Βατερό-Koca Ahmetli

Ταινία μικρού μήκους (9:44΄) με τίτλο «Βατερό-Koca Ahmetli». Επισκεφτήκαμε την ημιτελή σιδηροδρομική γραμμή και τόπους ιστορικής σημασίας, όπως ο της ενέδρας του ΕΛΑΣ εναντίον του Γερμανού ιατρού Dr Hass στις 24/1/1944, η οποία επέφερε αντίποινα κι εξανάγκασε τους κατοίκους να οπλιστούν κατά των ανταρτών με τρομερές συνέπειες. Δημοσιεύτηκε στο https://kozan.gr/archives/338276 -επίσης στο https://www.youtube.com/watch?v=pF5aAv7gH-Y.

Δημοσιεύθηκε στη ΤΑΙΝΙΕΣ | Σχολιάστε

Το πήδημα της γάστρας: πρωτο-ινδο-ευρωπαϊκό έθιμο γονιμότητας

Ανακτένιση 2/5/2021, 20:17΄

Το πήδημα γάστρας, πυρολατρική τελετή των εορτών της ανοίξεως στην ύπαιθρο της Δυτικής Μακεδονίας, εντάσσεται σε μια σειρά παλαιοτάτων ειδωλολατρικών εθίμων για την γονιμότητα της γης και του ανθρώπου από την Ινδία μέχρι την Ισλανδία. Εδώ εξετάζεται η εκτενής αφετηρία και η ευρεία πορεία του στον τόπο και τον χρόνο

Εικόνα 1. Λαζαρίνες το Πάσχα του 2015 νότια του ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου Αιανής. Εισέρχονταν ως πρότινος για να προσκυνήσουν τις χριστιανικές εικόνες, ενώ παλαιότερα τα είδωλα

Έρχονται στιγμές που πρέπει ο ερευνητής να υπηρετήσει ή αποδομήσει μύθους και διαλέγει το δεύτερο γνωρίζοντας ότι εκμανούνται όσοι έχουν αναδειχθεί χάρη σ΄ αυτούς ή ωφελούνται από την ύπαρξη και διάδοσή τους κι, ακόμη χειρότερα, ξέροντας πως στενοχωρεί όσους με καλή διάθεση έχουν καταφύγει εντός των. Αλλά, όταν αισθάνεται ότι η αλήθεια καλύπτεται κάτω από φανταστικές προσχώσεις, γιατί να μην την αποκαλύπτει υποβαστάζοντας το τίμημα;

Στην υπόθεση των εορτών της άνοιξης επικρατεί η άποψη ότι το έθιμο των Λαζαρίνων των Βαλκανίων είναι «αρχαιοελληνικό»,[1] άποψη που θα είχε ενδιαφέρον να εντοπιστεί ο πρώτος καταθέτης, ορθότερα οι αιτίες διατύπωσής της, κι όχι οι ύστεροι διαδοσίες της -άλλωστε τους τελευταίους εύκολα υποθέτει κανείς- χωρίς πρόθεση ονειδισμού, απλώς για μια ψαύση των ιμάντων μετάδοσής της. Στην πραγματικότητα οι εορτές αυτές ανήκουν σε παλαιότερους ακόμα χρόνους και σε διαφορετικούς ή ευρύτερους τόπους.

Αν δεν υπήρχε η ανεξάντλητη ελεύθερη αρωγή του Διαδικτύου, το παρόν κείμενο δεν θα έβλεπε το φως, αφού ούτε διορισμένοι ανά τον κόσμο διπλωμάτες έχουμε χρηματίσει, ώστε να έχουμε άμεση πρόσβαση σε ήθη κι έθιμα άλλων λαών, ούτε δημοσίως επιχορηγούμενοι περιηγητές για να τα μελετήσουμε από κοντά ούτε διδάσκοντες σε τεϊπιστήμια ώστε να προσβαίνουμε χωρίς πληρωμή σε ψηφιακές βιβλιοθήκες. Χάρη σ’ αυτό κατορθώθηκε η οικοδόμησή του, με τις πηγές όμως της συγγραφής να χρειάζονται χρόνο για να εντοπιστούν, ιδρώτα να παραμείνουν ως έχουν ή απολεπισμένες στην τράπεζα της έρευνας και μόχθο για να τοποθετηθούν στον τελικό καμβά. Δυστυχώς η μάνα μου δεν συμμετείχε στα εορταστικά αυτά δρώμενα, ώστε να υπήρχε άμεση μαρτυρία, δεν είχε νυφική στολή λόγω εξαιρετικής ένδειας, οι γονείς της ορφάνεψαν παντελώς ήδη από παιδιά. Ακόμη όμως και μ΄ αυτά τα εμπόδια η επιβράβευση του συγγραφικού εγχειρήματος είναι σημαντικότατη: ψυχική ικανοποίηση από επισκέψεις σε τόπους μακρινούς, χρόνους παρελθοντικούς, άλλες γλώσσες, διάφορες θρησκείες, πολύχρωμα ενδύματα κι εξωτικά εδέσματα, εν τέλει όμως κοινά χαρακτηριστικά.

Βασικό στοιχείο του εθίμου η λατρεία της ζωής, η οποία έχει νόημα μόνον όταν αντιπαραβάλλεται με την κατάλυσή της, τον θάνατο. Με τις θεωρίες του ζωροαστρισμού κι άλλων φιλοσοφικών τάσεων η διαπάλη πνεύματος και ύλης, με πρακτική ματιά η διαιώνιση του ανθρώπινου είδους με τη μείξη αρσενικού και θηλυκού τους παλαιούς καιρούς. Σήμερα η αγροτική και κτηνοτροφική κοινωνία της υπαίθρου όπου δημιουργήθηκαν κι εκτυλίσσονταν τα ειρημένα έθιμα χάνει ανελλιπώς έδαφος καθώς νέα ήθη, νέα φύλα, νέες τακτικές συναντήσεων και καινούριες τεχνικές γονιμοποίησης εισέρχονται στο προσκήνιο. Τα αναφερόμενα έθιμα δεν έχουν βαθύ μέλλον ως προς την αυθεντικότητά τους, τραυματίστηκαν βαρύτατα από την άφιξη του ηλεκτρισμού, και σχεδόν μόνο με την επαγγελματική αρωγή ραπτών, χοροδιδασκάλων και εικονοληπτών επιζούν ως σήμερα, κάτι οπωσδήποτε πρόσφορο.

Δύο είναι οι εξηγήσεις για την διασπορά των εθίμων του Νέου Χρόνου ή της Αρχής της Άνοιξης από την Ινδία έως την Ιρλανδία: η κοινή δημιουργία τους στην Ποντο-Κασπιακή στέπα πριν αποσχιστούν από τον κεντρικό κορμό οι Πρωτο-Ινδο-Ευρωπαίοι,[2] οι οποίοι το πήραν μαζί ως τις νέες πατρίδες τους, και οι εμπορικές σχέσεις λαών, ομάδων κι ατόμων, οι οποίοι το μετέδιδαν στους ιθαγενείς των περιοχών δραστηριοποίησής των. Δεν ήταν ποτέ απομονωμένες οι κοινωνίες μεταξύ τους παρά την έλλειψη ταχείων συγκοινωνιών κι επικοινωνιών όπως νομίζουν οι άνθρωποι σήμερα, επειδή βλέπουν το παρελθόν με δίοπτρα του παρόντος.

Εικόνα 2. Η ινδική θεά της αγάπης, της τρυφερότητας της αφοσίωσης και της ευσπλαχνίας Ράντχα

Σύμφωνα με την πρώτη εξήγηση, δηλαδή τη δημιουργία των εθίμων σε έναν κοινό τόπο και μετά τη διασπορά τους από τους ίδιους τους δημιουργούς σε εδάφη που μετανάστευσαν, και με μέτρο την κοινή συνισταμένη της διαιώνισης της φύσης, ταξιδεύουμε στην Ινδία με την αιώνια αγάπη της θεάς Ράντχα (Radha-राधा), προστάτιδος των γυναικών που άρμεγαν, προς τον Κρίσνα, η οποία αντικατοπτρίζεται στην εορτή Holi, εορτή της άνοιξης, των χρωμάτων, της αγάπης και της καλής εαρινής σοδειάς.[3] Πλησιάζουμε έπειτα στη Μεσοποταμία με τον θεό Ντουμουζίντ (Dumuzid) των βοσκών και την κύρια σύζυγό του Ινάννα (Ιnanna), γνωστότερη μετά ως Ίσταρ, η οποία παθιάζεται για συνεύρεση σύμφωνα με ποίημα των Σουμερίων όπου αποζητά το αροτρίομα της ήβης της (a-cag4? uzmucen ne-en uzmucen dur2-[ra]-/ju10\).[4] Κατηφορίζοντας στην Αίγυπτο το ίδιο πάθος διακατέχει την θεά Ίσι ως προς τον Όσιρι στην εορτή ονόματι Έμβασις Οσίριδος εις την σελήνην[5] και μετά ερχόμαστε στην Ελλάδα με τον Άδωνη και τις δύο ερωμένες του, την Αφροδίτη και την Περσεφόνη, με την πρώτη να διαβιοί επάνω στη γη για οκτώ μήνες, με την επόμενη στον Άδη τους υπόλοιπους,[6] μύθος που δημιουργήθηκε σε εύκρατα κλίματα όπου η δυσκρασία διαρκεί περισσότερο από την ευκρασία. Κοινή συνισταμένη των μύθων στις τέσσερις αναφερόμενης χώρες εκτός της ερωτικής έξαψης και της ζωής, η αναγέννηση της φύσης στην αρχή της άνοιξης, εν αντιθέσει με τον θάνατο και τον χειμερινό εφησυχασμό πανίδας και χλωρίδας.

Τα παγανιστικά έθιμα λησμονήθηκαν στη Δυτική Ευρώπη με τη Βιομηχανική Επανάσταση και τις αλλαγές του τρόπου ζωής, αν δεν είχαν δεχτεί βίαια κτυπήματα από την σπάθη της Ιεράς Εξετάσεως στο Μεσαίωνα. Στην Ελλάδα διατηρήθηκαν ως την εποχή του εξηλεκτρισμού σε μεμονωμένους θύλακες όπου οι συνήθειες των πόλεων και έφθαναν πολύ αργά και αντιμετωπίζονταν καχύποπτα από τους αγροδίατους. Στη Κάλιανη (μετέπειτα Αιανή), οικισμό της Δυτικής Μακεδονίας, ένα από τα παγανιστικής καταγωγής έθιμα, ου Λάζαρς (ο Λάζαρος), συνεχίστηκε καλυμμένο κάτω από χριστιανικό μανδύα κι ο λόγος, εκτός από την υπερηφάνεια του τοπικισμού, αναμενόμενο συναίσθημα κωμοπόλεων που ξεφτίζουν πληθυσμιακά, ήταν ο άμοχθος δάσκαλος του Κωνσταντίνος Σιαμπανόπουλος, λάτρης των παραδόσεων[7]

Η πληροφορία ότι το έθιμο είχε σταματήσει από το 1967 έως το 1970 λόγω της κοινωνικοπολιτικής κατάστασης στη χώρα[8] προφανώς ισχύει για το πρώτο μόνον έτος, καθώς οι εορτές άρχιζαν το Σάββατο του Λαζάρου, 2 μόνον ημέρες μετά την ανάληψη της διοικητικής εξουσίας από Στρατιωτική Διακυβέρνηση και τη συνεπαγόμενη απαγόρευση της κυκλοφορίας πάσης φύσεως οχημάτων και πεζών,[8α] αλλά για τα υπόλοιπα αντίστοιχα λογίζεται ως διαθλασμένη μέσα από το πρίσμα της κατοπινής πολιτικής, αφού σπανίζουν οι συνταρακτικές αλλαγές στη ζωή της υπαίθρου με την εκάστοτε εγκαθίδρυση νέας εξουσίας: οι φόροι παρέμεναν φόροι ασχέτως των νέων ονομασιών τους και η καταπίεση πάλι καταπίεση. Οι νεοεμφανιζόμενοι, διαφορετικοί τάχα, τοπικοί ηνίοχοι σταδιοδρομούσαν ήδη στα κοινά σε χαμηλότερες όμως θέσεις, λ.χ. αντί για πρόεδροι των κοινοτήτων είχαν εμπειρίες διαχείρισης ως αντιπρόεδροι ή κοινοτικοί σύμβουλοι. Ενδελεχέστερη έρευνα θα τεκμηριώσει ή απορρίψει την αξιοπιστία της προφορικής μνήμης.

Άκαμπτοι μονοθεϊστές δεν είδαν τα ειδωλολατρικά έθιμα με δεκτικότητα όπως διαφαίνεται σε αφήγηση του προφήτη Ιεζεκιήλ για γυναίκες που θρηνούσαν για τον θάνατο του θεού Θαμμούζ (προφανώς Ντουμουζίντ), εικόνα που παραπέμπει στις κατοπινές μυροφόρες της Καινής Διαθήκης. Κατ΄ αυτόν οι λάτρεις των ειδώλων έπρεπε να εξαλειφθούν ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας (πρεσβύτερον καὶ νεανίσκον καὶ παρθένον καὶ νήπια καὶ γυναῖκας ἀποκτείνατε εἰς ἐξάλειψιν).[9] Παρόμοιες απόψεις είχε και ο ζηλωτής αυτοευνούχος χριστιανός Ωριγένης, εμβριθής μελετητής της Παλαιάς Διαθήκης: οι θρηνούσες τον ίδιο θεό ποθούσαν σωματικούς καρπούς χωρίς να ενδιαφέρονται για τίποτε πέρα από τα υλικά και τα αισθητά.[10] Εν μέρει δεν είχε άδικο, οι πολλοί έχουν ακοίμιστα κι εν εγρηγόρσει τα γαιώδη και υλικά τους φρονήματα, ενώ το πνεύμα δευτερεύει, αν δεν τριτεύει κ.ο.κ.

Εικόνα 3. Ο αντιπρόσωπος του θεού επί της γης Μελέκ Τάους στη θρησκεία των Γεζίντι

Οι παγανιστικές τελετές πέρασαν από τις συμπληγάδες των θρησκειών και του πολιτισμού (είδος θρησκείας κι αυτός), αφού πρώτα παραλλάχτηκαν ή συγκεράστηκαν με νέα στοιχεία. Επί παραδείγματι στην εικονιστική πίστη των Γεζίντι, λαού που κατοικεί σε Συρία, Ιράν και Τουρκία, ο αντιπρόσωπος του θεού Μελέκ Τάους (Melek Taus-Tawûsê Melek), που εμφανίζεται στη γη την πρώτη Τετάρτη κάθε Απρίλη, έχει τη μορφή παγωνιού,[11] πτηνού-συμβόλου των πρώτων χριστιανών[12] -η Τετάρτη μέρα επαναλαμβάνεται κι αλλού. Με την επικράτηση της διδασκαλίας του Ιησού οι εορτές της ζωής εις βάρος του θανάτου αντιπροσωπεύονταν πια από τον Λάζαρο εκ Βηθανίας: ανασταίνεται κι αυτός κάθε άνοιξη, μάλιστα μετά από τέσσερις ημέρες,[13] αριθμός που αντικατοπτρίζει τέσσερα στοιχεία της ζωής, τη γη, το νερό, τον αέρα και τη φωτιά, τα οποία αναφέρονται σε αρχαίους πολιτισμούς από την Ελλάδα ως την Ιαπωνία,[14] μάλιστα οι Πέρσες θυσίαζαν σ΄ αυτά γράφει ο Ηρόδοτος, [15] ιδιαίτερα στη φωτιά, βασικό άξονα της λατρείας, από την οποία ζητούσαν σε ύμνους τους εξαγνισμό, ενίσχυση του θάρρους, υγεία κλπ.[15α]

Στο πλαίσιο αυτό, λοιπόν, εντάσσεται η ονομασία της πυρολατρικής εορτής Τσαχαρσανμπέ ή Τσαρσαμπέ Σούρι (Chaharshanbe Suri-Charshanbe Suri -چهارشنبه سوری,[16] ελληνιστί Κόκκινη Τετάρτη, που διαδραματίζεται στο Ιράν την τελευταία Τετάρτη πριν από τον Νέο Χρόνο (Nowruz), αρχές δηλαδή της άνοιξης. Παρεμπιπτόντως Τσαρσαμπά (Çarşamba) ονόμαζαν οι ευεπίφοροι στα γλωσσικά δάνεια -κι όχι μόνον σ΄ αυτά- Οθωμανοί στους πέντε αιώνες της κατοχής των το ΒΑ μέρος της επαρχίας Ελίμειας όπου διαμένει ο γράφων, επειδή στο χώρο αυτό γινόταν η αγορά της Τετάρτης ημέρας (Çarşanba bazari).[17] Η μαγεία της πυρολατρείας πέρασε παλαιά και στην Ορθόδοξη Καθολική και Αποστολική Εκκλησία με το Άγιο Φως της Λαμπρής και τελευταία στις μολότωφ που πέφτουν έξω από το ναό της Αναλήψεως στον Νέο Κόσμο Αθήνας την ίδια περίοδο[17α].

Εικόνα 4. Υπέρβαση φωτιών στο Ιράν κατά την ανοιξιάτικη εορτή Τσαρσαμπέ Σούρι (Κόκκινη Τετάρτη) από νεαρές γυναίκες, έθιμο δημιουργηθέν πολύ πριν του εξισλαμισμού της χώρας

Στην ευρεία περιοχή δυτικά κι ανατολικά της Εδέμ η άφιξη του νέου χρόνου σηματοδοτούνταν με τελετές διανθισμένες ως είναι φυσικό με χορούς και τραγούδια για το πνεύμα και το συναίσθημα κι εδέσματα για τη σάρκα. Διέφεραν αυτές εν μέρει μεταξύ τους λόγω του κλίματος, της μορφής του περιβάλλοντος ή, ορθότερα ίσως, εξαιτίας της συγκεκριμένης ανά τόπο δράσης των κοσμικών ακτίνων και του μαγνητικού πεδίου της γης. Στο Ιράν τα παιδιά κτυπώντας χαλκώματα με κουτάλια περιέτρεχαν τις οικίες ζητώντας ξηρούς καρπούς κι αποξηραμένα φρούτα -επιβίωσε στη Σκύρο ως σιδεροχουλιάρα, δηλαδή σιδερένια κουτάλα που ντύνοντάς την ως είδωλο του Λαζάρου την περιέφεραν ζητώντας κεράσματα.[18]

Στο ίδιο κράτος αρχές της άνοιξης τοποθετούσαν στις στέγες των σπιτιών τους πήλινα ομοιώματα ανθρώπων ή ζώων, τα οποία δήλωναν εκδημήσαντες συγγενείς ή αγαπημένους των[19] -ομοιώματα του Λαζάρου καμωμένα με ζυμάρι κυλούσαν από ράχες στη Λέσβο.[20], ενώ στον Πόντο και τα Βέντζια αυγά [20α]. Οι Γεζίντι έβαφαν χρωματιστά αυγά,[21] όπως οι Σλοβάκοι,[22] ευχόμενοι παραγωγική σοδειά.[23] Στο χωριό μας Κάλιανη τα χρωματιστά αυγά της Λαμπρής όντας παιδιά τα βάφαμε με φλούδες και φύλλα φυτών και τα ονομάζαμε, πριν η γλώσσα της Αθήνας κατισχύσει της αντίστοιχης των αυτοχθόνων, πιρδίκις, δηλαδή πέρδικες, από τα ποικίλα χρώματά τους.

Εικόνα 5. Εορτή του νέου έτους (Newroz) των Γεζίντι, δρώμενο κι αυτό με παραδοσιακές στολές

Στο Ιράν πάλι την ιδία εποχή κορίτσια κρυφάκουγαν διαλόγους περαστικών προσπαθώντας να μαντεύσουν τον προσεχή νυμφίο τους. Παρομοίως συναντάται στη Ρωσία ως Podblyudnuiya.[24] Στη Βουλγαρία, όταν τελειώσει  το Lazaruvane (лазаруване), δηλαδή η εορτή της άνοιξης, τα κορίτσια της τελετής ονόματι Λαζαρίνες (Лазарки) πετούν τα στεφάνια τους στους νερόλακκους κι όποιας η δάφνη προηγηθεί στο ρέμα, θα παντρευτεί πρώτη.[25] Στην Κάλιανη τα κορίτσια της συνοικίας των Βλάχων έριχναν στα Κλήδονα κοσμήματα μέσα σε ένα γκιούμι γεμάτο νερό και καθώς τα έβγαζαν πίστευαν ότι φανερώνονταν αχνά τα χαρακτηριστικά του υποψήφιου γαμπρού.[26] Όπως ακριβώς κι αλλού, μάλλον παντού τις παλαιότερες εποχές, η πράξη συνοδευόταν από ερωτικά ή σατιρικά τραγούδια η συλλογή των οποίων θα ήταν εξαιρετικά επιβοηθητική.

Η πιο εντυπωσιακή από τις τελετές, ειπώθηκε ήδη ότι επιζεί στο Ιράν ως Κόκκινη Τετάρτη, στην Αρμενία ονομάζεται Trndez (Տրնդեզ-ο Χριστός είναι μαζί σου) και συμπεριλαμβάνει και αυτή την υπέρβαση φωτιών. Σε ανοιχτό χώρο ανάβουν φωτιές με κλαδιά κι από επάνω τους πηδούν νιόπαντρα ζευγάρια για τύχη, ευτυχία και γονιμότητα.[27] Σε ανοιχτές φωτιές πηδούν επίσης οι Κούρδοι.[28] Παλαιότερα δε οι κάτοικοι της Παλαιστίνης που δεν είχαν ακόμη προσχωρήσει στον ιουδαϊσμό όπως μαρτυρεί η Παλαιά Διαθήκη για τον βασιλέα Μανασσή που είχε περάσει τα παιδιά του εν μέσω ή πάνω από φωτιές στην κοιλάδα Γέεννα της Ιερουσαλήμ (καὶ αὐτὸς διήγαγε τὰ τέκνα αὐτοῦ ἐν πυρὶ ἐν Γεβενεννὸμ).[29]

Στην αρχαία Ρώμη πηδούσαν πάνω από φωτιές τριπλών γραμμών (certe ego transilui positas ter in ordine flammas) σαν μέσω εξαγνισμού καταθέτει ο ποιητής Οβίδιος,[30] εννοώντας ίσως τρεις φορές πάνω από τις φλόγες. Στη Ρωσία περνούσαν μέσα από τις φωτιές και τα ζώα τους. Οι Ιρλανδοί και οι Ρωμαιοκαθολικοί μετέφεραν την ίδια υπερβατική πρακτική στις αποικίες τους.[31] Μαρτυρείται επίσης στο νησί Ρόδος.[32]

Εικόνα 6. Ετοιμασίες για το πήδημα της γάστρας στην πλατεία της Κάλιανης. Διακρίνονται η πυροστά με πάνω της τη γάστρα, τα λάπατα και το προσφώλι

Στον οικισμό Γκόμπλιτσα (Κρόκος) Κοζάνης οι Λαζαρίνις (κορίτσια γιορτινές με παραδοσιακές στολές) βάζουν πάνω σε μια πυρουστχιά (σιδερένιος τρίποδας μαγειρέματος) μια κεραμίδα, ένα αυγό, τσουκνίδες κι ένα πέλεθος αιγός και περνούν από επάνω τους.[33] Στην Κάλιανη όπως επίσης και στην γειτονική Καισαρειά το Σάββατο του Φτουχουλάζαρ(η), δηλαδή του φτωχού Λαζάρου, μια εβδομάδα πριν από την κανονική του εορτή,[34] τοποθετούν σε ανάποδη[34α] πυροστιά για λόγους ευστάθειας πάλι μία γάστρα (σιδερένιο ασπιδοειδές σκεύος με το οποίο κάλυπταν τις πίτες κατά τη διάρκεια του ψησίματός τους) με περιεχόμενο λάπατα (ποώδη πλατύφυλλα φυτά, επιστημονικώς Rumex obtusifolius), κι ένα προυσφώλ(ι), δηλαδή αυγό που τίθεται στη φωλιά ώστε να παρακινηθούν οι όρνιθες να γεννήσουν στο ίδιο μέρος, και τα υπερπηδούν τρεις φορές. Αν στον πρώτο οικισμό τα κορίτσια απλώς περνούν από πάνω, ενώ στον δεύτερο πηδούν, εξηγείται προφανώς από την χιλιομετρική απόσταση από την πόλη, διότι όσο πιο απόμακροι αυτής τόσο πιο ρωμαλέοι θεωρούνται από τους αστούς οι χωρίτες. Καθώς δεν ήταν ασυνήθιστα τα ατυχήματα κατά το πήδημα πραγματικών φωτιών, στην Αρμενία π.χ.,[35] μάλλον από βιασύνη πριν κατασιγάσει η φωτιά, υπερβάλλοντα ζήλο ή ένδειξη αλτικότητας, η αντικατάστασή τους με τη γάστρα και την, ακόμη πιο ανώδυνη, κεραμίδα ήταν σοφή πράξη.

Δυστυχώς δεν είναι γνωστή στον γράφοντα η ονομασία του εθίμου της υπέρβασης, αν υπάρχει, πιθανότατα όμως είναι περιφραστική: πάμι να αριχτούμι τ’ γάστρα (πάμε να πηδήσουμε τη γάστρα). Εγκιβωτίζει όμως δύο βασικά ένστικτα, το ερωτικό που έχει ήδη αναφερθεί με τα τρία στοιχεία, τη γάστρα, το αυγό και το λάπατο, και το βιολογικό με τα ίδια, την ανάγκη δηλαδή της τροφής. Το πλατύ φύλλο του λάπατου πάνω στο οποίο αναπαυόταν το αυγό σήμαινε επιπλέον την αφειδή προστασία της νέας ζωής από τη μάνα του, τον γονέα Α΄ ή Β΄ κατά μια σύγχρονη ή μελλοντική ορολογία.

Θεωρητικά –ήγουν και θρησκευτικά- η υπερπήδηση των φωτιών λάμβανε χώραν για την επιβίωση του καλού και την καταπολέμηση του κακού.[36] Γήινη εντελώς επιθυμία όμως της υπέρβασης ήταν η προσδοκία μιας υγιούς ζωής κι όντως οι Γεζίντι ζητούσαν από τη φωτιά να τους απαλλάξει από ασθένειες. Στην Μακεδονία πίστευαν ότι με το πήδημα υπεράνω των φλογών καταπολεμούνταν τα έντομα,[37] παροδικώς σίγουρα αφού τα περισσότερα που οσμίζονταν καπνό δραπέτευαν από το ανθρώπινο σώμα ή την ένδυσή του -ο πυρολάτρης ήταν εφευρέτης μιας πρακτικής, βραχύχρονης έστω, ίασης.

Καθώς ένα εύρωστο γυναικείο σώμα γεννά δυνατά παιδιά, το ερωτικό στοιχείο ανιχνεύεται εύκολα στα άσματα κατά τη διάρκεια του πηδήματος των φωτιών: στο Ιράν άρρενες και θήλεις έλεγαν: το κόκκινό σου να είναι δικό μου, η πελιδνότητά μου δική σου[38] ή δώσε μου το όμορφο κόκκινο χρώμα σου, και πάρε πίσω την ασθενική χλωμάδα μου (sorkhi-ye to az man, zardi-ye man az to).[39] Προφανώς το κόκκινο ήταν και χρώμα συνευρετικής έξαψης. Στην Ανατολική Θράκη (σήμερα Ευρωπαϊκή Τουρκία) οι εθιμίστριες κυλιούνταν στα χωράφια για να μεγαλώσουν τα μαλλιά τους, πράξη καλέσματος των αρσενικών.[40] Στο νησί Κίμωλος πηδούσαν πάνω από τη φωτιά τραγουδώντας: άνοιξαν τα ρείκια κι εσαλώσαν τα κορίτσια… Oποιος στον κάψαλο καεί…απ’ την αγάπη θα καεί.[41] Στο Πισοδέρι Φλώρινας οι Βλάχες: Για κοίταξε το στήθος, νομίζεις πως είναι κριάρι διαλεχτό (Για μουτάτσι πι κέπτου, τσι πάρε μπιρμπέκου αλέπτου). Στην περιοχή Βεντζίων Γρεβενών: την κάπα σου, την κάπα μου, ζυγά θα σκιπαστούμι.[42] Στην Πρασκιβή (Αγία Παρασκευή) του οροπεδίου της Ελίμειας το πρώτο άσμα των Λαζαρίνων εμπεριέχει το στίχο θα κάψου νιές, Ρούσα μ’.[43]

Στην Κάλιανη δεν είναι γνωστά παρόμοια άσματα ή λόγια, ίσως οι συλλογείς απέφυγαν να ρωτήσουν για την ύπαρξή τους ή οι γυναίκες ντρέπονταν να τα πουν. Όμως ο ερωτισμός ανιχνεύεται εμμέσως: στην έλλειψη αναφοράς στο πήδημα της γάστρας σε παλαιότερο σχετικό κείμενο του πολιτιστικού συλλόγου που έχει ήδη αναφερθεί,[44] πέρυσι όμως δημοσιεύτηκε στο Φέισμπουκ.[45] Επίσης έχει ήδη ειπωθεί πως τα κορίτσια της βλάχικης συνοικίας στιχοπλοκούσαν ερωτικά άσματα στα Κλήδονα, ενώ οι Λαζαρίνες του ιδίου χωριού τραγουδούσαν το άσμα φεγγαράκι μου λαμπρό,[46] ενθύμηση του πάθους της θεάς Ίσιδος προς τον Όσιρι.[47] Ακόμη πιο χειροπιαστές ενδείξεις της γονιμοποιητικής βάσης του εθίμου είναι: α) η γάστρα, ο θόλος της οποίας δήλωνε την εγκυμοσύνη από την κυρτή επιφάνεια, την μήτρα από της κοίλη της β) το προσφώλι της φωλιάς, που λογίζεται ως παγίδα για τα  πτηνά αλλά και σαν μήτρα για τους ανθρώπους, αφού μέσα από αυτό εξέρχεται ζωή[48] και γ) η δεύτερη αρχαία ερμηνεία του φυτού λάπατου ως τεχνητό όρυγμα-παγίδα όπου πέφτουν μέσα τα άγρια ζώα,[49] προφανώς τα αρσενικά σύμφωνα με τον πανάρχαιο συμβολισμό. Στο ορεινό Μόκρου (Λιβαδερό) απουσίαζε μεν το πήδημα της γάστρας, όμως ένα από τα άσματα των κοριτσιών την ίδια μέρα έλεγε αλληγορικά: Σκώθκα ν’ ανάψου τη φουτιά κι τσάκουσα τν ουρίτσα/κι γω θάρσα ήταν η ρόκα μου κι μ’ έπιασι τρουμάρα (σηκώθηκα να ανάφω τη φωτιά κι έπιασα τη μικρή ουρά/και νόμισα ήταν η ρόκα μου και με έπιασε τρομάρα).[49α]

Οι εορτές της άνοιξης, συγκεκριμένα το Nowruz της Πρόσω Ανατολής έχει εγκριθεί από την Ουνέσκο ως Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ανθρωπότητας,[50] ενώ ου Λάζαρς όπως ονομάζονται οι εορτές της ανάστασης της φύσης στο οροπέδιο της Ελίμειας όχι. Τα ειρημένα έθιμα που κάποτε αποτελούσαν βασικά συστατικά του βίου των ανθρώπων κι εκτυλίσσονταν αυθόρμητα αποζητούν σήμερα με ευχαρίστηση δημόσιους πόρους για να επαναληφθούν. Συνεπώς η εξουσία έχει τη δυνατότητα όχι μόνον της καταβολής, αλλά και της ανάστασης των εθίμων και φυσικά των προσθέσεων, αλλαγών ή τη δημιουργία νέων. Την είχε όμως αυτή τη δυνατότητα και παλαιότερα;

Εικόνα 7. Λάπατου στη θέση Μύλ(οι) Κάλιανης. Σε οικισμούς που βρίσκονται κοντά σε πόλεις έχει αντικατασταθεί στα δρώμενα με τσουκνίδες. Η δεύτερη σημασία στα αρχαία ελληνικά είναι τεχνητό όρυγμα όπου καταπίπτουν προς παγίδευσιν τα άγρια ζώα

Δυστυχώς δεν έχουν μελετηθεί τα περάσματα από το πρώτη ειδωλολατρική χροιά των εθίμων στην παρούσα αντίστοιχη χριστιανική, αλλά με βάση τη λογική αλλαγές ως προς τον τελετουργικό τους μανδύα συνέβησαν στα μέσα της πρώτης χιλιετίας μ.Χ., όταν ο χριστιανισμός καθιερώθηκε ως επίσημη θρησκεία. Το επόμενο πέρασμα των θρησκευτικών εθίμων στη άλλη σκηνή, την κοσμική, έχει ήδη αρχίσει κι ένα παράδειγμα αποτελεί ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου Κάλιανης, ναός της θεάς Ελευθούς στην αρχαία εποχή, στον οποίο εισέρχονταν τα κορίτσια του δρώμενου των Λαζαρίνων να προσκυνήσουν τα είδωλα στην αρχή, τις χριστιανικές εικόνες μετά, είδωλα κι αυτές αλλά δύο μόνο διαστάσεων. Κλειδωμένος εδώ και μερικά χρόνια από την Αρχαιολογία δεν αποτελεί μέρος του παλαιού εθίμου. Δεν μπαίνει μέσα κανείς, επισκέπτης ή προσκυνητής, στον ναό, κι αν αργότερα μετατραπεί σε μουσείο, μάλλον στο βαθύ μέλλον ή και ποτέ λόγω της τρομερής, εκ της εξουσίας εκπορευόμενης, τάσης αστυφιλίας, οι Λαζαρίνες δεν θα μπορούν να μπουν. Οπότε ή θα επισκέπτονται άλλους ναούς ή, το πιο πιθανό, η προσκύνηση των εικόνων θα καταργηθεί. Οι παγκόσμιες εορτές, φωταγωγήσεις κτισμάτων λ.χ. ή ώρες της γης, χωρίς ιδιαίτερα τοπικά ηχοχρώματα εισβάλλουν τη συνεργεία της διοικητικής, οικονομικής και πνευματικής ελίτ ακατάπαυστες στο πεδίο αποτελώντας αυτές πια έθιμα.

Προσαρμογή και υποταγή θα πει συνεχόμενη ζωή.

Πηγές
Abbott G. F., Macedonian Folklore, University Press, Cambridge 1903, https://archive.org/details/macedonianfolklo00abborich/page/54/mode/2up

Beabout Leandra, 12 Spring Celebrations Around the World, 28/2/2020, https://www.rd.com/list/spring-celebrations-around-the-world/

Chaharshanbe Suri, https://en.wikipedia.org/wiki/Chaharshanbe_Suri

Classical element, https://religion.wikia.org/wiki/Classical_element

Dumuzid, https://en.wikipedia.org/wiki/Dumuzid

Happy 2,768th Birthday Rome!, https://blogs.transparent.com/latin/happy-2768th-birthday-rome/

Holi, https://en.wikipedia.org/wiki/Holi

Jesidisches Neujahrsfest, https://de.wikipedia.org/wiki/Jesidisches_Neujahrsfest

Khordeh Avesta, http://www.avesta.org/kanga/ka_english_kanga_epub.pdf

Lazarice, https://en.wikipedia.org/wiki/Lazarice

Lazarus of Bethany, https://en.wikipedia.org/wiki/Lazarus_of_Bethany

Mamaforever, Όποιος Λάζαρο δεν πλάσει…. το ψωμί δεν θα χορτάσει….20/04/2019, https://mamaforever.gr/opios-lazaro-den-plasi-psomi-den-tha-hortasi/

Massoume Price, CHAHAR-SHANBEH SOORI: The Fire Festival of Iranian Peoples, https://www.cais-soas.com/CAIS/Celebrations/fire_festival.htm

Melek Taus, https://en.wikipedia.org/wiki/Melek_Taus

Nawrouz, https://ich.unesco.org/en/RL/nawrouz-novruz-nowrouz-nowrouz-nawrouz-nauryz-nooruz-nowruz-navruz-nevruz-nowruz-navruz-01161

Newroz as celebrated by Kurds, https://en.wikipedia.org/wiki/Newroz_as_celebrated_by_Kurds

Proto-Indo-Europeans, https://en.wikipedia.org/wiki/Proto-Indo-Europeans

Ralston W. R. S., The Songs of the Russian People, https://books.google.gr/books?id=LJJWAVks8m4C&pg=PA197&lpg=PA197&dq=Podblyudnuiya&source=bl&ots=uuqkW2k4NQ&sig=ACfU3U1xRqJL8SIpeEz1aLVruh-Oh9xubQ&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwi2jfPApKDwAhUq_7sIHUwaBJAQ6AEwA3oECAEQAw#v=onepage&q=Podblyudnuiya&f=false

Selecta in Ezechielem ΕΚ ΤΩΝ ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΚΛΟΓΑΙ ΕΙΣ ΤΟΝ ΙΕΖΕΚΙΗΛ, http://khazarzar.skeptik.net/pgm/PG_Migne/Origenes_PG%2011-17/Selecta%20in%20Ezechielem.pdf

The Yazidi new year 6770 “Çarşema Serê Sale”, https://npasyria.com/en/45402/ και On the Occasion of ‘Çarşema serê salê’-Yazidi New Year 2020 https://www.youtube.com/watch?v=uO6Gcm-YqYY

Trndez/Tiarnundaraj: 9 things you didn’t know about the age-old Armenian tradition, 12/2/2019 https://www.h-pem.com/en/in-pictures/2019/02/12/trndez/18

Άδωνις, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CE%B4%CF%89%CE%BD%CE%B9%CF%82

ΑΙΑΝΗ (Κωμόπολη) ΚΟΖΑΝΗ, https://www.gtp.gr/LocInfo.asp?IncludeWide=&InfoId=16&Code=EGRW00a&PrimeCode=EGRW00a&Level=5&PrimeLevel=5&Entity=379&LocId=13482&lng=1

Ανάσταση 2019 Νέος Κόσμος Ανάληψη, https://www.youtube.com/watch?v=J7dkP0MTU7k

Δίπορο Γρεβενών – Πολιτιστικός σύλλογος Διπόρου, Aris Lanaras 24 Μαρτίου 2020, https://www.facebook.com/groups/30217502163/permalink/10158206988977164/

Ηρόδοτος, Ιστορίαι 1.121.3, https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=30&page=24

Ιεζεκιήλ 8.14 & 9.6, http://www.imgap.gr/file1/AG-Pateres/AG%20KeimenoMetafrasi/PD/48.%20Iezekiil.htm

Καλλιανιώτης Θανάσης, «Η μάνα του νερού», Παρέμβαση 201-202 (άνοιξη 2021) 70-74

Καλλιανιώτης Θανάσης, «Τα κλήδονα των Βλάχων της Αιανής (Κάλιανης), Γραμμή (24.6.2000) 6

Καλλιανιώτης Θανάσης, Λαζαρίνες: από την αναγκαιότητα στην αναβίωση, 9/4/2017, https://blogs.sch.gr/thankall/?p=1321

Καμηλάκη-Πολυμέρου Αικατερίνη, Πυρές στον κύκλο του χρόνου, 12/7/2007, https://pneymatiko.wordpress.com/2007/07/12/%CE%A0%CF%85%CF%81%CE%AD%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CE%BA%CF%8D%CE%BA%CE%BB%CE%BF-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%87%CF%81%CF%8C%CE%BD%CE%BF%CF%85/

Κύρου Ιωάννα, Οι Λαζαρίνες του Κρόκου, αρχαιοελληνικό κατάλοιπο των Παρθενίων, 7/4/2019, https://kozan.gr/archives/178292

Λαζαρίνες Αιανής, https://www.facebook.com/lazarinesaianis/photos/a.169198353612671/751596942039473/

Λάπαθον, https://myria.math.aegean.gr/lds/data/volC/pdf/pg_0016.pdf

Μελανοφρύδης Παντελής, Το κύλισμα των αυγών…, https://terra-pontus.blogspot.com/2019/04/blog-post_39.html

Μπούκος Στυλιανός από Αιανή, ψηφιακώς προφορική μαρτυρία 30/4/2021

Νίκου –Γιωλτζόγλου Έφη Λιβαδερό (Μόκρο): η λαϊκή μας παράδοση, επιμ: Σταύρος Γιωλτζόγλου, Θεσσαλονίκη 1999

Παπαδόπουλος Παναγιώτης, Καισάρεια, ένας ιστορικός οικισμός της Δυτικής Μακεδονίας, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, Κοζάνη 2002

Παπαδοπούλου Ευαγγελία, Λαζαρίνες Αγίας Παρασκευής Κοζάνης: Πολιτισμός και Συλλογική Διαχείριση, Άρτα 2007, https://apothetirio.lib.uoi.gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/377/lpm_000028.pdf?sequence=1

ΠΑΡΑΛΕΙΠΟΜΕΝΩΝ [Χρονικών] Β.33.6, https://www.i-m-paronaxias.gr/paronaxia/index.php/palaia-diathiki/78-paraleipomenon-v

Πάσχα 2007 (1), ΣΑΒΒΑΤΟ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ, (Έθιμα από την Ελλάδα), http://roumeliotis.blogspot.com/2007/03/

Περί Ίσιδος και Οσίριδος (Πλούταρχος) 43, https://el.wikisource.org/wiki/%CE%A0%CE%B5%CF%81%CE%AF_%CE%8A%CF%83%CE%B9%CE%B4%CE%BF%CF%82_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CE%9F%CF%83%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B4%CE%BF%CF%82_(%CE%A0%CE%BB%CE%BF%CF%8D%CF%84%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%BF%CF%82)

Πραξικόπημα της 21ης Απριλίου, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CF%81%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%80%CE%B7%CE%BC%CE%B1_%CF%84%CE%B7%CF%82_21%CE%B7%CF%82_%CE%91%CF%80%CF%81%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%BF%CF%85

Τα χριστιανικά σύμβολα και η σημασία τους, https://www.vimaorthodoxias.gr/theologikos-logos-diafora/ta-xristianika-symvola-kai-i-simasia-tous/

Το έθιμο των Λαζαρίνων στην Αιανή Κοζάνης, 22/4/2016, https://www.topoikaitropoi.gr/ithi-kai-ethima/pasxa/to-ethimo-twn-lazarinwn-stin-aiani-kozanis/

Εικόνες
Εικόνα 1. Λαζαρίνες της Αιανής 2015 (φωτογραφίες), https://kozani.tv/index.php/15524-%CE%BB%CE%B1%CE%B6%CE%B1%CF%81%CE%AF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%AE%CF%82-2015-%CF%86%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AF%CE%B5%CF%82.html

Εικόνα 2. Radha, https://en.wikipedia.org/wiki/Radha

Εικόνα 3. Melek Taus, https://reconsideringrussia.org/2014/08/17/who-are-the-yazidis-of-the-former-soviet-space/melek-taus/

Εικόνα 4. آیین چهارشنبه سوری، از گذشته تا به امروز, https://rahdoon.com/blog/history_of_chaharshanbehsorii/

Εικόνα 5. Lalish 2019 Sere sala Yazidian – Yazidi celebrate New Year چوارشه‌ممه‌ی سور له‌ لالش, https://www.youtube.com/watch?v=RtNoG4_MB2I

Εικόνα 6. Το πήδημα της γάστρας και το τραγούδι της Παναγίας των Λαζαρίνων της Αιανής, http://www.prlogos.gr/%CE%B7-%CE%B1%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%AE-%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%B5-%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%B9%CF%82-%CE%BB%CE%B1%CE%B6%CE%B1%CF%81%CE%AF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%AD%CE%BD%CE%B1/

Εικόνα 7.  Λάπαθον, Ιδιωτική Συλλογή Αθανασίου Καλλιανιώτη 29/4/2021

Σημειώσεις

[1] ΑΙΑΝΗ (Κωμόπολη) ΚΟΖΑΝΗ, https://www.gtp.gr/LocInfo.asp?IncludeWide=&InfoId=16&Code=EGRW00a&PrimeCode=EGRW00a&Level=5&PrimeLevel=5&Entity=379&LocId=13482&lng=1

[2] Proto-Indo-Europeans, https://en.wikipedia.org/wiki/Proto-Indo-Europeans

[3] Holi, https://en.wikipedia.org/wiki/Holi

[4] Dumuzid, https://en.wikipedia.org/wiki/Dumuzid

[5] Περί Ίσιδος και Οσίριδος (Πλούταρχος) 43, https://el.wikisource.org/wiki/%CE%A0%CE%B5%CF%81%CE%AF_%CE%8A%CF%83%CE%B9%CE%B4%CE%BF%CF%82_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CE%9F%CF%83%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B4%CE%BF%CF%82_(%CE%A0%CE%BB%CE%BF%CF%8D%CF%84%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%BF%CF%82)

[6] Άδωνις, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CE%B4%CF%89%CE%BD%CE%B9%CF%82

[7] , σ. 19

[8] Το έθιμο των Λαζαρίνων στην Αιανή Κοζάνης, 22/4/2016, https://www.topoikaitropoi.gr/ithi-kai-ethima/pasxa/to-ethimo-twn-lazarinwn-stin-aiani-kozanis/

[8α] Πραξικόπημα της 21ης Απριλίου, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CF%81%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%80%CE%B7%CE%BC%CE%B1_%CF%84%CE%B7%CF%82_21%CE%B7%CF%82_%CE%91%CF%80%CF%81%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%BF%CF%85

[9] Ιεζεκιήλ 8.14 & 9.6, http://www.imgap.gr/file1/AG-Pateres/AG%20KeimenoMetafrasi/PD/48.%20Iezekiil.htm

[10] Selecta in Ezechielem ΕΚ ΤΩΝ ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΚΛΟΓΑΙ ΕΙΣ ΤΟΝ ΙΕΖΕΚΙΗΛ, http://khazarzar.skeptik.net/pgm/PG_Migne/Origenes_PG%2011-17/Selecta%20in%20Ezechielem.pdf

[11] Melek Taus, https://en.wikipedia.org/wiki/Melek_Taus

[12] Τα χριστιανικά σύμβολα και η σημασία τους, https://www.vimaorthodoxias.gr/theologikos-logos-diafora/ta-xristianika-symvola-kai-i-simasia-tous/

[13] Lazarus of Bethany, https://en.wikipedia.org/wiki/Lazarus_of_Bethany

[14] Classical element, https://religion.wikia.org/wiki/Classical_element

[15] Ηρόδοτος, Ιστορίαι 1.121.3, https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=30&page=24

[15α] Khordeh Avesta, σ. 53, http://www.avesta.org/kanga/ka_english_kanga_epub.pdf

[16] Chaharshanbe Suri, https://en.wikipedia.org/wiki/Chaharshanbe_Suri

[17] Καλλιανιώτης Θανάσης, «Η μάνα του νερού», Παρέμβαση 201-202 (άνοιξη 2021) 70-74

[17α] Ανάσταση 2019 Νέος Κόσμος Ανάληψη, https://www.youtube.com/watch?v=J7dkP0MTU7k

[18] Mamaforever, Όποιος Λάζαρο δεν πλάσει…. το ψωμί δεν θα χορτάσει….20/04/2019, https://mamaforever.gr/opios-lazaro-den-plasi-psomi-den-tha-hortasi/

[19] Massoume Price, CHAHAR-SHANBEH SOORI: The Fire Festival of Iranian Peoples, https://www.cais-soas.com/CAIS/Celebrations/fire_festival.htm

[20] Πάσχα 2007 (1), ΣΑΒΒΑΤΟ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ, (Έθιμα από την Ελλάδα), http://roumeliotis.blogspot.com/2007/03/

[20α] Μελανοφρύδης Παντελής, Το κύλισμα των αυγών…, https://terra-pontus.blogspot.com/2019/04/blog-post_39.html και Δίπορο Γρεβενών – Πολιτιστικός σύλλογος Διπόρου, Aris Lanaras 24 Μαρτίου 2020, https://www.facebook.com/groups/30217502163/permalink/10158206988977164/. Υπόδειξη του εθίμου από Ανδρομάχη Βασιλειάδου 30/4/2021

[21] The Yazidi new year 6770 “Çarşema Serê Sale”, https://npasyria.com/en/45402/ και On the Occasion of ‘Çarşema serê salê’-Yazidi New Year 2020 https://www.youtube.com/watch?v=uO6Gcm-YqYY

[22] Beabout Leandra, 12 Spring Celebrations Around the World, 28/2/2020, https://www.rd.com/list/spring-celebrations-around-the-world/

[23] Jesidisches Neujahrsfest, https://de.wikipedia.org/wiki/Jesidisches_Neujahrsfest

[24] Abbott G. F., Macedonian Folklore, University Press, Cambridge 1903. σ. 57, https://archive.org/details/macedonianfolklo00abborich/page/54/mode/2up και Ralston W. R. S., The Songs of the Russian People, https://books.google.gr/books?id=LJJWAVks8m4C&pg=PA197&lpg=PA197&dq=Podblyudnuiya&source=bl&ots=uuqkW2k4NQ&sig=ACfU3U1xRqJL8SIpeEz1aLVruh-Oh9xubQ&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwi2jfPApKDwAhUq_7sIHUwaBJAQ6AEwA3oECAEQAw#v=onepage&q=Podblyudnuiya&f=false

[25] Lazarice, https://en.wikipedia.org/wiki/Lazarice

[26] Καλλιανιώτης Θανάσης, «Τα κλήδονα των Βλάχων της Αιανής (Κάλιανης), Γραμμή (24.6.00) 6

[27] Trndez/Tiarnundaraj: 9 things you didn’t know about the age-old Armenian tradition, 12/2/2019 https://www.h-pem.com/en/in-pictures/2019/02/12/trndez/18

[28] Νewroz as celebrated by Kurds, https://en.wikipedia.org/wiki/Newroz_as_celebrated_by_Kurds

[29] ΠΑΡΑΛΕΙΠΟΜΕΝΩΝ [Χρονικών] Β.33.6, https://www.i-m-paronaxias.gr/paronaxia/index.php/palaia-diathiki/78-paraleipomenon-v

[30] Happy 2,768th Birthday Rome!, https://blogs.transparent.com/latin/happy-2768th-birthday-rome/

[31] Abbott, Macedonian Folklore, ό.π., σ. 57

[32] Καμηλάκη-Πολυμέρου Αικατερίνη, Πυρές στον κύκλο του χρόνου, 12/7/2007, https://pneymatiko.wordpress.com/2007/07/12/%CE%A0%CF%85%CF%81%CE%AD%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CE%BA%CF%8D%CE%BA%CE%BB%CE%BF-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%87%CF%81%CF%8C%CE%BD%CE%BF%CF%85/

[33] Κύρου Ιωάννα, Οι Λαζαρίνες του Κρόκου, αρχαιοελληνικό κατάλοιπο των Παρθενίων, 7/4/2019, https://kozan.gr/archives/178292

[34] Παπαδόπουλος Παναγιώτης, Καισάρεια, ένας ιστορικός οικισμός της Δυτικής Μακεδονίας, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, Κοζάνη 2002, σ. 215-216

[34α] Μπούκος Στυλιανός από Αιανή, ψηφιακώς προφορική μαρτυρία 30/4/2021

[35] Trndez/Tiarnundaraj: ό.π.

[36] Newroz as celebrated by Kurds, ό.π.

[37] Abbott, Macedonian Folklore, ό.π., σ. 57 και Καμηλάκη-Πολυμέρου, Πυρές στον κύκλο του χρόνου, ό.π.

[38] Chaharshanbe Suri, ό.π.

[39] Massoume Price, CHAHAR-SHANBEH SOORI, ό.π.

[40] Καλλιανιώτης, «Τα κλήδονα των Βλάχων…», ό.π.

[41] Καμηλάκη-Πολυμέρου Αικατερίνη, Πυρές στον κύκλο του χρόνου, ό.π.

[42] Καλλιανιώτης, «Τα κλήδονα των Βλάχων…», ό.π.

[43] Παπαδοπούλου Ευαγγελία, Λαζαρίνες Αγίας Παρασκευής Κοζάνης: Πολιτισμός και Συλλογική Διαχείριση, Άρτα 2007, https://apothetirio.lib.uoi.gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/377/lpm_000028.pdf?sequence=1

[44] Το έθιμο των Λαζαρίνων στην Αιανή Κοζάνης, 22/4/2016, ό.π.

[45] Λαζαρίνες Αιανής, https://www.facebook.com/lazarinesaianis/photos/a.169198353612671/751596942039473/

[46] , σ. 60

[47] Περί Ίσιδος και Οσίριδος (Πλούταρχος), 43, https://el.wikisource.org/wiki/%CE%A0%CE%B5%CF%81%CE%AF_%CE%8A%CF%83%CE%B9%CE%B4%CE%BF%CF%82_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CE%9F%CF%83%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B4%CE%BF%CF%82_(%CE%A0%CE%BB%CE%BF%CF%8D%CF%84%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%BF%CF%82)

[48] Παπαδόπουλος, Καισάρεια, ένας ιστορικός οικισμός της Δυτικής Μακεδονίας, ό.π.

[49] Λάπαθον, https://myria.math.aegean.gr/lds/data/volC/pdf/pg_0016.pdf και Καλλιανιώτης Θανάσης, Λαζαρίνες: από την αναγκαιότητα στην αναβίωση, 9/4/2017, https://blogs.sch.gr/thankall/?p=1321

[49α] Νίκου –Γιωλτζόγλου Έφη Λιβαδερό (Μόκρο): η λαϊκή μας παράδοση, επιμ: Σταύρος Γιωλτζόγλου, Θεσσαλονίκη 1999, σ. 233

[50] Nawrouz, https://ich.unesco.org/en/RL/nawrouz-novruz-nowrouz-nowrouz-nawrouz-nauryz-nooruz-nowruz-navruz-nevruz-nowruz-navruz-01161

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Η μάνα του νερού

Εξιστορείται η δασική θέση Μάνα του Νερού του οικισμού Μεσιανή Κοζάνης και η περιοχή της στη νεότερη και σύγχρονη εποχή. Ησυχαστήριο Μπεκτασήδων παλαιότερα, τόπος καταφυγής και πολεμικών συγκεντρώσεων αργότερα, προσεχές σήμερα φωτοβολταϊκό πάρκο.

Κείμενο του γράφοντος στο περιοδικό Παρέμβαση 201-202 (άνοιξη 2021) 70-74. To περιοδικό υπάρχει στο Συνεταιριστικό Βιβλιοπωλείο Κοζάνης, Τ 2461026463 και στον ιστοχώρο περιοδικό λόγου και τέχνης η παρέμβαση.

Υ.Γ. Σχετική ταινία μικρού μήκους ανοίγει πατώντας το Φωτοβολταϊκά στη Mάνα του Νερού.

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , | Σχολιάστε

«Γιατί δεν επαναστάτησε η Κόζιανη το 1821»

Ο γράφων και το συλλογικό έργο.

Δεν επαναστάτησε το 1821 η πολίχνη Κόζιαν(η), μετέπειτα Κοζάνη. Οι αιτίες εκτείνονταν από τη βαριά κληρονομιά του χρόνου και την συγκυριακή γεωγραφία του τόπου μέχρι την ευζωική ανά τους αιώνες συνείδησή της…

Περισσότερα στο συλλογικό βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Παρέμβαση με τίτλο 1821 λέξεις για το χθες…: Η Κοζάνη κατά την περίοδο του 1821 όπου κείμενο του γράφοντος με το θέμα «Γιατί δεν επαναστάτησε η Κόζιανη το 1821».

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , | Σχολιάστε

25 Μαρτίου 1821: συνέντευξη στην Βάια Λαμπροπούλου

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χρόνος Κοζάνης 25.3.2021

-Τι έσπρωξε τους Έλληνες στο παράτολμο επαναστατικό εγχείρημα της επανάστασης του 1821;
Οι επιρροές παρόμοιων διεργασιών και η άνοδος του βιοτικού τους επιπέδου. Πράγματι πριν από το 1821 είχαν λάβει χώραν στην αμερικανική ήπειρο νικηφόρες επαναστάσεις που οδήγησαν στην δημιουργία ανεξαρτήτων κρατών (Ηνωμένες Πολιτείες κι Αϊτή) κι εξεγέρσεις στην Γαλλία, την Ιταλία (Καρμπονάροι) και τον Λίβανο (Δρούζοι -Μαρωνίτες) με στόχο την αποκαθήλωση της καταπιεστικής των εξουσίας.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , | Σχολιάστε

Μεμιλέρ (Memiler)

Επίσκεψη στον ερειπωμένο ορεινό κτηνοτροφικό οικισμό Μεμιλέρ Ιμέρων. Το Memiler κατοικούνταν ως το 1924 από Οθωμανούς, τους οποίους αντικατέστησαν για μερικά χρόνια τουρκόφωνοι χριστιανοί πρόσφυγες από την Γάβζα. Απρίλη 1943 κρατήθηκαν εκεί στελέχη του ΚΚΕ Μακεδονίας και συνοδοί τους αντάρτες, οι οποίοι εκτελέστηκαν λίγο πιο πάνω ως αντίποινα για πρότερες εκτελέσεις αξιωματικών της ΥΒΕ/ΕΚΑ Βοΐου. Κατέβασμα μετά στην παραλίμνια θέση Ίλιτσα, όπου μνημείο τυφεκισθέντων χωριτών από τον ΕΛΑΣ την 26η Νοεμβρίου 1944.

Για να δείτε σχετική ταινία μικρού μήκους, πατήστε εδώ.

Δημοσιεύθηκε στη ΤΑΙΝΙΕΣ ΜΙΚΡΟΥ ΜΗΚΟΥΣ | Ετικέτες: , , , , , , | Σχολιάστε

Φωτοβολταϊκά στη Mάνα του Νερού

 Επίσκεψη στη Μάνα του Νερού, οικισμός Μεσιανής (Χατζήρανη -Haci Reyhanlı) Κοζάνης. Δίπλα ανεγείρονται τεράστια φωτοβολταϊκά. Θα επεκταθούν άραγε και μέσα στο δάσος κέδρων και βελανιδιών ή μόνο στις παρυφές του; Στην τοποθεσία υπήρχε αρχαίος οικισμός και ναός, που οι Γιουρούκοι έποικοι μεταμόρφωσαν σε τεκέ δερβίσηδων. Το χωριό πυρπολήθηκε από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ Αύγουστο του 1944 και τον Νοέμβριο του ιδίου έτους τέσσερις δεκάδες αντικομουνιστές οπλίτες της εκτελέστηκαν ως αντιφρονούντες. Τα εκπηγάζοντα ερωτήματα είναι: επηρεάζουν η μνήμη και η οικολογία το παρόν και το μέλλον; Η τεχνολογία σίγουρα.

Ανοίξτε σχετική ταινία μικρού μήκους πατώντας εδώ.

Δημοσιεύθηκε στη ΤΑΙΝΙΕΣ ΜΙΚΡΟΥ ΜΗΚΟΥΣ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Το 1821 στην Ιστορία και τη ζωή

Απολαμβάνοντας καφέ στο χαρέμι, https://el.wikipedia.org/Οθωμανική_Αυτοκρατορία

Ένοπλες αιματηρές μάχες, βία και καταστροφές με κύριο πρωταγωνιστή από το 1300 μ.Χ. και μετά το Ανώτατο Οθωμανικό Κράτος (Davlet-i Âliyye-i Osmâniyye), το οποίο ονομάζεται σήμερα Δημοκρατία της Τουρκίας, δεν ήταν πρωτόγνωρες στον ελληνικό χώρο.

Πράγματι, ξεκινώντας από τη Μικρά Ασία για να επεκταθούν προς τη δύση μόνοι ή με τη βοήθεια κάποτε της Γαλλίας οι Οθωμανοί έφτασαν τα σύνορά τους ως την Αυστρία, τη βόρεια Αφρική και τον Ινδικό Ωκεανό κατόπιν συνεχών πολέμων με την Ισπανία, την Ιταλία και τη Ρωσία, ιδιαίτερα με τις δύο τελευταίες καθώς Γένουα και Βενετία διατηρούσαν ναυτικές βάσεις στην Ελλάδα, ενώ ο τσάρος επιθυμούσε να βρέξει τα πόδια του στη Μεσόγειο Θάλασσα.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΟΜΙΛΙΕΣ | Ετικέτες: , , , , , | Σχολιάστε

Σινιάτσικο, το βουνό του χειμώνα

Ειδοποίηση από το Γιώργο Μπουρνιώτη την 20ή Μαρτίου 2010 για ανάβαση στο Σινιάτσικο έγινε ασμένως δεκτή. Ξύπνημα λοιπόν στις 6 το πρωί και οδήγηση μέχρι την Κοζάνη όπου τον παρέλαβα για να πάμε με ένα αυτοκίνητο.

Αφού το βουνό φαινόταν χιονισμένο από τη νότια πλευρά, υποθέσαμε ότι η βόρεια θα ήταν κατάφορτη . Πράγματι λίγο πριν από την Άρδασα το βουνό ξεπρόβαλε ελκυστικό κι άσπρο στα αριστερά μας.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ | Ετικέτες: , , , , | Σχολιάστε

Ανάβαση στο ύψωμα Πατσούρα Λευκάρων

Ανάβαση στην Πατσούρα (υψ. 830), οροπέδιο Ελίμειας Δυτικής Μακεδονίας την 6η Φλεβάρη 2021 -σχετική ταινία μικρού μήκους υπάρχει εδώ.

Στο χωριό Λεύκαρα (Aksaklı) επίσκεψη στο μνημείο εκτελεσθέντων από τον ΕΛΑΣ Νοέμβριο ΄44, μετά στο ναό της Αναλήψεως όπου αιωνόβιο δέντρο με ενδύματα-αναθήματα πιστών. Στη συνέχεια από τη θέση Τσαντουλούκ στην κορυφή μέσα από πυκνή χλωρίδα (πρίνοι, κέδρα κι άρκευθοι) και είσοδος στη σπηλιά των Παοτζήδων. Κατά την επιστροφή επίσκεψη στον μαχαλά Ταβουτλού (Davutlu), όπου κατοικούσαν Γιουρούκοι έποικοι πριν από την έλευση χριστιανών προσφύγων το 1923.

Μουσικό υπόβαθρο:
-İbrahim Tatlıses: Yallah Şöför & Ölürsem Kabrime gelme istemem
-Sultan Baci: Bahçanın Harımıyım & Ah Neyleyim Gönül
-Çağatay Olgun: İnce İnce Bir Kar Yağar
-Creedence Clearwater Revival: Suzie Q
-Rare Earth: Get Ready

Θα ακολουθήσει συγγραφή εκτενέστερου κειμένου.

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , | Σχολιάστε

Η εξομολόγηση ενός υψώματος: Μποζ Τεπέ Ελίμειας

Ανακτένιση 18/1/2021, 21:50΄

Εκτενής συνομιλία του γράφοντος με το ύψωμα Μποζ Τεπέ στην κορυφή του οποίου ανέβηκε πρόσφατα για τη θέση, τη μορφή, το όνομα και την ιστορία του από την αρχαία εποχή μέχρι σήμερα.

Εικόνα 1. Η θέση του Μποζ Τεπέ στο χώρο της Μακεδονίας (κόκκινη βούλα).

Πριν από όχι πολύ καιρό ανέβηκα[1] στο ύψωμα Μποζ Τεπέ Ελίμειας. Στάθηκα πάνω στην κορυφή, μέρα καλή, ηλιόλουστη, με μιαν ελαφριά αύρα από το Βορρά που θρόιζε ανάμεσα στα φύλλα των δρυών (ημεράδια στη μακεδονική χωριατική), όταν ένιωσα κάτι να με πλησιάζει. Γύρισα τα μάτια μου, δεν είδα τίποτα. Άκουσα όμως μια φωνή:

«Καλώς ήλθες»

«Καλώς σε βρήκα.»

«Ήρθες να κυνηγήσεις τις ορεινές πέρδικες που νωρίτερα τρόμαξαν με την παρουσία σου ή για τον κοκκινολαίμη που σε κοιτούσε περίεργα μέσα από τους θάμνους;»

«Όχι, δεν το ήθελα να συμβεί, όσο για το πτηνό το μίλησα για λίγο, είχε σταθεί. Τα ζώα καταλαβαίνουν τι άνθρωπος είσαι. Ήρθα για σένα αποκλειστικά, για την Ιστορία σου.»

«Παράξενο, ελάχιστοι ως τώρα ενδιαφέρθηκαν, ποτέ όμως δεν με ρώτησαν. Ούτε όσοι ανέβαιναν επάνω μου όλους τους αιώνες ούτε οι αξιωματικοί της γεωγραφικής ιστορίας στρατού που με μέτρησαν ούτε όσοι περιδιάβαιναν τους πρόποδές μου.»

«Συμβαίνει. Οι άνθρωποι διαφέρουν κι έτσι πρέπει. Οι περισσότεροι θεωρούν πως έμβια όντα είναι μόνον οι ίδιοι, εκτός από μερικούς που εγκιβωτίζουν και τα φυτά, ενώ άλλοι βαθύτερα σκεπτόμενοι συμπεριλαμβάνουν και την ύλη.»

«Έχεις χρόνο και διάθεση να μ΄ ακούσεις;»

«Απολύτως.»

«Σε πειράζει αν η αφήγησή μου είναι γραμμική;»

«Καθόλου. Λεν πως η γραμμική αφήγηση είναι πεπερασμένη, αλλά ποιος εγγυάται ότι αυτοί που αμφισβητούν την χρονική συνέχεια ανήκουν στην πραγματικότητα;»

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Ανάβαση στο Μποζ Τεπέ

Ανάβαση σήμερα στο ύψωμα Μποζ Τεπέ (υψ. 1036 μ.) Κοζάνης -μετονομάστηκε επισήμως το 1959 σε Φαλακρό Λόφο. Διαδρομή αναπτύγματος 2 χιλιομέτρων με 300 υψομετρικά, χωρίς συνήθως μονοπάτι, 80 λεπτά με τις καθυστερήσεις. Χλωρίδα: σατνιές, άρκευθοι, κέδρα, ημεράδια σε ασβεστολιθικό υπόστρωμα. Πανίδα: Περδίκια, κοκκινολαίμηδες, κορυδαλλοί.

Πατήστε να δείτε το βίντεο εδώ.

Δημοσιεύθηκε στη ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ | Σχολιάστε

Οι Σλαβόφωνοι της Ελλάδας στη δεκαετία του ΄40

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Σήμερα που τα γεγονότα στο Κόσοβο ηχούν αρκετά κοντά μας και δεν είναι απίθανο να δημιουργηθούν παρόμοια στη δημοκρατία της «Μακεδονίας», μια ιστορική αναφορά στο λεγόμενο «μακεδονικό ζήτημα» την περίοδο της δεκαετίας του ΄40 δεν θα προκαλούσε δυσφορία. Τα πολύπαθα αυτά χρόνια, ιδωμένα από τα κάτω, από τις πράξεις των απλών ανθρώπων κι όχι από τις διαβουλεύσεις των επισήμων και τις συμφωνίες των σαλονιών, ίσως αποκαλύψουν στον αναγνώστη ελατήρια της ανθρώπινης συμπεριφοράς σε ασυνήθιστους καιρούς, όπως αυτοί που εξετάζονται στη μελέτη αυτή.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , | Σχολιάστε

Αναρριχητικά πεδία Αϊ-Λια Κοζάνης

Στο σύνδεσμο Κοζάνη -Ψηλός Αιλιάς διαβάζετε ομώνυμη εξαιρετική εργασία του Θεόδωρου Φασούλα σχετική με το άνοιγμα αναρριχητικών διαδρομών στη λοφοσειρά του Αϊ-Λια Κοζάνης.

Ενεπλάκη στη διαδικασία αυτή άμεσα κι ο γράφων.

 

 

 

Δημοσιεύθηκε στη ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ | Σχολιάστε

Ενθυμήσεις Αχιλλέα Κυρ. Τριανταφυλλίδη, οπλαρχηγού ΕΕΣ Κοιλάδας Κοζάνης

Ο καπετάν Αχιλλέας στον Εμφύλιο Πόλεμο. Ιδιωτική Συλλογή του ιδίου.

Δημοσιεύτηκε στον τόμο Η δεκαετία 1940 –1950 στη Δυτική Μακεδονία, Εταιρεία Μελετών Άνω Βοΐου, Θεσσαλονίκη 1998, σ. 228 –238 με τον τίτλο «ΠΑΟ -ΕΛΑΣ: Ο Εμφύλιος στη Δυτική Μακεδονία 1943 –1945»

Ποτέ μου δεν υπήρξα φανατικός. Ήμουν βέβαια αντικομμουνιστής, γιατί εκτός των άλλων διέτρεχα και κίνδυνο από τους κομμουνιστές. Ήμουν νεαρός, χωρίς να γνωρίζω φόβο, ανήσυχος.  Ήθελα να είμαι ελεύθερος, δεν ήθελα να δέχομαι πιέσεις. Αγαπούσα κι αγαπώ την πατρίδα μου την Ελλάδα. Ήμουν κατά των Άγγλων, γιατί ενώ εμείς αγωνιζόμασταν να μην πέσει η Ελλάδα στα χέρια των Σλάβων, αυτοί βοηθούσαν τους ελασίτες, για να νικήσουν τα Σοβιέτ.

Το 1942 το ΕΑΜ έβγαλε ένοπλες ομάδες στα βουνά. Τρέξαμε στην Κοζάνη και συμβουλευτήκαμε τους αξιωματικούς μας, γιατί η ανησυχία μας ήταν μεγάλη. Μας συμβούλεψαν να αποφύγουμε, παντί τρόπω το ΕΑΜ και να περιμένουμε.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Πώς βρίζονταν οι οικισμοί μεταξύ τους: ταυτότητες κι ετερο-ταυτότητες στην μεσαιωνική κοινωνία Ελίμειας και περιχώρων

Ανακτένιση 13/9/2020, 17:56΄

Εξετάζονται περιγελασμοί οικισμών από την αρχαία εποχή μέχρι σήμερα: το όνομα, η γέννηση, η διάρκεια και η ερμηνεία τους

Θεωρίες. Ταυτότητα ορίζεται στα μαθηματικά η ισότητα ανάμεσα σε δύο αλγεβρικές παραστάσεις,[1] στη διοίκηση το έγγραφο που πιστοποιεί τη μοναδικότητα εκάστου ατόμου και στο εμπόριο τη γνησιότητα των αντικειμένων.[2] Στην αρχαία φιλοσοφία θέτει το πρόβλημα της ομοιότητας και της διαφοράς.[3]

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Λογοτεχνικά και πολεμικά ψευδώνυμα του Κοζανίτη φιλικού Γεωργίου Λάτσκου ή Λασσάνη

Αμυγδαλάκη Ε.-Παρασκευοπούλου Α., Λασσάνης Γεώργιος (1793-1870), μια βιογραφία, 2/4/2012, https://www.istorikathemata.com/2012/04/1793-1870.html

Ανακτένιση 22/8/2020, 16:23΄

Το όνομα Λάτζκος[1] ή Λάτσκος[2] συναντάται γραπτά πρώτη φορά στην κωμόπολη τότε Κοζάνη στα μέσα του 18ου αιώνα μ.Χ. και παρομοίως την ίδια περίοδο στον οικισμό Κτένιον, στο ιδίωμα Χτέν(ι), κι αυτό ως βαπτιστικό στη γενική όμως πτώση, Λάτζκου.[3] Ωστόσο, 200 χρόνια νωρίτερα είχε καταγραφεί από τους Οθωμανούς στα Σέρβια ο Yorgi Lacka[4] (Γιώργη Λάτσκα), ελληνιστί ο Γεώργιος του Λάτσκου. Στην ιδιόλεκτο της περιοχής το όνομα των πρώτων προφέρονταν ως Λάτσκους, ενώ ο τρίτος ως Γιώρς τ’ Λάτσκ(ου). Πρόκειται για τον Λάζαρο, δανεικό ισραηλίτικο όνομα -ο Ούγγρος συγγραφέας Andreas Latzko ήταν εβραϊκής καταγωγής.[5]

Μέλη της κοζανίτικης οικογένειας Λάτσκου ή Σαπουντζή (από την παραγωγή και διάθεση σάπωνος) εμπορεύονταν στην Ουγγαρία τον 18ο αιώνα,[6] επιτυχώς, αφού ο υιός ενός ονόματι Γεώργιος ανεχώρησε έφηβος για σπουδές στην ομόσπονδη Γερμανία (Deutscher Bund),[7] φιλολογικής κατευθύνσεως[8] γι’ αυτό και γνώριζε άριστα τη γλώσσα ώστε να μεταφράζει μυθιστορήματα στην ελληνική.[9] Περατώνοντάς τες μετέβη το 1818 στην Οδησσό[10] της τότε Ρωσικής Αυτοκρατορίας (Россійская Имперія)[11] όπου κατά ομολογίαν του ιδίου εργαζόταν ως διδάσκαλος στο κοινόν σχολείον[12] των παιδιών της ελληνικής παροικίας, το οποίο αντιστοιχούσε με το σημερινό δημοτικό σχολείο,[13] ονομασία που παρέμεινε τουλάχιστον ως τη δεκαετία του 1920 στα αντίστοιχα ιδρύματα του οροπεδίου της Ελίμειας.[14] Παράλληλα δίδασκε και στην Ελληνοεμπορική Σχολή,[15] στο των Ελλήνων Εμπόρων σχολείου όπως παραδίδεται σε έκδοση του 1829.[16]

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Συγγραφείς και υποκειμενογράφοι

Αναμένοντας ρυθμίσεις τις εικονοληψίας για την συνέντευξη μαζί με την κυρία Έφη Κατσόγιαννου-Τριανταφύλλου, καθώς ο ήλιος πάλευε με τις σκιές. Φωτογραφία της Ε.Α. Πλατεία Κοζάνης 12/7/2020.

Στο κάτωθι κείμενο ανιχνεύεται η διαφορά του υποκειμενογράφου από τον συγγραφέα, ο τρόπος εργασίας του πρώτου και η πρόσληψη του αναγνώστη.

1o Φεστιβάλ Βιβλίου στην πλατεία Κοζάνης χτες Κυριακή 12η Ιουλίου 2020. Καλεσμένος επισήμως ανάμεσα σε τοπικούς συγγραφείς, βιβλιοπωλεία, εκδότες και ανθρώπους των γραμμάτων… Βιβλίο και Ψηφιακή Εποχή,[1] μια έξαφνη τιμή.

Ώρα 5 απόγευμα ήμασταν εκεί. Ζέστα, άπνοια, ήλιος με ψευδοϋετώδη νέφη, χώρος ανοικτός λόγω κορώνας, κόσμος διάφορος εντός κι εκτός. Πριν αρχίσει το συμβάν χρηματίσαμε για λίγο βιβλιοπώλεις, για την ακρίβεια βιβλιολόγοι, στην υπαίθρια τράπεζα της Παρέμβασης, μνημειώδους περιοδικού της πόλης που εκδίδει εδώ και δεκαετίες ο Βασίλειος Καραγιάννης -αναγκαία η προτομή του.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΟΜΙΛΙΕΣ | Ετικέτες: , , , , , | Σχολιάστε

Οι χάρτες της ΙΝΦΟΤΕ και οι περιπέτειες της Γεωγραφίας στη Δυτική Μακεδονία

Ο Τομ Έβανς στο προαύλιο του ενοριακού ναού Ποιμενικού (Βαψώρι) Καστοριάς, το μόνο μη ερειπωμένο κτίσμα του ορεινού οικισμού, ο οποίος εγκαταλείφθηκε από τους κατοίκους του στα μέσα του 20ού αιώνα.

Το κείμενο είχε δημοσιευτεί παλαιότερα στις εφημερίδες Θάρρος (15.10.03) 1, 3 & Πτολεμαίος (11.11.03) 8-9. Σήμερα βλέπει ανακτενισμένο τον ψηφιακό κόσμο.

Στον χρυσό οδηγό και τηλεφωνικό κατάλογο Δυτικής Μακεδονίας που πριν από δύο χρόνια μοίραζε ο ΟΤΕ, ενώ σήμερα προσφέρει θυγατρική του εταιρία, εμπεριέχονται γεωγραφικοί χάρτες των τεσσάρων νομών της. Πρόσφατα κυκλοφόρησε ο τόμος του 2003 σε νέα βάση και με επιπλέον τουριστικές πληροφορίες, αλλά με αβλεψίες και παραδρομές. Κρίνεται, λοιπόν, αναγκαία μια μερική επισκόπησή τους προσμένοντας ώστε στον κατάλογο του επομένου έτους οι χαρτογράφοι και οι συντάκτες της INFOTE να διορθώσουν τα ημαρτημένα μιας και οι ίδιοι προσπαθούν για «ορθότητα, πληρότητα και ακρίβεια»[1] όσων παραθέτουν.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , | Σχολιάστε

Η Ελευθώ της Κάλιανης (Αιανής): ονοματολογικές περιπέτειες

ανακτένιση 20/5/2020, 20:19΄

Παμπάλαιο ομοίωμα της θεάς του τοκετού συναρτάται με τον οικισμό Κάλιανη, τη σημερινή Αιανή της Δυτικής Μακεδονίας, φωτίζοντας την υπερχιλιετή πορεία του από ναωνύμιο-τοπωνύμιο σε οικωνύμιο

Εικόνα 1. Ξύλινο ομοίωμα της θεάς Ελευθούς στον ναό της Κοιμήσεως Θεοτόκου Αιανής

Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο Αιανή του Κωνσταντίνου Σιαμπανοπούλου, εξαιρετικού εργάτη του Χεριού και του Πνεύματος, συναντούμε φωτογραφία ξύλινου ειδωλίου με μεταλλικό φωτοστέφανο (εικ. 1). Φυλασσόμενο στον ναό της Παναγίας το τοποθετούσαν στο προσκεφάλι εγκυμονούσης, ώστε με την αρωγή του να ξελευτερωθεί με ευκολία. Το ανθρώπινο αυτό ομοίωμα, λείψανο πρωτογόνου λατρείας κατά τον συγγραφέα,[1] εκτιθόταν στην παλαιά αρχαιολογική συλλογή του χωριού μαζί με ξυλόγλυπτα βυζαντινής περιόδου -ο γράφων αγνοεί πού ευρίσκεται σήμερα το σημαντικότατο αυτό, όπως θα φανεί, επιβίωμα.

Θα είχε ενδιαφέρον να μελετηθούν α) η ηλικία του, πιθανότατα έχει γλυφεί τον 4ο αιώνα μ. Χ., όταν επισήμως απαγορεύτηκε προς ωφέλειαν του χριστιανισμού η λατρεία του Δωδεκάθεου, οπότε μίκρυνε και το ομοίωμα κι από μεγάλο και σταθερό μεταμορφώθηκε σε φορητό αντικείμενο ύψους 60 περίπου εκατοστών,[2] και β) το υλικό κατασκευής του, αν και φαίνεται δρυοπαγές γ) διάφορες άλλες λεπτομέρειες.

Συνέχεια

Δημοσιεύθηκε στη ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , , , , , , , , , , | Σχολιάστε