Θύελλα στον βόρειο Ατλαντικό

Ναυτικές περιπέτειες του γράφοντος στον Βόρειο Ατλαντικό -παρατίθεται εδάφιό τους.

Parembasi thyella a

Τυπώθηκαν στο περιοδικό Παρέμβαση, τεύχος 209-210, έκδοση 26η Σεπτεμβρίου 2022, σελίδες 85-90. Ξεφυλλίστε το ηλεκτρονικά αρχίζοντας από εδώ.

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , | Σχολιάστε

Τα Χριστούγεννα του Γρ. Καλλιανιώτη

. Χριστούγεννά μου ποίημα αΠοίημα του πατέρα μου που εργαζόταν ως σημειωτής στο υδροηλεκτρικό φράγμα Πολυφύτου, ποταμός Αλιάκμων, όταν τον τοποθέτησαν νυκτερινό φύλακα για τις εορτές Χριστουγέννων του 1972, με αποτέλεσμα να παραμείνουμε κι εμείς οικογενειακώς στα λυόμενα της Εταιρίας κι όχι στο χωριό μας Αιανή. Ήμουν τότε μαθητής στο δημοτικό σχολείο του μικρού αυτού χωριού και ψάλτης στον ενοριακό ναό του.

Είναι αποτυπωμένο με καρμπόν σε δύο χαρτιά 21Χ29 εκ., το δεύτερο κομμένο, άρα το πρωτότυπο το είχε στείλει κάπου. Πίσω τους γράφουν: Δελτίον προσωπικού & μηχανημάτων εργοστασίου και Ημερήσιον δελτίον προσωπικού και μηχανημάτων.

Εκφράζει το παράπονο ενός φιλότιμου ανθρώπου, ο οποίος συνήθιζε να αλληλογραφεί με αλληλογραφεί σε ποιητική μορφή με διάφορους καλλιεργημένους γνωστούς του, τύπος επικοινωνίας συνήθης παλαιότερα στον τόπο γέννησής του, την Κοζάνη, ανάμεσα σε ιατρούς όπως ο Μιχαήλ Περδικάρης κι ο Γεώργιος Σακελλάριος.

Τα Χριστούγεννα τη Γρ. Καλλιανιώτη

Παραμονές Χριστούγεννα εκλήθην στο Γραφείο,
μου φάνηκε παράξενο και πράγματι αστείο!
Αμέσως υπελόγισα ειδικότητα θ’ αλλάξω
κι’ αυτοί μου είπαν τις γιορτές το ΕΡΓΟ να φυλάξω!

Παρά τας αντιρρήσεις μου τίποτε δεν έχει γίνη
και ο Γρηγόρης φύλακας νυκτερινός θα μείνη!
Διερωτώμαι μόνος μου πώς πάλι τέτοια ευθύνη
και κατάλαβα ευθύς πώς μ’  έχουν εμπιστοσύνη!

Αρχίζω από τις 23 βόλτες μέσα στην ερημιά,
βαδίζω, σκέφτομαι, ελπίδα όμως καμιά!
Το μυαλό μου σκέπτεται πάνω σε θεωρίες
για μεροκάματα εργατών και σε υπερωρίες!

Πέτρα έπεσε πάνω στις λαμαρίνες,
λαχταρώ και σκέπτομαι πάλι τις ευθύνες!
Νύκτα ο ποταμός ορύεται μουγκρίζει
και ο Γρηγόρης φύλακας πάνω κάτω τριγυρίζει

Από τη Μπετονιέρα[1] άρχιζα μέχρι το ADIT[2] τρία
και η παρέα ήτανε τα άγρια θηρία!
Ουρλιάγματα, φωνές απ’ την απέναντι μεριά,[3] 
εδώ ησυχία μεσ’ την ερημιά!

Ενώ όλοι του έργου οι εργαζόμενοι στα σπίτια τους γυρίζουν
Χριστούγεννα, Γιορτές, Πρωτοχρονιά όλοι πανηγυρίζουν.
Και βέβαια στις διακοπές θα ευχαριστηθούν
και στις 3 Γενάρη θα ‘ρθούνε να εργασθούν

Και εγώ χωρίς καθόλου διακοπή
θα πω τα κάλαντα χωρίς ντροπή,
και απευθύνομαι εις τους τρανούς και τον κ. Κορδώνη
πώς το κλίμα του 72 εδώ δεν με σηκώνη,

γιατί με τρεις χιλιάδες βασικά
θα μείνουν τα παιδιά μου πάλι νηστικά!
Και εάν ο μισθός μου δεν αυξηθή,
χωρίς κανένας να παραξηγηθή
σαν κύριος οικειοθελώς θα αποχωρήσω
χωρίς κανέναν, κανέναν να ρωτήσω

Και εάν θέλουν τα χάλι αυτά για να ‘χω,
το 72 εδώ, εδώ δεν θα υπάρχω!
Και οι μάγοι με τα δώρα πάλι θα ξαναρθούν
αλλά Γρηγόρη, Γρηγόρη δεν θα βρουν-

Γρ. Καλλιανιώτης
ΣΗΜΕΙΩΤΗΣ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟΥ
<Νυκτερινός φύλαξ εργοστασίου
23/12 – 2/1/72

παραπομπές
[1] όρος Βέρμιο
[2] adit: στοά αποστράγγισης
[3] μόνιμη μονάδα παραγωγής τσιμέντου

Ανακτένιση 22/8/2022

4a

Το χωριό Πολύφυτο. Κάτω αριστερά ήταν τα λυόμενα όπου μέναμε οικογενειακώς

Δημοσιεύθηκε στη ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΠΑΤΕΡΑ ΜΟΥ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Πρώτο ταξίδι έτυχε ναύλος για τη Δύση: ναυτικές ενθυμήσεις

Parembasi ar8ro moy naytiko

Ενημέρωση 3/12/2022

Κείμενο του γράφοντος με τίτλο Πρώτο ταξίδι έτυχε ναύλος για τη Δύση: ναυτικές ενθυμήσεις δημοσιεύτηκε χτες 20ή Απριλίου 2022 στο Περιοδικό Παρέμβαση 207-208 (άνοιξη 2022) 62-67. Αποτυπώνει πραγματικές, γραμμένες από στήθους, θαλασσινές περιπέτειες του συγγραφέα, ναύτη παλιότερα στο Motor Tanker Paros.

...[Από το Αλγέρι] ανοιχτήκαμε στον [Ατλαντικό] ωκεανό. Θα συναντούσαμε άραγε τη βυθισμένη Ατλαντίδα, το μυθικό νησί των διαλόγων του Πλάτωνα; Δυστυχώς δεν είχαμε κανένα νέο της, αντ’ αυτής όμως σε λίγες μέρες πρόβαλε στα δεξιά το Sao Miguel, το μεγαλύτερο νησί των Αζορών. Γνωρίζοντας από πριν το τραγούδι Η νήσος των Αζορών των στιχουργών Θεοδωράκη και Μποστ νόμιζα ότι θα περικλειόταν με ψηλά και πυκνά συρματοπλέγματα και θα στέναζε γυμνή, κίτρινη κι αποκρουστική, όμως η νήσος του τραγουδιού δεν ήταν μόνο μία, αλλά σύμπλεγμα εννέα αντίστοιχων, και ήταν καταπράσινα. Στα ανοιχτά δε των Αζορών είδα πρώτη φορά ζωντανά ένα κοπάδι φαλαινών που κολυμπούσαν στην επιφάνεια -συνήθως βλέπαμε δελφίνια. Η «κατάρα» των ειρημένων στιχουργών να λείψει από χάρτες και ωκεανούς η νήσος των Αζορών δεν είχε επαληθευτεί. Αριστερές αλληγορίες…

Ολόκληρο διαβάζεται εδώ.

Καλή ανάγνωση!

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , | Σχολιάστε

Η Βενιζέλου Ανάβασις και η Ηχώ της Μακεδονίας 1919-1922

.png

Συγγραφείς, δημιουργοί και διοργανωτές της παρουσίασης

Ενημέρωση 3/12/2022

Προχτές Κυριακή 17η Απριλίου 2022 στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης παρουσιάστηκαν σε έντυπη μορφή τα πρακτικά ημερίδας που είχε λάβει χώραν την 18η Δεκεμβρίου 2021 στην αίθουσα Κοβεντάρειο.

Ο τίτλος του τόμου είναι Πρακτικά Ημερίδας, Μικρασία ένας πολιτισμός μετακομίζει και ο υπότιτλος 100 χρόνια από την άφιξη κι ενσωμάτωση ελληνικών πληθυσμών μετά την καταστροφή του 1922, εκδόσεις Παρέμβαση, Κοζάνη, Απρίλιος 2022

Στον τόμο συμμετείχε και ο γράφων με το κείμενό του Η Βενιζέλου Ανάβασις και η Ηχώ της Μακεδονίας 1919-1922, σ. 89-131. Διαβάστε εδώ ένα τυχαίο εδάφιο:

Αν ο στρατός υπέφερε, οι ανώτατοι αξιωματικοί διαβιούσαν σε ασφαλές περιβάλλον επεξεργαζόμενοι σχέδια επί χάρτου και μεταφερόμενοι με θωρακισμένα ή μη αυτοκίνητα -ένας είχε στο όχημά του γάτα Αγκύρας, εξαίρετη ζωοφιλία, ίσως όμως μη αναγκαία σε απαιτητικές περιόδους. Ομοιόβαθμοί τους επάνω σε διαλεχτά άλογα, διοικητής μεραρχίας εκπαίδευε τη φοράδα του να τρέχει με οριζοντιωμένη την ουρά, ωστόσο κινδυνεύοντας κι αυτοί από βολές πυροβολικού. Αρκετοί αξιωματικοί -αλλά και οπλίτες- χρησιμοποιώντας πολιτικά μέσα υπηρετούσαν στο εσωτερικό, μάλιστα τα 2/3 όσων είχαν προαχθεί μετά τον Σαγγάριο δεν βρίσκονταν στο μέτωπο με αποτέλεσμα οι λόχοι να διοικούνται επί το πλείστον από εφέδρους. Σε κάθε επιθεώρηση ανωτάτων αξιωματικών στις μονάδες του μετώπου οι διοικητές παρέτασσαν τα μάλλον καλοενδεδυμένα και ακμαία τμήματα και οι πρώτοι έφευγαν ευπειθείς, χωρίς να τραβήξουν την κουρτίνα. Τα ίδια συνέβαιναν και σε μας όταν υπηρετούσαμε. Πόση αθωότητα!

Υ.Γ. κύρια παροράματά του, οφειλόμενα στον δαίμονα του τυπογραφείου. Η σωστή γραφή των είναι:
σ. 90 Η κάθοδος των νεωτέρων μυρίων
σ. 91 Διασώθηκαν έτσι χωρίς μεγάλες απώλειες
σ. 95 ανάμεσα στα απλά που προείχαν ήταν η έλλειψη
σ. 98 ομολογούσε γι’ αυτό γέμιζε τις σελίδες με το μυθιστόρημα
σ. 99 ανθυπολοχαγού ΠΒ
σ. 100 κομματικώς, όμως, δήλωνε ανεξάρτητος
σ. 104 σν άρπαξαν
σ. 105 στην ίδια ένταση
σ. 110 έναν επιφανή τους από τα Γρεβενά
σ. 115 που είχαν παραιτηθεί λόγω μη λήψης αντιτίμου για την προσφορά τους

τόμου 2

Το εξώφυλλο του τόμου

Δημοσιεύθηκε στη ΒΙΒΛΙΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , | Σχολιάστε

Τα Σέρβια του χθες και η πρόκληση του σήμερα

Serbia

Εξώφυλλο του βιβλίου

Η παρούσα ομιλία χωρίζεται σε τρία μέρη: το πρώτο εξετάζει ποια και τι είδους λευκώματα έχουν εκδοθεί ως τώρα στη Δυτική Μακεδονία, το επόμενο ασχολείται με τους συγγραφείς και το τιμώμενο σήμερα βιβλίο τους και το τρίτο μέρος εξετάζει την προσφορά και το μέλλον παρόμοιων εντύπων.

Τα λευκώματα
Λίγο περισσότερα από δύο δεκάδες μετρούνται τα διαθέσιμα προς μελέτη ιστορικά λευκώματα που αφορούν στη Δυτική Μακεδονία. Για την έκδοση και την κυκλοφορία τους φρόντισαν σύλλογοι μεταναστών στην Αμερική ή και πολιτιστικοί αντίστοιχοι της ενδοχώρας, εφημερίδες της Κοζάνης και της Μακεδονίας, επιστήμονες και φιλίστορες ιδιώτες.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ | Ετικέτες: , , , , , , , | Σχολιάστε

Γλώσσα Δημοτικού: διαχρονία και ρώμη, οδηγίες και γραμμικότητα

greece culture language 1 1280

Αρχαία ελληνική επιγραφή, https://www.greeka.com/greece-culture/language/

Πόση ρώμη διαθέτει ακόμη η ελληνική γλώσσα στο Δημοτικό Σχολείο και ποιες συγκυρίες την καθορίζουν; Ο γράφων ασχολείται γραμμικώς με το περιεχόμενο και τις οδηγίες διδασκαλίας της.

Διαδρομές
Ίσως έχει ενδιαφέρον μια προσέγγιση της Γλώσσας με αντίστροφη πορεία, δηλαδή από τους ειδικούς τομείς της Ανώτατης Εκπαίδευσης στις θεμελιώδεις μονάδες της Δημοτικής αντίστοιχης, δηλαδή από το βάθος στην έκταση. Στα τμήματα Φιλολογίας όμως εκτός της νέας ελληνικής γλώσσας οι φοιτητές μελετούν και τη μεσαιωνική και την αρχαία, συγχρόνως δε και τη λατινική γραμματεία, κατευθύνσεις που δεν υπάρχουν στο Δημοτικό, αν εξαιρεθούν ψήγματα της αρχαίας όπως λ.χ. τα αρχαιόκλιτα επίθετα. Πολύτιμη θα ήταν πληροφόρηση για όσα διδάσκονται στα ειρημένα Τμήματα τουλάχιστον ως τμήμα του γενικού πλαισίου της Γλώσσας, ελληνόγλωσσης και αλλόγλωσσης, κι ως γνώση ενός κόσμου-ελίτ όπου τα λατινικά και τα αρχαία ελληνικά θεωρούνται προσόν -ας αναφερθεί ο πρόσφατος λογότυπος Meta των παγκόσμιων ΜΚΔ Facebook και Instagram.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΟΜΙΛΙΕΣ | Ετικέτες: , , , , , , | Σχολιάστε

Ιστορία Δημοτικού: από τη θεωρία στην πράξη

Ανακτένιση 22/1/2022 11:57′

Εξετάζονται μεταμοντέρνες θεωρίες για την Ιστορία του Δημοτικού Σχολείου, η προτεινόμενη σκευή του δασκάλου κι ένας τρόπος παράδοσής της στην τάξη

πολεμιστής

Εικόνα 1. Σπαρτιάτης πολεμιστής,

Στην κατάταξη των μαθημάτων του Υπουργείου Παιδείας η Ιστορία συνυπάρχει με την Φιλοσοφία, συνδετικός ίσως λόγος η αιτιότητα, δηλαδή η σχέση αιτίας κι αιτιατού, απλούστερα η σχέση γεγονότος κι αποτελέσματος. Έξοχο βοήθημα της πρώτης αποτελεί η Ιστορία της Τέχνης, μάθημα που δυστυχώς δεν υπάρχει πια στη Μέση Εκπαίδευση, βεβαιότατα όμως στην Ανώτατη.

Όπως ακριβώς στη ζωή έτσι και στις ανθρωπιστικές τουλάχιστον επιστήμες οι οδηγίες προσέγγισης ή αν θέλετε οι οπτικές διαχείρισης των μαθημάτων εξελίσσονται ανάλογα και με τις πολιτικές εκάστης κυβέρνησης. Το βασικό, λοιπόν, ΔΕΠΠΣ-ΑΠΣ του 2003 αναθεωρήθηκε ή συμπληρώθηκε το 2008, ενώ σήμερα ισχύουν οι νέες οδηγίες του 2021-22 με αναφορές στο 2003.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΟΜΙΛΙΕΣ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Παιχνίδια των πηγών: η ίδρυση του Εργατικού Κέντρου Κοζάνης

Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο της Γ΄ Λυκείου Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας σταματήσαμε στην άποψη ότι το καθεστώς του Μεταξά […] αστυνομικό καθεστώς με φασιστικές τάσεις, δεν πρόφθασε […] να αλώσει τον κρατικό μηχανισμό ολοκληρωτικά.[1] Έμοιαζε ως προς τη διαδικασία κατάκτησης της αρχής με σχετικά πρόσφατη αριστερή δήλωση που ομολογούσε: Εχουμε την Κυβέρνηση. Δεν έχουμε την εξουσία[2], μερική ταύτιση δύο άκρως εχθρικών μεταξύ τους πολιτικών συστημάτων, απέχοντα μεταξύ τους έναν περίπου αιώνα. Το πρώτο άρπαξε δια της βίας την εξουσία για πέντε έτη, το δεύτερο εκλεγμένο παρέμεινε ακριβώς τα ίδιο διάστημα πριν κατόπιν πάλι εκλογών αποχωρήσει. Φωτίζουν τελικά τη σιωπή μας οι εποχές;

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , | Σχολιάστε

Η «Βενιζέλου ανάβασις» στην Ηχώ της Μακεδονίας 1919-1922

ανακοίνωση στο συνέδριο Μικρασία: ένας πολιτισμός μετακομίζει -100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή, οργανωμένο από το περιοδικό Παρέμβαση, Κοβεντάρειο, Κοζάνη 17-19 Δεκεμβρίου 2021

αφίσα

Η αφίσα του συνεδρίου

προλογικά
Ευχαριστούμε το περιοδικό Παρέμβαση για την τιμή να συμμετάσχω στο παρόν συνέδριο με την ανακοίνωση Η «Βενιζέλου ανάβασις» στην Ηχώ της Μακεδονίας 1919-1922, πιο απλά ποια ήταν η πρόσληψη της περιόδου από την αναφερθείσα εφημερίδα που τυπωνόταν στην Κοζάνη.

Ο τίτλος Βενιζέλου ανάβασις αρύσθηκε από μια σύγκριση ανάλογων σκηνών που είχαν λάβει χώραν στην ίδια περιοχή δύο χιλιετίες περίπου νωρίτερα, θα εξηγηθεί στη συνέχεια. Για να μνησθεί μία από τη χρησιμότητα της Ιστορίας, να μάθουμε πού μοιάζουμε και πού διαφέρουμε οι άνθρωποι στο παρελθόν και στο παρόν.

Πρόσφορη για την κατανόηση των γεγονότων είναι μια τεταρτοειδής περίληψη των στρατιωτικών γεγονότων της περιόδου: ο Ελληνικός Στρατός αποβιβάστηκε στην Σμύρνη το 1919. Το επόμενο έτος επεκτάθηκε στην ανατολική Θράκη κι επίσης στη Μικρά Ασία ως το Εσκί Σεχίρ και το Αφιόν Καραχισάρ. Την ακόλουθη χρονιά επιχείρησε να καταλάβει την Άγκυρα, όμως αναδιπλώθηκε κι οργανώθηκε αμυντικά στην αναφερθείσα γραμμή Εσκί Σεχίρ-Αφιόν Καραχισάρ. Το δε 1922 καταδιώχτηκε κι εγκατέλειψε την περιοχή.

κοινοί τόποι και διαφορές
Όπως στη ζωή έτσι και στην αφήγηση, ας την πούμε Ιστορία, υπάρχουν κοινοί τόποι, δηλαδή ανά τους αιώνες επαναλήψεις, τις αρνητικές των οποίων πλευρές προσπαθεί ο άνθρωπος, αν τις γνωρίζει, να παρακάμψει, ενώ τις θετικές να μιμηθεί:

α) στην Κύρου Ανάβασιν οι Έλληνες στρατιώτες, όλοι τους μισθοφόροι, ξεκίνησαν από τις Σάρδεις, σήμερα χωριό Sart, 70 χλμ. ανατολικά της Σμύρνης, έφτασαν στα Σύνναδα ή Şuhut, οικισμό 20 χλμ. νοτίως Αφιόν Καραχισάρ, αλλά μετά συνέχισαν προς τα κάτω, στην Καππαδοκία. Επιστρέφοντας από τη Βαβυλώνα από άλλο δρομολόγιο εξέλεγαν οι ίδιοι τους ορισμένους ηγέτες τους.

β) στην Αλεξάνδρου Ανάβασιν οι Μακεδόνες έφτασαν στις Σάρδεις, αλλά κατευθύνθηκαν πρώτα στα νότια παράλια κι από το Αφιόν Καραχισάρ βάδισαν ως τα πρόθυρα της Άγκυρας, στο Γόρδιον (Yassihüyük), την άνοιξη. Ίσως δεν είναι ευρέως γνωστό ότι την ίδια περίοδο ο Παρμενίων, ουσιαστικός αρχηγός του Μακεδονικού Στρατού, έφτανε κι αυτός στο ίδιο μέρος την ίδια εποχή μάλλον μέσω του Εσκί Σεχίρ με την επιθετική λαβίδα να κλείνει από βόρεια και δυτικά την άνοιξη του 333 π.Χ. Έπειτα μαζί κατέβηκαν στα νότια παράλια της Μικράς Ασίας συνεχίζοντας ανατολικά όπως ακριβώς και οι Μύριοι.

.png

Γραμμή προέλασης κι αναδίπλωσης του Ελληνικού Στρατού

γ) στην Βενιζέλου Ανάβασιν οι στρατιώτες ήταν κληρωτοί με κομματικώς ορισμένους ηγέτες, έχοντας λιγότερη πολεμική πείρα κι άκρα συγκεντρωτική διοίκηση, κάτω από απόλυτη υποτακτικότητα σε ξένες εξουσίες και προφανώς λειψή μελέτη των δύο προηγούμενων αναβάσεων. Στρατηγικά δε με επίθεση σε έναν στενό εδαφιαίο θύλακα εποχή καλοκαιριού, πολύ δύσκολο σχέδιο μάχης, αφού ήταν απαγορευτικές οι βροχοπτώσεις και η θερμοκρασία στην κεντρική Μικρά Ασία. Τώρα, με την αναδίπλωση, πώς μπορούσε να κρατηθεί άμυνα σε ένα τεράστιο μέτωπο 700 χλμ. χωρίς να υπάρχουν φυσικά σύνορα μιας και η ορεογραφία της περιοχής είναι παράλληλη με τον ισημερινό αφήνοντας αρκετά περάσματα;

η εφημερίδα
Επελέγη η εφημερίδα Ηχώ της Μακεδονίας, που κείται στην Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης, επειδή είχε παλαιότερα αποδελτιωθεί από τον γράφοντα και συμπληρώθηκε επαξίως από δανεισμό αρκετών εδαφίων από φίλους. Δυστυχώς δεν μελετήθηκε η παράλληλη αντιπολιτευόμενη εφημερίδα Σημαία -σήμερα η πρόσβαση στην ειρηθείσα Βιβλιοθήκη επιτρέπεται μόνον αν δίδει κανείς διαπύλια κάθε χρόνο, απόφαση με την οποία δεν συμφωνεί ο γράφων.

Ο τύπος είναι μέσο διαφήμισης των θετικών πράξεων της εξουσίας και κριτικής των αρνητικών της πλευρών μέχρι να συμπαραταχθεί μαζί της, βιοτικές γαρ ανάγκες. Αναμενόμενο, λοιπόν, ήταν η εφημερίδα Ηχώ να πλέει μαζί με κάθε κυβέρνηση, αλλά αυτό δεν συνέβη με την αλλαγή της κυβέρνησης το 1920 και μια εξήγηση είναι η συνήθης διαδοχή των εξουσιών με τη νέα να αντικαθιστά σε μικρό διάστημα την παλαιά όχι λόγω ικανοτήτων αλλά χάριν της αδράνειας ή ανικανότητας της προηγούμενης, ωστόσο χωρίς την απομάκρυνση αμφοτέρων των στελεχών από κρατικούς πόρους. Πάντως, ενώ επί Βενιζέλου στην Ηχώ δημοσιεύονταν αρκετές αγοραπωλησίες προσφέροντας πόρους στον εκδότη, έπαψαν αυτές μετά.

.png

Το πρώτο φύλλο της εφημερίδα Ηχώ της Μακεδονίας 1914

Πόσο ελεύθερος όμως είναι ο τύπος σε πολεμικές περιόδους όπου κυριαρχεί άμεση λογοκρισία δεν χρειάζεται κειμενική απάντηση, το δείχνουν τα λευκά κενά σε ορισμένα άρθρα της Ηχώς, λογοκρισία της περιόδου του Λαϊκού Κόμματος στο οποίο ο εκδότης δεν υποτάχθηκε πλήρως. Συνυπάρχει εδώ άλλη δέσμευση, οι πηγές της Ηχώς, στην περίπτωσή μας τα στρατιωτικά ανακοινωθέντα, των οποίων ο χρόνος άφιξής των καθυστερούσε, επίσης και ο υποκειμενικός τρόπος επιλογής τους από τον εκδότη.

Πόσοι από τους αναγνώστες καταλάβαιναν τι πραγματικά συνέβαινε στη Μικρά Ασία είναι ζητούμενο όχι μόνον λόγω του αναλφαβητισμού, αλλά και των ποικίλων άγνωστων τοποθεσιών κι ονομάτων. Οι μόνοι που γνώριζαν κάπως τη Μικρά Ασία ήταν οι εργάτες στα μεταλλεία του Μπαλικεσίρ, από την επαρχία Ελίμειας ήταν αρκετοί, ή αυτοί που δραστηριοποιούνταν εμπορικά στην ίδια περιοχή. Φυσικά, καλύτερες πηγές ήταν οι αξιωματικοί και στρατιώτες που πολεμούσαν εκεί, αλλά οι πρώτοι δεσμεύονταν εξ επαγγέλματος, οι δεύτεροι από την θεωρούμενη απλοϊκότητα των διηγήσεων –ελάχιστες είναι οι τελευταίες στην Ηχώ και μόνον επαινετικές. Ο λογοτέχνης δικηγόρος και βουλευτής Κοζάνης Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης που είχε επισκεφτεί το μέτωπο, απέφυγε να γράψει τις εντυπώσεις του στην εφημερίδα.

οι πηγές
Για τον σημερινό μελετητή το υλικό της Μικρασιατικής Εκστρατείας, ώστε να συγκριθεί με της δημοσιεύσεις της Ηχώς είναι αχανές. Οι εκδόσεις και μόνον του ΓΕΣ, αν οι τόμοι του τοποθετηθούν σε όρθια σειρά, ξεπερνούν το μέτρο, αλλά για την κατανόησή τους είναι αναγκαίες επιτόπιες επισκέψεις, δεν αρκούν οι επί χάρτου αναγνώσεις. Περισσότερα προφανώς είναι τα διπλωματικά έγγραφα, τα οποία δεν διαφύλλισε αυτούσια ο γράφων, όπως επίσης και τουρκικές πηγές.

Οι προφορικές συνεντεύξεις ήταν αδύνατες, από στρατιώτες του χωριού μας Αιανή ελλείπουν, ενώ από δρώντα πρόσωπα της περιοχής μας διάσπαρτες είναι οι αναφορές, ένα ημερολόγιο του δασκάλου Ιωάννη Παπαδέλη βρίσκεται σήμερα στα ΓΑΚ Κοζάνης.

Ό,τι αποτυπώθηκε σε αναμνήσεις πολιτών των μετόπισθεν είναι κι αυτό λιγοστό, όμως δεν παύει να χρωματίζει με έντονες πινελιές την εποχή, η οποία είχε αποτέλεσμα τον ξεριζωμό εκατομμυρίων χριστιανών από τη Μικρά Ασία και τη Θράκη. Για τον γράφοντα μία από τις πιο κορυφαίες στιγμές είναι η φράση σν άρπαξαν, ευτυχώς κατεγράφη από δαιμόνιο Κοζανίτη έμπορο, με την οποία περιγελούσαν αγυιόπαιδες της Κόζιανης πρώην πολεμιστή της Μικράς Ασίας του οποίου την πολεμική σημαία άρπαξαν οι Τούρκοι. Οι περί της κουλτούρας διατρίβοντες το λεν τραυματική μνήμη και δεν ήταν λίγοι όσοι την έφεραν από το μέτωπο, μεθώντας μετά και χαρτοπαίζοντας. Όταν βλέπεις τόσο θάνατο γύρω σου, τι αξία έχει η φτωχική ζωή;

.png

Απώλειες του Ελληνικού Στρατού στη Μικρασιατική Εκστρατεία

Έτερο, ανεξερεύνητο ζήτημα, τα νόθα παιδιά από γυναίκες των οποίων οι άντρες ήταν στρατιώτες στη Μικρά Ασία, κάτι που δεν ανέφερε η Ηχώ, όπως επίσης δεν γινόταν μνεία των χιλιάδων τραυματιών (50.000 περίπου), των φονευθέντων (20.000), των εξαφανισθέντων (20.000) και των αποβιωσάντων (5.000). Φυσικά δεν εγνώριζε και τις εκατοντάδες χιλιάδες αντίστοιχες των Ελλήνων Θράκης και Μικράς Ασίας. Αναπάντητο είναι το ερώτημα: γιατί οι τιμηθέντες με παράσημα ανδρείας το 1919-1922, 20 χρονών στρατιώτες, δεν έλαβαν μέρος στην Αντίσταση κατά των Γερμανών και Ιταλών δύο δεκαετίες μετά;

πεδίο και γραφείο
Σκύβοντας στην περίοδο απορεί ο μελετητής για τις πραγματικότητες του πολέμου, την πολιτική και τη στρατιωτική, με τους πρώτους να συνομιλούν ειρηνικά με τον εχθρό στα σαλόνια του εξωτερικού και να συντρώγουν έπειτα φιλικά μαζί και να διατάσσουν εκ του μακρόθεν αναστολές ή εξορμήσεις. Με τους ανώτατους αξιωματικούς να σχεδιάζουν επιχειρήσεις επί χάρτου, ο Ιωάννης Μεταξάς κι άλλοι ομοιόβαθμοί του επιτελικοί διαφωνούσαν για το ευτυχές της υπεράκτιας εκστρατείας, ενώ οι στρατιώτες να τρώγουν επί μέρες βρασμένο σιτάρι, να διψούν, να αναπνέουν την καλοκαιρινή σκόνη της ερήμου και να αιχμαλωτίζονται ή σκοτώνονται στα πεδία των μαχών. Όσο ανεβαίνει κανείς στην ιεραρχία τόσο απομακρύνεται από το έδαφος -όχι δεν αναφέρονται αυτά στην Ηχώ.

Για τα στελέχη της εξουσίας και για τους ιδιώτες με πρόσβαση στον δημόσιο κορβανά το κυριολεκτικό κόψιμο του χαρτονομίσματος στα δύο που συνέβη την εξεταζόμενη περίοδο προς χάριν των πολεμικών δαπανών, παρόμοιο με τα πρόσφατα μνημόνια, δεν σήμαινε τίποτα. Για τον κόσμο όμως ήταν βαρύ.

.png

Αναμένοντας το σήμα έναρξης της ομιλίας από το προεδρείο

προστάτες
Ποιος απ’  τους προστάτες θα μας προστατέψει ποιος, έγραφε μελωδός εικονίζοντας τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής, τους Βρετανούς που κατά την κατάτμηση της Τουρκίας ενδιαφέρονταν για τα στενά του Βοσπόρου και για τους μουσουλμάνους των αποικιών τους, τους Ιταλούς που κατείχαν τα Δωδεκάνησα, τους Γάλλους που είχαν συνασπιστεί με τους Τούρκους προς χάριν της οικονομίας και τους Ρώσους κομουνιστές που εξαιτίας της συμμετοχής της χώρας μας στην Ουκρανία εφοδίαζαν τον Κεμάλ. Το 1821 που οι Έλληνες επαναστάτησαν μόνοι είχε λησμονηθεί.

Υ.Γ. Ούτως γράφτηκε από τον Αθανάσιο Καλλιανιώτη, αλλά εκφωνήθηκε από στήθους από τον ίδιο για 14:51΄ πρωί της 18ης Δεκεμβρίου 2021

Δημοσιεύθηκε στη ΟΜΙΛΙΕΣ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Φόνος εκ προμελέτης -trailer

Κοπή φτελιάς με αλυσοπρίονο, τεμαχισμός με πέλεκυ και μεταφορά της σωρού της. Αιανή, Ελίμεια, Δυτική Μακεδονία 23 Οχτώβρη 2021 -Cutting Elm with a chainsaw, chopping with an ax and transporting it. Eani, Elimeia, West Macedonia 23 October 2021

Δημοσιεύθηκε στη ΤΑΙΝΙΕΣ | Ετικέτες: , , , , , | Σχολιάστε

Το ελληνικό ναυτικό στον αγώνα του 1821

Έλληνες κουρσάροι και καταδρομείς

Ανακτένιση 18:51′

Το κείμενο γράφτηκε χειρόγραφα πριν από 26 χρόνια ως εργασία σε μάθημα Νεότερης Ιστορίας. Θεωρήθηκε πρόσφορο να δοθεί ελεύθερο στην κοινή εμπειρία επειδή η κλιματιζόμενη ατμόσφαιρα των κλειστών γραφείων φορές δεν συμβαδίζει με την ιωδιούχο αύρα της ανοιχτής θάλασσας. Ανακτενίστηκε, λοιπόν, ελάχιστα με προσθήκη λιγότερων και διαφορετικών εικόνων κι ορθή συμπλήρωση της βιβλιογραφίας. Προφανώς η μόνη χρησιμότητά του έγκειται στη συνεπτυγμένη λιτότητα μιας πρωτόλειας φρεσκάδας.

Εισαγωγή
Η παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε συνδυασμό με την αποχή των Τούρκων από το εμπόριο συνετέλεσε ώστε να αποσπάσουν οι Ευρωπαίοι συμφέρουσες οικονομικά διομολογήσεις και να κρατήσουν σταθερά στα χέρια τους την εμπορική κίνηση στην ανατολική Μεσόγειο.

Οι πρώτοι αντιδρώντας ευνόησαν τις εσωτερικές τους, τουλάχιστον, οικονομικές συναλλαγές παραχωρώντας προνόμια στα ναυτικά νησιά του Αιγαίου. Αυτό σε συνεργασία με τη ροπή των Ελλήνων στη θάλασσα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση των συναλλαγών και των εμπορικών πλοίων. Τα τελευταία όταν εξερράγη η Επανάσταση του 1821 μετατράπηκαν σε πολεμικά.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , | Σχολιάστε

TΗΕ ΜΑGNIFICENT TWO film

ΟΙ ΥΠΕΡΟΧΟΙ ΔΥΟ: ΑΝΑΡΡΙΧΗΣΗ ΣΤΟΝ ΛΟΦΟ ΑΪ-ΛΙΑ ΚΟΖΑΝΗΣ, ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2021.

Αναρρίχηση τεσσάρων παλαιών κι εξερεύνηση δύο νέων διαδρομών στο ύψωμα Αϊ-Λιας Κοζάνης, πεδίο «Νιάμερος». Ταυτοχρόνως δίδονται ιστορικά στοιχεία του ειρηθέντος τόπου όπως η εκτέλεση 84 οπλιτών του Ελληνικού Στρατού το καλοκαίρι του 1918 από την φιλελεύθερη κυβέρνηση Βενιζέλου και οι φόνοι 8 Βρετανών κομάντος τον Οκτώβρη του 1944 σε επίθεσή τους εναντίον οχυρωμένων Γερμανών.

Starring: Teo Fasoulas, Than Kallianiotis. Camera Z.K. Director’s Assistant M.M.

………………………………………………………………

TΗΕ ΜΑGNIFICENT TWO: CLIMBING IN PROPHET ELIAS HILL, KOZANI CITY, WEST MACEDONIA, AUGUST 2021.

On the left is the hospital, in the background the hill of Prophet Elias. We turn west. Here they were executed and buried in 1918 84 Greek soldiers by the democratic government of Eleftherios Venizelos with the category of deserter…

Van Gogh colors. Life goes uphill, more correctly car pulls uphill without flags, only with songs… Mountaineering shelter of the Hellenic Mountaineering Association. At the top of the hill the temple. – Where are you going; Say what? To see this … sign. Here on October 27, 1944 eight British commandos were killed attacking fortified Germans, while ELAS guerrillas watched non-participants from afar… What better way for others to fight for you? Just that!

We leave the top and go to the small church where we will park. Let’s go to the “Nine Days” Kozani field for short climbing. We have a small problem with the sole, but it is a minute detail. The path to the field is downhill, fortunately it has no tolls, not yet… When they put them, we will go elsewhere. In a little while we turn left, “Orofernes’ head” in the background. Eee … camera to me. Here is “Orofernes’ head”, but we will open a little further. Be careful because … Last time I saw a Komodo dragon over here in this path. Little wants attention for anyone who is afraid…

FOUR OPEN ROUTES: 1. Route of the «Hellenic Mountaineering Association of Kozani» goes up 2. Here is the «Nine Days» route, goes up, this dihedron 3. Here is the route of the Rock on the Nine Days, goes right, plate up 4. This route is the head of “Orofernes” as the sign says. It starts here, goes up and then passes the head.

CLIMBING OROFERNES: Teo goes first putting an intermediate plug that was missing. The top rope of the writer is coming, this section is somewhat subterranean.

EXPLORATION OF NEW ROUTES: Here are the new routes, let’s set up a relay. Climb to the top of the rocks, back is Kozani. Rock with holes do not exist, but an almond tree was found, there we will be insured. We put the main strap on the front branch so that the rope with a safety carabiner is high. A second strap in the trunk for sure, they say that the scary’s mother never cried … But this is good to apply only to climbing… And a third strap, probably the second is a little old. Keep your clothes for to have it all … We forgot to take the reverse, it is so necessarily! We will be secured with scissors, the ropes will be twisted, but there is no other solution. For braking we will put a strap, binding it on the foot, a solution of necessity. The gods do not fight with the need either said Simonides, putting the laws of nature before the gods… From here we will come down, the rocks do not look loose, below they are vertical. The view is exquisite.

UPWARD EXPLORATION OF THE FIRST ROUTE: Control by Teo of rock compaction and cleaning of soils and looms. Boxing of the field in the surrounding area.

EXPLORATION DOWN OF THE 2ND ROUTE: With the temporary relay up Teo carefully descends and controls the route. The ropes are sometimes tangled and so he shakes them. Wild vegetation comes also in order. Everywhere eugenics… The small ocular hypoderms leave with the hammer, a kind of cleansing that the rock needs, so that the weather does not divide it in winter. The pounding and the violence have two meanings, one that oppresses and another that liberates, in our case, the one that releases…

LEAVING: Tree release and collection of materials. One last look. The download is always quite demanding, because it lacks due attention. Moments of wildlife enjoyment now, amazing plant designs on the rocks. Descent to the return path that was opened with their own effort and expenses by Konstantinos Bellas and Athanasios Ziagas. Will they also pay tolls when they walk on their paths?

DOWNLOAD FROM PROPHET ELIAS Reflection stop. The flora migrates its children hiding them in human shoes. Who threw the garbage here? That’s why you need a Management Body of Prophet Elias. Money has been collected in the wrong place… Back to the technical culture leaving the natural culture. If the laws of civilization are superior to the laws of Nature, it is everyone’s personal opinion.

Δημοσιεύθηκε στη ΤΑΙΝΙΕΣ ΜΙΚΡΟΥ ΜΗΚΟΥΣ | Ετικέτες: , , , , , | Σχολιάστε

Οχείες κι έρωτες στον καιρό της Επαναστάσεως

Αν θέλετε να δείτε γυμνή την αλήθεια τραβώντας λεκτικά παραπετάσματα, αναζητήστε στο περιοδικό Παρέμβαση (https://www.facebook.com/paremvasikozani) τεύχος 203-204, σ. 53-55, κείμενο του γράφοντος με τίτλο «Οχείες κι έρωτες τον καιρό της Επαναστάσεως». Αναφέρεται στο ελληνικό αντάρτικο.

Αρχίζει ως εξής: Καταδικάστηκε άνοιξη 1944 από ανταρτοδικείο νεαρός από κρασοχώρι των Γρεβενών ως δολοφόνος της αδερφής του και του εραστή της, οικογενειακή τιμή είπε, αλλά του δόθηκε χάρη προσχωρώντας στον Ελληνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό[i]

Το υπόλοιπο κείμενο ευρίσκεται στο έντυπο περιοδικό.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[i] Πρωτοδικείο Γρεβενών, Βουλεύματα Συμβουλίου Πλημμελειοδικών, βούλευμα 10/28-1-1946,

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , | Σχολιάστε

Κallianiotis Training Team in Olympus Marathon 2021

Αθλητές κι αθλήτριές μας έλαβαν μέρος πρώτη φορά στον ορειβατικό Μαραθώνιο Ολύμπου το Σάββατο 26 Ιουλίου 2021, ένα πραγματικό κατόρθωμα μέσα στον καύσωνα της μέρας αυτής.

Για να δείτε σχετική ταινία μικρού μήκους 6:25′ πατήστε εδώ.

Δημοσιεύθηκε στη ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ, ΤΑΙΝΙΕΣ | Ετικέτες: , , , , | Σχολιάστε

Βατερό-Koca Ahmetli

Ταινία μικρού μήκους (9:44΄) με τίτλο «Βατερό-Koca Ahmetli». Επισκεφτήκαμε την ημιτελή σιδηροδρομική γραμμή και τόπους ιστορικής σημασίας, όπως ο της ενέδρας του ΕΛΑΣ εναντίον του Γερμανού ιατρού Dr Hass στις 24/1/1944, η οποία επέφερε αντίποινα κι εξανάγκασε τους κατοίκους να οπλιστούν κατά των ανταρτών με τρομερές συνέπειες. Δημοσιεύτηκε στο https://kozan.gr/archives/338276 -επίσης στο https://www.youtube.com/watch?v=pF5aAv7gH-Y.

Δημοσιεύθηκε στη ΤΑΙΝΙΕΣ | Σχολιάστε

Το πήδημα της γάστρας: πρωτο-ινδο-ευρωπαϊκό έθιμο γονιμότητας

Ανακτένιση 2/5/2021, 20:17΄

Το πήδημα γάστρας, πυρολατρική τελετή των εορτών της ανοίξεως στην ύπαιθρο της Δυτικής Μακεδονίας, εντάσσεται σε μια σειρά παλαιοτάτων ειδωλολατρικών εθίμων για την γονιμότητα της γης και του ανθρώπου από την Ινδία μέχρι την Ισλανδία. Εδώ εξετάζεται η εκτενής αφετηρία και η ευρεία πορεία του στον τόπο και τον χρόνο

Εικόνα 1. Λαζαρίνες το Πάσχα του 2015 νότια του ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου Αιανής. Εισέρχονταν ως πρότινος για να προσκυνήσουν τις χριστιανικές εικόνες, ενώ παλαιότερα τα είδωλα

Έρχονται στιγμές που πρέπει ο ερευνητής να υπηρετήσει ή αποδομήσει μύθους και διαλέγει το δεύτερο γνωρίζοντας ότι εκμανούνται όσοι έχουν αναδειχθεί χάρη σ΄ αυτούς ή ωφελούνται από την ύπαρξη και διάδοσή τους κι, ακόμη χειρότερα, ξέροντας πως στενοχωρεί όσους με καλή διάθεση έχουν καταφύγει εντός των. Αλλά, όταν αισθάνεται ότι η αλήθεια καλύπτεται κάτω από φανταστικές προσχώσεις, γιατί να μην την αποκαλύπτει υποβαστάζοντας το τίμημα;

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Η μάνα του νερού

Mana Neroy Mesianh

Ποδηλατώντας στη θέση Μάνα του Νερού Μεσιανής

Εξιστορείται η δασική θέση «Μάνα του Νερού» του οικισμού Μεσιανή Κοζάνης και η περιοχή της στη νεότερη και σύγχρονη εποχή. Ησυχαστήριο Μπεκτασήδων παλαιότερα, τόπος καταφυγής και πολεμικών συγκεντρώσεων αργότερα, προσεχές σήμερα φωτοβολταϊκό πάρκο.

Έφηβοι ξέραμε μόνο τη θέση Μάνα του οικισμού Ελίμειας Δυτικής Μακεδονίας ονόματι Λευκοπηγή, που είχε μετονομαστεί επισήμως για λίγο Ασπρονέρι, ενώ κάτοικοί του και περίοικοι τον εκφωνούσαν ως πρότινος Βιλίστ(ι), θέση όπου κόχλαζε βγαίνοντας μέσα από τη γη άφθονο νερό.

Έκτοτε ακούγαμε για Μάνες του Νερού ανά την επικράτεια, τόποι παρομοίων αναβλύσεων. Πόσο βασικό το πηγαίο νερό για τη ζωή! Το παρομοίαζαν με τη μητέρα, αν δεχτούμε ότι η λέξη μάνα ετυμολογείται από την αρχαία αντίστοιχη μάμμη κι όχι από την κατακτητικώς ομόσημη τουρκική anne ή εκ χριστιανικής επιδράσεως από την εβραϊκή τροφή μάννα. Γραπτώς συναντήσαμε για πρώτη φορά τη Μάνα του Νερού του χωριού Μεσιανή, περί αυτής η αφήγηση, σε χειρόγραφο τεθνεώτος πρόσφυγα από το Ταζλού Έρπαας Μικράς Ασίας, κατοίκου μετέπειτα Βαθυλάκκου -δημοσιεύτηκε προ ετών στο περιοδικό Παρέμβαση.

Στην ειρημένη Μάνα του Νερού είχε καλεστεί επί Γερμανικής Κατοχής ταγματάρχης του Ελληνικού Στρατού για να μυήσει τις κεφαλές των χωριτών Βαθυλάκκου -Νέας Σιγής -Μεσιανής -Κουβουκλίων και Ροδίτη στην αντιστασιακή οργάνωση ΥΒΕ και στην ιδία θέση κατέφυγαν οι άνδρες των ειρημένων οικισμών τον Μάρτιο του 1943, όταν φάλαγγα Ιταλών περνούσε εξημμένη από την περιοχή, αποφασισμένοι, αν οι επιδρομείς πείραζαν τα γυναικόπαιδα, να τους χτυπήσουν με τα όπλα που είχαν αγοράσει κι απέκρυπταν μαζί με πολεμοφόδια στις βραχώδεις παρυφές της. Στα φυσικά σπήλαιά της κατέφευγαν τον χειμώνα του 1944-45 αντικομουνιστές οπλίτες των ειρημένων χωριών που αρνήθηκαν να παραδοθούν στους αντάρτες επί Εαμοκρατίας -όσοι υπάκουσαν εκτελέστηκαν. Ένα μάλιστα από τα σπήλαια ονομάστηκε του Μπαμπούλη η Τρύπα, επειδή εκεί κρυβόταν περιώνυμος οπλαρχηγός του ΕΕΣ Κουβουκλίων που, αν και είχε αιχμαλωτιστεί, έσπασε βιαίως τα δεσμά κι εξήλθε.

Ο χώρος ως βασικό συστατικό της ζωής επηρεάζει ή κατευθύνει πολλές από τις ενέργειες των ανθρώπων, γι’ αυτό και στην κορυφή του υψώματος βορείως της Μάνας του Νερού υπήρχε φρούριο, ερειπωμένο σήμερα, όπου κατέφευγαν πριν από την έλευση των Οθωμανών οι (Έλληνες) αγρότες και κτηνοτρόφοι.

Τι είχε αυτό το απόκεντρο μέρος, η Μάνα του Νερού, ώστε να παίζει σημαίνοντα ρόλο, εκτός από πηγές; Σπήλαια, όπως έχει ήδη ειπωθεί, οπτικώς και λειτουργικώς γνώριμα σε ορισμένους πρόσφυγες των οικισμών, αφού παρόμοια υπήρχαν και στην πρότερη πατρίδα τους. Έπειτα, εντυπωσιακή θέα του οροπεδίου που απλωνόταν προς νότον μέχρι τον ποταμό Αλιάκμονα και τα όρη Πιέρια και Καμβούνια. Ακόμη άφθονη τροφή από τα κοπάδια των αιγοπροβάτων και ικανή βλάστηση, κέδροι και ημεράδια (μακεδονική δρυς -Quercus trojana). Επιπλέον, ηπιότερο κλίμα τουλάχιστον χάρη στον μεσημβρινό προσανατολισμό της όντας στους πρόποδες του υψώματος Καγιά Τεπέ, Καϊλά Λόφος, Κάστρο ή Γλας. Και κάτι σπουδαιότερο: ιερότητα.

Πώς επέζησε το ελληνικό τοπωνύμιο, αφού για αιώνες ως το 1923 ο τόπος κατοικούνταν από αλλόφωνους κι αλλόθρησκους ραγιάδες και Γιουρούκους; Δικτυακά λεξικά μεταφράζουν τη Μάνα του Νερού ως Suyun Annesi και πιθανότατα έτσι την αποκαλούσαν οι Οθωμανοί, αν δεχτούμε πως η ονομασία δεν είναι παλαιότερη του 15ου αιώνα μ.Χ. και δεν διατηρήθηκε ως είχε ή παραλλαγμένη. Ως προς το πρώτο σκέλος, η λέξη μάνα ηχούσε προσφιλώς στους μουσουλμάνους έποικους, αφού λέγεται anne –ανά την πρόφεραν οι Φαρασιώτες πρόσφυγες, όταν έφθασαν στην περιοχή με την ανταλλαγή. Αν μια δεκάδα εξισλαμισθέντων υπηρετών του 16ου αιώνα μ.Χ. που καταγράφονται στα Κουβούκλια και τη Μεσιανή, ομιλητές της ελληνικής κι όχι άλλης γλώσσας, συνετέλεσαν στη διατήρηση του τοπωνυμίου, είναι άδηλο.

Βέβαια, ανάμεσα στους χριστιανούς πρόσφυγες που ήλθαν στην περιοχή τον 20ό αιώνα, εκτός των εχόντων ως μητρική γλώσσα την τουρκική, υπήρχαν κι ελληνόφωνοι από την Προύσα και την Καππαδοκία. Μάλιστα είχαν εγκατασταθεί σε μαχαλάδες άμεσης εδαφικής επαφής με τη Μάνα του Νερού. Οπότε, αν το τοπωνύμιο δεν είχε απομείνει ως είχε από τους Οθωμανούς δυνάστες, το καθιέρωσαν οι ελληνόφωνοι πρόσφυγες, τουλάχιστον επειδή διέθεταν το προσόν της γλωσσικής συνάφειας με την νέα εξουσία.

Ως προς την ιερότητα του χώρου: ηγέρθη προσφάτως, γι’ αυτό και δεν καταγράφεται στις δέλτους της επίσημης Ορθόδοξης Εκκλησίας, ησυχαστήριο Παλαιοημερολογιτών στη θέση Μερά (ελληνιστί βοσκή), κείμενη μεταξύ των αντίστοιχων Ντετέ (οι κάτοικοι την εκφωνούν Τετέ, ελληνιστί παππούς) και Μάνας του Νερού. Μολονότι η αιτία -εξαιρουμένων όσων ειπώθηκαν για τη θέση, την ιστορία και τον προσανατολισμό- που προτιμήθηκε από τους ΓΟΧ η περιοχή, είναι άγνωστη, ο χώρος είναι κατάλληλος για ψυχική ανάταση και προσευχή όντας σε παρυφές δάσους. Δάσους που δεν αναφέρεται σε σχετική μελέτη αλλά αποτυπώνεται ευκρινώς σε στρατιωτικούς χάρτες του 1929 και του 1934. Κάτοικος του Μεσόβουνου, που είχε καταφύγει στους γειτονικούς του δάσους οικισμούς έπειτα από την πυρπόληση του χωριού του από τους Γερμανούς το φθινόπωρο του 1941, ομολόγησε: στο Ροδίτη ήταν πολύ εύκολα τα ξύλα, όλο το χειμώνα δεν κρυώσαμε.

Στο δάσος της Μάνας του Νερού είχε προφανώς έδρα ο τεκές (μοναστήρι) Üveys Dede των δερβίσηδων στις αρχές της Οθωμανοκρατίας. Το υποθέτουμε από την ύπαρξη του τοπωνυμίου Τετέ (Ντετέ στους χάρτες), αλλά κι από μνεία του περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή, μυημένου ή φίλου του μπεκτασισμού, ο οποίος καταγράφει τον 17ο αιώνα μ.Χ. τέσσερις μόνον οικισμούς στο οροπέδιο της Ελίμειας: τα Ίμερα σαν Edilli, τα Κουβούκλια ως Begceli, τον Βαθύλακκο σαν Geçili και τη Μεσιανή περιφραστικά ως Çarsanba-Bazari, δηλαδή αγορά της Τετάρτης μέρας -επιπροσθέτως η Μεσιανή δηλώνεται το 1810 ως Hadjiran από Βρετανό αντισυνταγματάρχη κι από Έλληνα ιατρό το 1872 σαν παλαιά πρωτεύουσα της επαρχίας Τετράδης. Ο σημερινός οικισμός Βαθύλακκος, παλαιότερα Keçilü, σήμερα γνωστός επάνω στον δημόσιο δρόμο, ήταν παλαιότερα υποδεέστερος ως σταθμός: υδρευόταν από φρέατα, καθώς φαίνεται ότι ο νερόλακκος Τσαλελίκ Ντερέ που νότιζε την ΝΔ του πλευρά στέρευε τις ξηρές εποχές.

Την υπόθεσή μας για τη θέση της αλλόθρησκης μονής τιτρώσκει Έλληνας αξιωματικός του Μηχανικού που περιοδεύοντας τη Μακεδονία το 1880 αναφέρει πως τεκές υπήρχε στο Ακσακλή (σημερινά Λεύκαρα). Από πού έλαβε την πληροφορία είναι άγνωστο, ήταν μάλλον απίθανο να διαπέρασε τους οικισμούς, πιθανόν δεν γνώριζε την τουρκική και οι καιροί δεν ήταν ακατάλληλοι για περιοδείες στρατιωτικών. Παρόλο που στα Λεύκαρα υπάρχει το τοπωνύμιο Ντεντί, το οποίο μεταφράστηκε επισήμως ως Ηγούμενος, ο τεκές βρισκόταν μάλλον στη θέση Τετέ της Μεσιανής: τεκμήρια το ομώνυμο τοπωνύμιο, η ύπαρξη πηγαίου νερού και κυρίως η άμεση γειτονία των πέντε αναφερόμενων οικισμών μεταξύ τους -δύο περίπου στάδια ο ένας με τον άλλον -οικιστική γειτονία που δεν συναντάται στην ευρύτερη περιοχή. Ο τεκές του Üveys Dede είχε το 1600 περίπου προσόδους από αμπέλι στα Κουβούκλια, πιθανόν στη θέση Παλιάμπελα και δύο υδρόμυλους στον οικισμό Menteşelü (Μοσχούλα), μάλλον στη μισγάγκεια των ρεμάτων Ροδίτη -Λευκάρων μέχρι να τους βρει ερειπωμένους η είσοδος του 20ού αιώνα.

Το ησυχαστήριο των Παλαιοημερολογιτών και ο τεκές των δερβίσηδων μάς παραπέμπει σε πρότερο παλαιότερο ναό. Πιθανότατα εκεί βρισκόταν ο οικισμός Άγιος Νικόλαος που αναφέρεται σε οθωμανικές απογραφές του 16ου αιώνα μ.Χ., αν παραλείψουμε ερειπωμένο βυζαντινό ναό νοτίως του χωριού Αμυγδαλιά (Μπουγιούκ Τεκελέρ). Τη συνέχεια της ιερότητας δείχνουν ακόμη και τα παλαιά ονόματα των οικισμών με πρόθεμα το χατζ, το οποίο δήλωνε μουσουλμάνους επισκέπτες-προσκυνητές στη Μέκκα ή χριστιανούς στα Ιεροσόλυμα: Χατζήρανη, λοιπόν ή Μεσιανή, Χατζηομουρλού (Hacı-Ömerlı) ο Ροδίτης -Χατζησελέρ στα Λεύκαρα. Αν διερευνηθεί ο τόπος εύρεσης αρχαίου ελληνικού επιτύμβιου ανάγλυφου που υπήρχε παλαιότερα σε σπίτι της Μεσιανής, σίγουρα θα αποσαφηνιστούν κατόπιν ανασκαφών οι ανωτέρω υποθέσεις.

Την αιώνια ιερότητα τάραξε την 28η Αυγούστου 1944 επίθεση ανταρτών του ΕΛΑΣ εναντίον των οικισμών. Σύμφωνα με την πολιτική επικοινωνία των επιδρομέων εκεί είχαν οχυρωθεί πάνω από 300 ΠΑΟτζήδες και Γερμανοί. Προξενήθηκαν σοβαρές απώλειες στον εχθρό με 70 νεκρούς, ενώ πάρθηκε πλούσιος οπλισμός. Τα ημαρτημένα είναι όμως συγγνωστά σε πολεμικές περιόδους, όχι σε ειρηνικές, έτσι στην πραγματικότητα Γερμανοί δεν υπήρχαν κι από τους αμυνομένους είχαν φονευθεί επί τόπου έξι άνδρες, πέντε απήχθησαν κι εκτελέστηκαν πιο μακριά, η 27χρονη Αικατερίνη ρίχτηκε σε καιόμενο μπουράτο, ενώ ο 14χρονος Αριστοτέλης εξεδήμησε από ανταρτικό όλμο. Εν αντιθέσει ο ΕΛΑΣ είχε 11 θύματα, αναμενόμενη ήττα αφού οι αντικομουνιστές οπλίτες, 152 τους υπολόγιζε Βρετανός σύνδεσμος με δύο οπλοπολυβόλα κι έναν ολμίσκο, ήταν οχυρωμένοι στις οικίες τους, ενώ οι αντάρτες επιτίθονταν με τον αέρα της νίκης ακάλυπτοι σε πεδινό έδαφος. Κατάφεραν όμως οι επιτιθέμενοι να πυρπολήσουν αρκετές οικίες, πράξη που ευνοήτως παραλείπεται.

Δεύτερη επίθεση ανταρτών πέντε μέρες αργότερα κατέληξε πάλι σε τραγωδία, αφού αποσύρθηκαν έχοντας 19 τουλάχιστον θύματα, τα περισσότερα εκ των οποίων ανήκαν στον εφεδρικό ΕΛΑΣ, δηλαδή ηλικιωμένοι πολίτες, αγύμναστοι, όχι πάντως εθελοντές. Η εκδίκηση υλοποιήθηκε τέλη Νοεμβρίου του 1944, όταν μετά από χλιαρή ή και καθόλου αντίσταση οι οικισμοί παραδόθηκαν στους αντάρτες. Δαρμοί με βούρδουλα, λιθοβολισμοί κι εκτελέσεις επί τόπου ή στο γειτονικό χωριό Οινόη, στο οποίο μεταφέρθηκαν οι κρατούμενοι βαδίζοντας μέσα από τη Μάνα του Νερού, με αποτέλεσμα 94 άνδρες και γυναίκες να χάσουν δεσμώτες, χωρίς δίκη κι ανεπίσημα τη ζωή τους, όχι από τμήματα του ΕΛΑΣ με τα οποία είχαν συγκρουστεί προηγουμένως, αλλά από έτερα των Γρεβενών και της Φλωρίνης -Καστοριάς. Η επιτυχία εορτάστηκε με άσματα στα αλώνια των οικισμών -χόρευαν οι «Βούλγαροι», δηλαδή οι Σλαβομακεδόνες αντάρτες, το τραγούδι άστα βάλντα κόστα βολε θυμάται υιός εκτελεσθέντος.

Επρόκειτο καθαρά για έναν σκληρότατο εμφύλιο πόλεμο με ποικίλες αιτίες κι άσκηση βίας και από τις δύο πλευρές του δράματος. Ωστόσο αυτό που ξεχώριζε τους μεν από τους δε δεν ήταν τόσο η άκρως επιτήδεια διαχείριση της προπαγάνδας όσο οι μαζικοί φόνοι αιχμαλώτων. Οι ευαγγελιστές της «Νέας Κοινωνίας» δεν είχαν φανεί αντάξιοι των «λαοκρατικών θεσμών» που διατυμπάνιζαν ότι πιστά υπηρετούσαν.

Το δάσος της Μάνας του Νερού, ο ιερός τόπος του παρελθόντος, κινδυνεύει σήμερα να καλυφθεί από τεράστιες συστοιχίες φωτοβολταϊκών στο όνομα της «δίκαιης ανάπτυξης». Η προσφάτως εγειρόμενη ανησυχία ιδεαλιστών για την προσβολή της Φύσης, την οποία εντέχνως αναρριπίζουν μελλοντικοί ηνίοχοι των ίππων της εξουσίας, θα κοπάσει σε λίγο καιρό. Η Μάνα του Νερού είναι ανίσχυρη μπροστά στις υποσχέσεις για «αντισταθμιστικά οφέλη», στο ζωτικόν του επαγγέλματος διαχείρισης των κοινών (αυτοδιοικητικοί -πολιτικοί -πολιτευτές -συνδικαλιστές), στην επιβίωση δημοσιολόγων και στην αφανή υποστήριξη της αυλής των, αποτελούμενη από πρόσωπα της διπλανής πόρτας.

Τουλάχιστον ας ονομαστούν τα φωτοβολταϊκά Μάνα του Νερού, θα είναι μια νίκη, μικρή αλλά νίκη.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  • KCLMA, GB99, Prentice/Wickstead, Box 1/2/2, Intelligence, Demolition and Reconnaissance, Daily 1 Record, October [1944]
  • Leake William, Travels in Northern Greece, τ. 3, London 1835
  • Βαρβαρίγος Ανδρέας, Βαρβαρίγος Αναστάσιος-Ρωμανός, Οι αλησμόνητες πατρίδες του παππού και της γιαγιάς, https://docplayer.gr/amp/175525089-Oi-alismonites-patrides-toy-pappoy-kai-tis-giagias.html
  • ΓΑΚ/ΑΝΚ, 3.1/22/24, Βιβλίον καταστάσεως κτήματος, α.α. 1, Υδρόμυλος Ακ-Σακλή & 60/66/314, Πρακτικόν 3ον, Απόφασις 92 της Επιτροπής Τοπονυμιών (sic), Κοζάνη 10/12/1959
  • Γουναρόπουλος Κωνσταντίνος, «Κοζανικά», Πανδώρα τ. ΚΒ, φυλλάδιον 526 (15.2.1872) 507-514
  • ΓΥΣ, Κοζάνη (Έδεσσα, Βέρροια), επιτελικός χάρτης της Ελλάδος, κλίμαξ 1:100.000, Αθήναι 1934
  • ΓΥΣ, Κοζάνη, επιτελικός χάρτης της Ελλάδος, προσωρινή έκδοσις, κλίμαξ 1:100.000, Αθήναι 1929
  • Δημητριάδης Βασίλης, Η Κεντρική και Δυτική Μακεδονία κατά τον Εβλιγιά Τσελεμπή, (εισαγωγή-μετάφραση-σχόλια), Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1973
  • Εθνική Αντίσταση, τ. 18/8-9 & τ. 76/79
  • Ηλικιωμένος κάτοικος Μεσιανής, συνέντευξη 13/3/2021
  • ΙΜΣΚ, Φ.28 ενορίας Κοιμήσεως Θεοτόκου Βελβεντού, Κατάσταση πολεμοπαθών και πυρωπαθών Ροδίτη και Κοβουκλίων
  • Καλινδέρης Μιχαήλ, Γραπτά μνημεία από τη Δυτ. Μακεδονία, χρόνων Τουρκοκρατίας, Επαρχιακή Φωνή, Πτολεμαΐδα 1940
  • Καλλιανιώτης Θανάσης, «Οι αντικομουνιστές καπετάνιοι στη Δυτική Μακεδονίας (1942 -1949)», Οι άλλοι καπετάνιοι, επιμ: Νίκος Μαραντζίδης, έκδ. β΄, Αθήνα, Εστία 2006, 201-295
  • Καλλιανιώτης Θανάσης, Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία (1941 -1946), ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2007, ανέκδοτη (επόπτης Ι. Σ. Κολιόπουλος)
  • Καλλιανιώτης Θανάσης, «Το χειρόγραφο του Πρόδρομου Γεωργιάδη, οπλίτη της ΠΑΟ από το Βαθύλακκο», Παρέμβαση (Δεκ. 1995) 12 & Παρέμβαση (Ιαν.-Φεβρ. 1996) 13
  • Καμπουρίδης Κώστας-Σαλακίδης Γιώργος, Η επαρχία Σερβίων τον 16ο αιώνα μέσα από οθωμανικές πηγές, Σταμούλης Αντ.-Σύλλογος Φίλων Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κοζάνης, Θεσσαλονίκη 2013
  • Κωνσταντινίδης Αλέξανδρος, Κάπου στη Μ. Ασία, Βαθύλακκος <1993 [ανέκδοτες σημειώσεις]
  • Ληξιαρχεία Βαθυλάκκου, Ροδίτη και Μεσιανής 1944-1946
  • Λιαμάδης Ν. -Μακρής Δ. -Μπέλλος Α.-Παπαϊωάννου Λ. -Σιαμπανόπουλος Κ., Γνωριμία με τον νομόν Κοζάνης, ιστορικός, τουριστικός, λαογραφικός οδηγός νομού Κοζάνης, Έκδοσις Νομαρχίας Κοζάνης, Μαρκόπουλος, Θεσσαλονίκη 1970
  • Μ. Θεόδωρος, συνέντευξη στο Βαθύλακκο 12/4/1998
  • Π. Χρήστος, συνέντευξη στο Μεσόβουνο 13.11.2005
  • Σχινάς Νικόλαος, Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου, νέας οροθετικής γραμμής και Θεσσαλίας, συνταχθείσαι τη εντολή του επί των στρατιωτικών υπουργού, τ. Α΄, Messager d` Athenes, Αθήναι 1886
  • Τσότσος Γεώργιος, Ιστορική γεωγραφία της δυτικής Μακεδονίας: Το οικιστικό δίκτυο 14ος-17ος αιώνας, Σταμούλης, Θεσσαλονίκη 2012, σ. 332
  • Τσουμής Γεώργιος, Το δάσος της Κοζάνης (Εκλαϊκευμένη δασοϊστορική μελέτη), «Σύλλογος Κοζανιτών Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονίκη 1956
  • ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ Κ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΪΔΗ, «ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΙΣ ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΗΜΕΡΟΛΟΓΙΤΙΚΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΕ ΤΗΝ ΓΕΝΕΣΙΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΙΝ ΑΥΤΟΥ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ», 20/3/2021, http://www.myriobiblos.gr/books/book1/kef7_meros2.htm
  • Χρονικό του ένοπλου αγώνα έτους 1944-1945, https://ethniki-antistasi-dse.gr/ELAS-xroniko-agwna-1944-1945.html#%CE%91%CF%8D%CE%B3%CE%BF%CF%85%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%82

Το ανωτέρω κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Παρέμβαση 201-202 (άνοιξη 2021) 70-74, το οποίο διακινείται από το Συνεταιριστικό Βιβλιοπωλείο Κοζάνης, Τ 2461026463. Περισσότερες πληροφορίες γι’ αυτό υπάρχουν στον ιστοχώρο περιοδικό λόγου και τέχνης η παρέμβαση.

Υ.Γ. Σχετική ταινία μικρού μήκους ανοίγει στο Φωτοβολταϊκά στη Mάνα του Νερού.

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , | Σχολιάστε

«Γιατί δεν επαναστάτησε η Κόζιανη το 1821»

Ο γράφων και το συλλογικό έργο.

Δεν επαναστάτησε το 1821 η πολίχνη Κόζιαν(η), μετέπειτα Κοζάνη. Οι αιτίες εκτείνονταν από τη βαριά κληρονομιά του χρόνου και την συγκυριακή γεωγραφία του τόπου μέχρι την ευζωική ανά τους αιώνες συνείδησή της…

Περισσότερα στο συλλογικό βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Παρέμβαση με τίτλο 1821 λέξεις για το χθες…: Η Κοζάνη κατά την περίοδο του 1821 όπου κείμενο του γράφοντος με το θέμα «Γιατί δεν επαναστάτησε η Κόζιανη το 1821».

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , | Σχολιάστε

25 Μαρτίου 1821: συνέντευξη στην Βάια Λαμπροπούλου

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χρόνος Κοζάνης 25.3.2021

-Τι έσπρωξε τους Έλληνες στο παράτολμο επαναστατικό εγχείρημα της επανάστασης του 1821;
Οι επιρροές παρόμοιων διεργασιών και η άνοδος του βιοτικού τους επιπέδου. Πράγματι πριν από το 1821 είχαν λάβει χώραν στην αμερικανική ήπειρο νικηφόρες επαναστάσεις που οδήγησαν στην δημιουργία ανεξαρτήτων κρατών (Ηνωμένες Πολιτείες κι Αϊτή) κι εξεγέρσεις στην Γαλλία, την Ιταλία (Καρμπονάροι) και τον Λίβανο (Δρούζοι -Μαρωνίτες) με στόχο την αποκαθήλωση της καταπιεστικής των εξουσίας.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , | Σχολιάστε

Μεμιλέρ (Memiler)

Επίσκεψη στον ερειπωμένο ορεινό κτηνοτροφικό οικισμό Μεμιλέρ Ιμέρων. Το Memiler κατοικούνταν ως το 1924 από Οθωμανούς, τους οποίους αντικατέστησαν για μερικά χρόνια τουρκόφωνοι χριστιανοί πρόσφυγες από την Γάβζα. Απρίλη 1943 κρατήθηκαν εκεί στελέχη του ΚΚΕ Μακεδονίας και συνοδοί τους αντάρτες, οι οποίοι εκτελέστηκαν λίγο πιο πάνω ως αντίποινα για πρότερες εκτελέσεις αξιωματικών της ΥΒΕ/ΕΚΑ Βοΐου. Κατέβασμα μετά στην παραλίμνια θέση Ίλιτσα, όπου μνημείο τυφεκισθέντων χωριτών από τον ΕΛΑΣ την 26η Νοεμβρίου 1944.

Για να δείτε σχετική ταινία μικρού μήκους, πατήστε εδώ.

Δημοσιεύθηκε στη ΤΑΙΝΙΕΣ ΜΙΚΡΟΥ ΜΗΚΟΥΣ | Ετικέτες: , , , , , , | Σχολιάστε