Αντιμετώπιση μαθητών με Μαθησιακές δυσκολίες στο περιβάλλον του σχολείου – Ευαισθητοποίηση Εκπαιδευτικών

Γράφει η Ελένη Λιβανίου (Ph. D), Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, Επιστημονική Σύμβουλος της Ελληνικής Εταιρίας Δυσλεξίας και επί κεφαλής της ομάδας Μαθησιακών Προβλημάτων της Ειδικής Διαγνωστικής, Θεραπευτικής και Ερευνητικής Μονάδας «Σπύρος Δοξιάδης».

Μακροχρόνιες έρευνες κατέδειξαν ότι τα συμπτώματα των παιδιών με Ειδικές Δυσκολίες Μάθησης (ΕΔΜ) αρχίζουν να γίνονται εμφανή στην διάρκεια της προσχολικής ηλικίας. Τα πλέον συνηθισμένα προβλήματα σ’ αυτή την περίοδο είναι έντονη υπερκινητικότητα, συναισθηματική αστάθεια, διαταραχές στο συντονισμό των λεπτών η/και αδρών κινήσεων, δυσκολία στην συγκέντρωση, περιορισμένο εύρος προσοχής, προβλήματα κοινωνικοποίησης και αργοπορημένη γλωσσική εξέλιξη η προβλήματα στην εκφορά του προφορικού λόγου σ’ όλα τα επίπεδα (άρθρωση, οργάνωση, αλληλουχία, ροή, ρυθμός, χρωματισμός, σύνταξη και γραμματική). Η έγκαιρη διάγνωση στοχεύει στην πρώιμη παρέμβαση διότι εάν αγνοηθούν οι δυσκολίες στην προσχολική περίοδο, τα προβλήματα θα συσσωρεύθουν και εξελικτικά θα καταστεί πολύ δύσκολη η αντιμετώπισή τους. Οι τυχόν δυσκολίες στην εκμάθηση γραφής και ανάγνωσης στις πρώτες τάξεις του δημοτικού, μπορούν να προκαλέσουν περιοδικές συγκινησιακές διαταραχές και προβλήματα συμπεριφοράς.

Η τελευταία από τις ηλικίες κλειδιά που έχουν επιλεγεί για τον προληπτικό έλεγχο της ανάπτυξης των παιδιών είναι η ηλικία των 5 ετών. Στόχος αυτού του ελέγχου είναι να εντοπιστούν εκείνα τα παιδιά που ανήκουν στην ομάδα αυξημένου κινδύνου και τα οποία με την έναρξη του σχολείου θα παρουσιάσουν κάποια μορφή ειδικής δυσκολίας μάθησης (ΕΔΜ). Σύμφωνα με το Warnock Report (1978) και το Fedral Register(1977)παιδιά με ΕΔΜ θεωρούνται εκείνα τα οποία παρουσιάζουν διαταραχή σε μια ή περισσότερες από τις βασικές ψυχολογικές και γνωστικές λειτουργίες και γλωσσικές διεργασίες που περιλαμβάνονται στην κατανόηση και χρήση του προφορικού και του γραπτού λόγου. Τα προβλήματα μάθησης αυτών των παιδιών δεν είναι αποτέλεσμα οπτικών, ακουστικών ή κινητικών δυσλειτουργιών η νοητικής υστέρησης, ή συναισθηματικής διαταραχής, ή πολιτισμικής αποστέρησης – παρά ταύτα όμως παρουσιάζουν μειωμένη σχολική επίδοση. Τα παιδιά με ΕΔΜ παρουσιάζουν μια δυσπροσάρμοστη εικόνα σ’ ότι αφορά πρακτικές επιδεξιότητες και γλωσσικές ικανότητες με αποτέλεσμα να υπάρχει διαφοροποίηση μεταξύ της ικανότητας-δυνατότητας και της επίτευξης-επίδοσης στην μαθησιακή τους εξέλιξη.

Αυτός ο πρόλογος θέλει να επισημάνει την διαδικασία που θα έπρεπε να ακολουθεί κάθε εκπαιδευτικό σύστημα για την πρόληψη μέτρων – απευθυνόμενο στο 25% με 30% του σχολικού πληθυσμού από το νηπιαγωγείο μέχρι τις πρώτες τάξεις του δημοτικού. Σ’ αυτές τις ηλικίες η διεπιστημινική διάγνωση βοηθά τον εκπαιδευτικό να μεθοδεύσει το μάθημα της αριθμητικής, της γραφής και ανάγνωσης ανάλογα. Εξελικτικά οι ανάγκες θα διαφοροποιούνται αλλά το παιδί θα είναι ήδη ενταγμένο ανώδυνα μέασα στην τάξη και ο εκπαιδευτικός – γνωρίζοντας το εξελικτικό μαθησιακό προφίλ του κάθε παιδιου δημοτικού. Σ’ αυτές τις ηλικίες η διεπιστημονική διάγνωση βοηθά τον εκπαιδευτικό να μεθοδεύσει το μάθημα της αριθμητικής, της γραφής και ανάγνωσης ανάλογα. Εξελικτικά οι ανάγκες θα διαφοροποιούνται ααλά το παιδί θα είναι ήδη ενταγμένο ανώδυνα μέσα στην τα’αξη και ο εκπαιδευτικός – γνωρίζοντας το εξελικτικό μαθησιακό προφίλ το υκάθε παιδιού με μαθησιακή ιδιαιτερότητα, θα μπορεί να ελίσσεται ανάλογα.

Το εκπαιδευτικό μας σύστημα όμως δεν έχει φθάσει ακόμη σ’ αυτά τα επίπεδα λειτουργίας, επομένως οι μαθησιακές δυσκολίες μονοπωλούνται από το ήθος του κάθε σχολείου και τα πιστεύω του κάθε εκπαιδευτικού. Συγκεκριμένα ο τρόπος που αντιλαμβάνεται και αντιμετωπίζει ο κάθε εκπαιδευτικός την μαθησιακή δυσκολία έχει άμεση σχέση με τους εξής παράγοντες:

• Το πόσο καλά ξέρει ο εκπαιδευτικός το παιδί, και τι πείρα έχει από τη «μαθησιακή» εικόνα του παιδιού και το μαθησιακό προφίλ παιδιών με παρόμοια (κατά την γνώμη του) προβλήματα.
• Οι θεωρίες του, γνώσεις και τα πιστεύω του πάνω στις μαθησιακές διαδικασίες, και το τι θεωρεί «μαθησιακά προβλήματα» μέσα σ’ αυτά τα πλαίσια.
• Τους νόμους καλής ή κακής μαθησιακής απόδοσης που καθορίζονται από τις προσωπικές και κοινωνικές του αξίες και που επηρεάζουν τις σχέσεις του με τα παιδιά, και τον τρόπο με τον οποίο τα αξιολογεί.
• Το κλίμα ολόκληρου του σχολείου, οι σχέσεις γονιών και εκπαιδευτικών (δηλ. τι περιμένουν οι γονείς από το σχολείο, και συγκεκριμένα τον εκπαιδευτικό), οι προσδοκίες των εκπαιδευτικών από τα παιδιά – παράγοντες δηλαδή που επηρεάζουν την συμπεριφορά, αξιολόγηση και την κρίση του εκπαιδευτικού.

Η πρόληψη μέτρων, η ετοιμότητα και ευελιξία, η διάθεση  για αναθεώρηση της συμπεριφοράς και του τρόπου /μεθοδολογίας παράδοσης, η συνειδητή αυτοαξιολόγηση και η δημοτικότητα της στάσης του εκπαιδευτικού είναι τα βασικότερα στοιχεία για μια πτυχή αντιμετώπιση της μαθησιακής ανομοιομορφίας μέσα στην τάξη. Δεν υπάρχουν λύσεις ‘προκατασκευασμένες’ σε κονσερβοκούτια προγραμμάτων. Το κάθε παιδί είναι μοναδικό στον τρόπο που λειτουργεί και αντιλαμβάνεται τη γλώσσα. Για τους εκπαιδευτικούς όλες οι θεωρίες στέκουν, όλα τα προγράμματα, όλες οι μέθοδοι είναι αρεστοί – φθάνει να βρουν ποιοι συνδυασμοί, μεταποιήσεις, αναπροσαρμογές και μετατροπές αυτών των ‘λύσεων’ θα βοηθήσουν στις συγκεκριμένες και ιδιαίτερες ανάγκες του κάθε παιδιού. Είναι έργο δύσκολο αλλά εφικτό.

Δυσκολίες Μάθησης

Οι δυσκολίες Μάθησης καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ιδιαιτεροτήτων και συσχετίζονται με διαφορετικούς παράγοντες που πολλές φορές μπορεί να συνυπάρχουν. Οι δυσκολίες αυτές μπορεί να είναι γενικής φύσεως (π.χ. περιορισμένη νοητική ικανότητα) ή ειδικής φύσεως (π.χ. Δυσλεξία)

ΑΙΤΙΑ (τα πιο γνωστά)

• Περιορισμένη νοητική ικανότητα
• Ψυχογενείς ή/και ψυχιατρικοί παράγοντες
• Περιβαντολλοντικοί ή εξωγενείς παράγοντες
• Δυσλεξία
• Σύνδρομο Ελειματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας
• Ειδικές Γλωσσικές διαταραχές
• Αισθητηριακή ανεπάρκεια (όραση ή/και ακοή)
• Διάφορα άλλα αίτια

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΟΛΟΓΙΑ (τα συνηθέστερα χαρακτηριστηκά)

Χαρακτηριστικά συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν Δυσκολίες Μάθησης είναι:

• Αργός ρυθμός πρόσληψης/καταγραφής ή/και επεξεργασίας γλωσσικών πληροφοριών (άκουσμα ή/και ανάγνωσμα)
• Αργός ρυθμός οργανωτικής αντίδρασης
• Δυσκολία στην οργάνωση σκέψης και κεκτημένων γνώσεων και στη μεταφορά τους στο γραπτό η/και προφορικό επίπεδο.
• Δυσκολία στην κατανόηση και επεξεργασία αυτών που ακούει η/και διαβάζει
• Δυσκολία στην άσκηση της ανάγνωσης (αυτό αφορά δυο σκέλη της αναγνωστικής διαδικασίας: είτε στο να διαβάσει λέξεις, είτε στο να κατανοήσει αυτό που έχει διαβάσει)
• Δυσκολία στην ορθογραφία (ενώ τα ξέρει τα γράφει λάθος!)
• Δυσκολία ή/και αργός ρυθμός στην άσκηση της γραφής
• Δυσκολία στη γραπτή επεξεργασία ιδεών ή/και κεκτημένων γνώσεων (προβλήματα στη δομή, σύνταξη και διατύπωση του γραπτού λόγου)
• Δυσχέρεια στην κατανόηση χωρο-χρονικών εννοιών
• Δυσχέρεια στην κατανόηση αριθμητικών εννοιών
• Δυσκολία στην μνήμη (αποστήθιση, απομνημόνευση πληροφοριών, άμεση εκτελεστική και μακροπρόθεσμη μνήμη)
• Δυσκολία στην  εύρεση και χρήση των κατάλληλων λέξεων
• Χαμηλή σχολική επίδοση που δεν αντανακλά τις πραγματικές ικανότητες του παιδιού
• Χαμηλή επίδοση σε εξετάσεις, διαγωνίσματα και σχολικές δοκιμασίες όπου το παιδί καλείται να λειτουργήσει κάτω από αγχωτικές συνθήκες και περιορισμένα χρονικά όρια

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Οι δυσκολίες Μάθησης, εκτός από την σχολική αποτυχία, δημιουργούν πολύ συχνά και δευτερογενή ψυχολογικά προβλήματα:

• Χαμηλή αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση
• Απομόνωση και περιθωριοποίηση από την ομάδα των συνομηλίκων
• Αρνητική εικόνα εαυτού
• Συναισθηματικές διαταραχές
• Προβληματική συμπεριφορά

ΔΙΑΓΝΩΣΗ

Η σωστή διαγνωστική προσέγγιση πρέπει να είναι διαφορική, δηλαδή με την συμμετοχή διαφόρων ειδικοτήτων, διότι απαιτείται η διερεύνηση πολλών παραγόντων:

• Το οικογενειακό περιβάλλον (οικογενειακή ψυχολόγος)
• Το νοητικό δυναμικό του παιδιού (κλινική ψυχολόγος)
• Η συναισθηματική/ψυχιατρική κατάσταση του παιδιού (Αναπτυξιακός Παιδίατρος η/και Παιδονευρολόγος)
• Η γλωσσική εξέλιξη (Λογοπεδικός/Λογοθεραπευτής)

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

Η προτεινόμενη αντιμετώπιση στις Δυσκολίες Μάθησης εξαρτάται από τα ευρήματα της διαγνωστικής διαδικασίας. Το παιδί μπορεί να βοηθήσει από ειδικό εκπαιδευτικό, από λογοπεδικό, από ψυχολόγο/ψυχίατρο η να χρειάζεται περισσότερο μια ψυχοπαιδαγωγική ενίσχυση. Πολλές φορές η αποκατάσταση έχει διπλό στόχο αποβλέποντας τόσο στην μαθησιακή βοήθεια όσο και στην ψυχολογική στήριξη.

Πρέπει να ληφθεί όμως υπόψη ότι οι δυσκολίες μάθησης δεν αφορούν μόνο τις ικανότητες του παιδιού, αλλά εμπλέκουν και τους παράγοντες οικογένεια, και το ευρύτερο σχολικό και κοινωνικό πλαίσιο. Μέσα στα πλαίσια αυτά ζει, κινείται, εξελίσσεται και καλείται να λειτουργήσει το παιδί. Η άμεση ευαισθητοποίηση του σχολείου και της οικογένειας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την έγκαιρη διάγνωση και την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των Δυσκολιών Μάθησης του παιδιού.

Πηγή : http://www.sigmanet.gr/674BE701.el.aspx

Απαντήστε ΝΑΙ ή ΟΧΙ στις ερωτήσεις.  Απαντήστε όλες τις ερωτήσεις . Εάν δεν είστε σίγουροι απαντήστε  NΑΙ στην ερώτηση που νιώθετε ότι είναι πιο συχνά αληθινή για σας.

1.    Δυσκολεύεστε να ξεχωρίσετε το ΑΡΙΣΤΕΡΑ  από το ΔΕΞΙΑ;
2.    Δυσκολεύεστε να διαβάσετε χάρτες ή να βρείτε το δρόμο σας αν βρίσκεστε σε χώρο άγνωστο;
3.    Σας δυσαρεστεί ή νιώθετε άβολα όταν πρέπει να διαβάσετε δυνατά;
4.    Χρειάζεστε αρκετό χρόνο όταν πρέπει να διαβάσετε μια σελίδα βιβλίου;
5.    Δυσκολεύεστε να θυμηθείτε το νόημα αυτού που διαβάσατε;
6.    Σας είναι δυσάρεστο να διαβάζετε μεγάλα βιβλία;
7.    Είναι η ορθογραφία σας προβληματική;
8.    Είναι ο γραφικός σας χαρακτήρας άσχημος / δύσκολο να αναγνωστεί;
9.    Τα χάνετε αν πρέπει να μιλήσετε σε κοινό;
10.    Δυσκολεύεστε να αποδώσετε  (να μεταφέρετε σε κάποιον) ένα τηλεφωνικό  μύνημα;
11.    Δυσκολεύεστε να πείτε σωστά μεγάλες λέξεις;
12.    Δυσκολεύεστε να κάνετε απλούς αριθμητικούς υπολογισμούς με το μυαλό (χωρίς χαρτι / κομπιούτερ);
13.    Όταν τηλεφωνείτε  πληκτρολογείτε συχνά λάθος το νούμερο;
14.    Δυσκολεύεστε να πείτε σωστά όλους τους μήνες στη σειρά χωρίς δισταγμό;
15.     Δυσκολεύεστε να πείτε σωστά όλους τους μήνες ανάποδα;
16.    Μπερδεύετε ημερομηνίες ή την ώρα με αποτέλεσμα να χάνετε τα ραντεβού σας;
17.    Όταν γράφετε μια επιταγή κάνετε συχνά λάθος;
18.    Δυσκολεύεστε να συμπληρώσετε έντυπα;
19.    Μπερδεύετε τα νούμερα(π.χ. των λεωφορείων) όπως ας πούμε το 95 με το 59;
20.    Δυσκολευτήκατε πολύ να μάθετε πολλαπλασιασμό στο σχολείο;

Περισσότερες από εννέα (9) θετικές απαντήσεις μπορεί να είναι ένδειξη ότι υπάρχει κάποιου είδους δυσλεξία. Ισως θα σας βοηθούσε αν αναζητούσατε εξειδικευμένη βοήθεια.

http://elcschool.wordpress.com/2010/05/23/%CE%B4%CF%85%CF%83%CE%BB%CE%B5%CE%BE%CE%AF%CE%B1-%CE%B5%CE%BD%CE%B7%CE%BB%CE%AF%CE%BA%CF%89%CE%BD/

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Δευτέρα 3 Ιανουαρίου 2011, ΤΑ ΝΕΑ

Διαβάστηκε και διαβάζεται µε πολλούς διαφορετικούς τρόπους και ίσως αυτό είναι που εξασφαλίζει την επιβίωσή του µέχρι σήµερα.
Πριν από µισό αιώνα διαβαζόταν περισσότερο «ιδεολογικά», ως θεµατοφύλακας των εθνικών και πνευµατικών αξιών του τόπου· ήταν ο σκιαθίτης «κοσµοκαλόγερος», ήταν ένας «άγιος». Σήµερα ενδιαφέρει µάλλον το εκκοσµικευµένο προφίλ του, είναι ο «ποιητής», ο «ερωτικός», καµιά φορά ο «αλκοολικός», και διαβάζεται κυρίως για τις λογοτεχνικές αρετές του έργου του, ενώ οι χαρακτήρες του συγκινούν και πλήθος κινηµατογραφιστών.

Το θεωρούµενο ως κορυφαίο έργο του Παπαδιαµάντη, το µυθιστόρηµαή νουβέλα «Η φόνισσα» (γραµµένο το 1902), έχει ως πρωταγωνίστριά του µια από τις πιο αποκρουστικές και συνάµα συµπαθείς ηρωίδες της ελληνικής πεζογραφίας.

Η ηλικιωµένη, βαθιά καταπιεσµένη από τις αντιλήψεις της εποχής της Χαδούλα ή Φραγκογιαννού χάνει τα λογικά της και σκοτώνει µικρά κορίτσια πιστεύοντας ότι έτσι θα γλιτώσει τα ίδια και τους γονείς τους από τα βάσανα της ζωής των γυναικών. Στο τέλος του έργου η φόνισσα, κυνηγηµένη από τις αρχές, πνίγεται στη θάλασσα «ειςτο ήµισυ του δρόµουµεταξύ της θείας και της ανθρώπινης Δικαιοσύνης». Στη «Φόνισσα» το ηθογραφικό στοιχείο συνδυάζεται µε την κοινωνική κριτική και την εµβάθυνση στην ταραγµένη ψυχή της ηρωίδας.

Ενα µέρος των διηγηµάτων του Παπαδιαµάντη έχουν ως θέµα τους τη ζωή των φτωχότερων τάξεωντης Αθήνας, ενώ τα περισσότερα αναφέρονται στη ζωή και στη φύση της Σκιάθου, όπως τα «Ολόγυρα στη λίµνη», «Ονειρο στο κύµα» και «Το µοιρολόγι της φώκιας». Η περιγραφική φυσιολατρία αυτών των διηγηµάτων δηµιουργεί µια ειδυλλιακήατµόσφαιρα, από την οποία όµως δενλείπουν τα πάθη και τα βάσανα του κόσµου. Ιδίως το εκτενές διήγηµα «Ολόγυρα στη λίµνη» µπορεί να θεωρηθεί δείγµα ποιητικής πεζογραφίας, καθώς οι εκτεταµένες, διαυγείς και έντονες περιγραφές εικόνων της Σκιάθου και αναµνήσεων του αφηγητή από το νησί το αναδεικνύουν σε πίνακα της νησιώτικης ζωής.

Είναι σαφές ότιτο έργο τουΠαπαδιαµάντη «είναι κάθε άλλο παρά οµογενοποιηµένο και εύκολο στην κατάταξη. Ενα κείµενο που θα συνεχίσει να διαβάζεται εξαιτίας της οριακής µορφής του στην οποία οφείλει την επιβίωσή του».

Αυτή η διαπίστωση ανήκει στην πανεπιστηµιακή φιλόλογο Γ. Φαρίνου – Μαλαµατάρη, δόκιµη ερευνήτρια του παπαδιαµαντικού έργου, και δενµπορεί κανείς παρά να την προσυπογράψει. Μάλιστα η εκτεταµένη, συστηµατική και νηφάλια επιλογή σαράντα έξι κριτικών κειµένων για το έργο του («Εισαγωγή στην πεζογραφία του Παπαδιαµάντη. Επιλογή κριτικών κειµένων», Πανεπιστηµιακές Εκδόσεις Κρήτης), την οποία εκείνη επιµελήθηκε πριν από έξι χρόνια, φώτισε τον τρόπο µε τον οποίο ο Παπαδιαµάντης διαβαζότανκαι διαβάζεται µέχρι σήµερα. Και ανέδειξε κυρίως το βασικό γνώρισµα (ή και σύµπτωµα) της παπαδιαµαντικής κριτικής: την ταλάντωσή της, ιδίως κατά τις τελευταίες δεκαετίες, ανάµεσα στην Ανατολή και τη Δύση.

Διαµορφώθηκεπράγµατι, από τη µιαπλευρά, µια ανατολικότροπη ελληνορθόδοξη θεώρηση και, από την άλλη, µια δυτικότροπη ανάγνωση του Παπαδιαµάντη. Και οι δύο τάσεις διακινδυνεύουν να ολισθήσουν σε ένα ερµηνευτικό αδιέξοδο. Η πρώτη τάση, προβάλλοντας τη µεταφυσική πνευµατικότητα του παπαδιαµαντικού έργου, κατά βάθος συστήνει µια ιδεολογικοποιηµένη ανάγνωσή του,ανάγνωση η οποία επιχειρεί να θέσει αιτήµατα (ή πιθανόνκαι να λύσει προβλήµατα) των υποστηρικτών αυτής της τάσης σε σχέση µε το πνευµατικό µας παρόν ή το διαρκές ερώτηµα της εκκρεµούς νεοελληνικής πνευµατικής ταυτότητας. Ηδεύτερη τάση, επικεντρώνοντας την προσοχή της στην ανάδειξη ή την «επινόηση» εκείνων των στοιχείων τουπαπαδιαµαντικούέργου τα οποία θα το καταστήσουν στις µέρες µας ενδιαφέρον στηνΕυρώπη (βλ. τη φράση του ΛάκηΠρογκίδη: «Να βρούµε κάποιο στοιχείο στο έργο του άξιο να συγκρατήσει την προσοχή των ξένων»), διέπεται από ένα ηθικό αίτηµα µε διαφωτιστικές καταβολές.

Θα σχολιάσω αυτότο αίτηµα παραφράζοντας µια φράση του Σεφέρη, το 1960, για τον Κάλβο (τη φράση «Γιατί είναι ελληνικός ο Κάλβος; Φυσικά, για µένα, το θέµα δεν υπάρχει»): Γιατί οΠαπαδιαµάντης πρέπει να είναι δυτικός και να ενδιαφέρει τους δυτικούς αναγνώστες; Φυσικά, για µένα, το θέµα δεν υπάρχει. Σήµερα, η παρωχηµένη ως προς το πνεύµα της εποχής µας ανάγνωση του Παπαδιαµάντη ως «θρησκευτικού» κειµηλίου, ως παρακαταθήκης εθνικών και πνευµατικών αξιών ή ως πεδίου προσδιορισµού της πνευµατικής ταυτότητάς µας, δεν µπορεί παρά να παραχωρήσει τη θέση της σε µια αποϊδεολογικοποιηµένη προσέγγισή του, εστιασµένη στις αποκλειστικά λογοτεχνικές αρετές του.

Θα αναφερθώ παραδειγµατικά στην ανθολογίαδεκαεννέα παπαδιαµαντικών διηγηµάτων, «Τα σκοτεινά παραµύθια», από τον ποιητή Στρατή Πασχάλη (Μεταίχµιο 2005 – πρόκειται για τη δεύτερη αναθεωρηµένη έκδοση του βιβλίου που κυκλοφόρησε το 2001). «Παλαιότερα δεν µε τραβούσε καθόλου ο κόσµος του (Παπαδιαµάντη)», οµολογεί ο Πασχάλης στην εισαγωγή του, επειδή «ο Παπαδιαµάντης για µένα εκπροσωπούσε τη συντηρητική καθήλωση, τη στατικότητα, την ανία και τον επαρχιωτισµό της τότε ελληνικής πραγµατικότητας». Και εξηγεί ότι η βαθµιαία οικείωσή του και εν τέλει η αισθητική αποδοχή και απόλαυση της παπαδιαµαντικής γραφής, οφείλονται στην αναγνώριση του Παπαδιαµάντη ως «ποιητή». Ενός«ποιητή» ο οποίος «παρήγαγε µια εξαιρετικά περίτεχνη λογοτεχνία, που τις περισσότερες φορές αγγίζει την καθαρή ποίηση, το παραλήρηµα, την αλχηµική χρήση τουλόγου, την αυτόµατη γραφή, την παράδοξη αφήγηση». Σε συνάρτηση µε αυτή τη διαπίστωση, ο Πασχάλης επιλέγει να ανθολογήσει εκείνα τα διηγήµατα που αναδεικνύουν την, κατά τη γνώµη του, «πιο αποκαλυπτική πτυχή της ιδιότυπης γοητείας του ποιητή Παπαδιαµάντη». Πρόκειται για τις «αφηγήσεις του που τις χαρακτηρίζει η υποβολή, το µυστήριο, η µαγεία, το υπερφυσικό, η ατµόσφαιρα του τρόµου και του ονείρου». Αλλα παραδείγµατα αυτής τηςπρόσφατης, όψιµης και ψύχραιµης ανάγνωσης του Παπαδιαµάντηείναι οι ανθολογίες «Ερωτικός Παπαδιαµάντης» (Επιµέλεια Χριστόφορος Λιοντάκης, Πατάκης 2010) και «Να είχεν ο έρωτας σαΐτες! Επτά αγαπητικά διηγήµατα του Αλέξανδρου Παπαδιαµάντη» (Επιµέλεια Κώστας Ακρίβος, Μεταίχµιο 2010). Είναι φανερόότι εδώ οι δύο ανθολόγοι, αµφότεροι σύγχρονοι λογοτέχνες – ποιητής ο πρώτος, πεζογράφος ο δεύτερος – υιοθετώντας τον άξονα του «ερωτικού»Παπαδιαµάντη, συντάσσονται µε την εκκοσµικευµένη εκδοχή του σκιαθίτη διηγηµατογράφου.

«Η έννοια εθνική-λαϊκή-νεοελληνικήψυχή, που θεωρείται καίρια στη θεµατικήτου Παπαδιαµάντη και της λογοτεχνίας της εποχής του, δεν παρέµεινε ίδια, αλλά διαµορφώθηκε κάθε φορά υπότην πίεση του ορίζοντα της ερώτησης που έθεσαν οι µεταγενέστεροι αναγνώστες». Αυτό σηµειώνει η Γ. Φαρίνου – Μαλαµατάρη, µε αφορµή τις κυρίαρχες τάσεις και τα ειδοποιά γνωρίσµατα της παπαδιαµαντικής κριτικής, όπως αυτή αναπτύχθηκε µέσαστον χρόνο, από τις πρώτες εκδηλώσεις της (Παλαµάς, 1899) ώς τιςµέρες µας. Διαπιστώνει, για παράδειγµα, ότι οι σύγχρονοί του δεν διάβασαν τον Παπαδιαµάντη σύµφωνα µε ένα πρότυπο (την ηθογραφία, και µάλιστα την ειδυλλιακή ηθογραφία)». Και τονίζει τον κοµβικό ρόλο που έπαιξε για την παπαδιαµαντική κριτική ο Ζήσιµος Λορεντζάτος, µε τη µελέτη του (1961) όπου αποκλείεται η ανάγνωση του παπαδιαµαντικού έργου ως λογοτεχνικού κειµένου που µπορεί να προσφέρει αισθητική απόλαυση και προτείνεται η ανάγνωσή του ως «θρησκευτικού» κειµένου που µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την πνευµατική αγωγή του αναγνώστη. Η µελέτη αυτή διαµόρφωσε δύο τάσεις. Μία που, δροµολογηµένη, σχεδόν ευλαβικά,στην ερµηνευτική γραµµή Λορεντζάτου, προβάλλει τον αποκαλούµενο «άγιο» των νεοελληνικών γραµµάτων Παπαδιαµάντη ως αξιακό και ηθικό πρότυπο, επειδή η πεζογραφία του προσγράφεται σε µια µακραίωνη ανατολική ελληνορθόδοξη πνευµατική παράδοση, και µία άλλη τάση, που κινήθηκε µαχητικά στους αντίποδες τηςπρώτης τάσης και αναδεικνύει τα στοιχείατα οποία συνδέουν το παπαδιαµαντικό έργο µε την ευρωπαϊκήπνευµατική και λογοτεχνική παράδοση.

Παρήγαγε µια εξαιρετικά περίτεχνη λογοτεχνία, που τις περισσότερες φορές αγγίζει την καθαρή ποίηση, το παραλήρηµα, την αλχηµική χρήση του λόγου, την αυτόµατη γραφή

n Ο ΕυριπίδηςΓαραντούδης είναικαθηγητής Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήµιο Αθηνών
Συνάντηση στη Δεξαµενή

Ο Παπαδιαµάντης είναι 55χρόνων και αλκοολικός, πια, όταν τον Οκτώβριο του 1906 τον συναντάστη Δεξαµενή, στο Κολωνάκι, ο 40χρονος τότε Παύλος Νιρβάνας, ο οποίος φιλοτεχνεί το πιο γνωστό φωτογραφικό πορτρέτο του συγγραφέα και περιγράφει τη συνάντησή τους ως εξής: «Οταν τον εύρηκα εις το καφενεδάκι, µέσα ειςένα κύκλον απλοϊκών ανθρώπων, οι οποίοιδεν εµάντευαν βέβαια τον σύντροφόν τους _ µήπως θα τον εµάντευαν τάχα οι θαµώνες του Ζαχαράτου; _ αφήκα την µηχανήν µου εις µίανδιπλανήν καρέκλαν. Μ’ εδέχθη µε τηνκαλοσύνην και την γλυκύτητα και την προσήνειαν των καλών του στιγµών. Μου είπε διά τα βάσανά του, διά µίαν ενόχλησιν νευρικήν που είχε εις το δεξί χέρι, διά τον κλονισµό της υγείας του, διά τα συµπτώµατα αυτά τα µοιραία των περισσοτέρων ανθρώπων που έζησαν πολύ µε την ψυχήτων κι’ ύστερα εζήτησαν εις τα “ψυχικά δηλητήρια” την διέγερσιν ή την λήθην _ ένα θλιβερόν παράδειγµα µεταξύ τόσων ο µεγάλος Σολωµός _ και έπειτα διά την ιδέαν ενός ταξιδιού έως την πατρίδα, ενός ονείρου που δενειµπορούσε να πραγµατοποιήση. Το όνειρον αυτό τον έκαµε βαθύτατα µελαγχολικόν. Ενθυµήθη όλα τα οικογενειακά ατυχήµατα που “του έστειλεν ο Θεός” και εις την ανάµνησιν αυτήν η εγκαρτέρησίς του εφανερώνετο ως µία εγκαρτέρησις Ιώβ.

Ο αδελφός του είχε παραφρονήσει, τους άφησε παιδιά απροστάτευτα και θλίψιν απέραντον. Και τα παιδιά αυτά και αι αδελφαί του περιµένουν απ’ αυτόν.

_ Να γυρίσω κ’ εγώ εκεί, στο σπίτι µου, στις αδελφές µου. Θα έχω άλλην περιποίησιν. Το κλίµα θα µε βοηθήση. Μπορώ ναρχίσω να εργάζωµαι αποκεί.

Η ιδέα του νοσοκοµείου, µιας ειδικής κλινικής, όπου να υπεβάλλετο εις ειδικήν θεραπείαν, του έκαµνε φόβον.

_ Οχι νοσοκοµείον. Οι ξένοι άνθρωποι είναι αδιάφοροι. Οι νοσοκόµοι είναι είρωνες. Καλύτερα εις την πατρίδα.

Μερικαί συγκινητικαί γραµµαί του µουήλθαν εις τον νουν: “Μου είχεν επέλθει από εβδοµάδων η συνήθης τρεµούλα και η µικρά λιποθυµία… Μετά τόσο ετών ξενητευµόν θα επήγαινα να εορτάσω το Πάσχα πλησίον των πτωχών, γηραιών γονέων µου. Η αύρα της θαλάσσης και η αναψυχή και η βραχεία σχολή και ο αέρας τηςµικράς, πτωχής και αφανούς, της γενεθλίας νήσου ήλπιζα εις το έλεος του Θεού, ότι θα µου απέδιδαν την υγείαν. Και δεν εψεύσθην της ελπίδος”.

Εµπρός εις την συγκινητικήν νοσταλγίαν του ανθρώπου, δεν ειµπορούσα να έχω δευτέραν γνώµην».

Φτιαγμένο, λες, από υλικό που χτίζονται τα όνειρα, το Nυμφαίο ξέρει καλά να μαγεύει και τον πιο απαιτητικό ταξιδευτή που αναζητά το απρόσμενο, το αναπάντεχο…

Xαρείτε τις βόλτες σας στα λιθόστρωτα δρομάκια του, θαυμάστε τα πετρόχτιστα αρχοντικά του, περιπλανηθείτε στα δάση οξιάς, κάντε ιππασία ή απολαύστε τις φρεσκοψημένες πίτες και τσουγκρίστε τα ποτήρια με μυρωδάτο κρασί, δίπλα στο αναμμένο τζάκι. Tο όνειρο μόλις αρχίζει…Kρυμμένο καλά στην αγκαλιά του όρους Bίτσι, σε υψόμετρο 1.350 μ., το Nυμφαίο είναι ένα παραδοσιακό χωριό με εντελώς ιδιαίτερη ομορφιά, που μεταμορφώνεται ανάλογα με την εποχή του χρόνου που θα το επισκεφθείς. Tα χιόνια είναι ο αγαπημένος τους σύντροφος από την αρχή του χειμώνα ως την άνοιξη. H παλιά του ονομασία, μάλιστα, ήταν «Nέβεσκα» (πιθανόν από τη λέξη «νέβεστα», που σημαίνει «το χιόνι μένει»). Yπάρχει όμως και η άποψη ότι το «Nέβεσκα» προέκυψε από αρβανίτικη λέξη που σημαίνει «δεν υπάρχουν άλλοι σαν εμάς».Tο χωριό πήρε το όνομα Nυμφαίο το 1930. Tα αυτοκίνητα δεν έχουν θέση σε τούτο τον οικισμό, γι’ αυτό τα αφήνουμε στο χώρο στάθμευσης, στην είσοδο του χωριού, και με τα πόδια ανηφορίζουμε στα γραφικά λιθόστρωτα καλντερίμια του.

Παραδοσιακά αρχοντικά

Aρχοντικά σπίτια χτισμένα σύμφωνα με τη μακεδονίτικη αρχιτεκτονική, γραφικές ταβέρνες με πολύ καλό φαγητό, μαγαζιά και καλόγουστοι ξενώνες, αλλά και μεγάλη έκταση με άλογα. Στο ύψωμα ξεχωρίζει η περίφημη Nίκειος Σχολή, με το ελβετικό ρολόι, οικοδομημένη από πελεκητή πέτρα. Iδρύθηκε από τον I. Nίκου και σήμερα διαθέτει βιβλιοθήκη και λειτουργεί ως συνεδριακός χώρος του Aριστοτελείου Πανεπιστημίου. Oι κάτοικοι οφείλουν την οικονομική ευημερία τους στο εμπόριο του καπνού και του βαμβακιού, καθώς και στην επεξεργασία του χρυσού και του ασημιού. Eδώ βρισκόταν άλλοτε το αρχηγείο του Mακεδονικού Aγώνα και αρκετοί αγωνιστές, μεταξύ των οποίων και ο Παύλος Mελάς, έχουν περάσει από το Nυμφαίο. Tο χωριό διαθέτει επτά ξενώνες, τριώροφο Λαογραφικό Mουσείο και Συνεταιρισμό Παραδοσιακών Προϊόντων «H Nύμφη».Ξεχωριστός για την καλαισθησία του και το φιλόξενο χώρο του είναι ο παραδοσιακός ξενώνας «La Moara» (στα βλάχικα σημαίνει «Nερόμυλος»), χτισμένος με σεβασμό στην παράδοση, με κήπο, στάβλο και κελάρι με πολλά είδη κρασιού, εστιατόριο, βιβλιοθήκη και υπέροχη θέα προς τα βουνά.

Aνακαλύψτε τον «Aρκτούρο»

Στο Nυμφαίο όλοι οι δρόμοι οδηγούν στο Kέντρο Προστασίας Aρκούδας «Aρκτούρος», όπου προστατεύονται και ζουν σε μεγάλη περιφραγμένη έκταση οι καφέ αρκούδες που κακοποιήθηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν και δεν μπορούν να επιβιώσουν στη φύση ελεύθερες. Iδρύεται επίσης Πάρκο της Άγριας Φύσης σε δασική έκταση 1.000 στρεμμάτων, με ελάφια.
Σε τούτο τον τόπο θα ευχαριστηθούμε περπάτημα, ιππασία και διάφορες δραστηριότητες που οργανώνονται από το Kέντρο «Άρτεμις» (τηλ. 23860/41200).
Σίγουρα, όταν φύγουμε, θα είμαστε ανανεωμένοι ψυχικά και σωματικά.

Tι θα δείτε

• Tα αρχοντικά των Mπουτάρη, Mίσσιου και Mέρτζου, Παπαδόπουλου και Σωσσιδαίων.
• Tο αρχοντικό του Mιχαήλ Tσίρλη που υπήρξε αρχηγείο του Mακεδονικού Aγώνα, από το 1904 – 1908.
• Tη Nίκειο Σχολή.
• Tο Nαό του Aγίου Nικολάου.
• Tο Λαογραφικό Mουσείο.
• Tο Συνεταιρισμό Παραδοσιακών Προϊόντων «H Nύμφη».
• Tο Kέντρο Προστασίας Aρκούδας «Aρκτούρος».
• Eκδρομή στη Mεγάλη και τη Mικρή Πρέσπα, στο ψαροχώρι της Nιβίτσας και το μικρό νησάκι του Aγίου Aχιλλείου.
• Aπό το χωριό Aετός, ακολουθώντας ασφάλτινο δρόμο, θα ανακαλύψετε τις όμορφες λίμνες Xειμαδίτιδα και Zάζαρη.

Πού θα φάτε

Nόστιμες πίτες, χόρτα και καλοψημένα κρεατικά θα γευθούμε στα:
«Aρχοντικό», «Nέβεσκα», «Λινούρια», «Λα Mπέτλου».
Στο χωριό Aετός: «Zορμπάς».
Στο Σκλήθρο (στο δρόμο Kαστοριάς – Φλώρινας): «Θωμάς».
Για μουσική – ποτό – καφέ: «Άτι».
Για καφέ και σνακ: «Enterne».

Aθλητικές δραστηριότητες

Eκδρομή με άλογα στο δάσος και στις περιοχές Λετούσια, Λάκκος, Προφήτης Hλίας και Kόστα. (Kέντρο Iππασίας: T/23860/31132).
Για σκι στο Xιονοδρομικό Kέντρο Bίγλας Πισοδερίου, στον κεντρικό δρόμο Φλώρινας – Πρεσπών (T/23850/45800).
Mακρινοί περίπατοι ή βόλτες με mountaibike. Aν διαθέτετε τετρακίνητο όχημα, ακολουθήστε τους δασικούς δρόμους που θα σας φέρουν στο ορεινό χωριό Δροσοπηγή ή στη Φλώρινα.

Tι θα αγοράσετε

Aπό το Συνεταιρισμό Γυναικών, σπιτικές μαρμελάδες, γλυκά, χυλοπίτες, τραχανά, αλλά και όμορφες χειροτεχνίες. Aπό τον Aρκτούρο, μπλουζάκια και κούπες.

Πηγή : “Η Καθημερινή”