Περιπαιγμοί κι αλήθειες: τραυματίες Αλβανίας

Οι έφηβες της Αθήνας, που περιγελούσαν το κατεστημένο στην παρέλαση, πού είναι να τις δείξω την εικόνα; Να τις πω έμπρακτα κι όχι με θεωρίες του γραφείου για τον περίπου συνομήλικό τους Κώτσιο, αδερφό του παππού μου, όρθιο δεξιά κι έτοιμο για το μέτωπο της Αλβανίας. Τραυματίστηκε στο πόδι από ιταλικό πολυβόλο μέσα στο χιόνι, αιχμαλωτίστηκε, αλλά απελευθερώθηκε μετά από επίθεση των συμμαχητών του του 2/27 ΤΠ. Έκτοτε περπατούσε με πατερίτσα ως τα γεράματα… Η τοπική εξουσία του χωριού μας θα τους τιμήσει ποτέ;

Δημοσιεύθηκε στη Γενικά | Ετικέτες: , , , , | Σχολιάστε

Φράξος ή μελία και το ρόπαλο του Ηρακλή

Ανακτένιση 18 Ιουνίου 2019/09.09′ 

Εξηγώντας αρχικά την ονομασία αναρριχητικών διαδρομών, με αφορμή ένα μοναχικό, βαθύσκιο δέντρο, τη μελία, που συναντήσαμε δίπλα στο μονοπάτι, ασχολούμαστε με το δίπολο μυθολογίας-πραγματικότητας ως προς το υλικό κατασκευής του ροπάλου του Ηρακλή.

Κατεβαίνοντας από το νέο αναρριχητικό πεδίο 650, του οποίου η κορυφή προβάλλει πίσω μερικώς μέσα από τα γαύρα. Ήταν μια εξαιρετικά ιδρωμένη μέρα ανοίγματος 4 διαδρομών στον ασβεστολιθικό βράχο. Όπως συνηθίζεται δίνονται κι ονόματα σ΄ αυτές. Είναι τα εξής:

  • Μανώλης Καμπουράκης. Αφιέρωση σε αναρριχητή, μια ιδέα του σχοινοσύντροφού μου Θεόδωρου Φασούλα. Διαδρομή πιθανής δυσκολίας 6b. Στην αρχή επιλέγεις να ανεβείς είτε από αριστερά είτε από δεξιά της. Μετά υπάρχει ένα δίεδρο το οποίο βγαίνει με ντούλφερ και ύστερα μια πλάκα όπου δουλεύουν περισσότερο τα πόδια.
  • Ύβος. 6a μάλλον. Επειδή ο βράχος στην αρχή έχει κύφωση. Στη μέση της σε μια σχισμή φύεται ένας μικρός γαύρος, ο οποίος αφέθηκε ως είχε. Στη συνέχεια υπάρχει μια απαιτητική πλάκα.
  • Ηβική Σύμφυση. Ίσως 5a. Ονομάστηκε έτσι διότι έχει στην αρχή μια μεγάλη κάθετη σχισμή, την οποία διεξέρχεσαι είτε εισχωρώντας εντός της είτε μένοντας στις παρυφές της.
  • Κοφτερό Τσακωτάρι. 5b πιθανής δυσκολίας. Επειδή πιάνεις με το δεξί χέρι έναν ανάστροφο βράχινο πέλεκυ που κόβει τα χέρια. Πιο πάνω έχει ένα μικρό αρνητικό.

Εντυπωσιακότερα όλων των ημερών που κοπιάζαμε στο πεδίο δεν ήταν ούτε ο βράχος ούτε τα σύννεφα ούτε οι φασκομηλιές, αλλά ένα μοναδικό και μοναχικό δέντρο μέσα στην υπερπληθώρα των γαύρων – φαίνεται στην εικόνα. Πρόκειται μάλλον για τη μελία ή βουμελία, μέλεγος, μέλιος, φράξος, δεσποτάκι κι αγγλιστί ash wood (επιστημονικώς fraxinus). Η πλούσια σκιά της μελίας, έτσι θα ονομάζουμε εφεξής το δέντρο, ελκυστική μέσα στον καυτό ήλιο. Πώς κατάφερε κι επιβίωσε στην βορινή πλαγιά; Την προστάτεψαν άγνωστοι περιπατητές με μεταλλικό περίφραγμα που σήκωσαν μετά ή ήταν τόσο εύρωστη που αντιστάθηκε στη βρώση των τετραπόδων; Με ποιο τέχνασμα άραγε ξέφυγε από αδηφάγους ποιμένες;

Στην Κοζάνη πάντως δεν είναι άγνωστος ο Μέλιος. Ως επώνυμο συναντάται γραπτά από το 1760 και μετά. Κατά μια άποψη ετυμολογείται από την ελληνική λέξη μέλι ή την κουτσοβλαχική αντίστοιχη του κεχριού η της φτελιάς.[1] Γιατί όχι όμως από την αρχαία ελληνική λέξη μελία, η οποία δηλώνει το ειρημένο δέντρο; Βλάχοι κατοικούσαν μεν στο κέντρο της Κοζάνης, όταν συνοικίστηκε επί Τουρκοκρατίας η πόλη,[2] και σήμερα απέμειναν ορισμένοι από αυτούς να γνωρίζουν τη γλώσσα, αλλά ελληνόφωνοι οικισμοί υπήρχαν εξ αρχαιοτάτων χρόνων λίγα μέτρα μακρύτερα του κέντρου, στις σημερινές δηλαδή συνοικίες, ιδίως στα Αλώνια. Και οι μελίες αφθονούσαν προφανώς στους μαχαλάδες, όχι στο κέντρο της πόλης, οπότε οι Βλάχοι τις βρήκαν ήδη όταν ήρθαν.

Μέλιου ήταν πάντως το επώνυμο της γιαγιάς μας Χιονίας πριν παντρευτεί. Σχετίζονταν άραγε ο προπάππος μας με τα ομώνυμα δέντρα; Με την κατεργασία του ξύλου τους, τις βαφές με το φλοιό τους ή την εξαίρετη σκιά τους; Αναπάντητο ερώτημα προς το παρόν.

Λέγεται στο Δίκτυο πως από το ξύλο της μελίας έφτιαξε το ρόπαλό του ο Ηρακλής,[3] αν και σύγχρονοι μελετητές της μυθολογίας όπως και πλήθος δημοσιεύσεων στον ψηφιακό κόσμο επιμένουν πως κατασκευάστηκε από κότινο, άγρια δηλαδή ελιά.[4]

Ο Ηρακλής και το ρόπαλό του. Μαρίζα Ντεκάστρο, Στον κόσμο των μύθων, https://www.tovima.gr/2008/11/24/books-ideas/ston-kosmo-twn-mythwn

Aς δούμε τη δεύτερη άποψη, της άγριας ελιάς, με την οποία ασυμφωνούμε. O Θεόκριτος έγραψε πως ο ήρωας ξερίζωσε μιαν άγρια ελιά από το όρος Ελικώνας μαζί με τις ρίζες της και χωρίς να την αποφλοιώσει (αυτόφλοιον).[5] Μετέπειτα ο Απολλόδωρος αναφέρει ότι το έκοψε από τη Νεμέα χωρίς να προσδιορίζει το είδος του δέντρου.[6] Και οι δυο περιγραφές είναι μυθολογικές κι ανθρώπων χωρίς άμεση επαφή με τη φύση. Καθώς κάθε αξεφλούδιστος κορμός ή κλαδί δέντρου σαπίζει, ο Θεόκριτος, ποιητής ων, δεν γνώριζε πώς διατηρούνται τα ξύλα αφού κοπούν. Γεννημένος στις Συρακούσες και ζώντας στην Κω και την Αίγυπτο ήξερε την ελιά ως δέντρο, γι’ αυτό και την ανέφερε.

Έπειτα, οι ρίζες της ελιάς, αν παρέμεναν άκοπες, δημιουργούσαν προβλήματα ισορροπίας στο χειρισμό του ροπάλου. Και κυρίως σήμερα γνωρίζουμε ότι το ξύλο της άγριας ελιάς έχει ελάχιστες[7] έως μηδαμινές τυλώσεις,[8] δηλαδή σκληρούς όγκους ή ρόζους. Ο δε Αθηναίος μυθολόγος Απολλόδωρος, ορθότερα ψευδο-Απολλόδωρος, φάνηκε καλύτερα πληροφορημένος για τα αγχέμαχα όπλα, αλλά δεν προχώρησε σε λεπτομέρειες.

Μετά Χριστόν γράφοντας ο Παυσανίας έκλεισε τον μυθολογικό κειμενικό κύκλο του ροπάλου αγριελιάς, κομμένο από τον Σαρωνικό Κόλπο τώρα κι όχι από τον Ελικώνα ή τη Νεμέα (άρα ο καθένας ονομάτιζε διαφορετικούς τόπους), με την εξής αφήγηση: είχε αφήσει το ρόπαλο μπροστά σε άγαλμα του Ερμή στην Τροιζήνα, αλλά αυτό βλάστησε, μεγάλωσε και το δέντρο υπάρχει ακόμα. Προσθέτοντας όμως τοῦτο μὲν ὅτῳ πιστὰ, δηλαδή όποιος δίνει βάση σ΄ αυτή την ιστορία,[9] αμφισβήτηση αναμενόμενη για τον πολυδιαβασμένο και πολυταξιδεμένο Παυσανία, που με ανοιχτό μυαλό απέκρουε τότε τις θεοποιήσεις ανθρώπων (αυτοκρατόρων)[10] -αν ζούσε σήμερα θα έπραττε το ίδιο για την πίστη σε αεροπτηνολάβους πολιτικούς.

Ο Ηρόδοτος μάς παραδίδει ότι οι Αιθίοπες ήταν οπλισμένοι με ρόπαλα τυλωτά, έκφραση που μεταφραστής ερμηνεύει ως ρόπαλα ενισχυμένα με καρφιά,[11] παρόλο που δεν υπάρχει η συγγραφική διευκρίνιση τετυλωμένα σιδήρῳ, δηλαδή με καρφωμένα σιδερένια καρφιά επάνω τους. Προφανώς ο αρχαίος λαογράφος περιγράφει ξύλινα ρόπαλα που είχαν επάνω του φυσικά εξογκώματα, ονομαζόμενα σήμερα στη μακεδονική χωριατική της Ελίμειας της Δυτικής Μακεδονίας φούρκα μι μπουντάκια.[12] Μπουντάκια,[13] λέξη που κατά μιαν άποψη θεωρείται σλαβικής προελεύσεως από το bod =αιχμή, βελονιά,[14] ενώ κατ’ άλλην τουρκικής ετυμολογίας από το budak που δηλώνει τον κόμπο των ξύλων.[15]

Τώρα, πώς προήλθε η αμάρτυρη γνώμη ότι το ρόπαλο του Ηρακλέους ήταν κατασκευασμένο από φράξο;[16] Πρώτον από την σκληρότητα του ξύλου της μελίας, από την οποία σύμφωνα με τη φαντασία του ποιητή Ησίοδου κατασκευάστηκε το τρίτο γένος των ανθρώπων, ανελέητο και σκληρό (δεινόν τε καὶ ὄβριμον).[17] Αφθονούσαν φαίνεται τα δέντρα αυτά στον αγροτικό περίγυρο του ποιητή.[18]

Έπειτα, ακολούθησε η εικαστική τέχνη. Στην ερυθρόμορφη αγγειογραφία το ρόπαλο του Ηρακλή απεικονίζεται με μπουντάκια, δηλαδή ρόζους.[19] Φαίνεται όμως ότι οι καλλιτέχνες δεν είχαν ικανή επαφή με όπλα, διότι παριστάνουν το ρόπαλο λεπτότερο στη λαβή και τους ρόζους τους θέτουν ανάποδα, ενώ στη φύση ο κορμός λεπταίνει προς τα πάνω και τα κλαδιά του -και συνεπώς οι ρόζοι- ανηφορίζουν φυόμενοι , δεν κατηφορίζουν.

Μπουντάκια όμως ποια χλωρίδα διέθετε; Ο Θεόφραστος γράφει πως η μελία στη Μακεδονία ονομαζόταν βουμέλιος ή βουμελία (από το επιτατικό βους και μελία) κι ότι το ξύλο της ήταν οζώδες,[20] δηλαδή γεμάτο ρόζους. Αρκετές είναι οι «τυλώσεις στο εγκάρδιο»[21] της μελίας σύμφωνα με σύγχρονη μελέτη, δηλαδή οι ρόζοι στο εσωτερικό μέρος του κορμού της. Γι αυτό και οι Τούρκοι αργότερα αποκαλούσαν το ίδιο δέντρο dişbudak, δηλαδή δόντι-ρόζος, ονομασία που σε ορισμένα μέρη της Ελλάδας παρετυμολογήθηκε σε δεσποτάκι.[22] Mε τέτοιο τετυλωμένο ρόπαλο, χοντρό κλαδί με ρόζους δηλαδή, από κέδρο όμως, έδερναν ανακρινόμενους εθνικιστές επί Κατοχής στον Πεντάλοφο νεαροί μαχητές του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, σλαβόφωνοι επί το πλείστον.[23]

Το πέτρινο μαχαίρι του Ότσι με ξύλινη λαβή από μελία, https://gr.pinterest.com/pin/406872147572202547

Συνεπώς ως προς τη λειτουργικότητά του το ξύλο της μελίας ήταν ιδανικό για όπλο τόσο για τα μπουντάκια στο κρουστικό του τμήμα, τα οποία προξενούσαν μεγαλύτερες πληγές, όσο και για τη λαβή του, αφού λειαίνοντάς την ελαφρώς παρείχε καλύτερο κράτημα χωρίς να γλιστράει. Για τον ίδιο λόγο προφανώς ο Ότσι (Ötzi), ο προϊστορικός άνθρωπος που βρέθηκε στους παγετώνες των Άλπεων,[24] είχε επιλέξει στο πέτρινο μαχαίρι του ξύλινη λαβή από μελία.[25] Για να μη γλιστράει.

Όπως όλες οι γυναίκες της υπαίθρου,[26] έτσι και η γιαγιά μας με το φλοιό της μελίας, βράζοντάς τον στο καζάνι, έβαφε μαύρα τα νήματά της. Άσχετα με την ετυμολογική συσχέτιση της μελίας με το λιθουανικό smelus που ερμηνεύουν ως γκρι χρώμα.[27] Καθώς η κόμη του δέντρου είναι πράσινη, ενώ ο κορμός φορές ποικίλλει ανάλογα με τα επιπρόσθετα επάνω του, βρύα π.χ. ή λειχήνες.

Η γιαγιά μας δεν αποκαλούσε το φυτό βουμελία ούτε και μελία, αλλά με το αρσενικό ουσιαστικό θράψους.­ Στην ορεινή Πιερία το λεν θραψάρ(ι), ουδετέρου γένους,[28] ακολουθώντας τον λατινικό τύπο fraxinus και τις ομοειδείς ρομανικές γλώσσες, μάλλον επειδή με το εμπόριο καταγίνονταν παλαιόθεν οι Βλάχοι του χωριού αλλά κι ολόκληρης της χώρας. Οι Βούλγαροι και οι Σλαβομακεδόνες το αποκαλούν διαφορετικά: ясен‎ και јасен‎.[29]

Υ.Γ. Δεν ήταν προς το παρόν διαθέσιμo τo πόνημα του Γεωργίου Τσουμή, Το δάσος της Κοζάνης (Εκλαϊκευμένη δασοϊστορική μελέτη), Σύλλογος Κοζανιτών Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1956, ώστε να ιδωθεί η θέση της μελίας στη χλωρίδα της Κοζάνης. [Προσθήκη 18.6.2019/09.07′: Αντίγραφο του ειρηθέντος πονήματος έστειλε μετά στο γράφοντα ο Κώστας Παυλός, διαβάστηκε, αλλά δεν αναφέρει για δέντρα μελίας στην Κοζάνη και την περιοχή της. Πιθανόν ο συγγραφέας να μη μελέτησε επισταμένως τη χλωρίδα, αφού στη. σ. 17 αναγράφει ότι δεν υπήρχαν γαύρα στην Κοζάνη, ενώ η ΒΒΔ πλαγιά του υψώματος Μοίρες, όπου και το αναρριχητικό πεδίο 650, βρίθει αυτών. Εκτός αν δεν ανήκει η κλιτύς αυτή στην κτηματική περιοχή της πόλης, αλλά στην αντίστοιχη της Μοσχούλας (Μεντεσλί), ερειπωμένο σήμερα κοντινότερο προσφυγικό οικισμό]

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Ντίνας Κωνσταντίνος, Κοζανίτικα επώνυμα 1759 –1916, Κοζάνη 1995, σ. 174
[2] Παυλός Κώστας, Η συνοίκηση της Κόζιανης, Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία, Κοζάνη 2017
[3] ΔΕΝΔΡΟ ΜΕΛΙΑ, http://www.mikrosapoplous.gr/iliada/MELIA.htm
[4] Ελιά: Μια γυναίκα που δεν γερνάει!, https://enallaktikidrasi.com/2014/07/elia-mia-gynaika-pou-den-gernaei/
[5] Theocritus, Bio, et Moschus. Ex recognitione A. Meinekii. (Adnotationes.), Ειδύλλια 25. 207-210
[6] Smith Oliver, Where did Hercules get his club?, https://www.quora.com/Where-did-Hercules-get-his-club. Το αρχαίο κείμενο υπάρχει στο Αpollodori Bibliotheca. Ex recognitione Immanuelis Bekkeri, 2.4.11.6
[7] Γιαγλή Κυριακή, Βουλγαρίδης Ηλίας, Χαρακτηριστικά δομής και τεχνικές ιδιότητες ξύλου ελιάς (Olea europaea L.), σ. 5
[8] Μαντάνης Γεώργιος, ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΞΥΛΟΥ (προέλευση, ονοματολογία, ταυτοποίηση), Καρδίτσα – Μάρτιος 2019, σ. 40
[9] Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησις/Κορινθιακά 2.31.10
[10] Lesky Albin, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, μετ. Αγαπητός Τσοπανάκης, 5η έκδ., Κυριακίδης, Θεσσαλονίκη 1983, σ. 1171-2
[11] ΗΡΟΔΟΤΟΣ, Ἱστορίαι 7.69.1
[12] Σχόλιο στο “Αχ κουνελάκι, κουνελάκι ξύλο που θα το φας”, https://www.giapraki.com/eioooii%C3%B0ieeu-391/
[13] Χριστοδούλου Χριστόδουλος, Τα κουζιανιώτ΄κα (λεξικό του Κοζανίτικου Ιδιώματος), Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, Κοζάνη 2003, σ. 416 και Ντίνας Κώστας, Το γλωσσικό ιδίωμα της Κοζάνης, ΙΝΒΑ, Κοζάνη 2005, σ. 325. Επίσης Κοζανίτικο Λεξιλόγιο (απο lias), https://www.giapraki.gr/e107_plugins/content/content.php?content.1887.10
[14] Ντίνας, Το γλωσσικό ιδίωμα της Κοζάνης, ό.π., σ. 320, 325
[15] Budak, https://tureng.com/en/turkish-english/budak
[16] Βεατρίκη Α, Η Μελία, ο φράξος, τhe ash tree και Το δένδρο του κόσμου, https://beatrikn.wordpress.com/2008/05/10/%CE%B7-%CE%BC%CE%B5%CE%BB%CE%AF%CE%B1-%CE%BF-%CF%86%CF%81%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CF%82-%CF%84he-ash-tree-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%AD%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BA/
[17] Ησίοδος, Ἔργα καὶ ἡμέραι 15.145
[18] Ησίοδος, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97%CF%83%CE%AF%CE%BF%CE%B4%CE%BF%CF%82
[19] ΜΑΡΙΖΑ ΝΤΕΚΑΣΤΡΟ, Στον κόσμο των μύθων, https://www.tovima.gr/2008/11/24/books-ideas/ston-kosmo-twn-mythwn/
[20] Theophrastus, Historia plantarum, Friedrich Wimmer, Hirt, 1842, σ. 107
[21] Μαντάνης, ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΞΥΛΟΥ, ό.π., σ. 35
[22] Σαραντάκος Νίκος, Το δεσποτάκι δεν είναι του δεσπότη, https://sarantakos.wordpress.com/2016/08/10/disbudak/
[23] Τσιούμης Κωνσταντίνος, Ιστορία της Αντίστασης στη Δυτική Μακεδονία, Θεσσαλονίκη [1955], σ. 46-7
[24] Άνθρωπος των πάγων, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CE%BD%CE%B8%CF%81%CF%89%CF%80%CE%BF%CF%82_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CF%80%CE%AC%CE%B3%CF%89%CE%BD
[25] Otzi The ice man, https://frozenintimeotzi.weebly.com/artefacts.html
[26] Η βαφή ή το βάψιμο των νημάτων γινόταν στο καζάνι, μέσα σε βρασμένο νερό από άξιες γυναίκες των ορεινών χωριών, https://xiromeropress.gr/%CE%B7-%CE%B2%CE%B1%CF%86%CE%AE-%CE%AE-%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CE%AC%CF%88%CE%B9%CE%BC%CE%BF-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AC%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B3%CE%B9%CE%BD%CF%8C%CF%84%CE%B1%CE%BD-%CF%83/
[27] Μπαμπινιώτης Γεώργιος, Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας με σχόλια για τη σωστή χρήση των λέξεων, Κέντρο Λεξικολογίας, β΄ έκδοση, Αθήνα 2002, σ. 1069
[28] Δούγα-Παπαδοπούλου Ευανθία- Τζιτζίλης Χρήστος, Το γλωσσικό ιδίωμα της ορεινής Πιερίας, Λεξιλόγιο-παραγωγικό, ΕΜΣ, Θεσσαλονίκη 2006, σ. 297
[29] Αsh tree (English), Origin & history, https://www.wordsense.eu/ash_tree/

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , | Σχολιάστε

Καρά Ορμάν Ασβεστόπετρας

Στιγμιαία ανάπαυση σε θροΐζουσα stipa pennata (χωριατιστί σατνιά) κατά την άνοδο σε νέο αναρριχητικό πεδίο του υψώματος Καρά Ορμάν. Να ΄χαμε κι έναν βιολογικό καφέ με καλαμάκι πολυλακτικού οξέος σε αμόλυβδο κρύσταλλο, τι άλλο να θέλει κανείς; Στο βάθος τα Καϊλιάρια. Εικονοληψία Teo Fasoulas — στην τοποθεσία Asvestópetra, Kozani, Greece. 22 Μαΐου 2018

Δημοσιεύθηκε στη ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ | Ετικέτες: , , , | Σχολιάστε

Ένοχοι κι αθώοι στην Εορδαία 1941-44

ανακτένιση 10.4.19/21:14΄

Γράφτηκε για την παρουσίαση του βιβλίου του Στράτου Δορδανά Το αίμα των αθώων, Αντίποινα των γερμανικών αρχών κατοχής στη Μακεδονία, Εστία, Αθήνα 2007, η οποία έλαβε χώραν στο Παλαιοντολογικό Μουσείο Πτολεμαΐδας την 7η Απριλίου 2019 οργανωμένη από τον τοπικό πολιτιστικό σύλλογο Υψικάμινος.

Μαζικές εκτελέσεις από Γερμανούς στην Εορδαία έλαβαν χώραν στα τρία εικονιζόμενα χωριά της. Μαζί μ΄ αυτά πυρπολήθηκαν και δηώθηκαν επίσης η Ποντοκώμη και η Βλάστη.

Αν ρωτούσε κανείς ποιοι είναι οι ένοχοι και ποιοι οι αθώοι για οικτρά γεγονότα (φόνοι, πυρπολήσεις, δηώσεις, κατατρεγμοί) που επισυνέβησαν την περίοδο 1941-44 στην επαρχία Εορδαίας η απάντηση δεν είναι απλή, ακόμα κι όταν επιδειχθούν βεβαιωμένες αποδείξεις είτε σε όσους έδρασαν τότε και που λησμονούν τη σκοτεινή πλευρά είτε σ΄ αυτούς που σήμερα μελετούν μέσα από διηθητήρια αγνωσίας ή στράτευσης.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Λίρες και χρήμα στο νομό Κοζάνης 1940-50

ανακτένιση 9.6.2019/11:51΄

Η ευτυχία των Ελλήνων δεν βρίσκεται στις παχυλές υποσχέσεις των αθλίων πρακτόρων της ξένης προπαγάνδας και των λιροσυντήρητων κομμουνιστών, αφεντάδων των βουνών και των πόλεων….[1]

έγραφε σε προεκλογική προκήρυξη το Μάρτιο του 1946 κεντρώος υποψήφιος βουλευτής από τη Σιάτιστα έχοντας δίκιο μαζί και άδικο. Χρηστικό και γοητευτικό το χρήμα, ιδίως ο χρυσός στον οποίο ποτέ δεν αντιστέκονται οι υλιστές όλων των εδεσμάτων και σχεδόν καθόλου οι ιδεολόγοι πασών των αποχρώσεων. Μυθικές διαστάσεις είχαν αποκτήσει οι βρετανικές λίρες, που έπεφταν από τον ουρανό επί Κατοχής, αλλά και οι αντίστοιχες των ανταρτών που συλλέγονταν επαναστατική βία από αστούς, αγρότες και ποιμένες.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Αρχαϊσμοί στο ιδίωμα της Αιανής Κοζάνης

ανακτένιση 28.7.2019/13:17΄

Γκόλνα
Θηλυκό όνομα ασβεστολιθικού υψώματος 1290 μ. της οροσειράς του Μπούρινου ( 40° 9’56.42″Β/ 21°44’5.64″Α). Δεσπόζει ιδιαίτερα στην ΝΔ Ελίμεια, περιοχή που οι Τούρκοι μετονόμασαν σε Τσιαρτσιαμπά κι αργότερα το αθηναϊκό κράτος σε επαρχία Κοζάνης. Το αυτό ορωνύμιο υπάρχει και στο Λιτόχωρο Πιερίας.

Το ύψωμα Γκόλνα με το γράμμα G στα αριστερά της εικόνας. Πίσω απ΄ αυτήν κρύβεται η κορυφή του Μπούρινου.

Απέχει 7 χμ από την Αιανή. Οι περίοικοι ανεβαίνουν στο ύψωμα μέσα Ιουνίου προς συλλογήν τσαγιού.

Παλαιός χάρτης το αναγράφει ως Κουτρούλι, αλλά λαθεύει, διότι τα Κουτρούλια, όπως τα εκφωνούν οι ντόπιοι, βρίσκονται νοτιότερα και πιο χαμηλά.

Προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη κολώνη, η οποία δηλώνει το βουνό, το ύψωμα, τον τύμβο.

Η εικασία ότι το έτυμό του είναι σλαβικό από το βουλγαρικό гол (γκολ) που σημαίνει γυμνός κρίνεται επισφαλής για δύο λόγους, έναν ιστορικό κι έτερο εδαφολογικό:

α) κατοίκηση εξ αρχαιοτάτων χρόνων έχει διαπιστωθεί ανασκαφικά στην περιοχή της ΝΔ Ελίμειας με προεξάρχον οικισμό την αρχαία Αιανή. Αυτοί ονόμασαν το ύψωμα Κολώνη, στη δωρική Κολώνα, στη χωριατική συγκοπτόμενη δωρική προφανώς Κόλνα, αργότερα δε Γκόλνα

β) γυμνά ήταν όλα τα υψώματα τριγύρω του χωριού μας, αν όχι όλα τα βουνά της χώρας, εκτός από ελάχιστες απόμακρες δασωμένες περιοχές πριν από μερικές δεκαετίες. Γυμνά από την βόσκηση και την καθημερινή χρήση ξύλων για θέρμανση, κατασκευές και μαγείρεμα. Οπότε δεν διέφεραν τα υψώματα μεταξύ τους ως προς τη δασοκάλυψη, ώστε να ονομαστεί γυμνό μόνον το ένα.

 

Γκουτσιούν(ι)
Ουσιαστικό ουδετέρου γένους. Στο χωριό το λέμε του γκουτσιούν(ι). Στη νεοελληνική γουρούνι. Στην αρχαία μακεδονική διάλεκτο (Ησύχιος 1668:223) μαρτυρείται ως γοτάν. Όμως υπάρχουν βάσιμες αμφιβολίες ότι οι λεξικογράφοι, προφανώς αστικής προελεύσεως, δεν την κατέγραψαν σωστά, μάλλον επειδή δεν γνώριζαν την ακριβή προφορά ή διότι δεν μπορούσαν να την καταγράψουν.

Ο Δημητράκος (1949:1627) το αναγράφει «γκουτσούνι» και το μεταφράζει ως χοιρίδιον, δηλαδή γουρουνάκι. Όμως στη διάλεκτό μας το ηλικιακά μικρότερο ζώο το λέμε Γκουτσιουνούλ(ι). Στα λεξικά των Χριστοδούλου (2003:259) και Φίλου (2005:19) η λέξη γκουτσιούνι παραδίδεται ως ηχομιμητική. Στο αντίστοιχο του Ντίνα (2005:124) θεωρείται σλαβικού ετύμου με την παραβολή της λέξη cutšina κι ερμηνεύεται ως «ξύλινο σπίτι γουρουνιού» -όμως στις μηχανές αναζήτησης η cutšina είναι ανύπαρκτη.

Σε κανένα από τα ειρημένα πονήματα δεν συσχετίζεται το γκουτσιούν(ι) με το γοτάν. Οι Σλάβοι (Βούλγαροι, Παίονες, Σέρβοι κλπ) λεν το γουρούνι свиња (svinja), οι Γερμανοί Schwein, οι αρχαίοι Αθηναίοι συς και στα παντζάμπι της Ινδίας γράφεται ως σούρα. Όλοι κρατούν έναν κοινό ινδοευρωπαϊκό τύπο.

Συνάγεται, λοιπόν, πως το γοτάν είναι αποκλειστικά μακεδονική λέξη, η οποία επέζησε μέχρι σήμερα ως γκουτσιούνι. Και σημαίνει το γουρούνι.

Το γουρούνι έμενε στο γουρνουκόμασου. Το θηλυκό το έλεγαν σκρόφα, πιθανότατα από το σανσκριτική λέξη sukara που δηλώνει το γουρούνι. Το αρσενικό μπίτζιου (σχετίζεται προφανώς με το αγγλικό pig).

Φράση: Στου γουρνουκόμασου έχου δυο γκουτσιούνια, μια σκρόφα κι ένα μπίτζιου, ήτοι στο κτίσμα (ή καλύβα) των γουρουνιών έχω δύο γουρούνια, ένα θηλυκό κι ένα αρσενικό.

 

Φύλλωμα ήμερης βελανιδιάς στην Ελίμεια Δυτικής Μακεδονίας. Οι ντόπιοι την αποκαλούν γκριουσιάδ(ι).

Γκριουσιάδι
Ουδέτερο. Το τελευταίο ιώτα είναι άηχο. Δηλώνει την ήμερη βελανιδιά. Στην Καλλιπεύκη Ολύμπου από το ξύλο της έφτιαχναν κουτάλια (Καλούσης).

Σε στρατιωτικό χάρτη του 1927 αναγράφεται ο οικισμός Γκρέος (ΓΥΣ, Καλαμπάκα), εξευγενισμένη μορφή του Γκρέους, της πρώτης ονομασίας του χωριού (Καλιακάτσου, 19.03.2013) όπως την ονομάζουν οι ίδιοι οι κάτοικοι, τους οποίους και θεωρούμε αληθέστερους.

Επιστημονικώς γράφεται Quercus ithaburensis subsp. macrolepis. Η λατινική ονομασία Quercus ετυμολογείται από το πρωτοϊνδοευρωπαϊκό kwerkwu. Παραλλαγή του τελευταίου είναι το γκριουσιάδι.

Φράση: Αυτό μη του σπιράηζ, είναι γκριουσιάδ(ι), όχ(ι) πουρνάρ(ι), δηλαδή αυτό το φυτό μην το πειράζεις, είναι ήμερη βελανιδιά, όχι πουρνάρι.

 

Καράπα
Ουσιαστικό θηλυκού γένους. Σημαίνει το κρανίο, το κεφάλι. Στα σανσκριτικά λέγεται karpara कर्पर. Φράση: Θα σι ρίξου μια ζγκαράπα, ήτοι θα σε χτυπήσω (μια φορά) στο κεφάλι.

 

Τα κατνάκια
Έκφραση που σημαίνει «όπου να ΄ναι». Τη λέγαμε μικροί παίζοντας σκλέντζα, δηλαδή παιχνίδι όπου με ένα ραβδί χτυπούσαμε μια λεπτή βέργα την οποία κρατούσαμε με το ένα χέρι ψηλά με σκοπό να φτάσει όσο πιο μακριά.

Αν κάποιος έριχνε τη βέργα σε άλλο σημείο εκτός παιχνιδιού, λέγαμε «ν΄ έρξις στα κατνάκια», δηλαδή «την έριξες όπου να΄ ναι».

Η κατωνάκη (κάτω και νάκη=δέρμα αιγοπροβάτων) ήταν ευτελές ένδυμα των δούλων στην αρχαία Ελλάδα.  Το οποίο μπορούσες προφανώς να αφήσεις σε όποιο μέρος επιθυμείς, δηλαδή όπου να ΄ναι.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. ΓΥΣ, Καλαμπάκα, Επιτελικός χάρτης της Ελλάδας, 1927
  2. ΓΥΣ, Κοζάνη, Επιτελικός χάρτης της Ελλάδας, Προσωρινή έκδοσις, 1927;
  3. Δημητράκος Π., Μέγα Λεξικόν όλης της Ελληνικής Γλώσσης: δημοτική, καθαρεύουσα, μεσαιωνική, μεταγενεστέρα, αρχαία, τ. 4, Αθήνα 1949
  4. Καλιακάτσου Ζωή, Άνοιξη Γρεβενών, 19/03/2013
  5. Καλούσης Γιώργος, Το ταξίδι μου… 12/01/2016
  6. Μπαμπινιώτης Γεώργιος, Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας με σχόλια για τη σωστή χρήση των λέξεων, Κέντρο Λεξικολογίας, β΄έκδοση, Αθήνα 2002
  7. Ντίνας Κώστας, Το γλωσσικό ιδίωμα της Κοζάνης, ΙΝΒΑ, Κοζάνη 2005
  8. Ο Γιώργος Καλούσης θυμάται…, 12.01.2016
  9. σκλέντζα 28.7.2019
  10. Φίλος Παναγιώτης, Αρχαίες μακεδονικές λέξεις, λήμματα, Θεσσαλονίκη 2005
  11. Χριστοδούλου Χριστόδουλος, Τα κουζιανιώτ΄κα (λεξικό του Κοζανίτικου Ιδιώματος), Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, Κοζάνη 2003
  12. Hēsychiou Lexicon cum variis doctorum virorum notis vel editis antehac vel …
  13. Quercus (n.)
  14. spokensanskrit.org, Dictionary
Δημοσιεύθηκε στη ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

ΚΟΖΑΝΗ: μαθητικός ταξιδιωτικός οδηγός

Εισαγωγή
Στο πρώτο μάθημα της Ευέλικτης Ζώνης Παρασκευή 23.11.2018 διάβασε ο δάσκαλος το κείμενο του Ανθολογίου Ένας περίπατος στην πόλη, σ. 89-91. Συζητήσαμε το περιεχόμενό του κι ο δάσκαλος έγραψε στον πίνακα τους άξονές του όπως τους είπαν τα παιδιά. Αντέγραφαν ταυτοχρόνως στο πρόχειρό τους:

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη Γενικά | Ετικέτες: , , , , , | Σχολιάστε

Αμυγδαλιές Γρεβενών: το βιβλίο του Αργύρη Καραλιόλιου

Ο συγγραφέας επί του βήματος

Αιδεσιμότατοι, κύριε Νομάρχη, στελέχη της Αυτοδιοίκησης κι Εκπαίδευσης, αγαπητοί συνάδελφοι, κύριοι και κυρίες,

από μικρός άκουγα το θείο μου Λάζο, εθελοντή αντάρτη στο 3/27 τάγμα του ΕΛΑΣ ότι είχαν για ένα διάστημα τομέα δράσης τις Αμυγδαλιές και να που βρίσκομαι τώρα στο ίδιο μέρος που βάδιζε.

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ
Ευχαριστώ το συγγραφέα για την τιμή να είμαι ένας από τους ομιλητές κατά την παρουσίαση του βιβλίου του όπως επίσης κι εσάς που κάθεστε κι ακούτε. Πιστεύω στο τέλος με το διάλογο που θα ακολουθήσει θα κλείσει ευδόκιμα η σημερινή βραδιά.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ | Ετικέτες: , , , | Σχολιάστε

Ιστορικές διαστάσεις στην τριλογία του Μιχάλη Παπακωνσταντίνου

Ομοιοκατάληκτο ποίημα του 18χρονου τότε συγγραφέα για την κοπή αιωνόβιων δέντρων στην Κοζάνη. Εκφράζει πρώιμα οικολογικές ευαισθησίες. ΚΔΒΚ, Μακεδονικόν Βήμα 500 (15.8.37) 5

Ανακοίνωση στο 6ο Πανελλήνιο Συνέδριο της  Ένωσης Επιστημόνων Δυτικής Μακεδονίας Νικ. Κασομούλης με θέμα «Λογοτεχνία και ιστορική αναπαράσταση. Εξιστόρηση των γεγονότων ή μυθοπλασία;», Κοζάνη, Λαογραφικό Μουσείο 2.12.2018

Εντοπίζονται κοινοί τόποι κι επαναπροσδιορίζονται ιστορικές παραδρομές τόσο στα δύο πρώτα βιβλία της τριλογίας του Μιχάλη Παπακωνσταντίνου όπου η μυθοπλασία συνομιλεί με τις πραγματικότητες της παιδικής κι εφηβικής ηλικίας του όσο και στο τρίτο αντίστοιχο που ο συγγραφέας ταυτίζεται με τον αφηγητή-πρωταγωνιστή.

Ο συγγραφέας
Γόνος αστικής οικογένειας, φιλομαθής και πολύγλωσσος. Έφηβος έγραφε ποιήματα στον τοπικό τύπο. Σπουδές νομικής μετά, βουλευτής Ενώσεως Κέντρου και υπουργός Νέας Δημοκρατίας αργότερα. Συνομήλικος του πατέρα μου. Με βάφτισε, τον γνώρισα προσωπικά από μικρός και βρισκόμασταν όταν μεγάλωσα. Κοινωνικότατος κι οξύνους. Με περισσή αγάπη για τον γενέθλιο τόπο του.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΛΑΪΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ | Ετικέτες: , , , , , , , | Σχολιάστε

Οι πρώτοι αντάρτες στον Όλυμπο 1942-1943

Ανακτένιση 11.11.2018

Ληστές και φυγόδικοι προϋπάντησαν τους πρώτους αντάρτες του Ολύμπου το καλοκαίρι του 1942. Εξαρθρώνοντας βίᾳ την τοπική εξουσία, όσους θεωρούσαν συνεργάτες του εχθρού και τις άλλες αντιστασιακές οργανώσεις κυριάρχησαν στο ορεινό πεδίο.

Άποψη του οικισμού Καρυά από τη θέση Μπιχτέσι όπου λημέριαζαν το καλοκαίρι οι πρώτοι αντάρτες του Ολύμπου. Αριστερά  το οροπέδιο της Κουνόσπολης, πεδίο ρίψης Βρετανών συνδέσμων τον Ιανουάριο του 1943

ΣΙΔΗΡΟΦΟΡΙΑ
Ο Όλυμπος, παγκοσμίως φημισμένη έδρα αρχαίων θεών, σημάνθηκε κι ως τόπος διαβίωσης παρανόμων ή αρνητών της εξουσίας τουλάχιστον από τον 19ο αιώνα και μετά. Μόνιμοι και παροδικοί άνδρες βημάτιζαν καταδιωκόμενοι στις κορυφές και τα αλπικά τοπία και αποκρύβονταν στα πυκνά δάση.[1] Ελάχιστη επίσης διάθεση υποταγής έδειχναν υλοτόμοι, καρβουνιάρηδες και παροικούντες κτηνοτρόφοι, Βλάχοι συνήθως ή Σαρακατσάνοι.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Ηθική και προπαγάνδα: η περίπτωση της ΕΣΟ Κοζάνης 1944

Το παρόν κείμενο ξεδιπλώνει μια προσωπικής φύσεως μομφή, η οποία εκτοξεύτηκε εναντίον του ηγέτη των Εθνικοσοσιαλιστών της Κοζάνης. Αφού ενταχθεί αδρά το πλαίσιο της εποχής, διαπιστώνεται ότι δεν έχει ακόμα πλήρως εξακριβωθεί για να γίνει τελεσίδικα αποδεκτή. Παράλληλα επισημαίνεται τόσο ο ετεροχρονισμός όσο και ο πλάγιος τρόπος εκφοράς της

Ένα από τα πρώτα έγγραφα της ΕΣΟ Κοζάνης προς το τοπικό γερμανικό φρουραρχείο με το οποίο ζητείται η απαλλαγή μέλους του από την αναγκαστική προσωπική εργασία που είχαν επιβάλλει (και) οι κατακτητές. Τέτοιου είδους πρακτικές εκδουλεύσεις κι όχι ακαθορίστου χρησιμότητας ιδεολογικά κριτήρια ώθησαν προφανώς αρκετούς κατοίκους να εγγραφούν στην ειρημένη αντικομουνιστική οργάνωση της πόλης. ΚΔΒΚ, Λυτά Έγγραφα

Παράμετροι του εξουσιαστικού λόγου
Βασικός στόχος των πολέμων είναι η καταβολή του αντιπάλου με στρατιωτικά μέσα, συγκρούσεις, μάχες, εκτελέσεις, δολοφονίες κλπ. Εκτός από αυτά συνηθισμένες είναι ιδιαίτερα στις εμφύλιες διενέξεις πολιτικές και προσωπικές επιθέσεις, ώστε να αποξενώνονται οι αντίπαλοι από τους υποστηρικτές των. Τους Γερμανούς λ.χ. της περιοχής μας οι αντάρτες και λαός τούς χαρακτήριζαν «φασίστες», έννοια αποτρόπαιη στον καθένα. Αλλά χωρίς αμφιβολία όχι πολλοί κατηχητές του ΕΑΜ/ΚΚΕ, που θεωρούσαν ότι ήσαν οι απόλυτοι χειριστές του αντιστασιακού λόγου, ήταν σε θέση να ερμηνεύσουν το νόημα της λέξης και για ποιες τελικά αιτίες τοποθετούνταν απέναντί της.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Άλογα κι αναβάτες: κατοχή κι εμφύλιος στην περιφέρεια Κοζάνης

Στρατιωτικό ιππικό του κυρίως Εμφυλίου Πολέμου. Στα γκέμια ο θείος μας Λάζαρος Καλλιανιώτης, πρώην αντάρτης του 1/27 τάγματος του ΕΛΑΣ. Αρκετοί ελασίτες κατατάσσονταν σε παρόμοιες μονάδες, επειδή δεν ενέπνεαν εμπιστοσύνη στο καθεστώς. Καθεστώς που χωρίς να εξετάζει τους λόγους ένταξής των στα ανταρτικά, εξομοίωνε αγνούς ιδεολόγους εθελοντές με σκοτεινούς καιροσκόπους και καθ΄ έξιν διατροπείς. Ιδιωτική Συλλογή Χιονίας Παλάσκα-Καλλιανιώτη

ανακτένιση 31/10/2018

Το κείμενο διαπραγματεύεται τα άλογα στη δεκαετία του 1940. Μαζί και τους αναβάτες τους, τον Ελληνικό Στρατό το 1941 και 1946-49, τους αντάρτες, τους Γερμανούς και τους αντικομουνιστές οπλίτες. Ήταν τα βαρβάτα και οι φοράδες απαραίτητα μέσα μετακίνησης κι εργασιών, ανάλογα με τα σημερινά ΙΧ αυτοκίνητα. Τα αποκτούσαν τυπικά ή παράτυπα σύμφωνα με τη σημερινή ορολογία.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Οι απαρχές της Αντίστασης στη Δυτική Μακεδονία 1941-1943

Το κείμενο γράφτηκε ως βάση εκφώνησης ομότιτλης ανακοίνωσης στο ΚΒ΄ ιστορικό συνέδριο της Ελληνικής Ιστορικής Εταιρείας στις 25-27.05.2001 στη Φιλοσοφική Σχολή ΑΠΘ

Παρά τα εξ αντιθέτου φωνούμενα, την αντίσταση κατά των Ιταλών στη Δυτική Μακεδονία ξεκίνησε πρώτη η Ελληνική Πολιτεία. Ακολούθησαν μυστικές δεξιές οργανώσεις και μετά αριστερές αντίστοιχες. Ομονοώντας αρχικά έπληξαν καίρια τον κατακτητή, ύστερες όμως διαφωνίες για τη σύγχρονη συμβίωση, την πολιτική προς το Μακεδονικό Ζήτημα και τις μεταπολεμικές επιδιώξεις οδήγησαν πριν φύγουν οι Γερμανοί σε εμφύλιες συγκρούσεις και πόλεμο

ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΠΗΓΕΣ
Για την περίοδο της δεκαετίας του ΄40 στη Δυτική Μακεδονία υπάρχουν έργα επιστημόνων, φιλιστόρων κι αυτοπτών μαρτύρων, οι τελευταίοι των οποίων αρχίζουν να σπανίζουν βιολογικώς.

Για βαθύτερη μελέτη συνιστάται ως χρονολογική, τουλάχιστον, βάση αρχειακό υλικό στο εσωτερικό. Λ.χ. Υπουργείο των Εξωτερικών, Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Ινστιτούτο Βιβλίου κι Ανάγνωσης Κοζάνης, ΓΑΚ Φλώρινας και Κοζάνης, Δικαστήρια, Μητροπόλεις Εργατικά Κέντρα κλπ. Στο δε εξωτερικό σχετικά αρχεία σε Γερμανία, ΗΠΑ, Βρετανία και Νότια Σερβία.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΟΜΙΛΙΕΣ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Το βιβλίο «Δακρυσμένη Μικρασία» του Βασίλη Τζανακάρη: μνήμη εναντίον αποδόμησης

 

ανακοίνωση στο Λαογραφικό Μουσείο Κοζάνης την 21η Φεβρουαρίου 2008 στην παρουσίαση του βιβλίου Δακρυσμένη Μικρασία του Βασίλη Τζανακάρη. Οργανωμένη από το Βιβλιοπωλείο Άλφα και τις  Εκδόσεις Μεταίχμιο

 

Αγαπητοί κύριοι και κυρίες, εκπρόσωποι της πολιτικής, των γραμμάτων και της γνώσης

Ο καθένας σας πιστεύω δύναται να βρεθεί στη θέση αυτή και να ομιλεί για το βιβλίο του Βασίλη Τζανακάρη Δακρυσμένη Μικρασία 1919 -1922: τα χρόνια που συντάραξαν την Ελλάδα -η οπτική σας θα ήταν οπωσδήποτε εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Ο λόγος που επιλέχτηκα από το συμπαρουσιαστή Βασίλη Καραγιάννη είναι προφανώς ένας από τους παρακάτω ή, ίσως, περισσότεροι αφού αυτοί αρμόζουν στενά αναμεταξύ τους:

το τυχαίο ή η συγκυρία: όμως εδώ οι πιθανότητες είναι μάλλον μηδαμινές.

οι γνωριμίες: πιθανόν να ισχύουν, λόγω της συγκατοίκησης εδώ και χρόνια στο περιοδικό Παρέμβαση που εκδίδει ο Β. Καραγιάννης. Εξ αιτίας τούτης μερικοί αντίπαλοί του με θεωρούν ακόμη, χωρίς ουδεμία απόδειξη, υπασπιστή του.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ | Ετικέτες: , , , , , , , | Σχολιάστε

Οι ταυτότητες στην περιοχή της Κοζάνης

Ανακτένιση 30.10.2008

Οι Τούρκοι δεν παραχωρούσαν δελτία ταυτοτήτων στους υπηκόους τους, δεν χρειάζονταν. Οι σημαίνοντες ληστές της εποχής δεν φορούσαν μάσκες, είχαν τα πρόσωπα όπως και τα σπαθιά ακάλυπτα, η πιστοποίηση της ύπαρξής τους ήταν φανερή. Για τον κάθε ραγιά εγγυούνταν οι αζάδες, οι δημογέροντες, οι ιερείς και οι αρματολοί.

Στη Δύση τις ταυτότητες τις εφηύραν πειραματικά πρώτοι οι Γάλλοι τον 19ο αιώνα. Τους ακολούθησαν πιο οργανωμένα εκατό χρόνια αργότερα οι Γερμανοί.[1] Όχι με μεγάλη επιτυχία, ειδικά στην Ελλάδα όπου ο αγροτικός κόσμος ήταν κατακερματισμένος και οι άνθρωποι γεννιούνταν και πέθαιναν χωρίς να καταγραφούν. Για λόγους ελέγχου του πληθυσμού όπως ευαγγελίζεται κάθε κατακτητής. Ή εκάστη μετέπειτα αστική ή επαναστατική εξουσία.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Ένας Ελασίτης στα γερμανικά στρατόπεδα: ανακτένιση 24/11/2019

Η κάτωθι συνέντευξη με τον αντάρτη του ΕΛΑΣ Παναγιώτη Καρακούλα από την Αιανή Κοζάνης δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο περιοδικό Παρέμβαση [Κοζάνης], τ. 99 (Καλοκαίρι 1997) σ. 15-6. Ανακτενίστηκε πέρυσι βαθιά ως προς το ιστορικό περικείμενο και σχολιάστηκε πλουσίως. Τότε προστέθηκε βιβλιογραφία κι ερμηνεύτηκαν στην νεοελληνική νόρμα ορισμένες λέξεις -στην πραγματικότητα ο Παναγιώτης μίλησε στην ιδιόλεκτο του χωριού κι, αν αυτή γραφόταν όπως προφερόταν, θα δυσκολεύονταν όλοι αναγνώστες. Επιβοηθητικώς, σε αγκύλες τοποθετήθηκαν από τον καταγραφέα ορισμένες απαραίτητες επεξηγήσεις. Σήμερα 24/11/2019, καθώς προσήλθαν νέα στοιχεία, ανακτενίζεται για δεύτερη φορά.

Άποψη της Βάλια Κάλντας (Ζεστής Κοιλάδας) Βόρειας Πίνδου όπου αιχμαλωτίστηκε από τους Γερμανούς ο αντάρτης Παναγιώτης Καρακούλας τον Ιούλιο του 1944

Βιογραφία. O Παναγιώτης Kαρακούλας, γεννήθηκε στην Αιανή Κοζάνης το 1914. Αγρότης και κτηνοτρόφος. Το 1940 τραυματίστηκε στην Αλβανία. Άνοιξη του 1943 βγήκε εθελοντής αντάρτης στον ΕΛΑΣ, συγκρότημα Παλαιολόγου (δάσκαλος Δημήτριος Ζυγούρας). Η προτίμηση αυτή ήταν η αιτία πυρπόλησης της οικίας του από τους Γερμανούς.[1]

Σε επίθεση εναντίον γερμανικής επισταθμίας στον οικισμό Καλαμιά Κοζάνης την 19η Ιουλίου 1943, που απέτυχε με 11 νεκρούς αντάρτες, τραυματίστηκε δεύτερη φορά.[2] Ίσως γι’ αυτό ανέλαβε έπειτα μάγειρας στο συγκρότημα Πανουργιά (δάσκαλος Δημήτριος Σαμαράς).[3]

Καλοκαίρι του ιδίου έτους με την υιοθέτηση στρατιωτικής δομής του ΕΛΑΣ το συγκρότημα με τον ίδιο διοικητή ονομάστηκε 1ος λόχος του 1ου τάγματος (τάγμα Παλαιολόγου ή Μπούρινου) του 27ου συντάγματος του ΕΛΑΣ.

Κατά τη διάρκεια της γερμανικής εκκαθαριστικής επιχείρησης Steinadler στη Βόρεια Πίνδο τον Ιούλιο του 1944 συνελήφθη αιχμάλωτος και μεταφέρθηκε στη Γερμανία όπου κρατήθηκε με το όνομα «112091». Απελευθερώθηκε από αμερικανικά στρατεύματα την 2α Ιουλίου του 1945[4] κι επέστρεψε Ελλάδα μέσω Βελγίου και Ιταλίας το δεκαπενταύγουστο του 1945. Δεν συναντήθηκε στη Γερμανία με έτερο κρατούμενο από το χωριό, τον χρυσοχόο Αριστοτέλη Μανιάκα, που είχε συλληφθεί ως υποστηρικτής των ανταρτών.[5]

Στον κυρίως Εμφύλιο πόλεμο συνελήφθη ως πρώην Ελασίτης, δάρθηκε κι εξορίστηκε στη Γυάρο για δύο έτη.

Μεταδεδομένα. Η συνέντευξη με τον Παναγιώτη ήρθε αβίαστα, δεν ήταν προκατασκευασμένη. Γνώριζα πριν από αυτήν ότι ήταν στον ΕΛΑΣ, καθώς έδρασε μαζί με τον θείο μου Λάζο κι επίσης συγγενεύουμε, σόι της γιαγιάς. Αγνοούσα όμως πως είχε κρατηθεί στη Γερμανία.

Η αφήγησή του κατεδαφίζει ένα ευρύ στερεότυπο, πώς όλοι οι Γερμανοί στρατιώτες εντός κι εκτός της χώρας τους ήταν αιμοσταγείς και κτήνη. Δεν τον φόνευσαν, όταν τον έπιασαν κατά τη διάρκεια πολεμικών επιχειρήσεών τους σε ορεινό έδαφος, σε περιοχή όπου έχουμε πάνω από 20 βεβαιωμένους θανάτους ανταρτών του ΕΛΑΣ από τη Δυτική Μακεδονία –σίγουρα είναι περισσότεροι- και 567 στο σύνολο της χώρας. Ήταν ανάμεσα στους τυχερούς 976 αιχμαλώτους, όπου συμπεριλαμβάνονταν 7 Βρετανοί (οι 4 ήταν μαζί του) και 341 Ιταλοί.[6]

Ούτε ως αιχμάλωτος λιμοκτόνησε στη Γερμανία. Η διάκριση αυτή των δεσμοφυλάκων ως προς την σχετικά καλή τροφή και την μερική ελευθερία κινήσεων οφειλόταν προφανώς στον περιορισμό τους όχι σε στρατόπεδο εξόντωσης, αλλά σε αντίστοιχο αιχμαλώτων πολέμου (Prisoners Of War-POW) όπου χρειάζονταν την εργατική του ρώμη. Ορισμένοι κρατούμενοι Γάλλοι, τουλάχιστον αρχικά, είχαν τη δυνατότητα να επικοινωνήσουν με τους δικούς τους μέσω –ηλεγμένων εννοείται- επιστολών.[7] Προφανώς όχι όμως και οι 920 Σοβιετικοί αντίστοιχοι, που μεταφέρθηκαν εκεί,[8] καθώς σύμφωνα με μια πηγή οι Σλάβοι θεωρούνταν από την γερμανική εξουσία φυλετικώς κατώτεροι.[9]

Σύμφωνα με έγγραφο του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού στη Γερμανία κρατήθηκε σε δύο στρατόπεδα συγκέντρωσης, του οικισμού Wutzetz, 65 χμ. ΒΒΔ της πόλης του Βερολίνου[10] και στο Stalag VI-C, κείμενο 6 χμ δυτικά του οικισμού Oberlangen της ΒΔ Γερμανίας[11] και σε απόσταση μιας ώρας με τα πόδια από τα ολλανδικά σύνορα. Λογικά στο πρώτο ίσως αποβιβάστηκε, όταν έφτασε στη Γερμανία και μετά προωθήθηκε στο επόμενο, αφού οι αναμνήσεις του αφορούν κυρίως, αν όχι αποκλειστικά στο δεύτερο.

Αν μεταφέρθηκε και σε άλλα στρατόπεδα για λίγες ημέρες είναι άγνωστο. Πάντως δεν γνώριζε, δεν θυμόταν ή δεν ρωτήθηκε επισταμένως σε ποια ακριβώς μέρη βρέθηκε. Αναφέρει όμως το προάστειο Pάιτ (Rheydt) της πόλης Μένχενγκάλντμπαχ, δύο δεκάδες χμ δυτικά του Ντίσελντορφ κι 200 χμ νοτίως του στρατοπέδου συγκέντρωσης Stalag VI-C κι άλλες περιοχές.

Ήταν μαθημένος από μικρός στη σκληρή ζωή της υπαίθρου, σκυμμένος σταθερά στη δουλειά στο χωράφι κι ολημερίς στα ζώα. Εξ ανάγκης λιτοδίαιτος. Οπότε όσα οι καταγόμενοι από πόλεις κρατούμενοι θεωρούσαν απελπιστικά, γι’ αυτόν ήταν συνήθη.

Δεν ήταν απλές οι εμπειρίες του. Θα τις εξέφραζε λεπτομερέστερα, αν ο γράφων επέμενε για μια εκτενέστερη αφήγηση:

α) ένας απλός ξωμάχος, που το πιο μακρύ ταξίδι του ως τότε ήταν μέχρι την Αλβανία κατά των Ιταλών. Ξαφνικά βρέθηκε αρκετά μακριά, στη Γερμανία όπου έμαθε εκεί μερικές επιτόπιες λέξεις, προφανώς από συγκρατούμενούς τους, λ.χ. Soldat, Bauer. Και μετά στο Βέλγιο (Βρυξέλλες) από όπου διαπερνώντας με αεροπλάνο την Ιταλία βρέθηκε στην Ελλάδα

β) η οπτική επαφή με τις συμμαχικές βόμβες φωσφόρου, χιλιάδες κατά μια γερμανική πηγή. Επρόκειτο για τον πρόδρομο των γνωστότερων αργότερα ως ναπάλμ, μερικές από τις οποίες έπεσαν κατά την διάρκεια του κυρίως Εμφυλίου από ελληνικά αεροπλάνα στο Γράμμο και το Βίτσι εναντίον των ανταρτών του ΔΣΕ

γ) η εύνοια της τύχης: 1591 κτήρια καταστράφηκαν ολοσχερώς στους βομβαρδισμούς της πόλης όπου διέμενε και 453 μερικώς. Καμία δεν έπεσε πάνω ή κοντά τους, ώστε να υπάρξουν θύματα ανάμεσα στους 150 Έλληνες κρατουμένους

δ) η αδιόρατη συμπάθεια προς τους Γερμανούς φρουρούς, δεύτερης διαλογής στρατιώτες ή πολίτες και τραυματίες σίγουρα του πολέμου. Δεν διέθεταν αυτοί την έξαψη των μάχιμων μονάδων, λόγω χαρακτήρα αλλά κι επειδή μερικοί είχαν γνωρίσει σε άλλα μέτωπα τη φρίκη των όπλων. Γι’ αυτό και δεν είχαν διάθεση για στεγανή φρούρηση του στρατοπέδου και των κρατουμένων. Μια εικόνα αντίθετη με τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς εις βάρος της Γερμανίας, κατά τις οποίες επλήγησαν όχι λίγοι άμαχοι σε πόλεις και χωριά. Πράξεις που πλήττουν την μονομερή εικόνα της ευγένειας στον πόλεμο.

ε) η τόλμη συγκρατουμένων του. Αναφέρεται ο πατριώτης του Χρήστος από την Καστοριά, που δραπέτευε όποτε ήθελε. Τόλμη προσωπική, θεωρούμενη ίσως ως αριστεία, προσόν αποδιοπομπαίο σήμερα μέσα στην επιθυμία μιας ανώνυμης, υποτακτικής μάζας

στ) η αμυδρώς επίμομφη άποψή του για τους Βρετανούς συνδέσμους, επηρεασμένη μάλλον από την πρότερη πολιτική επικοινωνία του ΕΑΜ/ΚΚΕ, η οποία διαχέονταν στους αντάρτες. Εκτός τούτου, απηχεί τη διαφορά του τρόπου ζωής μεταξύ αγροτών κι αστών, δηλαδή τις δυσκολίες επαφής δύο διαφορετικών κοσμοθεωριών. Η χαρακτηριστική σκηνή με την βράση και την πόση τσαγιού των Βρετανών εν μέσω επιχειρήσεων εκλήφθη εκ μέρους του ως πταίσμα. Και ήταν σίγουρα, αν παραμεριστεί η αναγκαιότητά της ως τελετουργία που έδενε τα μέλη της ομάδας και σαν απαραίτητη διέγερση του νευρικού συστήματος

ζ) η παρόμοια ανεπαίσθητη γνώμη του για την πολεμικότητα του ΕΛΑΣ, η οποία τραυματίστηκε βαριά κατά τη διάρκεια της εκκαθαριστικής επιχείρησης Steinadler, αφού τα τμήματα των ανταρτών διαλύθηκαν σε ομάδες ή μεμονωμένα άτομα με κύριο μέλημα την διαφυγή προς τη σωτηρία

Έγγραφο του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού όπου φαίνονταν οι τόποι κράτησης του Παναγιώτη Καρακούλα, Ιδιωτική Συλλογή Παναγιώτη Καρακούλα

Ένα εύλογο ερώτημα είναι: πόσοι Έλληνες της εποχής μεταφέρθηκαν στη Γερμανία βιαίως ως αντάρτες ή πολίτες και ποιοι προσφέρθηκαν προς εθελοντικήν εργασίαν. Οι πρώτοι σίγουρα δεν το επιθυμούσαν και οι αντάρτες του ΕΛΑΣ είναι αδιαμφισβήτητα εκτός της συγκρίσεως. Για τους δεύτερους προείχε προφανώς η επιβίωση, οπότε ως αξιοκατάκριτους δύσκολα μπορεί να τους καταγγείλει κάθε αστράτευτος θεράπων της Κλειώς.

Στην πρώτη ανακτενισμένη δημοσίευση της παρούσης εργασίας εντοπίστηκαν λανθασμένα οι τόποι κράτησης του Παναγιώτη. Μετά από περαιτέρω όμως έρευνα Διορθώθηκαν κι απέκτησαν πλήρη σχεδόν βεβαιότητα. Η προσέγγιση ή εύρεση της αλήθειας θέλγει κάθε ερευνητή κι αισθάνεται απροσμέτρητη χαρά ντύνοντας μια λιτή αφήγηση με πλήθος περικείμενων στοιχείων. Σαν να τοποθετεί σ΄ έναν γκρίζο γυμνό κορμό δέντρου κλαδιά και χρωματιστό φύλλωμα.

Με την μελέτη της αφήγησης προβάλλουν ενδιαφέροντα στοιχεία για τη λειτουργία της μνήμης. Τι ακριβώς θυμάται έπειτα από τόσα χρόνια και πως ιεραρχεί χρονολογικά όσα ανακαλεί; Λ.χ. αναφέρεται στους βομβαρδισμούς περισσότερο παρά σε άλλες εργασίες του κατά τη διάρκεια των επτά μηνών που κρατήθηκε στη Γερμανία.

Οι πηγές της συγγραφής αντλήθηκαν από το Διαδίκτυο, επειδή ο γράφων δεν είχε τη δυνατότητα να προστρέξει σε σχετικά έργα όπως π.χ. το βιβλίο του Όμηρου Πέλλα, κατά κοσμον Οδυσσέα Γιαννόπουλου, Stalag VI C, Ημερολόγιο της Ομηρίας Μνήμη, Αθήναι 1962 ούτε και διαθέσιμο χρόνο για περαιτέρω διεξαγωγή του θέματος. Ούτε ήταν εξειδικευμένος.

Η ΑΦΗΓΗΣΗ

Η αιχμαλωσία. Συγκεντρωθήκαμε στη Bαλιακάρδα [Bάλια Κάλντα].[12] Mας έλεγαν οι αρχηγοί πως να πολεμήσουμε κ.α. Ύστερα διαλυθήκαμε σε ομάδες. Δεν μπορούσαμε να γνωρίσουμε τόπο [ώστε να ξεφύγουμε]. Ήμαν σε μια ομάδα όλοι ξένοι [αντάρτες από άλλα μέρη].

Kαθίσαμε κάμποσο καιρό εκεί, 15 μέρες.[13] Eίχαμε κι ένα σκοπό πάνω στο βουνό. Eίχαμε και 4 Eγγλέζους κι ένα διερμηνέα τους μαζί. Mας είχαν βρει εκεί. Ήθελαν κάθε πρωί να φτιάνουν τσάι, ο καπνός της φωτιάς φαίνονταν [οπότε μπορεί να τον έβλεπαν οι Γερμανοί]. Mας έλεγαν να βρούμε να πληρώσουμε κάποιον να μας βγάλει από κει. Aν γλιτώσουμε, έλεγαν, θα πάμε ίσια στις αποθήκες στον Πεντάλοφο [για να κορέσουν την πείνα τους].[14]

Mας κύκλωσαν οι Γερμανοί. Eγώ έφυγα με έναν Σαλονικιό [αντάρτη], μπροστά αυτός, [ήταν] 11 Iουλίου ’44. Mόλις βγήκαμε σε μια κατάρα[15] τον έριξαν [οι Γερμανοί] και τον χτύπησαν. Πέφτω σ΄ ένα πυξάρι.[16] Φώναζε αυτός. Tον κάνω με το δάχτυλο «πάψε». Σώπασε. Mας είχαν δει. Mε προσπερνούν [οι Γερμανοί] παν στο παιδί. Pίχνει ο ένας με το πιστόλι το παιδί στο κεφάλι. Kάνω να φύγω πίσω. Mε βλέπουν, αρχίζουν να φωνάζουν. Bγάζει ένας το πιστόλι να με σκοτώσει. Mε λεν: «Τι είσαι; Ίγγκλις;». «Nο Ίγγλις!». «Pούσκο παρτιζάν;» «Nο!». «Γκρίχελαντ;» «Nαι» λέω. «Σολντάτ;» «Σολντάτ» λέω.

Eίχα ένα σακίδιο με καραβάνα, ψωμί, καπνό. ’Aδειασαν τα πράγματα από μέσα και το κοίταξαν. Είχα δυο χειροβομβίδες στο χιτώνιο, μια μιλς και μια ιταλικιά. Mόλις ξεθλίκωσαν[17] τα τζιόπχια,[18] άρχισαν να φωνάζουν: «Tσακραμέντο»![19] Γυρίζει ένας το στεν[20] να με σκοτώσει. Δεν έριξε.

Mε φορτώνουν ένα κιβώτιο με ταινίες [πολυβόλου]. Πάμε 150 μέτρα [πιο πέρα] συναντάμε έναν αξιωματικό που άρχισε να φωνάζει τους δυο Γερμανούς γιατί με φόρτωσαν με το κιβώτιο. Tότε ο ένας απ΄ αυτούς με ξεφόρτωσε και το πήρε στην πλάτη του. Mετά από καμιά 100ή μέτρα ήταν η φάλαγγά τους. Bλέπω το Θανάση [Tζήκα] απ΄ την Kοπρίβα,[21] τον είχαμε νοσοκόμο στο τμήμα. «Eδώ είσαι, Θανάση;» «Eδώ».

Παρέκια[22] βρίσκουμε τους Eγγλέζους χωρίς το διερμηνέα τους. Σίγουρα θα είχε μπορέσει να παταρήσει.[23]

Mαζευτήκαμε όλη η φάλαγγα ανάμεσα Bλαχοκρανιά και Mηλιά.[24] Όταν σουρούπωσε μας παν σ΄ ένα αντίσκηνο. Kαθόμαστε καμιά ώρα εκεί. «Kομ ιά» μας λέει ένας Γερμανός. Mας δίνει απ΄ όνα φκιάρι κι ένα σκαμπάνι. «Πάμι να φκιάσουμι τα ΄νημόργια»[25] λέω στο Θανάση [γέλιο]. Προχωρούμε 100 βήματα στο ρουμάνι. Mας δείχνει να φκιάσουμε καμπινέ. Γλυτώσαμε λέω. Γυρνάμε στο αντίσκηνο. Έρχεται ένας άλλος. «Kομ ιά» λέει. Eίχαν ένα μεγάλο φράγμα στο λιβάδι με πολλά σφαχτά μέσα. «Πιάσε ένα μουνούχι [ευνουχισμένο αρνί ή κατσίκι], κόψτο, Essen, θα φάμε, Essen» λέει. Tο σφάξαμε, το πήρε.

Ξημερώσαμε εκεί. Πρωί δυο Γερμανοί και μεις 5-6 προχωρούμε και πάμε στο Mέτσοβο. Πολλοί πολίτες εκεί. Mια βραδιά καθόμαστε εκεί στο σχολειό. Tο πρωί στα Γιάννενα μας κλείνουν σε καταφύγια.[26] Kαθίσαμε τη βραδιά εκεί μέσα.

Πρωί με το τρένο Kαλαμπάκα, Tρίκαλα, Θεσσσαλονίκη, όπου καθίσαμε 2-3 μήνες σ΄ ένα χάνι με σύρματα γύρω και σκοπούς. Tους Eγγλέζους τους ξέκοψαν από μας. Ήμασταν 200 άτομα αντάρτες και πολίτες. Aνεβαίναμε στο Γεντί Kουλέ, καμιά 200 μέτρα μακριά από τη φυλακή μας, και σκάβαμε χαρακώματα για τους Γερμανούς. Mερικοί κρατούμενοι πατάρησαν[27]  από κει, εμείς φοβόμασταν.

Τα δύο στρατόπεδα κράτησης στη ΒΑ και ΒΔ Γερμανία. Στο Stalag vi-c ο Παναγιώτης Καρακούλας μαζί με λίγους Έλληνες έμεινε περισσότερο χρόνο

Ταξίδι και παραμονή στη Γερμανία. Πρωί με τρένο στη Γερμανία. Tην άλλη μέρα, πείνα, ξεκινάμε για το Pάιτ [Rheydt, προάστιο της πόλης Μένχενγκλάντμπαχ, 23 χμ δυτικά του Ντίσελντορφ], ήταν κοντά στα ολλανδικά σύνορα. Στο δρόμο τρώγαμε σαν τα πρόβατα παντζιάρια, χορτάρια απ΄ το πλάι. Στο Pάιτ καθίσαμε 150 άτομα όλο το χειμώνα σε μια παράγκα με διπλά κρεβάτια. Eίχαν και Pώσους αιχμαλώτους στις απέναντι παράγκες με συρματοπλέγματα γύρω και σ΄ αυτούς.[28] Tους κρατούσαν μέσα, δεν τους έβγαζαν. Oι πόρτες κλείδωναν το βράδυ.

Tρώγαμε σε πιάτα άλογα, νεροζούμια. Mαγείρευαν οι Γερμανοί και μας έδιναν και μας. Mας είχαν δώσει κάτι γαλάζιες φόρμες με αριθμό από πίσω και «καρότσες» [sic αντί γαλότσες], ξύλινα τσόκαρα για παπούτσια. Aνάβαμε φωτιές μέσα στις παράγκες ζεσταίναμε νερό και πλενόμασταν. Ήμασταν κοντά στο αεροδρόμιο κι όταν βομβάρδιζαν τα αεροπλάνα, μας έβγαζαν με δυο φύλακες συνοδεία να ταιριάσουμε τις γούρνες.[29] «Arbeit»! μας έλεγαν οι φρουροί. Tι «Arbeit»; Αυτές έβγαναν νερό από κάτω, τι να ταιριάσουμε;[30]

Bγαίναμε φάλαγγα κατά τριάδα. ’Aλλοι φεύγαμε, πηγαίναμε στα μπαξέδια[31] και τρώγαμε φρούτα, ήμασταν νηστικοί πολύ καιρό. Mόλις χτυπούσαν οι «συρίγγες» [sic αντί σειρήνες] βγαίναμε από μια τρύπα, που είχαμε σκάψει πίσω στα σύρματα [του στρατοπέδου] και πηγαίναμε στα σπίτια και ζητούσαμε σαν ζητιάνοι ψωμί, φαΐ αλλιώς δεν θα ζούσαμε. Ήταν γυναίκες καλές, λυπούνταν καμιά, μας έδιναν πάκα σαλάμια, αβγά. Γεμίζαμε τα σακίδια και το βράδυ πηγαίναμε στη παράγκα. Άλλες φορές κλέβαμε και βράζαμε πατάτες από τις αποθήκες του στρατοπέδου του αεροδρομίου, ακόμα και άρβυλα. Oι φρουροί ήταν για τον τύπο, κάτι στραβοί, ξιπατουμένοι, σακάτικοι.[32] Eίχαν και κάνα δυο γεροί [γερούς] για σκοπιά.

Ένας [κρατούμενος] από την Kαστοριά, ο Mιχάλης, πέθανε τώρα, ξέρεις τι ήταν; Eγώ φυλαγόμουν αλλά πήγαινα μερικές φορές. Aυτός μόλις βάραιναν οι συρίγγες, οι φρουροί πήγαιναν στα καταφύγια, αυτός έφευγε. Έφευγε και πιο πριν, όποτε ήθελε. Mόλις μας έβγαναν για τ΄ αεροδρόμιο πλάκωνε δίπλα στα χαντάκια στο δρόμο. Φεύγαμε εμείς, πήγαινε αυτός στα σπίτια και ζητούσε. Ήταν γερός κοπανατζής. Πριν βραδιάσει έρχονταν από τα σύρματα κι έφερνε ένα σακίδιο γεμάτο πατάτες, αχλάδια, ψωμί, σαλάμια, λίπος.

Mια βραδιά τα αγγλοαμερικάνικα αεροπλάνα βομβάρδισαν το αεροδρόμιο.[33] Oι παράγκες πήγαιναν πέρα δώθε. Πεταχνόμασταν από τα κρεβάτια. 1040 βόμβες έριξαν.[34] Tις μετρούσαν [οι Γερμανοί] με μηχάνημα. Έλαμπε όλος ο ουρανός [μάλλον από βόμβες ή βλήματα λευκού φωσφόρου].

Eίχαμε δυο εγγράμματοι [εγγράμματους], καθηγητές. Bάρεσαν[35] κάνα δυο φορές να φύγουν τους έπιασαν τους γύρισαν πίσω.

Ένα πρωί [1η Μάρτη 1945][36] μας λεν οι σκοποί «θα φύγουμε». «Πού θα πάμε»; Δεν έλεγαν. Προχωρούμε, προχωρούμε, πάμε κοντά εκεί που πολεμούσαν. Όταν καταλάβαμε που πάμε, ήταν εκεί κοντά ένα μπάουρα[37] είχε μέσα τσιγάρα κι άλλα. Mας λεν οι σκοποί: «ελάτε να πάρετε και να φάτε». Πήγαν μερικοί δικοί μας και πήραν τσιγάρα και ψωμί. Γυρίζουμε πίσω. Mας λέει ένας Γερμανός «Έρχονται οι Tόμυδες».[38] Γυρνούμε πίσω. Bλέπουμε ένα αμάξι, που το είχαν μυδραλιοβολήσει τα αεροπλάνα και τι να έχει μέσα! Όλο κονσέρβα! Πεταζόμαστε και παίρνουμε.

Ήμασταν μέσα σ΄ ένα ρουμάνι[39] κοντά στο δρόμο. Λέμε τώρα δεν πάμε πουθενά, αν μας πουν τίποτα οι σκοποί. Aυτοί ήταν δυο άτομα, εμείς 150. Mοιράσαμε τα τρόφιμα και τα τσιγάρα και κολατσίσαμε.

Απελευθέρωση και γυρισμός. Bλέπουμε στο δρόμο ένα τανκς έρχονταν τον κατήφορο. Kοντεύει σε μας. Σηκώνουμε τα χέρια και κατεβαίνουμε στο δρόμο. «Tι είστε»; «Έλληνες». Xαιρετούρες με το τανκς κ.λ.π. Πήραμε τα όπλα των σκοπών. Ήμασταν πετσί και κόκαλο. Ξυπόλυτοι, παντελόνια!

Oι τανκίστες μας λεν «τραβάτε το δημόσιο θα βρείτε μια πολιτεία». Προχωρούμε, πάμε στα μαγαζιά και παίρνουμε τρόφιμα από κει. Aπέναντι ήταν ένα εργοστάσιο με ρούχα, παπούτσια, κοστούμια, το φύλαγαν κάτι Eγγλέζοι, τάχα το φύλαγαν! Δε θεωρήσαμε[40] ούτε Eγγλέζους ούτε τίποτα, μέσα εμείς χωρίς ν΄ ακούσουμε κανέναν. Πήραμε ό,τι θέλαμε. Περνούσε τότε ένα αεροπλάνο κι έριχνε οβίδες που έσκαζαν στον αέρα. Mπαίναμε και μεις μέσα στα καταφύγια.

Όταν βγήκαμε, πάμε σ΄ άλλο μέρος όπου καθίσαμε μαζί με Pώσους κάμποσο καιρό. Έσφαζαν και μαγείρευαν αυτοί, τρώγαμε και μεις. Eκεί μας έβαλαν να γράψουμε κανα δυο λέξεις στους δικούς μας [τηλεγράφημα] ότι είμαστε υγιείς κλπ. Eμένα με νόμιζαν σκοτωμένο στο χωριό και με είχαν ήδη σαραντίσει! Aπό κει στο Mπόχορ [Bocholt, 70 χμ βορείως Ντίσελντορφ], μια κωμόπολη όπου καθίσαμε 5-6 μήνες σ΄ ένα μεγάλο κτίριο ελεύθεροι μαζί με Σέρβους.[41] Mαγειρεύαμε πότε αυτοί πότε εμείς.

Mια λίαν πρωί [μας λεν]: «ετοιμαστείτε όλοι οι Έλληνες»! Mας παν στο Bέλγιο όπου καθόμαστε μια βραδιά. Έμασαν οι Έλληνες του Bελγίου, παπάδες κ.λ.π., παράδες και μας έδωσαν από ένα 50άρικο. Kάναμε βόλτα στο Nαπολεόν, 300 σκαλιά, ένα λιοντάρι που φυλάγει.[42] Kάτω φαίνονταν όλο κάμπος χωρίς δέντρα. Γκιζερίσαμε[43] κι άλλο εκεί. Mετά με αεροπλάνο στην Iταλία και ύστερα στην Aθήνα. Mε λεωφορείο στο χωριό τον δεκαπενταύγουστο του 1945.

Απελευθέρωση κρατουμένων σοβιετικών από το στρατόπεδο συγκέντρωσης Stalag 326 (VI-K), https://albumwar2.com/americans-release-soviet-prisoners-of-war-from-stalag-326-vi-c/

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Γενικά Αρχεία του Κράτους, Παράρτημα Κοζάνης, 60/15.1/247/1559, Δηλώσεις ζημιών από Γερμανούς, Ιταλούς κι Εσωτερική Αντίσταση…

Γκαλγκουράνας Γιάννης, «Ενθυμήσεις», Τετράδια Ιστορίας [Αιανής] 4-5 (Οκτ. –Νοέμ. 1995) 17-23

Δορδανάς Στράτος Αντίποινα των γερμανικών αρχών Κατοχής στη Μακεδονία 1941 -1944, Διδακτορική διατριβή στο τμήμα Ιστορίας του ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2002, σ. 686 κ.ε., http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/20569#page/1/mode/2up

Ζάμπακας Πάσχος. Γεννήθηκε στη Λευκοπηγή Κοζάνης το 1924. Μεταλλωρύχος. Τυφεκιοφόρος του 1/1/27/9/ΟΜΜ/ΕΛΑΣ. Συνέντευξη στη Λευκοπηγή στις 26 Γενάρη 2002

Ιδιωτική Συλλογή Παναγιώτη Καρακούλα, Eλληνικός Eρυθρός Σταυρός, Στοιχεία Αρχείου περί του Καρακούλα Παναγιώτη, Αριθμ. Υπόθ. IC/21236/ΛΑ, α.π. 3947, Αθήνα 1/11/1995

Καλλιανιώτης Γρηγόριος, λογιστής, συνέντευξη στην Αιανή το 2000

Παναρέτου Π. Αννίτα, «‘Ελληνες μη Εβραίοι σε ομηρία», Η Καθημερινή 10.05.2015, http://www.kathimerini.gr/814312/gallery/epikairothta/ellada/ellhnes-mh-evraioi-se-omhria

2WW P.O.W. Kriegsgefangenenpost Letter from STALAG VI C in GERMANY July 1941, https://www.ebay.co.uk/itm/2WW-P-O-W-Kriegsgefangenenpost-Letter-from-STALAG-VI-C-in-GERMANY-July-1941-/333175751557

Blake Stilwell, This is how British troops got the nickname, Oct. 05, 2016 07:34AM EST, https://www.wearethemighty.com/articles/this-is-how-british-troops-got-the-nickname-tommies

Boland Karl, ZIVILARBEITER UND KRIEGSGEFANGENE, Beobachtungen und Erfahrungen in Mönchengladbach und Rheydt, http://www.brauweiler-kreis.de/wp-content/uploads/GiW/GiW1993_1/GiW_1993_1_BOLAND_ZIVILARBEITER.pdf

Brockers Wolfgang, Mönchengladbachs historische Momente: Studien zur Stadtgeschichte, https://books.google.gr/books?id=yfqnDAAAQBAJ&pg=PA180&lpg=PA180&dq=Hier+befanden+sich+Endbahnh%C3%B6fe+und+St%C3%BCtzpunkte+der&source=bl&ots=IPNw7iLC19&sig=OA1D5-T6sSKlIF5QsjE9Ec7CV84&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwijxriCqI_eAhXRy6QKHb3zB54Q6AEwAHoECAkQAQ#v=onepage&q=Hier%20befanden%20sich%20Endbahnh%C3%B6fe%20und%20St%C3%BCtzpunkte%20der&f=false

Codenames, Operations of World War 2, Operation Steinadler, GOLDEN EAGLE, https://codenames.info/operation/steinadler

Düsseldorf Airport, https://de.wikipedia.org/wiki/D%C3%BCsseldorf_Airport

European Traveler, Visit the Battlefield of Waterloo in Belgium, https://www.european-traveler.com/belgium/visit-battlefield-waterloo-belgium/

Google Earth

Google Maps, https://www.google.com/maps/@51.4192195,6.5971203,9.25z

Stadwaldlager Bocholt / Stalag VI-F, https://www.tracesofwar.com/sights/80720/Stadwaldlager-Bocholt—Stalag-VI-F.htm

Stalag, https://en.wikipedia.org/wiki/Stalag

Straflager VI C Oberlangen, http://www.oberlangen.de/joomla/lager-vi-c/lagerfriedhof/10-lager-vi-c

THE BOMBING OF GERMANY 1940-1945 EXHIBITION, https://humanities.exeter.ac.uk/media/universityofexeter/collegeofhumanities/history/researchcentres/centreforthestudyofwarstateandsociety/bombing/THE_BOMBING_OF_GERMANY.pdf

Wikipedia, Nazi concentration camps, https://en.wikipedia.org/wiki/Nazi_concentration_camps

Νaturagreca, ένας οδηγός για την άγρια φύση της Ελλάδας, Εθνικό Πάρκο Πίνδου (Βάλια Κάλντα), http://www.naturagraeca.com/ws/119,181,97,1,1,%CE%92%CE%AC%CE%BB%CE%B9%CE%B1-%CE%9A%CE%AC%CE%BB%CE%BD%CF%84%CE%B1

Ό,τι απέμεινε σήμερα από παράρτημα του Stalag VI-C στο ίδιο χωριό Oberlangen όπου κρατούνταν αντάρτισσες από την Πολωνία Oberlangen, kamp_oberlangen_1, http://www.oberlangen.org/photos.html

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Γενικά Αρχεία του Κράτους, παράρτημα Κοζάνης, 60/15.1/247/1559/Αιανή/27, 142

[2] Γκαλγκουράνας Γιάννης, «Ενθυμήσεις», Τετράδια Ιστορίας [Αιανής] 4-5 (Οκτ. –Νοέμ. 1995) 17-23

[3] Ζάμπακας Πάσχος. Γεννήθηκε στη Λευκοπηγή Κοζάνης το 1924. Μεταλλωρύχος. Τυφεκιοφόρος του 1/1/27/9/ΟΜΜ/ΕΛΑΣ. Συνέντευξη στη Λευκοπηγή στις 26 Γενάρη 2002

[4] Ιδιωτική Συλλογή Παναγιώτη Καρακούλα, Eλληνικός Eρυθρός Σταυρός, Στοιχεία Αρχείου περί του Καρακούλα Παναγιώτη, Αριθμ. Υπόθ. IC/21236/ΛΑ, α.π. 3947, Αθήνα 1/11/1995

[5] Καλλιανιώτης Γρηγόριος, λογιστής, συνέντευξη στην Αιανή το 2000 και ΓΑΚ, ό.π. 35

[6] Codenames, Operations of World War 2, Operation Steinadler, GOLDEN EAGLE, https://codenames.info/operation/steinadler

[7] 2WW P.O.W. Kriegsgefangenenpost Letter from STALAG VI C in GERMANY July 1941, https://www.ebay.co.uk/itm/2WW-P-O-W-Kriegsgefangenenpost-Letter-from-STALAG-VI-C-in-GERMANY-July-1941-/333175751557

[8] Straflager VI C Oberlangen, http://www.oberlangen.de/joomla/lager-vi-c/lagerfriedhof/10-lager-vi-c

[9] Stalag, https://en.wikipedia.org/wiki/Stalag

[10] Google Earth 52°48’9.41″Β/12°34’41.91″Α

[11] Google Earth 52°51’0.14″Β/7°11’12.88″Α

[12] Δυσπρόσιτη κοιλάδα της Πίνδου μεταξύ Γρεβενών –Ιωαννίνων, βλ. Νaturagreca, ένας οδηγός για την άγρια φύση της Ελλάδας, Εθνικό Πάρκο Πίνδου (Βάλια Κάλντα), http://www.naturagraeca.com/ws/119,181,97,1,1,%CE%92%CE%AC%CE%BB%CE%B9%CE%B1-%CE%9A%CE%AC%CE%BB%CE%BD%CF%84%CE%B1

[13] Για την ακρίβεια ο Πεντάλοφος καταλήφθηκε από τους Γερμανούς την 9η Ιουλίου 1943, οπότε είχαν μείνει στο βουνό λιγότερες από πέντε μέρες. Ο Παναγιώτης λανθάνει ως προς το χρόνο, λογικό άλλωστε, σε τέτοιες τρομερές μνήμες. Για την επιχείρηση βλ. Δορδανάς Στράτος Αντίποινα των γερμανικών αρχών Κατοχής στη Μακεδονία 1941 -1944, Διδακτορική διατριβή στο τμήμα Ιστορίας του ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2002, σ. 686 κ.ε., http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/20569#page/1/mode/2up

[14] Στον Πεντάλοφο ήταν η έδρα της ΙΧ μεραρχίας του ΕΛΑΣ, του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ και της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής

[15] πλαγιά

[16] θάμνος ή μικρό δέντρο, σύνηθες στην περιοχή

[17] ξεκούμπωσαν

[18] τσέπες

[19] Περίεργη η λέξη. Sakrament στη γερμανική είναι το μυστήριο, ενώ στην αγγλική δηλώνει την πρωτεύουσα της πολιτείας Καλιφόρνια των ΗΠΑ. Ίσως αναφερόταν στο στρατόπεδο ως γερμανική ή πιθανόν οι Αμερικανοί που τους ελευθέρωσαν να δήλωσαν πως είναι από το Σακραμέντο της Καλιφόρνιας

[20] Προφανώς ο Γερμανός στρατιώτης είχε άλλο όπλο. Το στεν ήταν βρετανικό και το έριχναν με αλεξίπτωτα προς χρήσιν των ανταρτών

[21] Kνίδη, χωριό επαρχίας Βεντζίων Γρεβενών

[22] πιο πέρα

[23] ξεφύγει

[24] Ορεινά χωριά περιοχής Μετσόβου

[25] τάφοι, μνήματα

[26] Εννοεί μάλλον αυτά που είχαν οικοδομηθεί επί Μεταξά για αντιαεροπορική προστασία

[27] δραπέτευσαν

[28] Για τους αιχμαλώτους πολέμου και τους πολίτες εργάτες στο Ράιτ και το Μένχενγκλάντμπαχ βλ. Boland Karl, ZIVILARBEITER UND KRIEGSGEFANGENE, Beobachtungen und Erfahrungen in Mönchengladbach und Rheydt, http://www.brauweiler-kreis.de/wp-content/uploads/GiW/GiW1993_1/GiW_1993_1_BOLAND_ZIVILARBEITER.pdf

[29] Από το 1943 το αεροδρόμιο του Ντίσελντορφ έγινε στόχος αεροπορικών επιδρομών των συμμάχων, βλ. Düsseldorf Airport, https://de.wikipedia.org/wiki/D%C3%BCsseldorf_Airport. Το προάστιο Ράιτ, ως τερματικός σιδηροδρομικός σταθμός και βάση ανεφοδιασμού των Γερμανών βομβαρδίστηκε πρώτη φορά 10 και 10 Σεπτ. 1944 και 27/28 Δεκ. 1944. Αν το σημερινό αεροδρόμιό του υπήρχε τότε, βομβαρδίστηκε κι αυτό, βλ. Brockers Wolfgang, Mönchengladbachs historische Momente: Studien zur Stadtgeschichte, Studien zur Stadtgeschichte, σ. 180 κ.ε., https://books.google.gr/books?id=yfqnDAAAQBAJ&pg=PA180&lpg=PA180&dq=Hier+befanden+sich+Endbahnh%C3%B6fe+und+St%C3%BCtzpunkte+der&source=bl&ots=IPNw7iLC19&sig=OA1D5-T6sSKlIF5QsjE9Ec7CV84&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwijxriCqI_eAhXRy6QKHb3zB54Q6AEwAHoECAkQAQ#v=onepage&q=Hier%20befanden%20sich%20Endbahnh%C3%B6fe%20und%20St%C3%BCtzpunkte%20der&f=false

[30] Η περιοχή είναι γεμάτη λίμνες, βρίσκεται δίπλα στον ποταμό Ρήνο

[31]  κήπους

[32] Προφανώς ήταν τραυματίες

[33] Προφανώς είναι η επιδρομή στις 23 Δεκεμβρίου 1944 όπου καταστράφηκαν όλα τα κτήρια του αεροδρομίου, βλ. Düsseldorf Airport, ό.π.

[34] Κατά μια πηγή έριξαν τότε 70.339 κανονικές βόμβες και 14.000 αντίστοιχες φωσφόρου, Brockers Wolfgang, nchengladbachs, ό.π. σ. 180. Συνετέλεσαν στη «τη φρίκη των πόλεων που φλέγονται σωριασμένες σε ερείπια», βλ. Παναρέτου Π. Αννίτα, «‘Ελληνες μη Εβραίοι σε ομηρία», Η Καθημερινή 10.05.2015, http://www.kathimerini.gr/814312/gallery/epikairothta/ellada/ellhnes-mh-evraioi-se-omhria

[35] προσπάθησαν

[36] Τότε κατέλαβε το Ράιτ η 29η μεραρχία του 9ου Σώματος του Αμερικανικού Στρατού, Brockers Wolfgang, nchengladbachs, ό.π. σ. 183

[37] Bauer είναι στα γερμανικά το κλουβί και Bauernhaus  το αγροτόσπιτο. Πιθανώς συγκόπτει κι εννοεί το δεύτερο

[38] Ήταν Αμερικανοί οι στρατιώτες, βλ. Brockers Wolfgang, Mönchengladbachs, ό. σ. 182, ό.. Τόμμυδες αποκαλούνταν από τους Γάλλους και τους Γερμανούς οι Βρετανοί ήδη από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, βλ. Blake Stilwell, This is how British troops got the nickname, Oct. 05, 2016 07:34AM EST, https://www.wearethemighty.com/articles/this-is-how-british-troops-got-the-nickname-tommies

[39] πυκνό δάσος

[40] υπολογίσαμε

[41] Το στρατόπεδο του Μπόχολτ αποτέλεσε το 1945-1947 διαμετακομιστικό κέντρο για απελεύθερους Σλάβους και Ισραηλίτες, βλ. Stadwaldlager Bocholt / Stalag VI-F, https://www.tracesofwar.com/sights/80720/Stadwaldlager-Bocholt—Stalag-VI-F.htm

[42] Εννοεί το μνημείο της μάχης του Βατερλώ, β. European Traveler, Visit the Battlefield of Waterloo in Belgium, https://www.european-traveler.com/belgium/visit-battlefield-waterloo-belgium/

[43] τριγυρίσαμε

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Αντεπανάσταση στους κόλπους του 28ου συντάγματος ΕΛΑΣ 1943-44

1. Όψη της κωμόπολης του Πενταλόφου, όπου διεξήχθη το ανταρτοδικείο του ΕΛΑΣ το καλοκαίρι του 1944

Ανακοίνωση του γράφοντος σε συνέδριο με τίτλο Ιστοριογραφικές αναζητήσεις της νεότερης και σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας. Οργάνωση: Ένωση Επιστημόνων Δυτικής Μακεδονίας «ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΣΟΜΟΥΛΗΣ» – Ακαδημία Γραμμάτων και Τεχνών Καστοριάς «ΘΩΜΑΣ ΜΑΝΔΑΚΑΣΗΣ». Καστοριά, Esperos Pallas 24.05.2015 [ανακτενίστηκε 15.10.2018]

Καλοκαίρι ‘44 η ΙΧ μεραρχία του ΕΛΑΣ καταδίκασε σε θάνατο και σε βαριές ποινές ανώτερα στελέχη του 28ου συντάγματός της με την επίκριση ότι με το πρόσχημα του Μακεδονικού Ζητήματος απεργάζονταν αντεπανάσταση στους κόλπους των ανταρτών.

Προκαταρτικά ερωτήματα
Καθώς όμως οι κατηγορίες αναφέρονταν σε παρελθόντα γεγονότα, των Χριστουγέννων του προηγούμενου έτους, προξενεί εντύπωση η άργητα της δίκης, χρόνος περισσότερος από ένα εξάμηνο. Οι δε κατηγορούμενοι είχαν φυλακισθεί καιρό, τέσσερις ή πέντε μήνες.[1]

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΛΑΪΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ | Ετικέτες: , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Η εικόνα του οπλαρχηγού Θεοδώρου Ζιάκα στην τοπική ιστοριογραφία

Ο οπλαρχηγός των Γρεβενών Θεόδωρος Ζιάκας. Από κλέφτης κι αρματολός πέρασε στην μνήμη ως αγωνιστής του Έθνους.

Στο παρόν πόνημα[1] φυλλομετρούνται κι αναλύονται απόψεις αυτοπτών ιστοριογράφων της οικογένειας Ζιάκα, όπως και οι αναφορές των τελευταίων. Γίνεται λόγος περί της καταγωγής και περιγράφεται η προσφορά του Θεόδωρου Ζιάκα στην επανάσταση του 1854. Ύστερα παρουσιάζονται όσα στοιχεία οι ύστεροι ιστοριογράφοι επέλεξαν, παρέκαμψαν ή προσέθεσαν κι ενδιάμεσα ανιχνεύονται οι αιτίες. Τέλος μετά από μικρή στάση στις παραστάσεις του ειρημένου αγωνιστή δίδεται λιτά μια διαυγής εικόνα της ευρύτερης οικογένειάς του όσο και των ιστοριογράφων της

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΒΙΒΛΙΑ | Ετικέτες: , , , , | Σχολιάστε

Βασίλης Μπούλης. Για το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Ποίημα

Ανακτένιση 4.11.2018

29.3.44. 7ο σύνταγμα Τεθωρακισμένων Γρεναδιέρων Αστυνομίας SS προς το Περιφερειακό Φρουραρχείο Κοζάνης Θέμα: Χορήγηση ελληνικού εργατικού δυναμικού. Η παραπάνω μονάδα παρακαλεί για τη χορήγηση 1 υπομαγείρισσας και 2 εργατών ξυλείας. ο λοχαγός των SS και διοικητής λόχου [υπογραφή] Χάαου;

29.3.44. 5ος λόχος του 7ου συντάγματος Τεθωρακισμένων Γρεναδιέρων της Αστυνομίας των SS προς το Τοπικό Φρουραρχείο Κοζάνης. Θέμα: Χορήγηση ελληνικού εργατικού δυναμικού. «Η παραπάνω μονάδα παρακαλεί για τη χορήγηση 1 υπομαγείρισσας και 2 εργατών ξυλείας». Ο διοικητής λοχαγός Günther Haase. ΚΔΒΚ, Λυτά Έγγραφα.

Ο Ιωάννης Γιαννάκης ή Στάμος με το άσπρο πουκάμισο , υπεύθυνος του ΕΑΜ Αιανής. Εικονίζεται στα κελιά του μοναστηριού της Παναγίας, που μετατράπηκαν σε καφενεία και παντοπωλεία μετά το 1912. Κατεφαδίστηκαν αρχάς δεκαετίας του 1950. Ιδιωτική Συλλογή Σωκράτη Γιαννάκη.

Ο Ιωάννης Γιαννάκης ή Στάμος με το άσπρο πουκάμισο , υπεύθυνος του ΕΑΜ Αιανής. Εικονίζεται στα κελιά του μοναστηριού της Παναγίας, που μετατράπηκαν σε καφενεία και παντοπωλεία μετά το 1912. Κατεδαφίστηκαν αυτά μαζί με το θαυμάσιο δάπεδο αρχάς δεκαετίας του 1950. Ιδιωτική Συλλογή Σωκράτη Γιαννάκη.

Εν Αιανή  τη 28/10/1940 και 1945

Για το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο με Ιταλούς και Γερμανούς

Μας κήρυξαν τον μπόλεμο
οι Ιταλοί στην Αλβανία
και πρώτα παν η αγροτιά
από τη Μακεδονία

Παν αγρότις ΄π’ την Κοζάνη
που κανένας δεν τους φτάνει
και τους έριξαν τη[ν] πρώτη σφαίρα
και τους έσπρωξαν σιαπέρα

Ήπειρος και Θεσσαλία
πολεμούσαν με μανία
Γιάννινα και Γρεβενά
πάντα αυτοί ήταν μπροστά

Φλώρινα και Καστοριά
παλικάρια διαλεχτά
μέρα νύχτα πολεμούσαν
και για πίσω δεν κετούσαν

Μας κήρυξαν τον μπόλεμο
απ΄ το βορρά οι Γερμανοί
και οι αξιωματικοί μάς απαράτησαν
και παν στη Μεσ’ Ανατολή

Μα ο λαός το σκέφτηκε καλά
και οργάνωσι ανταρτικά
και πάλι στην Αντίσταση πάλι στην πρωτ΄ γραμμή
μέρα νύχτα πολεμούσι και με Γερμανοί.

Και πρώτα στο Γοργοπόταμο
τη γέφυρα ανατινάζουν
που κάναμε τους Γερμανούς
βαριά να αναστενάζουν

Οι σύμμαχοι οχυρώθηκαν
στη Μέσ’ Ανατολή
την Αντίσταση που βάσταγαν
όλ’ οι Κρητικοί.

Και πιάνουν άλλη μάχη
στο Μπογάζ΄[1] σε μία ράχη
με ένα τάγμα Ιταλούς
και τους αιχμαλωτίζουν σαν τους ποντικούς

Τους έχουν φκιάσει ένα φράγμα
που ήταν όλου Ιταλοί
και τον πιάν’ όλου το τάγμα
οι οπλίτις οι Σιατσνοί.[2]

Με ένα μόνον όπα όπα
και τους παίρ[ν]ουνε τα όπλα
και τους παιρν’ τον οπλισμό
και τους φυλακίζ[ου]ν στο Γρεβενό[3]

Ξεκινούνε από ψες
ένας λόχος Ες Ες
ένας λόχος Γερμανοί
κατεβαίν[ει] στην Αιανή

Το χωριό περικυκλώνουν[4]
και στον ύπνο μας τσακώνουν
τις εικοσπέντι το Γενάρη
μας μαζώνουν στον Αγιόρ’[5] κουβάρι

Και πολυβόλα στουν στην αυλή
και αν θελτς κουνήσου απού κει
αλλά τους έχει πιάσει μια γκαβαμάρα
δε γνωρίσανε το Σπύρο τ΄ Ζμάρα[6]
μας εχ[ουν]ν σκοτώσει το Γιαννάκη[7]
και μας πότισαν φαρμάκι

Φεύγουν για του Χρώμιο
που θα παθν κι αυτοί το όμοιο
και αν τους έριχναν καμιά σφαίρα
που παν απ’  τα Κοτρούλια[8]
τότι θα μας έσφαζαν
όλνους σα βετούλια[9]

Ο πόλεμος τελείωσι
φεύγουν οι Γερμανοί
και ήρθι η κυβέρνηση
‘π’ τη Μεσ΄ Ανατολή

Μας ήρθε απ΄ το Κάιρο
των Ελλήνων ο βασιλιάς
τους στρατηγούς κυνήγησε
που πολεμούσαν στο ΕΛΑΣ

Τον στρατηγό κυνήγησε
τον Άρη Βελουχιώτη[10]
γιατί αυτός την ήφερι
τη λευτεριά μας πρώτη[11]

Μα η κυβέρνηση που ήρθι
΄π’ τη Μεσ΄ Ανατολή
τους Ελασίτες έπιανε
τους πάινε φυλακή

Αυτοί απού πολέμησαν
Γερμανούς και Ιταλούς
όλους τους φυλάκιζαν
τους έληγαν τρελούς

Τέσσερα χρόνια στη σειρά
να πολεμάς στα ανταρτικά
και μέρα νύχτα να ΄χεις μάχη
φορτωμένοι ψίρις παν στη ράχη

Και οι κυβερνήσεις απού βγαιν΄
κάμουν χαζαμάρα
μας δίνουν μια σύνταξη[12]
δε μας φταν’  ούτε τσιγάρα

Εν Αιανή τη 20/4/1945[13]

Γιατί εγώ έκατσα πρώτα φυλακή με την απολευτέρωση το 1945 το Πάσχα ήμαν φυλακή ένα μήνα[14]

Λαϊκός ποιετής Μπούλης Βασίλειος[15]
Αιανή Κοζάνης

Το ποίημα μου το έδωσε χειρόγραφο ο ποιητής στις αρχές της δεκαετίας του 1990 . Το αντέγραψα εδώ ως είχε διορθώνοντας μόνον την ορθογραφία. Η μελέτη του παρουσιάζει πολλαπλό ενδιαφέρον. Εκτός από μια, συνοπτική, εικόνα της αιματηρής δεκαετίας, περιέχει στιγμές της ζωής του συγγραφέα, όπως τις θυμάται έπειτα από πέντε δεκαετίες.

Το όνομα του διοικητή του λόχου στο έγγραφο προσέφερε ο βαθύς γνώστης της εποχής Βύρων Τεζαψίδης.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1] Μπουγάζι: στενωπός από Κοζάνη προς Σιάτιστα. Ωστόσο το ιταλικό τάγμα αιχμαλωτίστηκε από τους αντάρτες της ΥΒΕ και του ΕΛΑΣ δυτικότερα, στο οροπέδιο του Φαρδυκάμπου.

[2] Σιατιστινοί

[3] Γρεβενά

[4] Περισσότερα για το περίκλεισμα βλ. Θανάσης Καλλιανιώτης, Ιστορία και ιστορήματα: το μπλόκο των SS στην Αιανή του 1944, https://blogs.sch.gr/thankall/?p=1007 01.02.2014

[5] Ο κεντρικός σήμερα ναός του Αγίου Γεωργίου

[6] Σπύρος Ζυμάρας από την Κάτω Κώμη, στέλεχος του ΕΑΜ που είχε κοιμηθεί την προηγούμενη νύχτα στο χωριό

[7] Ιωάννης Γιαννάκης ή Στάμος. Πολιτικός υπεύθυνος του ΕΑΜ Αιανής.

[8] Ύψωμα στο δρόμο μεταξύ Αιανής και Χρωμίου. Από εκεί ο εφεδρικός ΕΛΑΣ είχε ρίξει μερικές τουφεκιές εναντίον γερμανικών αυτοκινήτων τον Μάιο του 1943

[9] Βιτούλια: νεαρά πρόβατα

[10] Ο Αθανάσιος Κλάρας ή Άρης Βελουχιώτης στον πόλεμο του 1940 ήταν δεκανέας πυροβολικού. Το 1942 παρουσιαζόταν ψευδώς ως ταγματάρχης

[11] Εννοεί πως ήταν αξιωματούχος των ανταρτών, όταν έφυγαν οι Γερμανοί. Ως δεύτερη λευτεριά θεωρεί τον κυρίως Εμφύλιο Πόλεμο, μόνον που δεν ελευθέρωσαν κανέναν οι αντάρτες του ΔΣΕ

[12] Εννοεί τις συντάξεις που χορήγησε το ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του 1980

[13] Το ποίημα γράφτηκε μετά το 1985

[14] Δικάστηκε ως αίτιος κατάσχεσης ζώων επί Κατοχής, όντας υπεύθυνος της ανταρτικής οργάνωσης ΕΤΑ

[15] Το βιογραφικό του ποιητή υπάρχει στο περιοδικό Τετράδια Ιστορίας, τ. 4-5, Οκτ -Νοέμβ. 1995, σ. 5-8

Δημοσιεύθηκε στη Γενικά | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Βιογραφικό Αλέκου Χατζητάσκου

Ο Αλέκος Χατζητάσκος. Πηγή: http://www.rizospastis.gr/page.do?publDate=4/1/2015&id=15535&pageNo=36

Ο Αλέκος Χατζητάσκος. Πηγή: http://www.rizospastis.gr/page.do?publDate=4/1/2015&id=15535&pageNo=36

Γεννήθηκα το 1910 στους Πύργους (Κατράνιτσα) Εορδαίας Κοζάνης. Σπούδασα στο τριτάξιο διδασκαλείο Κοζάνης. Μετεκπαιδεύτηκα δυο χρόνια στα γεωργικά φροντιστήρια Λάρισας και Θεσσαλονίκης. Στην Τσεχοσλοβακία εργαζόμενος τέλειωσα την Παιδαγωγική Σχολή Οστράβας.

Εργάστηκα σα δάσκαλος στο δημοτικό σχολείο Αμυγδάλων[1] –Εορδαίας, απ όπου μετατέθηκα δυσμενώς[2] στο Γκολφάρι[3] -Τρικάλων. Εκεί υπηρέτησα 4 χρόνια και έπειτα μετατέθηκα στο μονοτάξιο σχολειό Σερβωτών,[4] όπου δυο χρόνια δούλεψα και τελευταία εργάστηκα στο τετρατάξιο δημοτικό σχολείο Ζάρκου[5] Τρικάλων σαν διευθυντής του. Το Σεπτέμβρη του 1941, ύστερα από αίτησή μου μετατέθηκα από το γενικο επιθεωρητή Βασ. Τσιρίμπα[6] στο Μεσόβουνο Εορδαίας Κοζάνης.

Στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, σαν έφεδρος αξιωματικός υπηρέτησα στον υποτομέα Βεύης –Φλώρινας και απο τις αρχές Μάρτη 1941 στο Ι τάγμα της 5ης Μεραρχίας Κρητών, που κρατούσε τον θύλακα μπροστά στην Τρεμπεσίνα[7] μέχρι την κατάρρευση του μετώπου.

Στο Μεσόβουνο σα δάσκαλος υπηρέτησα μόνο 4 μέρες –αρχές Οχτώβρη 1941- και με την εξέγερση των Μεσοβουνιωτών, ενάντια στους καταχτητές και τες ντόπιες αρχές, προσχώρησα στις γραμμές τους και ανέλαβα την στρατιωτική ηγεσία.

Μετά το ολοκαύτωμα του Μεσόβουνου 21 Οχτώβρη 1941 πέρασα στην παρανομία. Εργάστηκα σα μέλος της αχτιδικής επιτροπής του ΚΚΕ στις οργανώσεις Εορδαίας μέχρι το καλοκαίρι του 1942 και έπειτα πέρασα στην κομματική οργάνωση της επαρχίας Σερβίων –Βελβενδού και ανέλαβα την καθοδήγησή της.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη Γενικά | Ετικέτες: , , , , , | Σχολιάστε