Με αφορμή το βιβλίο του JIM AL-KHALILI, Οι δαίμονες της Φυσικής,
Μετάφραση: Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Τραυλός, σελ. 324
Οποιοσδήποτε Σκοτσέζος ταξιδεύει νότια προς την Αγγλία,
ανεβάζει τοΝ μέσο δείκτη νοημοσύνης και των δύο χωρών
Σκοτσέζος συνάδελφος του Αλ-Χαλίλι
Η φράση που προηγείται είναι ένας τρόπος, που ο Αλ-Χαλίλι, κορυφαίος βρετανός φυσικός ιρακινής καταγωγής, επιλέγει προκειμένου να μας εισαγάγει στη θεματική του πολύ σημαντικού του βιβλίου, το οποίο, στην αγγλική του έκδοση έχει τον τίτλο “Paradox”. Πρόκειται, πράγματι, για μια πραγματεία πάνω στο «Παράδοξο» − κυρίως, με τον τρόπο, που αυτό εμφανίζεται στην Φυσική.
Το «παράδοξο του Σκοτσέζου», πέρα από τον σαρκαστικό του χαρακτήρα, έχει την ιδιότητα να αντιστοιχεί στην αλήθεια. Συνιστά, δηλαδή, μια αληθή πρόταση. Πράγμα κάθε άλλο παρά προφανές σε όποιον το ακούει για πρώτη φορά. Το πιθανότερο είναι να του αποδώσει ανεκδοτολογικό χαρακτήρα. Πολύ κακώς, γιατί η παραδοξολογία εξαφανίζεται αμέσως μόλις σκεφτούμε λίγο οργανωμένα και προσεκτικά.
Να πώς έχει το πράγμα. Εφόσον όλοι οι Σκοτσέζοι θεωρούν πως είναι εξυπνότεροι από όλους τους Άγγλους, είναι προφανές πως η μετακίνηση ενός Σκοτσέζου στην Αγγλία θα αυξήσει το μέσο δείκτη νοημοσύνης στην Αγγλία. Ισχύει, ωστόσο, επίσης πως, είναι τόσο χαζό να επιλέξει κάποιος Σκοτσέζος να φύγει από τη Σκοτία για την Αγγλία, που μόνο οι πιο ανόητοι Σκοτσέζοι θα το έκαναν. Η επιλογή του, λοιπόν, η απομάκρυνσή του από τη Σκοτία, αυξάνει αυτομάτως το μέσο δείκτη νοημοσύνης και στην Σκοτία, όπου, κατά τεκμήριο όσοι έμειναν ήταν εξυπνότεροί του. Εδώ έχουμε να κάνουμε με κάτι που εμφανίζεται ως παράδοξο, χωρίς όμως να είναι.
Ένα αντίστοιχο, γνωστό στους κοινωνιολόγους, είναι αυτό που συγκεφαλαιώνεται στη διατύπωση: «Σύμφωνα με στατιστικές μετρήσεις, οι πόλεις που έχουν πολλές εκκλησίες εμφανίζουν υψηλότερο ποσοστό εγκληματικότητας». Μας φαίνεται πραγματικά περίεργο, ακόμη κι αν είμαστε πεπεισμένοι άθεοι ή «αντίθρησκοι». Ο λόγος είναι πως η πρόταση κάνει μια απλή λαθροχειρία, συνδέοντας μεταβλητές με άμεσο τρόπο. Η πραγματικότητα είναι πως περισσότερες εκκλησίες έχουν οι μεγάλες πόλεις, και στις μεγάλες πόλεις είναι απολύτως λογικό να έχουμε υψηλότερα ποσοστά εγκληματικότητας από ό,τι στις μικρές. Για να το θέσουμε αλλιώς, το γεγονός πως το Α οδηγεί στο Β και το Α οδηγεί στο Γ, δεν σημαίνει πως το Β οδηγεί στο Γ.
Συνεχίστε την ανάγνωση
