Η Ελευθώ της Κάλιανης (Αιανής): ονοματολογικές περιπέτειες

ανακτένιση 20/5/2020, 20:19΄

Παμπάλαιο ομοίωμα της θεάς του τοκετού συναρτάται με τον οικισμό Κάλιανη, τη σημερινή Αιανή της Δυτικής Μακεδονίας, φωτίζοντας την υπερχιλιετή πορεία του από ναωνύμιο-τοπωνύμιο σε οικωνύμιο

Εικόνα 1. Ξύλινο ομοίωμα της θεάς Ελευθούς στον ναό της Κοιμήσεως Θεοτόκου Αιανής

Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο Αιανή του Κωνσταντίνου Σιαμπανοπούλου, εξαιρετικού εργάτη του Χεριού και του Πνεύματος, συναντούμε φωτογραφία ξύλινου ειδωλίου με μεταλλικό φωτοστέφανο (εικ. 1). Φυλασσόμενο στον ναό της Παναγίας το τοποθετούσαν στο προσκεφάλι εγκυμονούσης, ώστε με την αρωγή του να ξελευτερωθεί με ευκολία. Το ανθρώπινο αυτό ομοίωμα, λείψανο πρωτογόνου λατρείας κατά τον συγγραφέα,[1] εκτιθόταν στην παλαιά αρχαιολογική συλλογή του χωριού μαζί με ξυλόγλυπτα βυζαντινής περιόδου -ο γράφων αγνοεί πού ευρίσκεται σήμερα το σημαντικότατο αυτό, όπως θα φανεί, επιβίωμα.

Θα είχε ενδιαφέρον να μελετηθούν α) η ηλικία του, πιθανότατα έχει γλυφεί τον 4ο αιώνα μ. Χ., όταν επισήμως απαγορεύτηκε προς ωφέλειαν του χριστιανισμού η λατρεία του Δωδεκάθεου, οπότε μίκρυνε και το ομοίωμα κι από μεγάλο και σταθερό μεταμορφώθηκε σε φορητό αντικείμενο ύψους 60 περίπου εκατοστών,[2] και β) το υλικό κατασκευής του, αν και φαίνεται δρυοπαγές γ) διάφορες άλλες λεπτομέρειες.

Ποιας θεάς ήταν το αρχαίο ιερό συνάγεται άμεσα από το ειρημένο ξόανο, το οποίο την παριστάνει; Πριν πούμε το όνομά της ας το μελετήσουμε. H μακριά της κόμη απλώνεται από την κεφαλή στους ώμους της. Στο δεξί μέρος των γυμνών γοφών της προβάλλει η κοιλία με το μωρό ή τα μωρά μέσα της. Τα (κομμένα) χέρια της εκτείνονται το ένα υψηλότερα από το άλλο, επειδή κρατάει δάδα που φέρνει το φως, όπως εγράφη για παλαιότατο ξόανο σε ναό στο Αίγιο της Πελοποννήσου.[3]

Εικόνα 2. Ξύλινο σύμπλεγμα που παριστάνει γυναίκα έτοιμη να γεννήσει με τη βοήθεια άλλων τριών. Ινδία.

Σε έκταση αμφότερα τα χέρια συναντώνται σε όλες σχεδόν τις σχετικές αρχαίες παραστάσεις, ζωγραφιστές ή τρισδιάστατες, της Ευρώπη και της Ασίας (εικ. 2).[4] Τα χέρια των ετοιμόγεννων αναπαύονται σε δύο ομόφυλές τους για καλύτερη προφανώς αναπνοή και ισορροπία. Τα πόδια τους ανοιχτά, κλασική στάση γυναικών έτοιμων για γέννα, ενώ κάτωθέν τους υπάρχουν μία ή περισσότερες μαίες που υποδέχονται τη νέα ζωή (εικ. 5).

Πρώτα πρέπει να εξηγηθεί, γιατί το ξύλινο ειδώλιο βρισκόταν στον ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου Αιανής. Απλούστατα διότι στον ίδιο χώρο όπου εγείρεται ο σημερινός ναός, καθολικό Ιεράς Μονής ως τη δεκαετία του 1950 που τα κτίσματά της, κελιά, αποθήκες, κωδωνοστάσιο και περίβολος, κατεδαφίστηκαν, υπήρχε αρχαίο ιερό. Η χρήση των χώρων παρέμενε ως είχε, κάτω από διαφορετικά όμως θρησκευτικά και ιδεολογικά πέπλα, συνήθης πράξη στη χώρα και σ’ ολόκληρο μάλλον τον κόσμο. Τα αρχαία ιερά μετασχηματίστηκαν κι αυτά είτε σε ατομικούς χριστιανικούς ναούς όπως ο αντίστοιχος του Αγίου Ελευθερίου Αθηνών[5] είτε σε μοναστήρια σαν την Ι. Μ. Βουλκάνου Μεσσηνίας,[6] αμφότερα τα ιδρύματα αφιερωμένα στη Θεοτόκο, σε γυναικεία δηλαδή πάλι θεότητα.

Άρα πρόκειται για θεά του τοκετού. Ποια παριστανόταν με ξύλινα ομοιώματα, προερχόμενα από τα βάθη των αιώνων; Μας βοηθάει αρχαίος περιηγητής, ο οποίος επισκέφτηκε στο Αίγιο και την Αθήνα παλαιότατους ναούς της όπου τα ξόανα ήταν καλυμμένα με χιτώνα μέχρι τα πόδια. Όπως τον πληροφόρησαν γυναίκες, προφανώς ιέρειες, στην Αθήνα τα είχαν κομίσει κάτοικοι της Κρήτης και της Δήλου. Η θεά είχε έρθει από τον Βορρά, από τους Υπερβορέους, λαό ευσεβή που έτρωγε καρπούς κι όχι κρέας. Θυσίαζαν οι ιέρειες κι έψαλλαν παλαιότατους ύμνους προς χάριν της θεάς[7] -στίχος τους ανέφερε: μόνον εσένα προσκαλούν οι λεχώνες για ανακούφιση της ψυχής τους.[8]

Οι χιτώνες κάλυπταν τα ξύλινα ομοιώματα της θεάς, προφανώς επειδή ήταν ολόγυμνη, ενώ η συμπεριφορά και διατροφή των Υπερβορείων παραπέμπει σε νηστείες και στάσεις ζωής συνήθεις αργότερα στη χριστιανική θρησκεία. Η δε καταγωγή της θεάς από το μακρινό Βορρά απηχούσε την απαραίτητη ανοικείωση, που δεν θα υπήρχε αν είχε έρθει από μέρη κοντινά. Οι γυναίκες, τέλος, μαρτυρούν ότι στον ναό υπηρετούσαν ιέρειες κι όχι ιερείς, λογικό αφού ο τοκετός ήταν και παραμένει θέμα του άλλου φύλου.

Η Θεοτόκος (η Παναγία) διαδέχτηκε την αρχαία θεά του τοκετού και ανάμεσα στα άλλα προτερήματά της χάριζε και παιδιά σε άτεκνα ζευγάρια.[9] Αρχαίος ναός της αναστηλώθηκε σήμερα στη Μεσσήνη,[10] ενώ ο ειρημένος αντίστοιχος του Αγίου Ελευθερίου Αθηνών ήταν πρότερα αφιερωμένος στην Παναγία τη Γοργοεπήκοο.[11] Ο βορειότερος γνωστός ναός της ήταν στον Ορχομενό της Βοιωτίας στην ηπειρωτική χώρα[12] και μάλλον στη Λέσβο στη νησιωτική, αφού εκεί υπάρχει σήμερα, προφανώς σε θέση αρχαίου ιερού, η Παναγιά Κωλοπανού, όπου οι γυναίκες δένουν σε δένδρα τα πρώτα «κωλόπανα» του νεογέννητου παιδιού τους.[13] Τώρα όμως προστίθεται νέος πιο βόρεια, στην Κάλιανη (Αιανή).

Την αρχαία θρησκεία αντικατέστησε η σημερινή επισήμως τον 4ο αιώνα μ.Χ. στις μεγάλες πόλεις,[14] ενώ στην ύπαιθρο αρκετά αργότερα. Τα ιερά της αντικαταστάθηκαν από χριστιανικούς ναούς χρησιμοποιώντας όλα τα πρότερα οικοδομικά μέλη τους, ιδιαίτερα τα μαρμάρινα, αποξέοντας αθέλητες παραστάσεις ή προσθέτοντας χριστιανικά σύμβολα.

Εικόνα 3. ΝΑ όψη του καθολικού της Ι. Μ. Κοιμήσεως Θεοτόκου Αιανής, ρυθμού σταυροειδούς μετά τρούλου. Διακρίνονται δυο κίονες που χώριζαν το κυρίως από το νότιο κλίτος, κίονες που υπήρχαν και στο πρότερο αρχαίο ιερό

Οι επιδαπέδιες μαρμάρινες πλάκες του ναού της Παναγίας Αιανής ίσως στην αθέατη επιφάνειά τους φέρουν ανάγλυφες παραστάσεις του πρότερου αρχαίου ναού, όπως και οι μαρμάρινοι κίονές της (εικ. 3) που υποβάσταζαν τον τρούλο του παλαιότερου ναού, μισοερειπωμένου το 1807 σύμφωνα με πληροφορίες Βρετανού περιηγητή,[15] λογικό αφού η Ι. Μ. Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Ζάβορδας φρόντιζε περισσότερο το μετόχι της στη ΝΑ έξοδο του χωριού, παρά τον πρώην ειδωλολατρικό ναό όπου ευρίσκεται η Παναγία.

Το ξόανο της αρχαίας θεάς αφέθηκε με την πάροδο των αιώνων να καταστραφεί ή πυρπολήθηκε, αλλά ομοίωμά του μικρότερο σε μέγεθος, όπως το ευρεθέν στην Αιανή, διασώθηκε από γυναίκες, οι οποίες, όπως και οι πρόγονοί τους, επιθυμούσαν την αρωγή της θεάς σε μια απολύτως προσωπική τους στιγμή, ξέχωρα από τις αποτρεπτικές αποφάσεις της απόμακρης εξουσίας, η οποία από την άνεση της αστικής καθέδρας καταδυνάστευε την ανεμόεσσα επαρχία.

Ποια ήταν η αρχαιότατη θεά του τοκετού; Συναντάται με διάφορες ονομασίες: ΕΘΥΑLΙΒ (εξ αριστερών γραφή σε αγγειογραφία),[16] Ειλείθυια, Ελείθυια, Ειλύθυια, Ειλήυια, Ειλιονία, Ιλείθυια και Ελευθώ.[17] Ευνοούμε την τελευταία ονομασία της, επειδή έτσι αναφέρεται από τον Πίνδαρο, του οποίου η πατρίδα ευρίσκεται γεωγραφικώς βρίσκεται πιο κοντά στη Μακεδονία, αλλά κι επειδή το ρήμα λιφτιρώθκι (λευτερώθηκε) λεγόταν παλιά στο χωριό για τις γυναίκες που είχαν γεννήσει. Η ετυμολογία του ονόματος της θεάς αφήνεται προς διερεύνησιν σε μελετητές της Γνώσης, στην οποία θα εντρυφήσουν χωρίς να σκοπεύουν αποκλειστικά σε κατακτήσεις δημοσίων θέσεων.

Ας δούμε τώρα τη θέση του σημερινού ναού της Παναγίας Αιανής, προτέρου ιερού της Ελευθούς, στο χώρο. Κάλιαν(η) δεν ονομάζεται ολόκληρος ο χώρος που καταλαμβάνει σήμερα οι οικισμός της Αιανής, αλλά ο κεντρικός όπου οικοδομήθηκαν οι ειρημένοι ναοί, της Ελευθούς παλαιότερα, της Παναγίας σήμερα. Οι άλλες θέσεις ή συνοικίες της Αιανής φέρουν διάφορα ονόματα: Παλιόσπιτα, Ραχοπούλα, Κούλια και Πουδαρκά στο βόρειο μέρος. Κουνάκ(ι), Χάρλου Μαχαλάς, Αυλαγάδις, Ισιώματα και Χουρταρίτσια στο νότιο. Βαβλιαράδις στο δυτικό και Μύλ(οι) στο ανατολικό.

Γιατί ονομάστηκε Κάλιανη το θαυμάσιο αυτό μέρος όπου υπάρχει σήμερα ο ναός της Παναγίας έχοντας στα ΒΔ του πηγές από όπου με πήλινους σωλήνες υδρεύονταν οι αρχαίοι οικισμοί στο Παλιόκαστρου Καισαρειάς και στη Ράχ(η) Τσέικα Αιανής, ενώ στο νότο κελάρυζε ρέμα; Από τον παλαιότατο ξύλινο ναό, στο σηκό του οποίου βρισκόταν το ομοίωμα της Ελευθούς, ένας ναός ξύλινος στο αρχικό του στάδιο και με σκεπή από βρίζα. Καλιά (θηλ.) ονομαζόταν η ξύλινη κατοικία, ο χώρος φύλαξης σίτου και ο ξύλινος σηκός με το άγαλμα της θεάς. Από το ουσιαστικό κάλον (ουδ.) που σήμαινε το ξύλο[18]Δρύκαλος ονομαζόταν άνδρας στην αρχαία Μακεδονία,[19] δηλαδή αυτός που είναι σκληρός σαν το ξύλο της δρυός (εικ. 4). Η λέξη κάλον επιβίωσε ως σήμερα ως πρώτο συνθετικό στο ουσιαστικό καλαπόδι (αρχ. καλάπους) των υποδηματοποιών.

Εικόνα 4. Επιτύμβια στήλη του Ξενοφώντος και του Δρυκάλου Πιερίωνος. Βεργίνα.

Αν ακολουθήσουμε τον τρόπο που οι παππούδες μας -ελάχιστοι νέοι το πράττουν σήμερα- εκφωνούσαν τα τοπωνύμια, στην αιτιατική μαζί με την πρόθεση και το άρθρο, τη φράση εις την Καλιάν την πρόφεραν ανεβάζοντας τον τόνο ως Ζγκάλιαν(η). Κάλιαν(η). Επιπροσθέτως, αν δεν ίσχυε το άνωθεν, κάλινη θεά ήταν αυτή που το ομοίωμά της ήταν κατασκευασμένο από ξύλο, από το αρχαίο επίθετο κάλινος, -η, ον, δηλαδή ξύλινος.[20] Στο θηλυκό επίθετο κάλινη προστέθηκε το α μετά το ι, όπως στο ρήμα λερώνω, που προφέρεται λιαρώνου με το ε να μετατρέπεται σε ι. Πάμι ζγκάλιαν(η), λοιπόν, πάμε στην κάλινη κατά την ελληνική νόρμα, μετατροπή επιθέτου σε ουσιαστικό.

Στο ιερό της Κάλιανης λειτουργούνταν οι πιστοί των περίγυρων οικισμών από αρχαιοτάτων χρόνων, ιδιαίτερα όσες γυναίκες δεν τεκνοποιούσαν ή αυτές που ανέμεναν εύκολες εγκυμοσύνες και γεννητούρια. Στον ξύλινο ναό με το ξύλινο ομοίωμα, που αργότερα προφανώς μετατράπηκε σε λίθινο.

Δεν υπήρχε οργανωμένος οικισμός γύρω από το ναό της Ελευθούς, αλλά διεσπαρμένα αγροτόσπιτα, σύμφωνα με ταφικά κι άλλα ευρήματα. Η περιοχή άρχισε να πυκνώνει οικιστικά όταν διαλύθηκε η αρχαία Αιανή, οι αγροτικές οικίες της οποίας εκτείνονταν γύρωθεν του κάστρου του λόφου ονόματι Στ΄ Ράχη Μιγάλ(η), κυρίως στη θέση Ούτσινου,[21] κι από πληθυσμούς που προέρχονταν από τα γύρω οικισμάτια της Ράχης Τσέικα, του Σιλιού, του Αϊ-Μάρκου, της Τούχλης, της Φτιλιάς και της Βέρβιρης. Καθώς το παλαιότερο κέντρο της λατρείας ήταν η, μονή πια, της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, πρώην κάλινο ιερό της Ελευθούς, ο συνοικισμός, η Κάλιανη, έλαβε το αρχαιότατο όνομα του ξύλινου σηκού ή του ομοιώματος, η ετυμολογία του οποίου με την πάροδο των χρόνων λησμονήθηκε.

Αν γνώριζε το 1926 όσα αναφέρθηκαν η Επιτροπεία των τοπωνυμιών της Ελλάδος, η οποία είχε συσταθεί στην Αθήνα από πανεπιστημιακούς καθηγητές κι άλλους αξιωματούχους,[22] κι όχι από τοπικές επιτροπές εκάστης νομαρχίας που ορίστηκαν μήνες αργότερα,[23] δεν θα άλλαζαν το οικωνύμιο, πια, της Κάλιανης σε Αιανή. Είχαν οι ανωτέρω επηρεαστεί από Γάλλο περιηγητή, ο οποίος έγραψε πως οι οικισμός Κάλιανη ερμηνευόταν ως Καλή Αιανή, αλλά σε χάρτη τοποθετούσε ημαρτημένα την ακρόπολή της στο λόφο του Κτενίου και την αρχαία Αιανή στη θέση της Κάλιανης.[24] Κι ακόμη από τον φιλόλογο Μαργαρίτη Δήμιτσα, ο οποίος ταύτισε ομοίως κι αυτός την αρχαία Αιανή με την Κάλιανη.[25] Ο πρώτος είχε έρθει ο ίδιος στον οικισμό, υφαρπάζοντας μάλιστα για το μουσείο του Λούβρου ανάγλυφη αναθηματική στήλη, αλλά ως αλλόγλωσσος δεν μπορούσε να ανοίξει ευρεία συζήτηση με τους κατοίκους σχετικά με τα αρχαία κατάλοιπα, ενώ ο δεύτερος δεν επισκέφτηκε ποτέ το χωριό, αφού το ονοματίζει ως το Κάλιανι, ουδετέρου γένους οικωνύμιο.

Η ίδια επιτροπή είχε προφανώς θεωρήσει πως το έτυμο της Κάλιανης ήταν σλαβικό, μάλλον επειδή είχε ακουστά χωριά της Μακεδονίας όπως το Καλίνοβο και η Καλίνιτσα,[26] γι’ αυτό και η Κάλιανη θεωρήθηκε αρκετά αργότερα ως σλαβικό κατάλοιπο ερμηνευόμενο ως λασπότοπος.[27] Στο μέσον της δεκατίας του 1960 όντως υπήρχε τέναγος ανατολικά του ναού της Παναγίας, αλλά είχε σχηματιστεί στα νεότερα χρόνια, όταν οι υδροφόροι αύλακες της αρχαίας εποχής που κατευθύνονταν, όπως ειπώθηκε στην αρχαία Καισάρεια και τον οικισμό της Ράχης Τσέικα, είχαν εγκαταλειφθεί από αιώνες, οπότε το νερό λίμναζε με τη βοήθεια των προσχώσεων που κατέβαιναν από τις όχθες του λάκκου.

Λάσπες είχαν όλοι οι πεδινοί ή ημιορεινοί οικισμοί. Εξάλλου κανείς δεν θα ανέγειρε ναό σε βαλτώδη περιοχή με την ελονοσία να θερίζει. Παρόμοιοι ονοματικώς οικισμοί ανά την Ελλάδα, ιδιαίτερα στην Πελοπόννησο, κείνται σε ξηρά μέρη, το Καλλιάνι π.χ. Αρκαδίας[28] και οι Καλλιανοί Ευβοίας επάνω σε λόφους,[29] η Καλιάνη Κορινθίας σε έδαφος επικλινές.[30] Θα ήταν απίθανο να υπάρχει σλαβικού ετύμου τοπωνύμιο-οικωνύμιο στη νότια Ελίμεια, όταν στο χώρο υπήρχαν αρχαίοι οικισμοί με μόνιμη κατοίκηση ως τον 19ο αιώνα διατηρώντας το παλαιό τους όνομα: η Φτιλιά (Πτελέα αρχαϊστί),[31] το Χτένι (Κτένιον), η Καισάρεια, η Κερασιά.

Εικόνα 5. Σκηνή γέννας από αρχαίο ελληνικό ανάγλυφο. Τα εν εκτάσει χέρια της γυναίκας κρατούν δύο αντίστοιχες, ενώ τα πόδια της είναι ανοιχτά για να υποδεχθεί τη νέα ζωή με τη βοήθεια δύο μαιών.

Δεν γνώριζε τον χώρο της Κάλιανης η Επιτροπεία ούτε το ξύλινο ειδώλιο της θεάς Ελευθούς. Ούτε μάλλον την απόδοση του ξύλου στα σανσκριτικά ως kaliJja –कलिञ्ज.[32] Ούτε ότι στην Ινδία της δεκαετίας του 1960 kaliani αποκαλούσαν ξύλινο στύλο κατά τη διάρκεια γαμήλιων τελετών[33] -παρεμπιπτόντως το ξύλο στη σλαβομακεδονική καλείται дрво και στη βουλγαρική дърво.

Αν ήξερε η Επιτροπεία όσα έχουν γραφεί, θα ανέτρεπε την απατηλή εικόνα της κυριαρχίας της σλαβικής τοπωνυμίας στην Ελλάδα, κοπιώδες βεβαίως εγχείρημα αλλά μάλλον απαραίτητο. Οπότε θα παρέμεινε μ΄ αυτή τη συλλογιστική άραγε το οικωνύμιο, πρώην ναωνύμιο, της Κάλιανης;

 

 

Πηγές εικόνων

  1. Σιαμπανόπουλος Κωνσταντίνος, Αιανή, ιστορία –τοπογραφία –αρχαιολογία, Θεσσαλονίκη 1974, σ. 2592, 5. Historical and Traditional Birthing Positions, 18/3/2005, https://wellroundedmama.blogspot.com/2015/03/historical-and-traditional-birthing.html?m=1
  1. Βλάχος Νικόλαος, Η Παναγιά της Αιανής, 27/2/2018, https://blogs.sch.gr/dimaiani/2018/02/27/%CE%B7-%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CE%AC-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%AE%CF%82/
  2. Πρόας του Νικία;, https://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=4167.0

 Βιβλιογραφία

Boissonade Jean, Πίνδαρος, Apud lefevre bibliopolam, Parisiis M DCCC XXV, https://books.google.gr/books?id=yEU-AAAAcAAJ&pg=RA1-PA47&dq=%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%B4%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%82+%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CF%85%CE%B8%CF%8E&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwjQ9vGP6b_pAhWLfZoKHf4SC70Q6AEIKDAA#v=onepage&q=%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%B4%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%82%20%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CF%85%CE%B8%CF%8E&f=false
Heuzey Leon, Mission Archeologique de Macedoine, Paris 1876, http://1886.u-bordeaux-montaigne.fr/items/viewer/76274#page/n306/mode/1up και http://1886.u-bordeaux-montaigne.fr/items/viewer/76274#page/n575/mode/1up
Leake William, Travels in Northern Greece, London 1835, τ. 3, https://archive.org/details/gri_000033125008698322/page/n319/mode/2up
Liddell Henry -Scott Robert, Μέγα λεξικόν της ελληνικής γλώσσης, μεταφρ. Μόσχος Ξενοφών, Σιδέρης, Αθήναι χ.χ.,, https://myria.math.aegean.gr
Mohan Hari, Ethnographic study of a tribal community in Palamau District, Bihar, 1962-63, Bihar Tribal Welfare Research Institute, 1975, https://books.google.gr/books/about/The_Parhaiya.html?id=kMEcAAAAMAAJ&redir_esc=y
Persecution of pagans under Theodosius I, https://en.wikipedia.org/wiki/Persecution_of_pagans_under_Theodosius_I#CITEREFZosimus
Spokensanskrit.org dictionary, https://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=wood&direct=au&anz=100
Vasmer Max, Die Slaven in Griechenland, http://www.promacedonia.org/en/mv/mv_3_23a.htm#44
Zosimus New History, Τranslation by Ronald Ridley, Aystralian Byzantina Australiensia 2, Canberra 1982, https://epdf.pub/zosimus-new-history.html
  Γοργοεπήκοος-Άγιος Ελευθέριος Μητροπόλεως, http://www.byzantineathens.com/gammaomicronrhogammaomicronepsilonpietakappaomicronomicronsigma-alphagammaiotaomicronsigma-epsilonlambdaepsilonupsilonthetaepsilonrhoiotaomicronsigma.html
Δήμιτσας Μαργαρίτης, Η Μακεδονία εν λίθοις φθεγγομένοις και μνημείοις σωζομένοις : Ήτοι πνευματική και αρχαιολογική παράστασις της Μακεδονίας εν συλλογή 1409 ελληνικών και 189 λατινικών επιγραφών και εν απεικονίσει των σπουδαιοτέρων καλλιτεχνικών μνημείων, Αδελφοί Περρή, Αθήναι 1896, https://anemi.lib.uoc.gr/metadata/4/5/7/metadata-141-0000331.tkl
Εθνικό Τυπογραφείο, ΦΕΚ 332Α/21-9-1926, http://www.et.gr/idocs-nph/search/pdfViewerForm.html?args=5C7QrtC22wHASqbALoqghXdtvSoClrL8O3ZSlWmxqUB5MXD0LzQTLWPU9yLzB8V68knBzLCmTXKaO6fpVZ6Lx3UnKl3nP8NxdnJ5r9cmWyJWelDvWS_18kAEhATUkJb0x1LIdQ163nV9K–td6SIuXX5M1QHYo40BYDM-tVNFvSYJnMejCvPwmD350txJ5qM
Θέμελη Π., Ειλειθυίας Εγκώμιο, https://aristomenismessinios.blogspot.com/2016/03/blog-post_31.html
Καλιανοί Κορινθίας, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CE%AF_%CE%9A%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BD%CE%B8%CE%AF%CE%B1%CF%82
Καλλιανιώτης Θανάσης, Φτιλιά: ένας αρχαίος οικισμός… Μέρος Β΄: τοπωνυμική ιστορία, 10/2/2013, https://blogs.sch.gr/thankall/?p=857
Καλλιανοί Εύβοιας, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CE%AF_%CE%95%CF%8D%CE%B2%CE%BF%CE%B9%CE%B1%CF%82
Κυριαζής Αριστείδης, Παναγιά Κωλοπανού αντί της θεάς Ειλείθυιας!, https://www.efsyn.gr/stiles/apopseis/209898_panagia-kolopanoy-anti-tis-theas-eileithyias
Λιθοξόου Δημήτρης, Ο πληθυσμός 654 οικισμών του ελληνικού τμήματος της Μακεδονίας το 1920 κατά θρησκεία και γλώσσα στη στατιστική του 1920 του Milojevic, http://www.lithoksou.net/p/o-plithysmos-654-oikismon-toy-ellinikoy-tmimatos-tis-makedonias-1920-kata-thriskeia-kai-glossa-sti
Μονή Βουλκάνου Μεσσηνίας, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%BF%CE%BD%CE%AE_%CE%92%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%BA%CE%AC%CE%BD%CE%BF%CF%85_%CE%9C%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B7%CE%BD%CE%AF%CE%B1%CF%82
Μπρέτσα Μαρία-Καλλιανιώτης Θανάσης, Η βυζαντινή κι οθωμανική Κερασιά, 20/9/2013, https://blogs.sch.gr/thankall/?p=941
Ο Ναός της Ειλειθυίας, ο Άγιος Ελευθέριος και τα εντοιχισμένα αρχαία ανάγλυφα στους τοίχους του. (Μέρος Α: Ιστορική ανασκόπηση), https://geomythiki.blogspot.com/2016/10/blog-post_29.html
Παναγία Γοργοϋπήκοος-Ιερά Μονή Δοχειαρίου, https://www.monastiriaka.gr/panagia-gorgoepikoos–iera-moni-doxiariou-n-70662.html
Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησις/Αττικά, https://el.wikisource.org/wiki/%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CF%82_%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%AE%CE%B3%CE%B7%CF%83%CE%B9%CF%82/%CE%91%CF%84%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC#-_I.19
Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησις/Αχαϊκά, https://el.wikisource.org/wiki/%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CF%82_%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%AE%CE%B3%CE%B7%CF%83%CE%B9%CF%82/%CE%91%CF%87%CE%B1%CF%8A%CE%BA%CE%AC#-_VII.23
Πολίτης Nικόλαος, Γνωμοδοτήσεις περί μετονομασίας συνοικισμών 1920, Τυπογραφείον Δ. Δελή, Αθήναι 1920, https://anemi.lib.uoc.gr/metadata/4/9/5/metadata-01-0000627.tkl
Το Καλιάνι μέσα από διάφορες καταγραφές, http://kallianion.blogspot.com/2011/05/katagrafes.html#.XsQGrP8zZdg
Ωκεανός, http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/water/page_002.html 

Υποσημειώσεις

[1] Σιαμπανόπουλος Κωνσταντίνος, Αιανή, ιστορία –τοπογραφία –αρχαιολογία, Θεσσαλονίκη 1974, 256, 259
[2] Persecution of pagans under Theodosius I, https://en.wikipedia.org/wiki/Persecution_of_pagans_under_Theodosius_I#CITEREFZosimus
[3] Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησις/Αχαϊκά, 7.23.5-6
[4] Historical and Traditional Birthing Positions, 18/3/2005, https://wellroundedmama.blogspot.com/2015/03/historical-and-traditional-birthing.html?m=1
[5] Γοργοεπήκοος-Άγιος Ελευθέριος Μητροπόλεως, http://www.byzantineathens.com/gammaomicronrhogammaomicronepsilonpietakappaomicronomicronsigma-alphagammaiotaomicronsigma-epsilonlambdaepsilonupsilonthetaepsilonrhoiotaomicronsigma.html
[6] Μονή Βουλκάνου Μεσσηνίας, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%BF%CE%BD%CE%AE_%CE%92%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%BA%CE%AC%CE%BD%CE%BF%CF%85_%CE%9C%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B7%CE%BD%CE%AF%CE%B1%CF%82
[7] Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησις/Αττικά, 1.18.5
[8] Ο Ναός της Ειλειθυίας, ο Άγιος Ελευθέριος και τα εντοιχισμένα αρχαία ανάγλυφα στους τοίχους του. (Μέρος Α: Ιστορική ανασκόπηση), https://geomythiki.blogspot.com/2016/10/blog-post_29.html
[9] Παναγία Γοργοϋπήκοος-Ιερά Μονή Δοχειαρίου, https://www.monastiriaka.gr/panagia-gorgoepikoos–iera-moni-doxiariou-n-70662.html
[10] Θέμελη Π., Ειλειθυίας Εγκώμιο, https://aristomenismessinios.blogspot.com/2016/03/blog-post_31.html
[11] Γοργοεπήκοος-Άγιος Ελευθέριος Μητροπόλεως, ό.π.
[12] Θέμελη, Ειλειθυίας Εγκώμιο, ό.π.
[13] Κυριαζής Αριστείδης, Παναγιά Κωλοπανού αντί της θεάς Ειλείθυιας!, https://www.efsyn.gr/stiles/apopseis/209898_panagia-kolopanoy-anti-tis-theas-eileithyias
[14] Zosimus New History, Τranslation by Ronald Ridley, Aystralian Byzantina Australiensia 2, Canberra 1982, 4.59
[15] Leake William, Travels in Northern Greece, London 1835, τ. 3, σ. 304
[16] Ωκεανός, http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/water/page_002.html
[17] Boissonade Jean, Πίνδαρος, Apud lefevre bibliopolam, Parisiis M DCCC XXV, σ. 47
[18] Liddell Henry -Scott Robert, Μέγα λεξικόν της ελληνικής γλώσσης, μεταφρ. Μόσχος Ξενοφών, Σιδέρης, Αθήναι χ.χ., σ. 582, 587
[19] Πρόας του Νικία;, https://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=4167.0
[20] Liddell-Scott, ό.π. σ. 583
[21] Μπρέτσα Μαρία-Καλλιανιώτης Θανάσης, Η βυζαντινή κι οθωμανική Κερασιά, 20/9/2013, σ. 6 κ.ε., https://blogs.sch.gr/thankall/?p=941
[22] Πολίτης Nικόλαος, Γνωμοδοτήσεις περί μετονομασίας συνοικισμών, Τυπογραφείον Δ. Δελή, Αθήναι 1920, σ. 7
[23] Εθνικό Τυπογραφείο, ΦΕΚ 332Α/21-9-1926, σ. 2602, άρθρο 1
[24] Heuzey Leon, Mission Archeologique de Macedoine, Paris 1876, σ. 286, 575
[25] Δήμιτσας Μαργαρίτης, Η Μακεδονία εν λίθοις φθεγγομένοις και μνημείοις σωζομένοις : Ήτοι πνευματική και αρχαιολογική παράστασις της Μακεδονίας εν συλλογή 1409 ελληνικών και 189 λατινικών επιγραφών και εν απεικονίσει των σπουδαιοτέρων καλλιτεχνικών μνημείων, Αδελφοί Περρή, Αθήναι 1896, σ. 219-227
[26] Λιθοξόου Δημήτρης, Ο πληθυσμός 654 οικισμών του ελληνικού τμήματος της Μακεδονίας το 1920 κατά θρησκεία και γλώσσα στη στατιστική του 1920 του Milojevic, http://www.lithoksou.net/p/o-plithysmos-654-oikismon-toy-ellinikoy-tmimatos-tis-makedonias-1920-kata-thriskeia-kai-glossa-sti
[27] Vasmer Max, Die Slaven in Griechenland, σ. 183.44
[28] Το Καλιάνι μέσα από διάφορες καταγραφές, http://kallianion.blogspot.com/2011/05/katagrafes.html#.XsQGrP8zZdg
[29] Καλλιανοί Εύβοιας, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CE%AF_%CE%95%CF%8D%CE%B2%CE%BF%CE%B9%CE%B1%CF%82
[30] Καλιανοί Κορινθίας, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CE%AF_%CE%9A%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BD%CE%B8%CE%AF%CE%B1%CF%82
[31] Καλλιανιώτης Θανάσης, Φτιλιά: ένας αρχαίος οικισμός… Μέρος Β΄: τοπωνυμική ιστορία, 10/2/2013, https://blogs.sch.gr/thankall/?p=857
[32] Spokensanskrit.org dictionary, wood, https://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=wood&direct=au&anz=100
[33] Mohan Hari, Ethnographic study of a tribal community in Palamau District, Bihar, 1962-63, Bihar Tribal Welfare Research Institute, 1975, σ. 65
Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Φονευθέντες από το ΕΑΜ/ΚΚΕ στην επαρχία Κοζάνης 1943-1945: γραφιστικές απεικονίσεις

609 καταγεγραμμένοι λεπτομερώς άνδρες (αντικομουνιστές κυρίως οπλίτες), γυναίκες και παιδιά φονεύτηκαν στην επαρχία Κοζάνης από τις οργανώσεις ΕΑΜ και ΚΚΕ από το 1943 ως το 1945. Τα 2/3 αυτών επί Εαμοκρατίας σε τρεις μόνον ημέρες, στο σκότος, κρυφά και χωρίς δίκη. Προσφυγικής επί το πλείστον καταγωγής, γνώστες της τουρκικής οι μισοί και γεωργοί όλοι εκτός από λίγες δεκάδες ιδιωτικών και δημοσίων υπαλλήλων. Αιτία κύρια των ανθρωποκτονιών η διακαής επιθυμία ανάληψης της εξουσίας, και δευτερεύοντες μόνο παράγοντες η κληρονομιά και η γεωγραφία

Εξακόσιοι εννέα άνθρωποι φονεύτηκαν από το ΕΑΜ/ΚΚΕ το διάστημα 1943-45 στην επαρχία Κοζάνης, 574 άρρενες και 35 θήλεις. Από τις τελευταίες τον πιο οικτρό θάνατο είχε 27χρονη ελληνόφωνη αγρότισσα, η οποία Αύγουστο ’44 σπρώχτηκε ζωντανή μέσα σε καιόμενο καθαριστικό σπόρων στον οικισμό Κουβούκλια. Γυναίκα της οργάνωσης Τοντ, απήχθη από την Αιανή χωρίς έκτοτε να δώσει σημεία ζωής. Τέσσερις μόνον έπεσαν εν ώρα μάχης, ενώ 27 εκτελέστηκαν είτε επί τόπου είτε κατόπιν μεταφοράς τους σε τόπους ανακρίσεων όπως η παραποτάμια θέση Αράπης Ρυμνίου. Αποτελούν τα 3/5 των φονευθέντων από τους ίδιους σε ολόκληρη τη Δυτική Μακεδονία.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Ολίγα για τον μητροπολίτη Καισαρείας, Σερβίων και Κοζάνης Ιωακείμ Αποστολίδη

Ο Ιωακείμ στη Βέροια 1/11/1944

ανακτένιση 27/4/2020, 12:20′

O μητροπολίτης Ιωακείμ ήταν τολμηρός και φιλόδοξος, με ενεργή εμπλοκή στις έριδες μεταξύ θρησκευτικών και πολιτικών ηγετών που από παλιά ταλάνιζαν την πόλη της Κοζάνης. Παρέμβαινε όχι μόνο στο πολιτικό αλλά και στο κοινωνικό, εκπαιδευτικό π.χ., γίγνεσθαι. Επί Μεταξά (αυτο)περιορίστηκε για ένα εξάμηνο στο Άγιον Όρος, αλλά επιστρέφοντας εξιλεώθηκε με τηλεγραφήματα υποστήριξης προς τη δικτατορία. Την περίοδο της γερμανικής κατοχής η ισχύς του αυξήθηκε, επειδή οι άνθρωποι στις δυσκολίες επαφίονται με την Εκκλησία επιζητώντας την παραμυθία του Θεού και την υλική της ενίσχυση και καθώς οι καταστάσεις των απόρων που προσδοκούσαν κρατική ενίσχυση συντάσσονταν από τους ιερείς των ενοριών, τέλη 1942 επεκτάθηκε και στην κοσμική διοίκηση εκμεταλλευόμενος την απειρία του νεοδιορισθέντος νομάρχη.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Η ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΡΙΠΗ ΤΟΥ 1918 ΣΤΗ ΜΕΣΗΜΒΡΙΝΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Εξετάζεται η άφιξη της ισπανικής γρίπης το φθινόπωρο του 1918, η διασπορά στη μεσημβρινή Δυτική Μακεδονία, η αντιμετώπιση  από τη Διοίκηση, την Ιατρική και τη Θρησκεία, τα αποτελέσματα του περάσματος και η φυσική αποδρομή της

Θνητότητα κατά περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας το φθινόπωρο και το χειμώνα του 1918 από λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος με βάση σύγκρισης τους καταγεγραμμένους ονομαστικά ή αριθμητικά εκδημήσαντες στην πόλη της Κοζάνης. Οι παρόντες αριθμοί εγράφησαν κατόπιν επιλογής των από διάφορες πηγές της εποχής, αλληλοσυγκρουόμενες ακόμη και μεταξύ τους. Ωστόσο, και η αξιοπιστία όσων παρατίθενται στο γράφημα επιδέχεται κάθε αμφιβολίας

Η συγγραφή της προκείμενης μελέτης άρχισε πριν από είκοσι περίπου ημέρες, με την εμφάνιση στη Δυτική Μακεδονία του ιού Covid-19, που εντοπίστηκε πρώτη φορά στην Κίνα τέλη του προηγούμενου έτους.

Βάση της υπήρξαν οι διηγήσεις της γιαγιάς μου Πανάγιως. Πανάιου την αποκαλούσαν οι γυναίκες, Νάτσινα οι άντρες από το όνομα του άντρα της, του Νάτσιου, κατά κόσμον Αθανασίου Κύρινα. Ήταν 8 χρονών όταν οι γονείς της, ο παπα-Γιάννης Γκαλγκουράνας και η Θανάσω Καρακούλα, 32 ετών τότε, εξεδήμησαν από την ισπανική γρίπη το 1918, ημαρτημένη η αναγραφή 1917,[1] θάβοντάς τους στο λόφο του Αηλιά Αιανής. Από την ίδια αιτία είχαν πεθάνει ο 28χρονος θείος της Μίκας Γκαλγκουράνας στην Αμερική κι ο παππούς της Κωνσταντής Καρακούλας 74 χρονών. Έτερος θείος, ο Αντώνης Καρακούλας, πέθανε την ίδια εποχή κι αυτός στην Αμερική, πιθανόν από τον ίδιο λόγο. Με είχε επιπλέον πει ότι από γρίπη είχαν εκδημήσει και οι γονείς του άντρα της, ο Στέργιος Κύρινας και η Βασίλω Χαντζιάρα 56 ετών, αλλά από ύστερη εμφάνισή της, μάλλον το 1929. Δηλαδή η οικογένειά μας είχε εφτά θανόντες από την ασθένεια και μάλιστα σχετικά νέους.[2]

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Δηλώσεις ζημιών εκ πολέμου 1941-45 και η Αιανή Κοζάνης: οικονομία και κοινωνία στον 20ό αιώνα

Άποψη της αραιοκατοικημένης Αιανής από το λόφο του Αϊ-Λια. Δεξιά προβάλλει η Ράχη Πιντέσ(η) όπου είχαν φυλάκιο Γερμανοί και αντικομουνιστές οπλίτες. Δεξιά διακρίνεται η ανηφορική στροφή προς το ναό του Αγίου Γεωργίου, δρόμο τον οποίο διάνοιξαν οι Γερμανοί για καλύτερη βατότητα. Τέλη ίσως δεκαετίας του 1950. ΓΑΚ/ΑΝΚ, 256/21.1/1/7

ανακτένιση 5/5/2020

Διαφυλλίζονται δηλώσεις ζημιών εκ πολέμου έτους 1945 του οικισμού Αιανή Κοζάνης, πορεία ανάμεσα στην πραγματικότητα και την υπερβολή, την απτή καθημερινότητα και την ιδεολογική επικάλυψη με εφόδια πρωτότυπες πηγές, προφορικές καταθέσεις κι άλλες μαρτυρίες, η οποία, αν εξαιρεθεί το ένστικτο της επιστροφής στο χρόνο και τον τόπο, προσφέρει στον ερευνητή τη χαρά της δημιουργίας, ενώ στους αναγνώστες ευελπιστεί να καταδείξει δρόμους ασφαλών αναγνώσεων του παρελθόντος, κατανόηση του παρόντος και προμαντεύσεις του μέλλοντος.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , | Σχολιάστε

Αλλαγή αντίστασης και θερμοστάτη σε θερμοσίφωνα-μπόιλερ

Αργούσε να ζεστάνει το νερό στον κάθετο θερμοσίφωνα-μπόιλερ 80 λίτρων (λειτουργεί με το νερό του καλοριφέρ συν μία εσωτερική αντίσταση 4000 βατ) κι όταν τον ανοίγαμε, ακουγόταν σαν ξεχαρβαλωμένο τραχτέρι.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη Γενικά | Ετικέτες: , , | Σχολιάστε

Η γέφυρα Ρυμνίου στη ζωή και την ποίηση

Λεπτομέρεια κατασκευής της γέφυρας Ρυμνίου. Το βόρειο ακρόβαθρο θεμελιώθηκε στη θέση Ζντ Μπούλ(η) τη Μπάρα Αιανής και το δυτικό στην αντίστοιχη Στουν Αράπ(η) Ρυμνίου. Στο βάθος τα υψώματα Μαγγανάρι και Καβαλάρια. ΙΣΑΚ, Ημερολόγιο ΤΕΒ 1975

ανακτένιση 7/2/2020

Σε αναδίφηση του αρχείου του πατέρα μου πριν από λίγες εβδομάδες βρέθηκε άτιτλο, ιαμβικό σατιρικό τετράστιχο ποίημα 30 στροφών. Το επιμελήθηκε άνδρας ονόματι Γιώργης τον Ιανουάριο του 1976 στην πόλη Ουρμπάν (Al ‘Urban العربان) της Λιβύης, 87 χλμ νοτίως της Τρίπολης[1] από την οποία και ταχυδρομήθηκε.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Η Καμήλα της Αιανής και η δημιουργία ενός εθίμου

Ο Απόστολος Καραγιάννης (1916-1993) κι ο αδερφός του Παναγιώτης με τα στρατιωτικά στην Κοζάνη το 1949. Ο ιδιοφυής Απόστολος, γαμπρός στην Αιανή εξ Λευκοπηγής, δημιούργησε το 1945 την «Καμήλα», πρωτοχρονιάτικο έθιμο που συνεχίζεται με αρκετές παραλλάξεις ως σήμερα. Αρχείο οικογένειας Καραγιάννη

Το 1945 είναι το έτος γέννησης της Καμήλας. Πατέρας της ο Απόστολος Καραγιάννης, γαμπρός στην Αιανή από τη Λευκοπηγή. Εξαιρετικά κινητικός για την εποχή του φαίνεται ότι είδε παρόμοιο έθιμο σε μετακίνησή του για εργασία ή περιήγηση ή όντας φαντάρος το 1936. Η Καμήλα ήταν πανευρωπαϊκό έθιμο που είχε επιζήσει ως αργά στη Θράκη.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , | Σχολιάστε

Μονοπάτια και δρόμοι στην ιστορία της Αιανής

Ο Γρηγόριος Καλλιανιώτης έξω από το σπίτι του στην Αιανή κι επάνω στο λεωφορείο του άντρα της αδερφής του, του Κοζανίτη Νικολάου Δελιαλή ή Μποέμ. Το όχημα εκτελούσε προπολεμικά, επί Κατοχής και μεταπολεμικά διαδρομές στην ύπαιθρο Εορδαίας κι Ελίμειας. ΙΣΑΚ

Δρόμοι δεν υπήρχαν παλιότερα στο χωριό, μόνο μονοπάτια και στράτες. Στράτα έλεγαν το ευρύχωρο μονοπάτι ή τους χωμάτινους δρόμους μέσα στο χωριό. Η Κάλιανη (Αιανή) συνδέονταν με μονοπάτια με τον έξω κόσμο: προς Κερασιά, Χτένι και Ρύμνιο περνούσαν απ΄ το ίδιο μέρος, απ΄ όπου διαβαίνει η άσφαλτος σήμερα. Για να ταξιδέψει κανείς ως τον όμορο οικισμό Σφίλτς(ι) (Χρώμιο) βάδιζε τη στράτα ως τη θέση Σταυρός, από κει ανηφόριζε προς το ύψωμα Κουτρούλι(ι), άγγιζε μια κρυμμένη ασβεστολιθική καταβόθρα ονόματι Βαζούρα και κατηφόριζε μαλακά το νότιο πλάι του εξάρματος καλουμένου Βλάχους ώσπου να συναντήσει το σημερινό δρόμο. Ήταν ένας βασικός δρόμος που εξυπηρετούσε το υψίπεδο των Βεντζίων και τα Γρεβενά. Το μονοπάτι προς την Καισαρειά άρχιζε από το λόφο Αϊ-Πρόδρομους, κατέβαινε προς τη θέση Τ΄ Χαμζά του γιουφύρι όπου διαπερνούσε το νερόλακκο του Χάντακα, ανηφόριζε περνώντας από το σημερινό σκουπιδότοπο της Καισαρειάς και μετά από ένα πέρασμα του νερόλακκου Μπαξιώτκου του λάκκου έφτανε στο ειρημένο χωριό.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Περιπαιγμοί κι αλήθειες: τραυματίες Αλβανίας

Οι έφηβες της Αθήνας, που περιγελούσαν το κατεστημένο στην παρέλαση, πού είναι να τις δείξω την εικόνα; Να τις πω έμπρακτα κι όχι με θεωρίες του γραφείου για τον περίπου συνομήλικό τους Κώτσιο, αδερφό του παππού μου, όρθιο δεξιά κι έτοιμο για το μέτωπο της Αλβανίας. Τραυματίστηκε στο πόδι από ιταλικό πολυβόλο μέσα στο χιόνι, αιχμαλωτίστηκε, αλλά απελευθερώθηκε μετά από επίθεση των συμμαχητών του του 2/27 ΤΠ. Έκτοτε περπατούσε με πατερίτσα ως τα γεράματα… Η τοπική εξουσία του χωριού μας θα τους τιμήσει ποτέ;

Δημοσιεύθηκε στη Γενικά | Ετικέτες: , , , , | Σχολιάστε

Φράξος ή μελία και το ρόπαλο του Ηρακλή

Ανακτένιση 18 Ιουνίου 2019/09.09′ 

Εξηγώντας αρχικά την ονομασία αναρριχητικών διαδρομών, με αφορμή ένα μοναχικό, βαθύσκιο δέντρο, τη μελία, που συναντήσαμε δίπλα στο μονοπάτι, ασχολούμαστε με το δίπολο μυθολογίας-πραγματικότητας ως προς το υλικό κατασκευής του ροπάλου του Ηρακλή.

Κατεβαίνοντας από το νέο αναρριχητικό πεδίο 650, του οποίου η κορυφή προβάλλει πίσω μερικώς μέσα από τα γαύρα. Ήταν μια εξαιρετικά ιδρωμένη μέρα ανοίγματος 4 διαδρομών στον ασβεστολιθικό βράχο. Όπως συνηθίζεται δίνονται κι ονόματα σ΄ αυτές. Είναι τα εξής:

  • Μανώλης Καμπουράκης. Αφιέρωση σε αναρριχητή, μια ιδέα του σχοινοσύντροφού μου Θεόδωρου Φασούλα. Διαδρομή πιθανής δυσκολίας 6b. Στην αρχή επιλέγεις να ανεβείς είτε από αριστερά είτε από δεξιά της. Μετά υπάρχει ένα δίεδρο το οποίο βγαίνει με ντούλφερ και ύστερα μια πλάκα όπου δουλεύουν περισσότερο τα πόδια.
  • Ύβος. 6a μάλλον. Επειδή ο βράχος στην αρχή έχει κύφωση. Στη μέση της σε μια σχισμή φύεται ένας μικρός γαύρος, ο οποίος αφέθηκε ως είχε. Στη συνέχεια υπάρχει μια απαιτητική πλάκα.
  • Ηβική Σύμφυση. Ίσως 5a. Ονομάστηκε έτσι διότι έχει στην αρχή μια μεγάλη κάθετη σχισμή, την οποία διεξέρχεσαι είτε εισχωρώντας εντός της είτε μένοντας στις παρυφές της.
  • Κοφτερό Τσακωτάρι. 5b πιθανής δυσκολίας. Επειδή πιάνεις με το δεξί χέρι έναν ανάστροφο βράχινο πέλεκυ που κόβει τα χέρια. Πιο πάνω έχει ένα μικρό αρνητικό.

Εντυπωσιακότερα όλων των ημερών που κοπιάζαμε στο πεδίο δεν ήταν ούτε ο βράχος ούτε τα σύννεφα ούτε οι φασκομηλιές, αλλά ένα μοναδικό και μοναχικό δέντρο μέσα στην υπερπληθώρα των γαύρων – φαίνεται στην εικόνα. Πρόκειται μάλλον για τη μελία ή βουμελία, μέλεγος, μέλιος, φράξος, δεσποτάκι κι αγγλιστί ash wood (επιστημονικώς fraxinus). Η πλούσια σκιά της μελίας, έτσι θα ονομάζουμε εφεξής το δέντρο, ελκυστική μέσα στον καυτό ήλιο. Πώς κατάφερε κι επιβίωσε στην βορινή πλαγιά; Την προστάτεψαν άγνωστοι περιπατητές με μεταλλικό περίφραγμα που σήκωσαν μετά ή ήταν τόσο εύρωστη που αντιστάθηκε στη βρώση των τετραπόδων; Με ποιο τέχνασμα άραγε ξέφυγε από αδηφάγους ποιμένες;

Στην Κοζάνη πάντως δεν είναι άγνωστος ο Μέλιος. Ως επώνυμο συναντάται γραπτά από το 1760 και μετά. Κατά μια άποψη ετυμολογείται από την ελληνική λέξη μέλι ή την κουτσοβλαχική αντίστοιχη του κεχριού η της φτελιάς.[1] Γιατί όχι όμως από την αρχαία ελληνική λέξη μελία, η οποία δηλώνει το ειρημένο δέντρο; Βλάχοι κατοικούσαν μεν στο κέντρο της Κοζάνης, όταν συνοικίστηκε επί Τουρκοκρατίας η πόλη,[2] και σήμερα απέμειναν ορισμένοι από αυτούς να γνωρίζουν τη γλώσσα, αλλά ελληνόφωνοι οικισμοί υπήρχαν εξ αρχαιοτάτων χρόνων λίγα μέτρα μακρύτερα του κέντρου, στις σημερινές δηλαδή συνοικίες, ιδίως στα Αλώνια. Και οι μελίες αφθονούσαν προφανώς στους μαχαλάδες, όχι στο κέντρο της πόλης, οπότε οι Βλάχοι τις βρήκαν ήδη όταν ήρθαν.

Μέλιου ήταν πάντως το επώνυμο της γιαγιάς μας Χιονίας πριν παντρευτεί. Σχετίζονταν άραγε ο προπάππος μας με τα ομώνυμα δέντρα; Με την κατεργασία του ξύλου τους, τις βαφές με το φλοιό τους ή την εξαίρετη σκιά τους; Αναπάντητο ερώτημα προς το παρόν.

Λέγεται στο Δίκτυο πως από το ξύλο της μελίας έφτιαξε το ρόπαλό του ο Ηρακλής,[3] αν και σύγχρονοι μελετητές της μυθολογίας όπως και πλήθος δημοσιεύσεων στον ψηφιακό κόσμο επιμένουν πως κατασκευάστηκε από κότινο, άγρια δηλαδή ελιά.[4]

Ο Ηρακλής και το ρόπαλό του. Μαρίζα Ντεκάστρο, Στον κόσμο των μύθων, https://www.tovima.gr/2008/11/24/books-ideas/ston-kosmo-twn-mythwn

Aς δούμε τη δεύτερη άποψη, της άγριας ελιάς, με την οποία ασυμφωνούμε. O Θεόκριτος έγραψε πως ο ήρωας ξερίζωσε μιαν άγρια ελιά από το όρος Ελικώνας μαζί με τις ρίζες της και χωρίς να την αποφλοιώσει (αυτόφλοιον).[5] Μετέπειτα ο Απολλόδωρος αναφέρει ότι το έκοψε από τη Νεμέα χωρίς να προσδιορίζει το είδος του δέντρου.[6] Και οι δυο περιγραφές είναι μυθολογικές κι ανθρώπων χωρίς άμεση επαφή με τη φύση. Καθώς κάθε αξεφλούδιστος κορμός ή κλαδί δέντρου σαπίζει, ο Θεόκριτος, ποιητής ων, δεν γνώριζε πώς διατηρούνται τα ξύλα αφού κοπούν. Γεννημένος στις Συρακούσες και ζώντας στην Κω και την Αίγυπτο ήξερε την ελιά ως δέντρο, γι’ αυτό και την ανέφερε.

Έπειτα, οι ρίζες της ελιάς, αν παρέμεναν άκοπες, δημιουργούσαν προβλήματα ισορροπίας στο χειρισμό του ροπάλου. Και κυρίως σήμερα γνωρίζουμε ότι το ξύλο της άγριας ελιάς έχει ελάχιστες[7] έως μηδαμινές τυλώσεις,[8] δηλαδή σκληρούς όγκους ή ρόζους. Ο δε Αθηναίος μυθολόγος Απολλόδωρος, ορθότερα ψευδο-Απολλόδωρος, φάνηκε καλύτερα πληροφορημένος για τα αγχέμαχα όπλα, αλλά δεν προχώρησε σε λεπτομέρειες.

Μετά Χριστόν γράφοντας ο Παυσανίας έκλεισε τον μυθολογικό κειμενικό κύκλο του ροπάλου αγριελιάς, κομμένο από τον Σαρωνικό Κόλπο τώρα κι όχι από τον Ελικώνα ή τη Νεμέα (άρα ο καθένας ονομάτιζε διαφορετικούς τόπους), με την εξής αφήγηση: είχε αφήσει το ρόπαλο μπροστά σε άγαλμα του Ερμή στην Τροιζήνα, αλλά αυτό βλάστησε, μεγάλωσε και το δέντρο υπάρχει ακόμα. Προσθέτοντας όμως τοῦτο μὲν ὅτῳ πιστὰ, δηλαδή όποιος δίνει βάση σ΄ αυτή την ιστορία,[9] αμφισβήτηση αναμενόμενη για τον πολυδιαβασμένο και πολυταξιδεμένο Παυσανία, που με ανοιχτό μυαλό απέκρουε τότε τις θεοποιήσεις ανθρώπων (αυτοκρατόρων)[10] -αν ζούσε σήμερα θα έπραττε το ίδιο για την πίστη σε αεροπτηνολάβους πολιτικούς.

Ο Ηρόδοτος μάς παραδίδει ότι οι Αιθίοπες ήταν οπλισμένοι με ρόπαλα τυλωτά, έκφραση που μεταφραστής ερμηνεύει ως ρόπαλα ενισχυμένα με καρφιά,[11] παρόλο που δεν υπάρχει η συγγραφική διευκρίνιση τετυλωμένα σιδήρῳ, δηλαδή με καρφωμένα σιδερένια καρφιά επάνω τους. Προφανώς ο αρχαίος λαογράφος περιγράφει ξύλινα ρόπαλα που είχαν επάνω του φυσικά εξογκώματα, ονομαζόμενα σήμερα στη μακεδονική χωριατική της Ελίμειας της Δυτικής Μακεδονίας φούρκα μι μπουντάκια.[12] Μπουντάκια,[13] λέξη που κατά μιαν άποψη θεωρείται σλαβικής προελεύσεως από το bod =αιχμή, βελονιά,[14] ενώ κατ’ άλλην τουρκικής ετυμολογίας από το budak που δηλώνει τον κόμπο των ξύλων.[15]

Τώρα, πώς προήλθε η αμάρτυρη γνώμη ότι το ρόπαλο του Ηρακλέους ήταν κατασκευασμένο από φράξο;[16] Πρώτον από την σκληρότητα του ξύλου της μελίας, από την οποία σύμφωνα με τη φαντασία του ποιητή Ησίοδου κατασκευάστηκε το τρίτο γένος των ανθρώπων, ανελέητο και σκληρό (δεινόν τε καὶ ὄβριμον).[17] Αφθονούσαν φαίνεται τα δέντρα αυτά στον αγροτικό περίγυρο του ποιητή.[18]

Έπειτα, ακολούθησε η εικαστική τέχνη. Στην ερυθρόμορφη αγγειογραφία το ρόπαλο του Ηρακλή απεικονίζεται με μπουντάκια, δηλαδή ρόζους.[19] Φαίνεται όμως ότι οι καλλιτέχνες δεν είχαν ικανή επαφή με όπλα, διότι παριστάνουν το ρόπαλο λεπτότερο στη λαβή και τους ρόζους τους θέτουν ανάποδα, ενώ στη φύση ο κορμός λεπταίνει προς τα πάνω και τα κλαδιά του -και συνεπώς οι ρόζοι- ανηφορίζουν φυόμενοι , δεν κατηφορίζουν.

Μπουντάκια όμως ποια χλωρίδα διέθετε; Ο Θεόφραστος γράφει πως η μελία στη Μακεδονία ονομαζόταν βουμέλιος ή βουμελία (από το επιτατικό βους και μελία) κι ότι το ξύλο της ήταν οζώδες,[20] δηλαδή γεμάτο ρόζους. Αρκετές είναι οι «τυλώσεις στο εγκάρδιο»[21] της μελίας σύμφωνα με σύγχρονη μελέτη, δηλαδή οι ρόζοι στο εσωτερικό μέρος του κορμού της. Γι αυτό και οι Τούρκοι αργότερα αποκαλούσαν το ίδιο δέντρο dişbudak, δηλαδή δόντι-ρόζος, ονομασία που σε ορισμένα μέρη της Ελλάδας παρετυμολογήθηκε σε δεσποτάκι.[22] Mε τέτοιο τετυλωμένο ρόπαλο, χοντρό κλαδί με ρόζους δηλαδή, από κέδρο όμως, έδερναν ανακρινόμενους εθνικιστές επί Κατοχής στον Πεντάλοφο νεαροί μαχητές του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, σλαβόφωνοι επί το πλείστον.[23]

Το πέτρινο μαχαίρι του Ότσι με ξύλινη λαβή από μελία, https://gr.pinterest.com/pin/406872147572202547

Συνεπώς ως προς τη λειτουργικότητά του το ξύλο της μελίας ήταν ιδανικό για όπλο τόσο για τα μπουντάκια στο κρουστικό του τμήμα, τα οποία προξενούσαν μεγαλύτερες πληγές, όσο και για τη λαβή του, αφού λειαίνοντάς την ελαφρώς παρείχε καλύτερο κράτημα χωρίς να γλιστράει. Για τον ίδιο λόγο προφανώς ο Ότσι (Ötzi), ο προϊστορικός άνθρωπος που βρέθηκε στους παγετώνες των Άλπεων,[24] είχε επιλέξει στο πέτρινο μαχαίρι του ξύλινη λαβή από μελία.[25] Για να μη γλιστράει.

Όπως όλες οι γυναίκες της υπαίθρου,[26] έτσι και η γιαγιά μας με το φλοιό της μελίας, βράζοντάς τον στο καζάνι, έβαφε μαύρα τα νήματά της. Άσχετα με την ετυμολογική συσχέτιση της μελίας με το λιθουανικό smelus που ερμηνεύουν ως γκρι χρώμα.[27] Καθώς η κόμη του δέντρου είναι πράσινη, ενώ ο κορμός φορές ποικίλλει ανάλογα με τα επιπρόσθετα επάνω του, βρύα π.χ. ή λειχήνες.

Η γιαγιά μας δεν αποκαλούσε το φυτό βουμελία ούτε και μελία, αλλά με το αρσενικό ουσιαστικό θράψους.­ Στην ορεινή Πιερία το λεν θραψάρ(ι), ουδετέρου γένους,[28] ακολουθώντας τον λατινικό τύπο fraxinus και τις ομοειδείς ρομανικές γλώσσες, μάλλον επειδή με το εμπόριο καταγίνονταν παλαιόθεν οι Βλάχοι του χωριού αλλά κι ολόκληρης της χώρας. Οι Βούλγαροι και οι Σλαβομακεδόνες το αποκαλούν διαφορετικά: ясен‎ και јасен‎.[29]

Υ.Γ. Δεν ήταν προς το παρόν διαθέσιμo τo πόνημα του Γεωργίου Τσουμή, Το δάσος της Κοζάνης (Εκλαϊκευμένη δασοϊστορική μελέτη), Σύλλογος Κοζανιτών Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1956, ώστε να ιδωθεί η θέση της μελίας στη χλωρίδα της Κοζάνης. [Προσθήκη 18.6.2019/09.07′: Αντίγραφο του ειρηθέντος πονήματος έστειλε μετά στο γράφοντα ο Κώστας Παυλός, διαβάστηκε, αλλά δεν αναφέρει για δέντρα μελίας στην Κοζάνη και την περιοχή της. Πιθανόν ο συγγραφέας να μη μελέτησε επισταμένως τη χλωρίδα, αφού στη. σ. 17 αναγράφει ότι δεν υπήρχαν γαύρα στην Κοζάνη, ενώ η ΒΒΔ πλαγιά του υψώματος Μοίρες, όπου και το αναρριχητικό πεδίο 650, βρίθει αυτών. Εκτός αν δεν ανήκει η κλιτύς αυτή στην κτηματική περιοχή της πόλης, αλλά στην αντίστοιχη της Μοσχούλας (Μεντεσλί), ερειπωμένο σήμερα κοντινότερο προσφυγικό οικισμό]

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Ντίνας Κωνσταντίνος, Κοζανίτικα επώνυμα 1759 –1916, Κοζάνη 1995, σ. 174
[2] Παυλός Κώστας, Η συνοίκηση της Κόζιανης, Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία, Κοζάνη 2017
[3] ΔΕΝΔΡΟ ΜΕΛΙΑ, http://www.mikrosapoplous.gr/iliada/MELIA.htm
[4] Ελιά: Μια γυναίκα που δεν γερνάει!, https://enallaktikidrasi.com/2014/07/elia-mia-gynaika-pou-den-gernaei/
[5] Theocritus, Bio, et Moschus. Ex recognitione A. Meinekii. (Adnotationes.), Ειδύλλια 25. 207-210
[6] Smith Oliver, Where did Hercules get his club?, https://www.quora.com/Where-did-Hercules-get-his-club. Το αρχαίο κείμενο υπάρχει στο Αpollodori Bibliotheca. Ex recognitione Immanuelis Bekkeri, 2.4.11.6
[7] Γιαγλή Κυριακή, Βουλγαρίδης Ηλίας, Χαρακτηριστικά δομής και τεχνικές ιδιότητες ξύλου ελιάς (Olea europaea L.), σ. 5
[8] Μαντάνης Γεώργιος, ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΞΥΛΟΥ (προέλευση, ονοματολογία, ταυτοποίηση), Καρδίτσα – Μάρτιος 2019, σ. 40
[9] Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησις/Κορινθιακά 2.31.10
[10] Lesky Albin, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, μετ. Αγαπητός Τσοπανάκης, 5η έκδ., Κυριακίδης, Θεσσαλονίκη 1983, σ. 1171-2
[11] ΗΡΟΔΟΤΟΣ, Ἱστορίαι 7.69.1
[12] Σχόλιο στο “Αχ κουνελάκι, κουνελάκι ξύλο που θα το φας”, https://www.giapraki.com/eioooii%C3%B0ieeu-391/
[13] Χριστοδούλου Χριστόδουλος, Τα κουζιανιώτ΄κα (λεξικό του Κοζανίτικου Ιδιώματος), Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, Κοζάνη 2003, σ. 416 και Ντίνας Κώστας, Το γλωσσικό ιδίωμα της Κοζάνης, ΙΝΒΑ, Κοζάνη 2005, σ. 325. Επίσης Κοζανίτικο Λεξιλόγιο (απο lias), https://www.giapraki.gr/e107_plugins/content/content.php?content.1887.10
[14] Ντίνας, Το γλωσσικό ιδίωμα της Κοζάνης, ό.π., σ. 320, 325
[15] Budak, https://tureng.com/en/turkish-english/budak
[16] Βεατρίκη Α, Η Μελία, ο φράξος, τhe ash tree και Το δένδρο του κόσμου, https://beatrikn.wordpress.com/2008/05/10/%CE%B7-%CE%BC%CE%B5%CE%BB%CE%AF%CE%B1-%CE%BF-%CF%86%CF%81%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CF%82-%CF%84he-ash-tree-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%AD%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BA/
[17] Ησίοδος, Ἔργα καὶ ἡμέραι 15.145
[18] Ησίοδος, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97%CF%83%CE%AF%CE%BF%CE%B4%CE%BF%CF%82
[19] ΜΑΡΙΖΑ ΝΤΕΚΑΣΤΡΟ, Στον κόσμο των μύθων, https://www.tovima.gr/2008/11/24/books-ideas/ston-kosmo-twn-mythwn/
[20] Theophrastus, Historia plantarum, Friedrich Wimmer, Hirt, 1842, σ. 107
[21] Μαντάνης, ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΞΥΛΟΥ, ό.π., σ. 35
[22] Σαραντάκος Νίκος, Το δεσποτάκι δεν είναι του δεσπότη, https://sarantakos.wordpress.com/2016/08/10/disbudak/
[23] Τσιούμης Κωνσταντίνος, Ιστορία της Αντίστασης στη Δυτική Μακεδονία, Θεσσαλονίκη [1955], σ. 46-7
[24] Άνθρωπος των πάγων, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CE%BD%CE%B8%CF%81%CF%89%CF%80%CE%BF%CF%82_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CF%80%CE%AC%CE%B3%CF%89%CE%BD
[25] Otzi The ice man, https://frozenintimeotzi.weebly.com/artefacts.html
[26] Η βαφή ή το βάψιμο των νημάτων γινόταν στο καζάνι, μέσα σε βρασμένο νερό από άξιες γυναίκες των ορεινών χωριών, https://xiromeropress.gr/%CE%B7-%CE%B2%CE%B1%CF%86%CE%AE-%CE%AE-%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CE%AC%CF%88%CE%B9%CE%BC%CE%BF-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AC%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B3%CE%B9%CE%BD%CF%8C%CF%84%CE%B1%CE%BD-%CF%83/
[27] Μπαμπινιώτης Γεώργιος, Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας με σχόλια για τη σωστή χρήση των λέξεων, Κέντρο Λεξικολογίας, β΄ έκδοση, Αθήνα 2002, σ. 1069
[28] Δούγα-Παπαδοπούλου Ευανθία- Τζιτζίλης Χρήστος, Το γλωσσικό ιδίωμα της ορεινής Πιερίας, Λεξιλόγιο-παραγωγικό, ΕΜΣ, Θεσσαλονίκη 2006, σ. 297
[29] Αsh tree (English), Origin & history, https://www.wordsense.eu/ash_tree/

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , | Σχολιάστε

Καρά Ορμάν Ασβεστόπετρας

Στιγμιαία ανάπαυση σε θροΐζουσα stipa pennata (χωριατιστί σατνιά) κατά την άνοδο σε νέο αναρριχητικό πεδίο του υψώματος Καρά Ορμάν. Να ΄χαμε κι έναν βιολογικό καφέ με καλαμάκι πολυλακτικού οξέος σε αμόλυβδο κρύσταλλο, τι άλλο να θέλει κανείς; Στο βάθος τα Καϊλιάρια. Εικονοληψία Teo Fasoulas — στην τοποθεσία Asvestópetra, Kozani, Greece. 22 Μαΐου 2018

Δημοσιεύθηκε στη ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ | Ετικέτες: , , , | Σχολιάστε

Ένοχοι κι αθώοι στην Εορδαία 1941-44

ανακτένιση 10.4.19/21:14΄

Γράφτηκε για την παρουσίαση του βιβλίου του Στράτου Δορδανά Το αίμα των αθώων, Αντίποινα των γερμανικών αρχών κατοχής στη Μακεδονία, Εστία, Αθήνα 2007, η οποία έλαβε χώραν στο Παλαιοντολογικό Μουσείο Πτολεμαΐδας την 7η Απριλίου 2019 οργανωμένη από τον τοπικό πολιτιστικό σύλλογο Υψικάμινος.

Μαζικές εκτελέσεις από Γερμανούς στην Εορδαία έλαβαν χώραν στα τρία εικονιζόμενα χωριά της. Μαζί μ΄ αυτά πυρπολήθηκαν και δηώθηκαν επίσης η Ποντοκώμη και η Βλάστη.

Αν ρωτούσε κανείς ποιοι είναι οι ένοχοι και ποιοι οι αθώοι για οικτρά γεγονότα (φόνοι, πυρπολήσεις, δηώσεις, κατατρεγμοί) που επισυνέβησαν την περίοδο 1941-44 στην επαρχία Εορδαίας η απάντηση δεν είναι απλή, ακόμα κι όταν επιδειχθούν βεβαιωμένες αποδείξεις είτε σε όσους έδρασαν τότε και που λησμονούν τη σκοτεινή πλευρά είτε σ΄ αυτούς που σήμερα μελετούν μέσα από διηθητήρια αγνωσίας ή στράτευσης.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Λίρες και χρήμα στο νομό Κοζάνης 1940-50

ανακτένιση 9.6.2019/11:51΄

Η ευτυχία των Ελλήνων δεν βρίσκεται στις παχυλές υποσχέσεις των αθλίων πρακτόρων της ξένης προπαγάνδας και των λιροσυντήρητων κομμουνιστών, αφεντάδων των βουνών και των πόλεων….[1]

έγραφε σε προεκλογική προκήρυξη το Μάρτιο του 1946 κεντρώος υποψήφιος βουλευτής από τη Σιάτιστα έχοντας δίκιο μαζί και άδικο. Χρηστικό και γοητευτικό το χρήμα, ιδίως ο χρυσός στον οποίο ποτέ δεν αντιστέκονται οι υλιστές όλων των εδεσμάτων και σχεδόν καθόλου οι ιδεολόγοι πασών των αποχρώσεων. Μυθικές διαστάσεις είχαν αποκτήσει οι βρετανικές λίρες, που έπεφταν από τον ουρανό επί Κατοχής, αλλά και οι αντίστοιχες των ανταρτών που συλλέγονταν επαναστατική βία από αστούς, αγρότες και ποιμένες.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Αρχαϊσμοί στο ιδίωμα της Αιανής Κοζάνης

ανακτένιση 2.5.2020/17:30΄

Ακουτώ
Ρήμα που συναντάται στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού. ‘Ελα αν ακουτάς λέει ο ένας στον άλλον σε στιγμές διαμάχης. Δηλαδή έλα αν έχεις οργιστεί. Από το αρχαίο εγκοτώ που σημαίνει οργίζομαι, αγανακτώ.

Γκόλνα
Θηλυκό όνομα ασβεστολιθικού υψώματος 1290 μ. ( 40° 9’56.42″Β/ 21°44’5.64″Α) στο ανατολικό αντέρεισμα του όρους Μπούρινος. Δεσπόζει ιδιαίτερα στην ΝΔ Ελίμεια, περιοχή που οι Τούρκοι μετονόμασαν σε Τσιαρτσιαμπά κι αργότερα το αθηναϊκό κράτος σε επαρχία Κοζάνης. Το αυτό ορωνύμιο υπάρχει και στο Λιτόχωρο Πιερίας.

Το ύψωμα Γκόλνα με το γράμμα G στα αριστερά της εικόνας. Πίσω απ΄ αυτήν κρύβεται η κορυφή του Μπούρινου.

Απέχει 7 χμ από την Αιανή. Οι περίοικοι ανεβαίνουν στο ύψωμα μέσα Ιουνίου προς συλλογήν τσαγιού.

Παλαιός χάρτης το αναγράφει ως Φαρδυά Τρύπα, αλλά το όνομα είναι ανύπαρκτο στους Ελιμειώτες.

Προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη κολώνη, η οποία δηλώνει το βουνό, το ύψωμα, τον τύμβο. Στη σανσκριτική η κορυφή βουνού είναι kUTa -कूट.

Η Γκόλνα στη μέση της εικόνας. Φωτογράφιση από Άνω Κώμη 21/5/2020

Η εικασία ότι το έτυμό του είναι σλαβικό από το βουλγαρικό гол (γκολ) που σημαίνει γυμνός κρίνεται επισφαλής για δύο λόγους, έναν ιστορικό κι έτερο εδαφολογικό:

α) κατοίκηση εξ αρχαιοτάτων χρόνων έχει διαπιστωθεί ανασκαφικά στην περιοχή της ΝΔ Ελίμειας με προεξάρχον οικισμό την αρχαία Αιανή. Αυτοί ονόμασαν το ύψωμα Κολώνη, στη δωρική Κολώνα, στη χωριατική συγκοπτόμενη δωρική προφανώς Κόλνα, αργότερα δε Γκόλνα

β) γυμνά ήταν όλα τα υψώματα τριγύρω του χωριού μας, αν όχι όλα τα βουνά της χώρας, εκτός από ελάχιστες απόμακρες δασωμένες περιοχές πριν από μερικές δεκαετίες. Γυμνά από την βόσκηση και την καθημερινή χρήση ξύλων για θέρμανση, κατασκευές και μαγείρεμα. Οπότε δεν διέφεραν τα υψώματα μεταξύ τους ως προς τη δασοκάλυψη, ώστε να ονομαστεί γυμνό μόνον το ένα.

Γκουτσιούν(ι)
Ουσιαστικό ουδετέρου γένους. Στο χωριό το λέμε του γκουτσιούν(ι). Στη νεοελληνική γουρούνι. Στην αρχαία μακεδονική διάλεκτο (Ησύχιος 1668:223) μαρτυρείται ως γοτάν. Όμως υπάρχουν βάσιμες αμφιβολίες ότι οι λεξικογράφοι, προφανώς αστικής προελεύσεως, δεν την κατέγραψαν σωστά, μάλλον επειδή δεν γνώριζαν την ακριβή προφορά ή διότι δεν μπορούσαν να την καταγράψουν.

Ο Δημητράκος (1949:1627) το αναγράφει «γκουτσούνι» και το μεταφράζει ως χοιρίδιον, δηλαδή γουρουνάκι. Όμως στη διάλεκτό μας το ηλικιακά μικρότερο ζώο το λέμε Γκουτσιουνούλ(ι). Στα λεξικά των Χριστοδούλου (2003:259) και Φίλου (2005:19) η λέξη γκουτσιούνι παραδίδεται ως ηχομιμητική. Στο αντίστοιχο του Ντίνα (2005:124) θεωρείται σλαβικού ετύμου με την παραβολή της λέξη cutšina κι ερμηνεύεται ως «ξύλινο σπίτι γουρουνιού» -όμως στις μηχανές αναζήτησης η cutšina είναι ανύπαρκτη.

Σε κανένα από τα ειρημένα πονήματα δεν συσχετίζεται το γκουτσιούν(ι) με το γοτάν. Οι Σλάβοι (Βούλγαροι, Παίονες, Σέρβοι κλπ) λεν το γουρούνι свиња (svinja), οι Γερμανοί Schwein, οι αρχαίοι Αθηναίοι συς και στα παντζάμπι της Ινδίας γράφεται ως σούρα. Όλοι κρατούν έναν κοινό ινδοευρωπαϊκό τύπο.

Συνάγεται, λοιπόν, πως το γοτάν είναι αποκλειστικά μακεδονική λέξη, η οποία επέζησε μέχρι σήμερα ως γκουτσιούνι. Και σημαίνει το γουρούνι.

Το γουρούνι έμενε στο γουρνουκόμασου. Το θηλυκό το έλεγαν σκρόφα, πιθανότατα από το σανσκριτική λέξη sukara που δηλώνει το γουρούνι. Το αρσενικό μπίτζιου (σχετίζεται προφανώς με το αγγλικό pig).

Φράση: Στου γουρνουκόμασου έχου δυο γκουτσιούνια, μια σκρόφα κι ένα μπίτζιου, ήτοι στο κτίσμα (ή καλύβα) των γουρουνιών έχω δύο γουρούνια, ένα θηλυκό κι ένα αρσενικό.

Φύλλωμα ήμερης βελανιδιάς στην Ελίμεια Δυτικής Μακεδονίας. Οι ντόπιοι την αποκαλούν γκριουσιάδ(ι).

Γκριουσιάδι
Ουδέτερο. Το τελευταίο ιώτα είναι άηχο. Δηλώνει την ήμερη βελανιδιά. Στην Καλλιπεύκη Ολύμπου από το ξύλο της έφτιαχναν κουτάλια (Καλούσης).

Σε στρατιωτικό χάρτη του 1927 αναγράφεται ο οικισμός Γκρέος (ΓΥΣ, Καλαμπάκα), εξευγενισμένη μορφή του Γκρέους, της πρώτης ονομασίας του χωριού (Καλιακάτσου, 19.03.2013) όπως την ονομάζουν οι ίδιοι οι κάτοικοι, τους οποίους και θεωρούμε αληθέστερους.

Επιστημονικώς γράφεται Quercus ithaburensis subsp. macrolepis. Η λατινική ονομασία Quercus ετυμολογείται από το πρωτοϊνδοευρωπαϊκό kwerkwu. Παραλλαγή του τελευταίου είναι το γκριουσιάδι.

Φράση: Αυτό μη του σπιράηζ, είναι γκριουσιάδ(ι), όχ(ι) πουρνάρ(ι), δηλαδή αυτό το φυτό μην το πειράζεις, είναι ήμερη βελανιδιά, όχι πουρνάρι.

Ζγκρούντα
Ουσιαστικό θηλυκού γένους-μερικοί το προφέρουν σγκρούντα. Δηλώνει την ακατέργαστη σπιτική κομμάτα τυριού μέσα στην κάδη (μικρό ξύλινο βαρέλι). Από την αρχαία ελληνική λέξη «κροτώνη», που δηλώνει τον όζο, τον όγκο δηλαδή που αναπτύσσεται στους κορμούς των δέντρων ή στα σώματα των ανθρώπων και των ζώων.

Ενδιαφέρουσα η έκφραση «στσζγκρούντα ουπάν΄» στη χωριατική του οροπεδίου της Ελίμειας (Δυτική Μακεδονία), με 7 σύμφωνα στη σειρά, που θα πει»στη ζγκρούντα επάνω», δηλαδή πάνω στην κομμάτα του τυριού.

Ο Κωνσταντίνος Οικονόμου ο εξ Οικονόμων (1780-1857) την βρίσκει όμοια με την ρωσική ΥΓΡb, που σημαίνει το ίδιο. Οπότε η λέξη είναι ινδοευρωπαϊκή: ग्रन्थ grantha (γκράνθα), κόμβος (κουμπί), όζος.

Καράπα
Ουσιαστικό θηλυκού γένους. Σημαίνει το κρανίο, το κεφάλι. Στα σανσκριτικά λέγεται karpara कर्पर. Φράση: Θα σι ρίξου μια ζγκαράπα, ήτοι θα σε χτυπήσω (μια φορά) στο κεφάλι.

Κρέχτου
Το κρύο νερό που όταν το πίνεις χτυπάς τα δόντια ή το καρπούζι που όταν κόβεται ακούγεται θόρυβος. Ω, ρα τι κρέχτου του καρπούζ(ι)! Από το επίθετο κρεκτός του ρήματος κρέκω=χτυπώ με θόρυβο τον χτένι στον αργαλειό.

Μουρτσιόκι στην ύπαιθρο της Αιανής. Εικονοληψία 11 Απρίλη 2020

Μουρτσιόκια
ουδέτερο πληθυντικού, στον ενικό μουρτσιόκ(ι). Είναι το μανιτάρι μορχέλα η εδώδιμη, επιστημονικώς morchella esculenta. Φαίνεται ως σλαβικό δάνειο λόγω των παλαιών εμπορίων της περιοχής Ελίμειας με τη Σερβία.

Сморчок στα ρώσικα σημαίνει το ίδιο μανιτάρι αλλά και μαραμένος ή τσαλακωμένος, όπως φαίνεται η βάλανος του μύκητα. Στην αρχαία ελληνική γλώσσα το ουδέτερο επίθετο μορτόν δηλώνει το μαραμένο, το θνητό. Στα σανσκριτικά ονομάζεται martya (मर्त्य). Πιθανώς όλα από τη ρίζα mrk.

Στην Κοζάνη τα λεν μουρτζιόκια, στο Βελβεντό μουρτσούκλια, στα Παλιάλωνα ή Νιζισκό (Φρούριο) μπουρτσιουμόκια.

Μπάλιου
Λέξη για τα ζώα που έχουν στίγματα στο πρόσωπο ή το σώμα τους. Είχι ένα μπάλιου άλουγου, δηλαδή άλογο με στίγματα στο πρόσωπο. Από το αρχαίο επίθετο βαλιός= διάστικτος

Πρέκνα
Τα σκούρα στίγματα στο πρόσωπο. Έχ(ει) γιουμάτου πρέκνα στα μούτρα τς, δηλαδή το πρόσωπό της είναι γεμάτο στίγματα. Από το αρχαίο περκνός=σκούρος, μαυριδερός

Τα κατνάκια
Έκφραση που σημαίνει «όπου να ΄ναι». Τη λέγαμε μικροί παίζοντας σκλέντζα, δηλαδή παιχνίδι όπου με ένα ραβδί χτυπούσαμε μια λεπτή βέργα την οποία κρατούσαμε με το ένα χέρι ψηλά με σκοπό να φτάσει όσο πιο μακριά.

Αν κάποιος έριχνε τη βέργα σε άλλο σημείο εκτός παιχνιδιού, λέγαμε «ν΄ έρξις στα κατνάκια», δηλαδή «την έριξες όπου να΄ ναι».

Η κατωνάκη (κάτω και νάκη=δέρμα αιγοπροβάτων) ήταν ευτελές ένδυμα των δούλων στην αρχαία Ελλάδα.  Το οποίο μπορούσες προφανώς να αφήσεις σε όποιο μέρος επιθυμείς, δηλαδή όπου να ΄ναι.

Τρτς, τρτς
Τρ(ου)τς τρ(ου)τς, το ου προφέρεται ελαφρά με το λάρυγγα, έτσι λέγαμε μικροί κουνώντας τη γροθιά μας από το σώμα προς τα έξω με γωνία 160 μοιρών σε όποιον φοβούνταν να κάνει κάτι. Π.χ. Τρτς, τρτς σι πααίν΄ ν΄ αριχτείς του βιρό, δηλαδή Τρτς, τρτς σε πηγαίνει να ριχτείς [με βουτιά] μέσα στη φυσική υδατοδεξαμενή.

Φράση προφανώς από το αρχαίο ελληνικό ουσιαστικό τρεσάς ή τρέστης, που ερμηνεύεται ως δειλός, κι από το ρήμα τρέω=τρέμω. Και πιο πίσω στο χρόνο, στα  σανσκριτκά το τρέμω  λέγεται त्रसति, trasati.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. ΓΥΣ, Καλαμπάκα, Επιτελικός χάρτης της Ελλάδας, 1927
  2. ΓΥΣ, Κοζάνη, Επιτελικός χάρτης της Ελλάδας, Προσωρινή έκδοσις, 1927;
  3. Δημητράκος Π., Μέγα Λεξικόν όλης της Ελληνικής Γλώσσης: δημοτική, καθαρεύουσα, μεσαιωνική, μεταγενεστέρα, αρχαία, τ. 4, Αθήνα 1949
  4. Καλιακάτσου Ζωή, Άνοιξη Γρεβενών, 19/03/2013
  5. Καλούσης Γιώργος, Το ταξίδι μου… 12/01/2016
  6. Λεξικό Liddell Scott Κωνσταντινίδου
  7. Μπαμπινιώτης Γεώργιος, Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας με σχόλια για τη σωστή χρήση των λέξεων, Κέντρο Λεξικολογίας, β΄έκδοση, Αθήνα 2002
  8. Ντίνας Κώστας, Το γλωσσικό ιδίωμα της Κοζάνης, ΙΝΒΑ, Κοζάνη 2005
  9. Ο Γιώργος Καλούσης θυμάται…, 12.01.2016
  10. Οικονόμου Κωνσταντίνος, Δοκίμιον περί της πλησιεστάτης συγγενείας της σλαβονο-ρωσσικής γλώσσης προς την ελληνικήν, τ. Γ΄, εν Πετρουπόλει 1828
  11. σκλέντζα 28.7.2019
  12. Φίλος Παναγιώτης, Αρχαίες μακεδονικές λέξεις, λήμματα, Θεσσαλονίκη 2005
  13. Χριστοδούλου Χριστόδουλος, Τα κουζιανιώτ΄κα (λεξικό του Κοζανίτικου Ιδιώματος), Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, Κοζάνη 2003
  14. Χωριάτικο σπιτίσιο πρόβειο τυρί
  15. Academic Dictionaries and Encyclopedias, https://enacademic.com/
  16. Hēsychiou Lexicon cum variis doctorum virorum notis vel editis antehac vel …
  17. Quercus (n.)
  18. spokensanskrit.org, Dictionary
Δημοσιεύθηκε στη ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

ΚΟΖΑΝΗ: μαθητικός ταξιδιωτικός οδηγός

Εισαγωγή
Στο πρώτο μάθημα της Ευέλικτης Ζώνης Παρασκευή 23.11.2018 διάβασε ο δάσκαλος το κείμενο του Ανθολογίου Ένας περίπατος στην πόλη, σ. 89-91. Συζητήσαμε το περιεχόμενό του κι ο δάσκαλος έγραψε στον πίνακα τους άξονές του όπως τους είπαν τα παιδιά. Αντέγραφαν ταυτοχρόνως στο πρόχειρό τους:

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη Γενικά | Ετικέτες: , , , , , | Σχολιάστε

Αμυγδαλιές Γρεβενών: το βιβλίο του Αργύρη Καραλιόλιου

Ο συγγραφέας επί του βήματος

Αιδεσιμότατοι, κύριε Νομάρχη, στελέχη της Αυτοδιοίκησης κι Εκπαίδευσης, αγαπητοί συνάδελφοι, κύριοι και κυρίες,

από μικρός άκουγα το θείο μου Λάζο, εθελοντή αντάρτη στο 3/27 τάγμα του ΕΛΑΣ ότι είχαν για ένα διάστημα τομέα δράσης τις Αμυγδαλιές και να που βρίσκομαι τώρα στο ίδιο μέρος που βάδιζε.

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ
Ευχαριστώ το συγγραφέα για την τιμή να είμαι ένας από τους ομιλητές κατά την παρουσίαση του βιβλίου του όπως επίσης κι εσάς που κάθεστε κι ακούτε. Πιστεύω στο τέλος με το διάλογο που θα ακολουθήσει θα κλείσει ευδόκιμα η σημερινή βραδιά.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ | Ετικέτες: , , , | Σχολιάστε

Ιστορικές διαστάσεις στην τριλογία του Μιχάλη Παπακωνσταντίνου

Ομοιοκατάληκτο ποίημα του 18χρονου τότε συγγραφέα για την κοπή αιωνόβιων δέντρων στην Κοζάνη. Εκφράζει πρώιμα οικολογικές ευαισθησίες. ΚΔΒΚ, Μακεδονικόν Βήμα 500 (15.8.37) 5

Ανακοίνωση στο 6ο Πανελλήνιο Συνέδριο της  Ένωσης Επιστημόνων Δυτικής Μακεδονίας Νικ. Κασομούλης με θέμα «Λογοτεχνία και ιστορική αναπαράσταση. Εξιστόρηση των γεγονότων ή μυθοπλασία;», Κοζάνη, Λαογραφικό Μουσείο 2.12.2018

Εντοπίζονται κοινοί τόποι κι επαναπροσδιορίζονται ιστορικές παραδρομές τόσο στα δύο πρώτα βιβλία της τριλογίας του Μιχάλη Παπακωνσταντίνου όπου η μυθοπλασία συνομιλεί με τις πραγματικότητες της παιδικής κι εφηβικής ηλικίας του όσο και στο τρίτο αντίστοιχο που ο συγγραφέας ταυτίζεται με τον αφηγητή-πρωταγωνιστή.

Ο συγγραφέας
Γόνος αστικής οικογένειας, φιλομαθής και πολύγλωσσος. Έφηβος έγραφε ποιήματα στον τοπικό τύπο. Σπουδές νομικής μετά, βουλευτής Ενώσεως Κέντρου και υπουργός Νέας Δημοκρατίας αργότερα. Συνομήλικος του πατέρα μου. Με βάφτισε, τον γνώρισα προσωπικά από μικρός και βρισκόμασταν όταν μεγάλωσα. Κοινωνικότατος κι οξύνους. Με περισσή αγάπη για τον γενέθλιο τόπο του.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΛΑΪΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ | Ετικέτες: , , , , , , , | Σχολιάστε

Οι πρώτοι αντάρτες στον Όλυμπο 1942-1943

Ανακτένιση 11.11.2018

Ληστές και φυγόδικοι προϋπάντησαν τους πρώτους αντάρτες του Ολύμπου το καλοκαίρι του 1942. Εξαρθρώνοντας βίᾳ την τοπική εξουσία, όσους θεωρούσαν συνεργάτες του εχθρού και τις άλλες αντιστασιακές οργανώσεις κυριάρχησαν στο ορεινό πεδίο.

Άποψη του οικισμού Καρυά από τη θέση Μπιχτέσι όπου λημέριαζαν το καλοκαίρι οι πρώτοι αντάρτες του Ολύμπου. Αριστερά  το οροπέδιο της Κουνόσπολης, πεδίο ρίψης Βρετανών συνδέσμων τον Ιανουάριο του 1943

ΣΙΔΗΡΟΦΟΡΙΑ
Ο Όλυμπος, παγκοσμίως φημισμένη έδρα αρχαίων θεών, σημάνθηκε κι ως τόπος διαβίωσης παρανόμων ή αρνητών της εξουσίας τουλάχιστον από τον 19ο αιώνα και μετά. Μόνιμοι και παροδικοί άνδρες βημάτιζαν καταδιωκόμενοι στις κορυφές και τα αλπικά τοπία και αποκρύβονταν στα πυκνά δάση.[1] Ελάχιστη επίσης διάθεση υποταγής έδειχναν υλοτόμοι, καρβουνιάρηδες και παροικούντες κτηνοτρόφοι, Βλάχοι συνήθως ή Σαρακατσάνοι.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Ηθική και προπαγάνδα: η περίπτωση της ΕΣΟ Κοζάνης 1944

Το παρόν κείμενο ξεδιπλώνει μια προσωπικής φύσεως μομφή, η οποία εκτοξεύτηκε εναντίον του ηγέτη των Εθνικοσοσιαλιστών της Κοζάνης. Αφού ενταχθεί αδρά το πλαίσιο της εποχής, διαπιστώνεται ότι δεν έχει ακόμα πλήρως εξακριβωθεί για να γίνει τελεσίδικα αποδεκτή. Παράλληλα επισημαίνεται τόσο ο ετεροχρονισμός όσο και ο πλάγιος τρόπος εκφοράς της

Ένα από τα πρώτα έγγραφα της ΕΣΟ Κοζάνης προς το τοπικό γερμανικό φρουραρχείο με το οποίο ζητείται η απαλλαγή μέλους του από την αναγκαστική προσωπική εργασία που είχαν επιβάλλει (και) οι κατακτητές. Τέτοιου είδους πρακτικές εκδουλεύσεις κι όχι ακαθορίστου χρησιμότητας ιδεολογικά κριτήρια ώθησαν προφανώς αρκετούς κατοίκους να εγγραφούν στην ειρημένη αντικομουνιστική οργάνωση της πόλης. ΚΔΒΚ, Λυτά Έγγραφα

Παράμετροι του εξουσιαστικού λόγου
Βασικός στόχος των πολέμων είναι η καταβολή του αντιπάλου με στρατιωτικά μέσα, συγκρούσεις, μάχες, εκτελέσεις, δολοφονίες κλπ. Εκτός από αυτά συνηθισμένες είναι ιδιαίτερα στις εμφύλιες διενέξεις πολιτικές και προσωπικές επιθέσεις, ώστε να αποξενώνονται οι αντίπαλοι από τους υποστηρικτές των. Τους Γερμανούς λ.χ. της περιοχής μας οι αντάρτες και λαός τούς χαρακτήριζαν «φασίστες», έννοια αποτρόπαιη στον καθένα. Αλλά χωρίς αμφιβολία όχι πολλοί κατηχητές του ΕΑΜ/ΚΚΕ, που θεωρούσαν ότι ήσαν οι απόλυτοι χειριστές του αντιστασιακού λόγου, ήταν σε θέση να ερμηνεύσουν το νόημα της λέξης και για ποιες τελικά αιτίες τοποθετούνταν απέναντί της.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , | Σχολιάστε