιατί το πρόβλημα είναι πλέον δικό μας. Πήρα, λοιπόν, μία πλαστική σακούλα και άρχισα να μαζεύω μόνος μου τα σκουπίδια. Με ακολούθησε η Γεωργία, μαθήτρια της Β` τάξης (δεν ήταν δική μου μαθήτρια), και μαζί μαζέψαμε όλα τα σκουπίδια απ` την αυλή.
Οι μαθητές των μεγάλων τάξεων, ειδικά της Ε` και της ΣΤ` τάξης, δεν αισθάνθηκαν καλά που δεν με βοήθησαν στον καθαρισμό της αυλής και ζήτησαν συγγνώμη από τη δασκάλα τους. Η δασκάλα τους, όμως, τους είπε ότι είναι καλύτερα να ζητήσουν συγγνώμη από εμένα, ενώ συνεχάρη τη Γεωργία που με βοήθησε στην καθαριότητα. Πραγματικά, με πλησίασαν στο διάλειμμα όλα τα παιδιά του σχολείου και μου ζήτησαν συγγνώμη, παραδεχόμενοι πως ήταν λάθος τους που δεν έλαβαν μέρος στον καθαρισμό της αυλής!
Στη συνέχεια οι μαθητές μας έδειχναν ιδιαίτερο ζήλο στην καθαριότητα του σχολείου, κι αν υπήρχε και κάποιο σκουπιδάκι ξεχασμένο από τους μαθητές του Γυμνασίου Δολιανών που χρησιμοποιούσαν την αυλή μας στο απογευματινό τους παιχνίδι, αμέσως το μετέφεραν στο καλάθι των αχρήστων!
Αξίζει ακόμη να αναφέρω ότι στις επόμενες επισκέψεις των δημοτικών σχολείων των Ιωαννίνων στην αυλή μας, κάποιοι από τους μαθητές μας – κατά την ώρα του διαλείμματος – έκαναν παρατηρήσεις στους μαθητές εκείνους που πετούσαν τα σκουπίδια στον αύλειο χώρο και ζητούσαν από τους δασκάλους να φροντίσουν η αυλή μας να παραμείνει καθαρή, λέγοντάς τους και το δυσάρεστο γεγονός με το προηγούμενο σχολείο που μας άφησε τα σκουπίδια κι έφυγε!
Αναμφισβήτητα, αν η συνάδελφός μου κι εγώ αντιδρούσαμε αυταρχικά και υποχρεώναμε τους μαθητές να καθαρίσουν την αυλή, και άδικοι θα ήμασταν απέναντί τους και κανένα παιδαγωγικό αποτέλεσμα δεν θα είχαμε.
Εν κατακλείδι, τα απρόοπτα γεγονότα της σχολικής ζωής δίνουν στο δάσκαλο πολλές ευκαιρίες να περάσει τα μηνύματα που θέλει, αρκεί να έχει υπόψη του ότι οι μαθητές πείθονται δια του παραδείγματος και όχι δια του κηρύγματος ή ακόμη χειρότερα δια του αυταρχισμού.

Βασίλης Τασινός
Ιωάννινα 1 Ιανουαρίου 2016

Μετά την αποχώρησή μου από την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, ύστερα από τριάντα δύο χρόνια υπηρεσίας (1979 – 2011), πάντα είχα κατά νου να γράψω κάποια γεγονότα που βίωσα, μέσα και έξω απ` την αίθουσα διδασκαλίας, από τη θέση του δασκάλου, του διευθυντή και του προϊσταμένου εκπαιδευτικών θεμάτων.
Αφορμή, όμως, για να ξεκινήσω το γράψιμο, στάθηκε η επίσκεψη που δέχτηκα στα Γιάννενα, στις 15 Ιουνίου του 2013, από μια ομάδα μαθητριών μου που με είχαν δάσκαλο τη διετία 1991 – 1993, στο 1ο Δημοτικό Σχολείο Παιανίας. Την ημέρα της συνάντησής μας δεσμεύτηκα ενώπιον τους ότι «ξεκινώ το γράψιμο από την επόμενη ημέρα!».
Όντως, το συγγραφικό μου ταξίδι ξεκίνησε στις 16 Ιουνίου του 2013 με το άρθρο, «Καλώς ανταμωθήκαμε», που αναφέρεται στη συνάντηση αυτή! Στη συνέχεια, περνώντας από σημαντικούς σταθμούς της εκπαιδευτικής μου διαδρομής, έγραψα και δημοσίευσα άρθρα με καλές πρακτικές που εφήρμοσα στην τάξη, άρθρα με προτάσεις για την αναβάθμιση της εκπαίδευσης και διοικητικά θέματα, καθώς και κάποια ενθυμήματα απ` την εκπαιδευτική και μαθητική μου ζωή.
Το καλοκαίρι του 2014, νόμισα ότι είχα τελειώσει με το βιωματικό γράψιμο και συγκέντρωσα όλα τα δημοσιευμένα άρθρα μου σε ένα βιβλίο, το πρώτο μου βιβλίο, «Απ` το εκπαιδευτικό μου ταξίδι». Στο βιβλίο αυτό, συμπεριέλαβα και τρία άρθρα μου που είχαν δημοσιευτεί στο περιοδικό, «Οικονομικός Ταχυδρόμος», το 1992, 1993 και 1994 (αναφέρονται στον αρνητικό συνδικαλισμό των εκπαιδευτικών και στο πώς θα αναβαθμιστεί η Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση), γιατί ακόμη και σήμερα, δυστυχώς, διατηρούν την επικαιρότητά τους.
Προϊόντος του χρόνου, εντοπίστηκα από πολλούς μαθητές μου, ακόμη και από το σχολικό έτος 1981 – 1982! που διάβασαν τα εκπαιδευτικά άρθρα που δημοσίευσα στο blogs.sch.gr/vtasinos, και με συγκινητικά λόγια «απαίτησαν» να συνεχίσω να γράφω κι άλλα τέτοια κείμενα! Δεν τους χάλασα το «χατίρι»! Έγραψα και δημοσίευσα έναν ακόμη κύκλο εκπαιδευτικών άρθρων απ` το εκπαιδευτικό μου ταξίδι!
Και πάλι νομίζω ότι έχω τελειώσει με το βιωματικό γράψιμο…
Όταν ήμουν δάσκαλος, ποτέ δεν μου είχε περάσει από το νου ότι κάποια μέρα θα έγραφα γεγονότα απ` τα μάχιμα εκπαιδευτικά μου χρόνια, και γι` αυτό το λόγο δεν κατέγραφα στις σημειώσεις μου περιστατικά απ` το πεδίο της «μάχης». Κατέγραφα, όμως, ό,τι καλό προέκυπτε στην εκπαιδευτική διαδικασία που θα μπορούσα να το χρησιμοποιήσω και στα επόμενα διδασκαλικά μου χρόνια στην παιδαγωγική και διδακτική πρακτική. Έτσι, βρέθηκαν αρκετά κείμενα στο αρχείο μου που με βοήθησαν στη συγγραφή των εκπαιδευτικών μου άρθρων, και μάλιστα το άρθρο μου, «Ενημέρωση γονέων», το αντέγραψα αυτούσιο από τις σημειώσεις μου. Όμως, πολλά γεγονότα που αναφέρω στα άρθρα μου, αν και δεν τα έχω καταγράψει στις σημειώσεις μου, χαράχτηκαν τόσο έντονα στο μυαλό και στην ψυχή μου, που δεν πρόκειται να σβήσουν, όσα χρόνια κι αν περάσουν!
Κλείνοντας το σημείωμα τούτο, ας μου επιτραπεί να δηλώσω ικανοποιημένος για τα εκπαιδευτικά άρθρα που έγραψα, γιατί κατάφερα να δώσω χαρά στους αγαπημένους μου μαθητές, όπως διαπιστώνω από την επικοινωνία που έχω μαζί τους! Και θα είμαι πιο ικανοποιημένος, αν διαπιστώσω ότι τα άρθρα μου βοηθούν τους νέους δασκάλους στο εκπαιδευτικό τους έργο και τους φοιτητές των Παιδαγωγικών Σχολών στη μελέτη τους γύρω από θέματα σχολικής πράξης!

Βασίλης Τασινός
Ιωάννινα 1 Δεκεμβρίου 2015

Εισαγωγή

Για την πολιτιστική αξία των δημοτικών μας τραγουδιών, τη μεγάλη τους προσφορά στη Νεοελληνική Λογοτεχνία και στο μουσικό γίγνεσθαι του τόπου μας, έχουν μιλήσει με διθυραμβικά λόγια και έχουν γράψει επαινετικά κείμενα μεγάλοι Έλληνες μουσικοί και διανοούμενοι κι όχι μόνο Έλληνες! Παρακάμπτοντας την παράμετρο αυτή, με το παρόν άρθρο, αναφέρομαι στη σύνθεση της ηπειρώτικης κομπανίας στο διάβα του χρόνου (συμβουλεύτηκα το βιβλίο της Βουλής των Ελλήνων: «Μουσικός Χάρτης του Ελληνισμού, Μουσική από την Ήπειρο») και στα προβλήματα που έχουν παρουσιαστεί εδώ και πολλά χρόνια στο χώρο του δημοτικού τραγουδιού της Ηπείρου, τα οποία τα έχω βιώσει, όντας από την Ήπειρο. Ακόμη, αναφέρομαι στην ανάγκη βελτίωσης της μουσικής Παιδείας της χώρας μας – μέσω της οποίας μπορεί να προστατευτεί και η μουσική μας παράδοση – καθώς και στο θετικό ρόλο τού YouTube στη διάσωση και διάδοση των δημοτικών τραγουδιών.

Η μουσική κομπανία της Ηπείρου

Στην ηπειρώτικη κομπανία έως την τρίτη δεκαετία του 19ου αιώνα κυριαρχούν στα πνευστά όργανα η φλογέρα και ο ζουρνάς (έχουν αντικαταστήσει τη τζαμάρα, ξύλινη «φλογέρα» μήκους ενός μέτρου), στα έγχορδα το βιολί, το λαούτο και σε πολύ λίγες περιοχές το σαντούρι, το κανονάκι και το ούτι (δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια τα προγενέστερα έγχορδα) και στα κρουστά το ντέφι (έχει αντικαταστήσει τα νταούλια και τα τύμπανα).
Στα μέσα περίπου του 19ου αιώνα, έρχεται από την Ευρώπη το κλαρίνο, ένα όργανο, το οποίο έμελλε να διαγράψει λαμπρή περίοδο στην ηπειρώτικη κομπανία, αλλά και στις κομπανίες της υπόλοιπης στεριανής Ελλάδας.
Σταδιακά, και ως τα τέλη του 19ου αιώνα, όπως δείχνουν και οι σχετικές φωτογραφίες της εποχής εκείνης, το κλαρίνο, το βιολί, το λαούτο και το ντέφι, θα αποτελέσουν τη σταθερή σύνθεση της ηπειρώτικης κομπανίας που θα κρατήσει έως και τα μέσα του 20ου αιώνα, οπότε νέα όργανα θα παρεισφρήσουν στην κομπανία και θα αλλάξουν τη δομή της.
Συγκεκριμένα, από τη δεκαετία του 1950 το ακορντεόν θα ενταχθεί σε λίγες κομπανίες, ενώ προς τις αρχές του 1960, με την έξαρση της μουσικής τεχνολογίας, σταδιακά, στα περισσότερα μουσικά σχήματα της Ηπείρου θα ενταχθούν το συνθεσάιζερ (αντικατέστησε το βιολί), η ηλεκτρική κιθάρα (αντικατέστησε το λαούτο) και το ντραμς (αντικατέστησε το ντέφι)! Η τεχνολογία εδώ, δεν χρησιμοποιήθηκε θετικά, γιατί τα νέα όργανα που εισήχθησαν στις κομπανίες από τους οργανοπαίχτες, με εξαίρεση το ακορντεόν, παράγουν ήχους ασύμβατους με την παραδοσιακή μουσική.
Δεν μπορεί από μόνο του το κλαρίνο – το μοναδικό συμβατό με την παράδοση όργανο που έχει απομείνει στις περισσότερες κομπανίες – να εκφράσει αυθεντικά τη χαρά, τον πόνο, τον καημό, το ντέρτι, την αγάπη, τον έρωτα, την ξενιτιά και τόσα άλλα συναισθήματα που εμπεριέχουν τα δημοτικά μας τραγούδια. Δεν μπορώ ποτέ να φανταστώ ένα κρητικό συγκρότημα να αντικαταστήσει το λαούτο με την ηλεκτρική κιθάρα ή ένα αιγαιοπελαγίτικο συγκρότημα να αντικαταστήσει το βιολί με το συνθεζάιζερ! Κι όμως, οι Ηπειρώτες οργανοπαίχτες τα μεγάλα αυτά λάθη τα έκαναν!
Ένα καινούριο μουσικό όργανο για να ενταχθεί στην κομπανία και να γίνει αποδεκτό από τον κόσμο, πολύ δε περισσότερο για να αντικαταστήσει ένα παλιό όργανο, πρέπει ο ήχος του να είναι συμβατός με το ντόπιο μουσικό ιδίωμα και με τους ήχους των υπολοίπων οργάνων της κομπανίας, αλλά και να μπορεί να παράγει νέες μελωδίες• όπως ακριβώς έγινε με το κλαρίνο• ένα «δυτικό» όργανο, που λόγω αυτών των ιδιοτήτων του, έδεσε, ρίζωσε και ταυτίστηκε με τη δημοτική μας παράδοση, καταλαμβάνοντας σχεδόν αμέσως την πρώτη θέση στην κομπανία, όπου πρωτοστατούσε το βιολί. Οι πρακτικοί λαϊκοί οργανοπαίχτες των πνευστών οργάνων σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα κατάφεραν να μεταφυτέψουν στο κλαρίνο την τεχνική τού παιξίματος του ζουρνά και της φλογέρας, και να μπολιάσουν τα νέα ηχοχρώματά του με το ντόπιο μουσικό ιδίωμα, επιβεβαιώνοντας και τη δύναμη της Ελληνικής Παράδοσης να μεταπλάθει τις ξένες επιδράσεις! Έτσι, αβίαστα και φυσιολογικά, το κλαρίνο, με τις πολλές μελωδικές και τεχνικές δυνατότητες που έχει, αντικατέστησε το ζουρνά και τη φλογέρα, που κυριαρχούσαν τότε σε όλες τις κομπανίες της Ηπειρωτικής Ελλάδας και αγκαλιάστηκε με ιδιαίτερο ενθουσιασμό από τους Ηπειρώτες και όχι μόνο!
Δεν υπήρξε, όμως, καμιά μουσική ανάγκη – και ούτε υπάρχει – να παραμεριστούν από την ηπειρώτικη κομπανία το βιολί, το λαούτο και το ντέφι! Εξάλλου… δεν ανακαλύφθηκαν ακόμη τα όργανα εκείνα που θα μπορέσουν να τα αντικαταστήσουν, δίχως να πλήξουν το μουσικό ηχόχρωμα της Ηπείρου!
Είναι δυνατόν ποτέ η γνωστή πεντατονία, που κυριαρχεί στα μουσικά χρώματα της Ηπείρου, να είναι απολαυστική, χωρίς την απαρτία των παραδοσιακών οργάνων! Είναι δυνατόν το βιολί, κατά πολλούς ο βασιλιάς των οργάνων, που συμπληρώνει με το δικό του χρώμα τη μελωδία του κλαρίνου και σολάρει εκπληκτικά σε πολλά δημοτικά τραγούδια (ας μην ξεχνάμε ότι πριν εμφανιστεί το κλαρίνο είχε την πρώτη θέση στην ορχήστρα) να αντικατασταθεί από τα πλήκτρα! Είναι δυνατόν το λαούτο, που συνοδεύει ρυθμικά τα μελωδικά όργανα και τον τραγουδιστή, και με τα δικά του σόλα γεμίζει και χρωματίζει την ορχήστρα να αντικατασταθεί από την ηλεκτρική κιθάρα! Είναι δυνατόν το ντέφι, που εδώ και πάρα πολλά χρόνια συγχρονίζει τα όργανα της ηπειρώτικης κομπανίας και κρατάει τη συνοχή της με το χαρακτηριστικό του ήχο να αντικατασταθεί από το ντραμς! Το κλαρίνο, το βιολί, το λαούτο και το ντέφι, έχουν δέσει τόσο πολύ μεταξύ τους στην ηπειρώτικη κομπανία, που δεν έχουν ανάγκη τους ηλεκτρικούς και ντραμιστικούς ήχους οι οποίοι δεν έχουν καμία συνάφεια με το δημοτικό μας τραγούδι.
Βλέπουμε σήμερα πολύ καλούς κλαριντζήδες, οι οποίοι μάλιστα έπαιξαν τη δημοτική μουσική της Ηπείρου – με τη συνοδεία παραδοσιακών οργάνων – στο Μέγαρο Μουσικής, παραδόξως, όταν παίζουν στους γάμους και τα πανηγύρια να συνυπάρχουν με οργανοπαίχτες που παίζουν συνθεζάιζερ, ηλεκτρική κιθάρα και ντραμς. Πώς είναι δυνατόν να μην ενοχλείται το καλλιτεχνικό τους αυτί από τα όργανα που τους συνοδεύουν, τα οποία είναι φτιαγμένα για άλλου είδους μουσικές; Δεν καταλαβαίνουν, οι καλοί αυτοί οργανοπαίχτες, ότι παίζοντας σε ένα τέτοιο ανομοιογενές σχήμα, κάνουν κακό και στον ίδιο τους τον εαυτό;
Συνεπώς, για την παρακμή του δημοτικού τραγουδιού ευθύνονται, κυρίως, οι ίδιοι οι οργανοπαίχτες, οι οποίοι στην πλειοψηφία τους εδώ και αρκετές δεκαετίες, όχι μόνο δεν αντιστάθηκαν στον εκφυλισμό της μουσικής μας παράδοσης, αλλά με τα νέα όργανα που παίζουν στις διάφορες μουσικές εκδηλώσεις – με την ανοχή ή την άγνοια κάποιων υπευθύνων των εκδηλώσεων αυτών – συνέβαλαν και συμβάλλουν στην αλλοίωση της. Οι εκδηλώσεις αυτές, πολλές φορές, αναπαράγονται και από τις τοπικές ραδιοτηλεοπτικές συχνότητες, δυσφημίζοντας περεταίρω το δημοτικό τραγούδι της Ηπείρου. Και `δω δεν πρόκειται για διασκευή των δημοτικών τραγουδιών, αλλά για κακοποίηση της ηπειρώτικης μουσικής παράδοσης! Δεν χρειάζεται να είναι κανείς μουσικός για να διαπιστώσει την κακοποίηση αυτή• αρκεί να ακούσει την εκτέλεση ενός δημοτικού τραγουδιού με τα παραδοσιακά όργανα και στη συνέχεια με τα νέα.
Καιρός είναι οι οργανοπαίχτες να κάνουν την αυτοκριτική τους και να (ξανα)πιάσουν στα χέρια τους το βιολί, το λαούτο και το ντέφι και έτσι να βοηθήσουν να αντιστραφεί η υπάρχουσα θλιβερή κατάσταση! Εκτός των άλλων, η επιστροφή στα παραδοσιακά όργανα, θα έχει αντίκτυπο και στο δικό τους επαγγελματικό συμφέρον, γιατί είναι νομοτέλεια ότι το ωραίο θα επικρατήσει σε βάθος χρόνου! Και το «βάθος χρόνου» είναι πλέον κοντά!
Παρατηρούμε ακόμη σε τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά κανάλια να παρουσιάζονται από μερικούς «καλλιτέχνες» τα «νεοδημοτικά» τραγούδια, με γελοίους στίχους και κλεμμένες μουσικές από τα παραδοσιακά μας τραγούδια. Είναι όμως γεγονός, και ευρύτερα γνωστό, ότι εκείνο που χαρακτηρίζει τη δημοτική μας μουσική εδώ και 150 περίπου χρόνια, δεν είναι η δημιουργία νέων τραγουδιών – οι κοινωνικές συνθήκες, άλλωστε, δεν επιτρέπουν κάτι τέτοιο – αλλά η επεξεργασία των παλιών δημοτικών τραγουδιών.
Όμως, υπάρχουν και συγκροτήματα στην Ήπειρο – δυστυχώς λίγα – που σέβονται την παράδοση, χρησιμοποιούν μόνο τα παραδοσιακά όργανα και δεν παραποιούν τους στίχους των δημοτικών τραγουδιών, σύνηθες φαινόμενο σε πολλά συγκροτήματα.
Δεν μπορώ να μην αναφερθώ στους «Λαλητάδες», ένα πολύ καλό μουσικό σχήμα της Ηπείρου με αξιόλογους μουσικούς και καλλιεργημένους ανθρώπους, που από το 2004 που εμφανίστηκαν στη δισκογραφία, προσφέρουν μοναδικά μουσικά ακούσματα με μεγάλο σεβασμό στην παράδοση και μάλιστα το ρεπερτόριο τους περιλαμβάνει και παραδοσιακά τραγούδια από πολλά μέρη της Ελλάδας, εκεί που τα όργανά τους το επιτρέπουν• η εποχή μας έχει ανάγκη από τέτοια μουσικά σχήματα• κι από τέτοιους ανθρώπους!
Από τα νέα όργανα μόνο το ακορντεόν έγινε αποδεκτό, και εντάχτηκε σε λίγες ηπειρώτικες κομπανίες. Τα υπόλοιπα (συνθεζάιζερ, ηλεκτρική κιθάρα και ντραμς) εξακολουθούν να είναι ξένο σώμα με την ηπειρώτικη μουσική παράδοση και για το λόγο αυτό δεν έγιναν, και ούτε πρόκειται να γίνουν, αποδεκτά από τους Ηπειρώτες.
Τα παραδοσιακά όργανα, που πριν τα μέσα του 20ου αιώνα αντηχούσαν απ` άκρη σ` άκρη σε όλη την Ήπειρο, και τα απολαμβάναμε ζωντανά οι Ηπειρώτες σε κοινωνικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, σήμερα έχουμε τη δυνατότητα να τα ακούμε περισσότερο στο Διαδίκτυο και σπανίως σε ζωντανή εκτέλεση.
Υπάρχουν όμως και κάποια χωριά στην Ήπειρο, που οι υπεύθυνοι των πολιτιστικών εκδηλώσεων απαιτούν από τα συγκροτήματα που πλαισιώνουν το πρόγραμμά τους να παίζουν τη δημοτική μουσική μόνο με τα παραδοσιακά όργανα, και μάλιστα σε μικρούς κλειστούς χώρους δεν τους επιτρέπουν να χρησιμοποιούν τα ηλεκτρικά μηχανήματα που πολλαπλασιάζουν τον ήχο για να απολαμβάνουν την αυθεντικότητα των τραγουδιών.
Είμαι σίγουρος ότι κάποια στιγμή – που δεν θα αργήσει – στα περισσότερα ηπειρώτικα συγκροτήματα, κατόπιν λαϊκής απαίτησης, θα επιστρέψουν το βιολί, το λαούτο και το ντέφι! Ήδη η τάση άρχισε να διαφαίνεται! Και έτσι, θα δοθεί η ευκαιρία σε όλους μας να (ξανα)απολαύσουμε τα δημοτικά μας τραγούδια!

Οι γλεντιστές σήμερα

Οι μερακλήδες της Ηπείρου δυσκολεύονται πλέον να μπουν στο χορό, γιατί, γαλουχημένοι με την παραδοσιακή μουσική, δεν μπορούν να συντονιστούν και να επικοινωνήσουν με τα νέα όργανα. Έχει περιοριστεί σημαντικά η ζωντανή διάδραση των χορευτών – και κυρίως του πρωτοχορευτή – με τους οργανοπαίχτες, που στο παρελθόν ήταν ιδιαιτέρως δημιουργική, και πολλές φορές η διάθεση της στιγμής γεννούσε εξαίρετες μουσικές και τραγούδια.
Θυμάμαι από τα παιδικά μου χρόνια στο πανηγύρι του χωριού μου, τα Δολιανά, αλλά και σε άλλα πανηγύρια διπλανών χωριών της επαρχίας Πωγωνίου, εξαίρετους χορευτές που επικοινωνούσαν εκπληκτικά με την ορχήστρα και προκαλούσαν το θαυμασμό των παρευρισκομένων εντός και εκτός του χορού. Ακόμη και σήμερα μνημονεύονται με νοσταλγία στο καφενείο του χωριού τα ονόματα των πρωτοχορευτών και των οργανοπαιχτών της εποχής εκείνης και ειδικά του μεγάλου κλαριντζή Φίλιππα Ρούντα.
Σπάνια βλέπεις στα σημερινά συγκροτήματα έναν οργανοπαίχτη παραδοσιακού οργάνου να αυτοσχεδιάζει σε συνεργασία με τα υπόλοιπα όργανα της ορχήστρας, και με το παίξιμό του να απογειώνει τους χορευτές. Οι περισσότεροι παίζουν με τον ίδιο τρόπο, και δεν αφήνουν πλέον το δικό τους στίγμα στην επικοινωνία με τους γλεντιστές και το δικό τους χρώμα στην ορχήστρα• κι αν κάποιος παίξει και κάτι το «διαφορετικό», χάνεται κι αυτό μέσα στο βόμβο των ηλεκτρικών ήχων. Εξάλλου, όπως προανέφερα, στις περισσότερες ορχήστρες το μόνο συμβατό με την παράδοση όργανο που έχει απομείνει είναι το κλαρίνο! Τι μπορεί να περιμένεις από μια ορχήστρα που δεν απαρτίζεται στο σύνολό της από τα παραδοσιακά όργανα!

Ο σφετερισμός των δημοτικών τραγουδιών

Κάτι ακόμη δυσάρεστο στα μουσικά δρώμενα της Ηπείρου είναι ότι ορισμένοι καλλιτέχνες, εδώ και αρκετές δεκαετίες, έχουν σφετεριστεί τους στίχους και τη μουσική πολλών δημοτικών τραγουδιών και τα παρουσιάζουν σε δίσκους που έχουν ηχογραφήσει ως δικά τους δημιουργήματα. Είναι κωμικό και συνάμα τραγικό να διαπιστώνεις ότι πασίγνωστα δημοτικά τραγούδια, όπως: Γιάννη μου το μαντήλι σου, Δέλβινο, Τζαβέλαινα, Αλεξάνδρα, Στης πικροδάφνης τον ανθό, Μια ωραία βοσκοπούλα, Άιντε Μάρω στο πηγάδι, Ξύπνα περδικομάτα μου, Ροδιά, Βασιλαρχόντισσα, Κλεφτόπουλα….. και πολλά άλλα (ο κατάλογος, δυστυχώς, είναι πολύ μακρύς), να τα υπογράφουν ως συνθέτες και στιχουργοί, οργανοπαίχτες και τραγουδιστές που δεν είχαν γεννηθεί, όχι μόνον οι ίδιοι αλλά ούτε και οι παππούδες τους, όταν ο λαός τα τραγουδούσε! Οι καλλιτέχνες αυτοί, που διέπραξαν την ύβριν αυτή, καλούνται και σε μουσικές εκπομπές μεγάλης ακροαματικότητας και κανένας από τους παρουσιαστές δεν τους επισημαίνει την πνευματική κλοπή που διέπραξαν! Γιατί; Μήπως δεν το γνωρίζουν, ενώ θα όφειλαν από τη στιγμή που τους καλούν στις εκπομπές τους; Μήπως το γνωρίζουν και σιωπούν;
Αλλά πέραν της πνευματικής κλοπής, δόθηκε η δυνατότητα στις δισκογραφικές εταιρείες που είχαν υπογράψει τα συμβόλαια με τους συγκεκριμένους καλλιτέχνες, να διεκδικούν «δικαιώματα» από τη δημόσια προβολή και εκτέλεση των τραγουδιών αυτών! Πού είναι το Λαογραφικό Αρχείο, που σίγουρα έχει καταγράψει εδώ και εκατό χρόνια όλα αυτά τα δημοτικά τραγούδια, να επέμβει, και δικαστικά αν χρειαστεί, για να προστατεύσει τα πνευματικά δικαιώματα του λαού; Όσο ζούσε ο λαογράφος και καθηγητής πανεπιστημίου Νικόλαος Πολίτης – ιδρυτής της Ελληνικής Λαογραφίας και του Λαογραφικού Αρχείου, και διασώστης πολλών δημοτικών τραγουδιών – αλλά και πολλοί άλλοι μεταγενέστεροι και αξιόλογοι λαογράφοι που συνέχισαν το έργο του, τέτοιες κλοπές κανείς δεν διανοήθηκε να διαπράξει!
Σήμερα οι εταιρείες δίσκων, αντί να λογοδοτήσουν στο Λαογραφικό Αρχείο αλλά και στο Υπουργείο Πολιτισμού για την ολοφάνερη συνέργεια στην κλοπή και στην παρεμπόδιση της διάδοσης των δημοτικών τραγουδιών, ζητάνε και τα ρέστα! Αν υπήρχε πολιτιστικό δικαστήριο οι δισκογραφικές αυτές εταιρίες θα είχαν δικαστεί με την ποινή του ισοβίου αποκλεισμού από τα πολιτιστικά δρώμενα της χώρας μας!
Οφείλουν οι καλλιτέχνες που καπηλεύτηκαν με τη συνεπικουρία των δισκογραφικών εταιριών τους στίχους και τη μουσική των δημοτικών τραγουδιών, να αποκαταστήσουν την πατρότητά τους – που ούτως ή άλλως δεν χάνεται – και να ζητήσουν δημοσίως συγγνώμη, προστατεύοντας εκτός των άλλων και την υστεροφημία τους, γιατί μερικοί συνάδελφοί τους δεν πρόλαβαν, αφού εγκατέλειψαν το μάταιο τούτο κόσμο.
Αλλά πέραν του τι θα κάνουν αυτοί οι καλλιτέχνες, οφείλει το Λαογραφικό Αρχείο με το Υπουργείο Πολιτισμού να βάλουν τάξη στο χώρο της δισκογραφίας των δημοτικών τραγουδιών, παίρνοντας όλα εκείνα τα αναγκαία μέτρα για την αποκατάσταση της αλήθειας και την προστασία της μουσικής μας παράδοσης.
Σήμερα στη Γερμανία, που έχει αυστηρή νομοθεσία στο μουσικό χώρο, και δεν ξέρω και σε ποιες άλλες ακόμη χώρες, οι ελληνικές εταιρείες δίσκων έχουν μπλοκάρει στο YouTube αρκετά δημοτικά τραγούδια, λόγω «δικαιωμάτων», και στερούν από τους Έλληνες που ζουν εκεί την παρακολούθησή τους μέσω του Διαδικτύου.
Είναι ανεξήγητο που η ελληνική πολιτεία αδιαφορεί για τόσα πολλά χρόνια και δεν έχει δώσει λύση στη δυσάρεστη αυτή κατάσταση που δημιούργησαν οι εταιρείες δίσκων με τους συγκεκριμένους καλλιτέχνες!

Το παράπονο της Δόμνας

Με βαθιά θλίψη σκέφτομαι, ότι το ελληνικό κράτος δεν διέθεσε στην εξαίρετη τραγουδίστρια και μουσικολόγο, Δόμνα Σαμίου, ένα αυτοκίνητο βαν που είχε ζητήσει, για το μουσικό οδοιπορικό της στους Νομούς της Ελλάδας (ήδη είχε πραγματοποιήσει για λογαριασμό της Ε.Ρ.Τ. αξιόλογα μουσικά ντοκιμαντέρ από πολλά μέρη της Ελλάδας και είχε δώσει δείγματα γραφής), προκειμένου να καταγράψει και να διαδώσει, όσο το δυνατόν περισσότερα δημοτικά τραγούδια! Το είχε παράπονο αυτό η Δόμνα και το εξέφρασε δημοσίως• όμως, ήταν μεγάλη ψυχή, δεν απογοητεύτηκε, και με αυταπάρνηση «όργωσε» πολλά χωριά της Ελλάδας που είχαν μουσικό ενδιαφέρον, μόνη κι αβοήθητη, ταμένη στο εθνικό έργο που αυτοβούλως είχε αναλάβει!!! Και ως το θάνατό της δεν σταμάτησε ποτέ να τραγουδά, να ερευνά και να καταγράφει τα δημοτικά τραγούδια• της χρωστάμε πολλά, ως Έθνος, για τη συνολική προσφορά της στην ελληνική παραδοσιακή μουσική!!!

Η αναβάθμιση της μουσικής Παιδείας

Η προστασία του δημοτικού τραγουδιού αλλά και του ελληνικού τραγουδιού γενικότερα, περνάει υποχρεωτικά μέσα από την αναβάθμιση της μουσικής Παιδείας. Δεν αρκεί τα δημοτικά τραγούδια να διδάσκονται μόνο στο Μουσικό Σχολείο• πρέπει να περάσουν και στο Γενικό Σχολείο• και όχι μόνο τα δημοτικά τραγούδια, αλλά και οι δημοτικοί χοροί. Σε όλες τις βαθμίδες της Εκπαίδευσης θα πρέπει τα αναλυτικά προγράμματα των σχολείων να υποχρεώνουν τους εκπαιδευτικούς της Μουσικής και Φυσικής Αγωγής να διδάσκουν στους μαθητές μας τα παραδοσιακά τραγούδια και τους παραδοσιακούς χορούς απ` όλη την Ελλάδα. Ακόμη τα προγράμματα της Εκπαιδευτικής Τηλεόρασης θα πρέπει να συμβάλλουν στον τομέα αυτό. Μόνο έτσι θα αντισταθούμε αποτελεσματικά στα μουσικά υποπροϊόντα, εγχώρια και ξένα, που με τόση αφθονία προβάλλονται από τις ραδιοτηλεοπτικές συχνότητες!

Ευτυχώς υπάρχει και το YouTube

Ευτυχώς το Διαδίκτυο, μέσω του YouTube, δίνει τη δυνατότητα στους λάτρες της παραδοσιακής μουσικής να αναρτούν βίντεο από το προσωπικό τους αρχείο, και έτσι πολλοί νέοι να έρχονται σε επαφή με το γνήσιο παραδοσιακό τραγούδι και τους παραδοσιακούς χορούς.
Δεν είναι υπερβολικό να ισχυριστούμε ότι το YouTube, σήμερα, είναι ο βασικός φορέας διάσωσης και διάδοσης των δημοτικών τραγουδιών!
Όπως, δεν είναι υπερβολικό να ισχυριστούμε ότι και άλλα εξαίρετα ελληνικά τραγούδια (ρεμπέτικα, λαϊκά, έντεχνα), ξεχασμένα και αδικημένα από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση, αναβίωσαν και έγιναν ευρύτερα γνωστά στους νέους μέσω του Διαδικτύου.
Τη διαχρονική, λοιπόν, αδιαφορία και απραξία της πολιτείας για το μουσικό γίγνεσθαι του τόπου μας, ήρθε να διαταράξει η προσπάθεια αξιόλογων και εμπνευσμένων ανθρώπων, που με τη βοήθεια του Διαδικτύου, πρόσφεραν και προσφέρουν πολλά στο μουσικό πολιτισμό της πατρίδας μας!

Εν κατακλείδι

Τα δημοτικά τραγούδια, πέραν της ηχητικής απόλαυσης, λειτουργούν ως πηγή έμπνευσης για αναδημιουργία, εθνική γνώση και αυτογνωσία!
Σήμερα, στην παγκοσμιοποιημένη εποχή που ζούμε, έχουμε χρέος να προστατεύσουμε τη μουσική μας παράδοση, που βάλλεται εδώ και πολλά χρόνια από τα ντόπια, κυρίως από τα ντόπια, αλλά και τα ξένα ιδιοτελή συμφέροντα! Έτσι, προστατεύοντας τη μουσική μας παράδοση, θα προστατεύσουμε και την εθνική μας ταυτότητα, γιατί μόνο ως Έλληνες που γνωρίζουμε που πατάμε, θα μπορέσουμε να πορευτούμε με επιτυχία στο μέλλον!
Θα ήθελα να κλείσω το άρθρο τούτο με την άποψη του μεγάλου Γερμανού λογοτέχνη, διανοητή και επιστήμονα Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε για τα δημοτικά μας τραγούδια, όπως αυτή αποτυπώθηκε σε γράμμα που έστειλε στο γιο του, τον Ιούλιο του 1815: «… ειπέ εις τον Riener ότι με επεσκέφθη ένας φίλος των νεωτέρων Ελλήνων που έχει μαζί του δημοτικά τραγούδια του λαού αυτού, το πολυτιμότατον από ό,τι γνωρίζομεν ως λυρικήν, δραματικήν και επικήν ποίησιν. Και όμως είναι δημοτικά τραγούδια»1

_________________
1. Βλ. Νεοελληνική Λογοτεχνία, Τόμος 1ος , σελίδα 21, Μαρίας Μιράσγεση δ.φ. καθηγήτριας της Νεοελληνικής Φιλολογίας.

Βίντεο από το αρχείο
του Αναστασίου Τασινού

Το παρόν βίντεο είναι από το αρχείο του δασκάλου Αναστασίου Τασινού. Χορεύουν οι μαθητές του, τον «Κοφτό», στη γιορτή της 25ης Μαρτίου, στο 16ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών (σχολικό έτος 1991-1992, τάξη Ε`).

Βίντεο από το αρχείο

του Αναστασίου Τασινού

Το παρόν βίντεο είναι από το αρχείο του δασκάλου Αναστασίου Τασινού. Χορεύουν οι μαθητές του, «Το φεγγάρι κάνει βόλτα», στη γιορτή της 25ης Μαρτίου, στο 47ο Δημοτικό Σχολείο Πατρών (σχολικό έτος 1996-1997, τάξη ΣΤ`).

Βίντεο από το αρχείο

του Αναστασίου Τασινού

Το παρόν βίντεο είναι από το αρχείο του δασκάλου και αδερφού μου Αναστασίου Τασινού, που χορεύει με τους μαθητές του στην αίθουσα διδασκαλίας, στο 47ο Δημοτικό Σχολείο Πατρών (σχολικό έτος 1995-1996, τάξη Ε`).

Αναδημοσίευση αποσπασμάτων ομιλιών για την Προστασία του Περιβάλλοντος

Πηγή: «Οικονομικός Ταχυδρόμος», 16 Μαΐου 1991

Ιωάννινα 1 Νοεμβρίου 2015
Βασίλης Τασινός

Στις 18 Απριλίου 1991, στο Μέγαρο Μουσικής, έγινε η απονομή των ετήσιων βραβείων του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Ωνάσης, σε ανθρώπους με υψηλούς οραματισμούς και ξεχωριστή ποιότητα λόγου και έργων.
Μεταξύ των βραβευθέντων ήταν και ο Ντέιβιντ Μακτάγκαρτ, ιδρυτής και πρόεδρος της οργάνωσης για την Προστασία του Περιβάλλοντος Γκριν Πις (GREENPEACE), για το μεγάλο και πρωτότυπο αγώνα του για τη σωτηρία του Ανθρώπου και του Περιβάλλοντος.
Από το βήμα του Μεγάρου Μουσικής, ο καθηγητής Ουμπέρτο Κολόμπο, πριν λάβει το λόγο ο Ντέιβιντ Μακτάγκαρτ, διατύπωσε τον έπαινο προς τη βραβευθείσα οργάνωση GREENPEACE και τον πρόεδρο της, λέγοντας μεταξύ των άλλων: «Υπάρχει φόβος ότι με τη σημερινή σπατάλη των φυσικών πόρων στερούμε τις επερχόμενες γενεές από τα μέσα επιβίωσής τους ……
Εδώ και δύο δεκαετίες περίπου, η ανθρωπότητα βασίζεται στην απόλυτη πεποίθηση ότι το φυσικό περιβάλλον έχει απεριόριστη δυνατότητα απορροφήσεως όλων των τοξικών αποβλήτων τα οποία παράγει ο άνθρωπος. Δεν υπονοώ βεβαίως ότι ο άνθρωπος απλώς εκμεταλλεύτηκε το περιβάλλον χωρίς να μεριμνήσει για την προστασία του από τις φυσικές και τεχνητές εξελίξεις. Οι άνθρωποι ανέκαθεν κατασκευάζουν αναχώματα, αρδευτικά έργα και επιχωματώσεις, καλλιεργούσαν και αναφύτευαν δάση για την αύξηση της παραγωγής. Αυτό το οποίο άλλαξε είναι το μέγεθος της ανθρώπινης επέμβασης επάνω στο περιβάλλον και παράλληλα ευτυχώς, η ικανότητά μας να ελέγχουμε και να υπολογίζουμε σωστά την καταστροφή η οποία προξενείται, τόσο για το παρόν όσο και για το απώτερο μέλλον.
Ο παγκόσμιος πληθυσμός έχει αυξηθεί χίλιες φορές σε 10.000 χρόνια και ο μέσος όρος ζωής του ανθρώπου καθώς και το επίπεδο υλικών ανέσεων και πολιτισμού είναι υψηλότερο από άλλοτε. Υπάρχει όμως αντίτιμο για αυτή την ευημερία και αυτό έχει περιβαλλοντική συνισταμένη. Ενημερώνοντας την κοινή γνώμη ούτως ώστε να εκτιμά σωστά τη συναλλαγή ανάμεσα στην οικονομική ευρωστία και την ποιότητα του περιβάλλοντος, στην απολαβή των αγαθών σήμερα και στο τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται για το μέλλον του πλανήτη, οι πιο υπεύθυνες οικολογικές οργανώσεις συμβάλλουν αποφασιστικά στην κοινωνική και πολιτιστική ενημέρωση του κοινού κατά το τέλος του 20ου αιώνα. Η φύση έπαψε να θεωρείται εχθρική, την αντιλαμβανόμαστε πλέον ως φίλη, επομένως είναι άξια υπερασπίσεως. Και εδώ φαίνεται η επιρροή των εκστρατειών όπως αυτές που οργανώνει η GREENPEACE INTERNATIONAL.
Η Οργάνωση GREENPEACE έγινε γνωστή από τους τίτλους των εφημερίδων, υιοθετώντας θέσεις οι οποίες αντιμετωπίστηκαν ως ακραίες, ενώ τώρα, κατά τις ενδείξεις, δεν θεωρούνται πλέον τέτοιες. Ενώ άλλοι οικολόγοι βασίστηκαν κυρίως στα λόγια, η GREENPEACE προτίμησε την άμεση δράση για να περάσει στο πλατύ κοινό ένα πολύ σκληρό μήνυμα: Έχουμε καταλάβει τον πλανήτη Γη, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, όχι ως Άρχοντες της Δημιουργίας αλλά ως θεματοφύλακες επερχόμενων γενεών και είμαστε υπεύθυνοι για τη επιβίωση μυριάδων όντων που κατοικούν τον πλανήτη το καθένα πολύτιμο με τον τρόπο του, όσο και εμείς, και εξίσου αναντικατάστατο. Αυτή η ταπεινοφροσύνη είναι επίσης δωρεά της GREENPEACE προς εμάς».
Στη συνέχεια ανέβηκε στο βήμα ο Ντέιβιντ Μακτάγκαρτ και με ευαισθησία, ταπεινότητα και χιούμορ τόνισε: «Δεν είμαι απ` αυτούς που πιστεύουν στις Ουτοπίες. Δεν βλέπω ένα «νέο» αιώνα διαφώτισης να καταφθάνει, κάνοντάς μας να αγαπήσουμε ο ένας τον άλλον, να είμαστε ευσπλαχνικοί προς τα ζώα και να τραγουδάμε μαζί σε τέλεια αρμονία. Όσοι διαφωνούν μαζί μου με αποκαλούν κυνικό. Όσοι συμφωνούν με αποκαλούν ρεαλιστή. Αισθάνομαι ευτυχής όταν αποδειχθεί ότι σφάλλω. Αλλά είτε λέγεται νέα εποχή, νέα επιστήμη, νέα τάξη πραγμάτων ή σκέτο ανθρώπινο πείσμα αυτό το οποίο θα μας οδηγήσει στον 21ο αιώνα, σημασία έχει να φτάσουμε εκεί ακέραιοι, με έναν πολιτισμό σε θέση να επιβιώσει, και έναν κόσμο ο οποίος θα είναι σε θέση να επιβιώσει του πολιτισμού μας.
Η εμπειρία τού να βλέπω παιδιά να μεγαλώνουν, μαθαίνοντας από τα λάθη τους καθώς αγωνίζονται να υπερβούν τις αντιξοότητες της ζωής, με κάνει να αισιοδοξώ ως προς τις νέες συνθήκες του μέλλοντος. Όντως διδασκόμαστε από την ιστορία, πιστεύω, παρ` όλο που τα μαθήματα είναι σκληρά και η γνώση καθυστερεί. Κατά τη διάρκεια της κοπιαστικής συλλογικής ανάπτυξής μας ως είδους, ίσως μάθαμε αρκετά ώστε οι εμπειρίες όπως το Chernobil, το Bhophal, η Exxon Valdez, το Love Canal, και ο Πόλεμος στον Κόλπο, να μας έπεισαν ότι δημιουργείται ένα πρότυπο το οποίο θα πρέπει να αλλάξει αν ο σκοπός μας είναι να επιβιώσουμε.
Δεν είναι κάτι καινούριο αυτό. Είναι φαινόμενο που επαναλαμβάνεται στην ιστορία και τη φύση, το οποίο είναι κατανοητό. Όταν απειλείται η ύπαρξή σου, ή αλλάζεις συμπεριφορά ή κάνεις αυτό που έκαναν οι δεινόσαυροι. Εξαφανίζεσαι. Για την ακρίβεια, καθώς βρίσκομαι εδώ, ενθυμούμαι ένα πολύ γνωστό κινούμενο σχέδιο, όπου ένας δεινόσαυρος ανεβασμένος στο βήμα απευθύνεται σε ένα συνέδριο δεινοσαύρων. Η ομιλία του, ίσως θα πρέπει να προσθέσω, είναι πιο σύντομη από τη δική μου. Και λέει: “Εν ολίγοις κύριοι, δεν είναι καθόλου ρόδινα τα πράγματα. Η Γη ψύχεται , ο παγετός εξαπλώνεται, και τα μυαλά μας έχουν μέγεθος όσο ένα καρύδι.”
Μπορεί κανείς να γελάει, αλλά δυστυχώς η κατάσταση έχει ανησυχητικές ομοιότητες. Φαίνεται ότι η θερμοκρασία, παγκοσμίως, βρίσκεται σε άνοδο, οι κορυφές των παγόβουνων λιώνουν και τα μυαλά μας δεν είναι μεγαλύτερα από τις φράπες. Η διαφορά έγκειται στο ότι εμείς, θεωρητικά, είμαστε πιο έξυπνοι από τους δεινόσαυρους και αντιλαμβανόμαστε την επερχόμενη καταστροφή. Αλλά ποιος ξέρει; Ίσως οι δεινόσαυροι να ήταν όσο κι εμείς ευφυείς, και αποφάσισαν, όπως εμείς, να συστήνουν υποεπιτροπές, οι οποίες θα ορίσουν ομάδες εργασίας για την υποβολή αναφορών σχετικά με τις πιθανότητες περαιτέρω έρευνας της κατάστασης.
Η Γη έχει ηλικία περίπου 4.600 εκατομμυρίων ετών. Ας πούμε όμως ότι είναι 46 ετών. Ένας σαρανταεξάρης βράχος. Η ζωή δεν εμφανίστηκε παρά στα 33 του χρόνια. Οι δεινόσαυροι ήλθαν και έφυγαν πέρυσι. Τα ανθρώπινα όντα έφθασαν εδώ και μια εβδομάδα. Μια ώρα πριν, ανακάλυψαν τη γεωργία. Η βιομηχανική επανάσταση άρχισε προ ενός λεπτού. Μέσα σε αυτό το λεπτό κατορθώσαμε να αλλάξουμε ριζικά τη μορφή του πλανήτη και τις προοπτικές του για το μέλλον. Δημιουργήσαμε πολιτισμό, ο οποίος κατάντησε ένας βρικόλακας με φλογισμένη ανάσα υδρογονάνθρακα, που ρουφάει πετρέλαιο ή άλλα καύσιμα από το υπέδαφος, και τα εκπνέει με απίστευτη ταχύτητα στην ατμόσφαιρα μολύνοντας τον αέρα, το νερό και τη γη. Τη βάση δηλαδή κάθε ζωής. Αλλαγές στη θερμοκρασία της γης, οι οποίες αναμένεται να συμβούν σε μερικές δεκαετίες. Τα παιδιά μας αντιμετωπίζουν την πιθανότητα τρομακτικών μεταβολών στο κλίμα, ευρεία εξάπλωση των ασθενειών, μαζικούς θανάτους και τελικά άνοδο της στάθμης της θάλασσας, πράγμα το οποίο θα αλλάξει τη γεωγραφία του πλανήτη.
Φυσικά υπάρχουν σημεία διαφωνίας στην επιστημονική κοινότητα όσον αφορά την παγκόσμια άνοδο της θερμοκρασίας. Όχι τόσο για το ΑΝ θα γίνει. Σε αυτό συμφωνούν όλοι. Το θέμα είναι ΠΟΤΕ θα συμβεί αυτό, και ΠΟΣΗ ΕΚΤΑΣΗ θα έχει. Αλλά είτε πιστεύει κανείς στις απαισιόδοξες προβλέψεις για την άνοδο της θερμοκρασίας, ή απλώς παρακολουθεί τα αποθέματα πετρελαίου που απομένουν στον κόσμο και το κόστος της διένεξης και του πολέμου στον Περσικό Κόλπο, ή περπατάει στην παραλία της Κρήτης όπου φαίνονται οι αποδείξεις των 65.000 τόνων πετρελαίου τα οποία εσκεμμένα χύνονται στη Μεσόγειο κάθε χρόνο, θα καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα. Πρέπει να αλλάξει ο τρόπος που χρησιμοποιούμε και παράγουμε την ενέργεια.
Αλλά η ενέργεια είναι ένα μόνο παράδειγμα. Ακόμη και δίχως τη μετατροπή του παγκοσμίου κλίματος, αν συνεχίσουμε έτσι θα φθείρουμε σιγά-σιγά τα νήματα που συγκρατούν τον ιστό της ζωής, επιφέροντας αλλοιώσεις στη γη και μολύνοντας τον αέρα και το νερό. Οι συνέπειες θα είναι οι ίδιες, όσον αφορά στην ανθρώπινη συμφορά και στην οικολογική καταστροφή. Όταν οι προγονοί μας κατέστρεφαν ένα μέρος, πήγαιναν σε άλλο. Σήμερα δεν έχουμε πλέον που να πάμε.
Αντιμετωπίζουμε τη μεγαλύτερη ίσως πρόκληση, που αντιμετώπισε ποτέ η κοινωνία μας. Πρέπει να αλλάξουμε και μάλιστα με ταχύτητα την οποία ποτέ έως τώρα δεν επιχειρήσαμε ως πολιτισμός και ως είδος. Θα χρειαστεί παγκόσμια ανταπόκριση και διεθνής συνεργασία, πέρα από κάθε προηγούμενο, για να επανεξεταστεί η κοινωνική, τεχνολογική και οικονομική μας δομή. Η GREENPEACE μας παροτρύνει να διαβάσουμε τα μαθήματά μας για να μπορέσουμε να επιτύχουμε στις εξετάσεις».
Η σταχυολόγηση των πιο πάνω ομιλιών έγινε από το δημοσιογράφο και διευθυντή τότε του «Οικονομικού Ταχυδρόμου» Γιάννη Μαρίνο, μέσα από τη στήλη του «η άποψή μας», την οποία έκλεισε με τα λόγια του Νίκου Καζαντζάκη: «Να αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γη. Αν δε σωθεί εγώ θα φταίω».

   ΜΠΕΡΤΟΛΤ ΜΠΡΕΧΤ

Μη λες πολύ συχνά ότι έχεις δίκιο δάσκαλε !
Άσε να το δουν κ` οι μαθητές!
Μην πιέζεις πολύ την αλήθεια,
Δεν το αντέχει.
Άκουγε όταν μιλάς !

Ποίημα του Μπέρτολτ Μπρεχτ

ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ

Μια μέρα, ήταν άνοιξη, χαρά Θεού, τα παράθυρα ήταν ανοιχτά κι έμπαινε η μυρωδιά από μια ανθισμένη μανταρινιά στο αντικρινό σπίτι• το μυαλό μας είχε γίνει κι αυτό ανθισμένη μανταρινιά και δεν μπορούσαμε πια ν’ ακούμε για οξείες και περισπωμένες. Κι ίσια ίσια ένα πουλί είχε καθίσει στο πλατάνι της αυλής του σκολειού και κελαηδούσε. Τότε πια ένας μαθητής, χλωμός, κοκκινομάλλης, που `χε έρθει εφέτο από το χωριό, Νικολιό τον έλεγαν, δε βάσταξε, σήκωσε το δάχτυλο:
– Σώπα, δάσκαλε, φώναξε• σώπα, δάσκαλε, ν` ακούσουμε το πουλί.

Απόσπασμα από το έργο του Νίκου Καζαντζάκη «Αναφορά στον Γκρέκο»