kantonopou’s blog

 Μέ τήν εἴσοδό μας στήν περίοδο τοῦ Τριωδίου ἔχουμε ξεκινήσει ἕνα πνευματικό ταξίδι, μιά προσκυνηματική πορεία μετανοίας καί συντριβῆς. Θά περιπλανηθοῦμε στήν Μ. Τεσσαρακοστή! Εἶναι μία περιπλάνηση ἐπιστροφῆς καί ἐπανόδου τοῦ ἀνθρώπου στήν προπτωτική κατάσταση, στό ἀρχέγονο κάλλος. ῞Οπως συνηθίζεται στήν ὀρθόδοξη λειτουργική παράδοση, ἡ ᾿Εκκλησία μέ τήν ὑμνολογία της μᾶς προετοιμάζει καί γιά τήν περίοδο τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς. Τόν προετοιμαστικό αὐτό ρόλο ἔχουν ἀναλάβει οἱ πέντε διαδοχικές Κυριακές πού προηγοῦνται, καί ἰδιαίτερα ὁλόκληρη ἡ ἑβδομάδα τῆς Τυρινῆς, ἡ «προκαθάρσιος» ἤ «προκαθάρσιμος», ὅπως χαρακτηρίζεται στούς ὕμνους.

Οἱ περισσότεροι ὕμνοι κάνουν λόγο ὄχι γιά «ἔναρξη» μιᾶς χρονικῆς περιόδου ἀλλά γιά «εἴσοδο» σέ μία κατάσταση, σέ ἕναν συγκεκριμένο τρόπο ζωῆς· «οὐχί νηστείας ἀπαρχήν τήν παροῦσαν ἱεράν πιστοί ἡμέραν ἐπιστάμενοι, ταύτην λογισμῷ τιμῶμεν, ἀλλ᾿ εἴσοδον λέγοντες καί τῶν τῆς νηστείας παρείσβασιν προθύρων». Εἶναι ἀκριβῶς ἡ εἴσοδος σέ ἐκείνη τήν κατάσταση τῆς ἐλεύθερης καί ἀπόλυτης ὑπακοῆς στό θέλημα τοῦ Θεοῦ, ὅπως τήν εἶχε ὁρίσει ὁ ἴδιος γιά τούς πρωτοπλάστους μέ μοναδικό κριτήριο τή νηστεία.

Μέ πολλούς καί πλούσιους χαρακτηρισμούς στολίζουν οἱ ὕμνοι τῆς «προκαθαρσίου» ἑβδομάδος τόν προκείμενο ἀγώνα τῆς νηστείας, καθιστώντας την ἔτσι ἀγαπητή καί θελκτική στούς πιστούς. Τήν παρουσιάζουν νά δεξιώνεται τή φιλόθεο ψυχή μέ ἐδέσματα ἀγῶνες καί βαθμίδες, στίς ὁποῖες τήν καλεῖ νά ἀνεβεῖ· «προσδεξιοῦται δεξιῶς τήν φιλόθεον ψυχήν τοῖς προοιμίοις ἡ καλλίστη νηστεία προκαθαρσίων γερῶν, οἷα βαθμίσι καί κλίμακι ταύτη προστεθεῖσα τήν σήμερον ἡμέραν».

᾿Αποκαλεῖται ἡ νηστεία καλλίστη, φωτοφόρος, ἔαρ, δῶρον θεόσδοτον, φαιδρά ἡμέρα. «῾Υποδεξώμεθα δῶρον θεόσδοτον… τόν ἱερώτατον καιρόν τῆς νηστείας»,  προτρέπει ὁ ὑμνογράφος, τώρα πού ἔφθασε ἡ «φαιδρά ἡμέρα τῆς ἐγκρατείας».

῾Η νηστεία δέν εἶναι ἁπλῶς ἡ στέρηση τροφῆς ἀλλά ἡ σωματική ἔκφραση τῆς μετάνοιας, πού συνέχει ἐσωτερικά τόν ἄνθρωπο γιά τήν ἀπομάκρυνσή του ἀπό τόν Θεό καί τό θέλημά του. Γι᾿ αὐτό καί οἱ ὕμνοι συνδέουν ἄμεσα τή νηστεία μέ τή μετάνοια· «ἰδού καιρός μετανοίας, ἡ προεόρτιος αὕτη τῶν νηστειῶν εἰσαγωγή». Τά «εἰσόδια», ἡ ἀρχή τῆς νηστείας, συμπίπτουν μέ τά «εἰσόδια» τῆς μετανοίας. ῾Η χάρη τῆς νηστείας μοιάζει μέ τή ροδαυγή ἡ ὁποία προβάλλει τό φῶς τῆς μετανοίας· «ὥσπερ ὄρθρος προκύψασα νῦν ἡ τῆς νηστείας χάρις προβάλλεται, μετανοίας τόν καιρόν ἡμῖν ὀφλημάτων σκότος διαλύονται», «ἰδού ὁ φωτοφόρος ἦλθε καιρός, τά σκοτεινά πάθη σου ἀπόφευγε, ὦ ψυχή, καί τάς αὐγάς ὑπόδεξαι τάς καθοδηγούσας σε πρός τό φῶς». ῎Αν ἡ νηστεία εἶναι ἡ ἄνοιξη, ἡ μετάνοια εἶναι ἕνα λουλούδι της· «ἀνέτειλε τό ἔαρ τῆς νηστείας καί τό ἄνθος τῆς μετανοίας».

Γιά νά ἐπιφέρει ὅμως ἡ μετάνοια τήν ἐπιθυμητή κάθαρση, ἐπισημαίνουν οἱ ὕμνοι, πρέπει νά γίνεται μέ ἐπιμέλεια· «μετανοίας ἐμμελείᾳ καθαρθέντα», μέ κατάνυξη· «κατάνυξιν ὡς οἶνον πίνουσα ἐπευφραίνου καί ἡδονῶν τήν μέθην μίσησον», μέ εἰλικρίνεια· «προκαθαρθῶμεν, ἀδελφοί…» καί μέ σπουδή· «ἰδού προσηνέῳκται τῆς μετανοίας ἡ θύρα· δεῦτε οὖν σπουδάσωμεν τοῦ εἰσελθεῖν δι᾿ αὐτῆς, πρίν κλείσῃ ταύτην ὁ Χριστός ὡς ἀναξίοις ἡμῖν».

῎Αν ἡ νηστεία δέν ἀποτελεῖ ἀφορμή γιά διόρθωση καί περιορίζεται στή στέρηση τροφῶν, ὄχι μόνο δέν θά ὠφελήσει τήν ψυχή, ἀλλά θά φτάσει στόν Θεό ὡς ψεύτικη καί μισητή· «βρωμάτων νηστεύουσα, ψυχή μου, καί παθῶν μή καθαρεύουσα, μάτην ἐπαγάλλῃ τῇ ἀτροφίᾳ· εἰ μή γάρ ἀφορμή σοι γένηται πρός διόρθωσιν, ὡς ψευδής μισεῖσαι παρά Θεοῦ, καί τοῖς κακίστοις δαίμοσιν ὁμοιοῦσαι, τοῖς μηδέποτε σιτουμένοις».

Μαζί μέ τή μετάνοια καί τρεῖς ἄλλους ἀναγκαίους συνοδούς τῆς νηστείας ὑποδεικνύει ἡ ὑμνολογία μας. Εἶναι· ἡ ἐπίμονη προσευχή· «τόν ἐνεδρεύοντα ἐχθρόν… νεκρῶσαι σπουδάσωμεν ἐπιμόνῳ προσευχῇ», τά δάκρυα· «διά τοῦτο ταύτης νηφαλέως ἅπαντες σεπτόν κρατῆρα καθαρτικῶν δακρύων ληψώμεθα πιστοί, ἵνα τῶν ἀνηκέστων δακρύων μή πειρασθῶμεν ἐκεῖ», καί ἡ ἐλεημοσύνη· «δι᾿ ἐλέους καί φιλανθρωπίας τῆς πρός τούς πένητας εἰσελθεῖν εἰς τόν νυμφῶνα τοῦ νυμφίου Χριστοῦ».

Καφαρίδου Μαρία – Θεολόγος