ΣΥΝΔΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ (ΠΗΓΗ: ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ)

Εφάρμοσε εις την πνευματική μορφή την ιστορία του φυτού, το οποίον αρχινάει από το σπόρο, και γυρίζει εις αυτόν, αφού περιέλθη, ως βαθμούς ξετυλιγμού, όλες τες φυτικές μορφές, δηλαδή, τη ρίζα, τον κορμό, τα φύλλα, τ’άνθη, και τους καρπούς. Εφάρμοσέ την, και σκέψου βαθιά την υπόστασι του υποκειμένου, και τη μορφή της τέχνης. Πρόσεξε ώστε τούτο το έργο να γένεται δίχως ποσώς να διακόπτεται.
Μια μεστή και ωραία δημοκρατία ιδεών, οι οποίες να παρασταίνουν ουσιαστικά τον εις τες αίσθησες αόρατο Μονάρχη. Τότε είναι αληθινό ποίημα. Ο Μονάρχης, οπού μένει κρυμμένος για τες αίσθησες, και γνωρίζεται μόνον από το πνεύμα, μέσα εις το οποίον εγεννήθηκε, είναι έξω από την περιφέρεια του Καιρού• αλλά μία δημοκρατία ιδεών ενεργεί αισθητά μέσα εις τα όρια του Καιρού.
Σκέψου βαθιά και σταθερά (μία φορά για πάντα) τη φύσι της Ιδέας, πριν πραγματοποιήσης το ποίημα. Εις αυτό θα ενσαρκωθή το ουσιαστικώτερο και υψηλότερο περιεχόμενο της αληθινής ανθρώπινης φύσης, η Πατρίδα και η Πίστις.
Ο θεμελιώδης ρυθμός του ποιήματος ας είναι, από την αρχή ως το τέλος, το Κοινό και το Κύριο (Proprio), συρριζωμένα και ταυτισμένα με τη γλώσσα• ας εργάζεται (το ποίημα) αδιάκοπα για την αληθινήν ουσία, αλλά εις τρόπον ώστε να μη το καταλάβουν ειμή οι νόες οι γυμνασμένοι και βαθείς. Εις τούτο θα φθάση τινάς με τρόπον απλό, πλούσιον όμως από δεσίματα, θρέφοντας τη Μορφή με τους τύπους δημοτικούς? λ.χ. ετοιμοθάνατος, -χρυσοπηγή,-χρυσοπράσινα, κ.ά.
Ο θεμελιώδης ρυθμός, ας στυλωθή εις το κέντρον της Εθνικότητος, και ας υψώνεται κάθετα, ενώ το νόημα από το οποίον πηγάζει η Ποίησι, και το οποίον αυτή υπηρετεί, απλώνει βαθμηδόν τους κύκλους του.
Όλο το Ποίημα ας εκφράζη το Νόημα, ωσάν ένας αυτοΰπαρχτος κόσμος, μαθηματικά βαθμολογημένος, πλούσιος και βαθύς.
Άπαντα. Ποιήματα και πεζά, Εκδόσεις Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων (ΟΕΔΒ), Αθήνα, Σσ.201-233, 277-312,445-465, Πρώτη Έκδοση Έργου:1844 

ΠΗΓΗ: ΠΟΘΕΓ

Στοχασμοί του ποιητή

1. Εφάρμοσε εις την πνευματική μορφή την ιστορία του φυτού, το οποίον αρχινάει από το σπόρο και γυρίζει εις αυτόν, αφού περιέλθει, ως βαθμούς ξετυλιγμού, όλες τες φυτικές μορφές, δηλαδή τη ρίζα, τον κορμό, τα φύλλα, τ’ άνθη και τους καρπούς. Εφάρμοσέ την και σκέψου βαθιά την υπόσταση του υποκειμένου και τη μορφή της τέχνης. Πρόσεξε ώστε τούτο το έργο να γένεται δίχως ποσώς να διακόπτεται.

2. Σκέψου βαθιά και σταθερά (μία φορά για πάντα) τη φύση της Ιδέας, πριν πραγματοποιήσεις το ποίημα. Εις αυτό θα ενσαρκωθεί το ουσιαστικότερο και υψηλότερο περιεχόμενο της αληθινής ανθρώπινης φύσης, η Πατρίδα και η Πίστις.

3. Ο θεμελιώδης ρυθμός ας στυλωθεί εις το κέντρο της Εθνικότητος και ας υψώνεται κάθετα, ενώ το νόημα, από το οποίο πηγάζει η Ποίηση, και το οποίο αυτή υπηρετεί, απλώνει βαθμηδόν τους κύκλους του.

4. Εις το ποίημα του Χρέους² μακρινή πρέπει να είναι η φριχτή αγωνία μέσα εις τη δυστυχία και εις τους πόνους, όπως εκείθε φανερωθεί απείραχτη και άγια η διανοητική και ηθική Παράδεισος.

5. Κοίταξε να σχηματίσεις βαθμηδόν ωσάν μίαν αναβάθρα από δυσκολίες, τες οποίες θα υπερβούν εκείνοι οι Μεγάλοι, με όσα οι αίσθησες απορουφούν από τα εξωτερικά, τα οποία ή τους τραβούν με τα κάλλη τους ή τους βιάζουν με την ανάγκη και με τον πόνο, έως εις τη βεβαιότητα του θανάτου, αλλά εξαιρέτως με την ενθύμηση της περασμένης δόξας. Όλα αυτά, όσο μεγαλύτερα είναι και πλέον διάφορα, εις τόσο υψηλότερο στυλοπόδι σταίνουν την Ελευθερία, μεστήν από το Χρέος, δηλαδή απ’ όσα περιέχει η Ηθική, η Θρησκεία, η Πατρίδα, η Πολιτική κ.ά.

6. Κάμε ώστε ο μικρός Κύκλος, μέσα εις τον οποίον κινιέται η πολιορκημένη πόλη, να ξεσκεπάζει εις την ατμόσφαιρα του τα μεγαλύτερα συμφέροντα της Ελλάδας, για την υλική θέση, οπού αξίζει τόσο για εκείνους οπού θέλουν να τη βαστάξουν, όσο για εκείνους οπού θέλουν να την αρπάξουν, – και για την ηθική θέση, τα μεγαλύτερα συμφέροντα της Ανθρωπότητας. Τοιουτοτρόπως η υπόθεση δένεται με το παγκόσμιο σύστημα. – Ιδές τον Προμηθέα και εν γένει τα συγγράμματα του Αισχύλου. – Ας φανεί καθαρά η μικρότης του τόπου και ο σιδερένιος και ασύντριφτος κύκλος οπού την έχει κλεισμένη. Τοιουτοτρόπως από τη μικρότητα του τόπου, ο οποίος παλεύει με μεγάλες ενάντιες δύναμες, θέλει έβγουν οι Μεγάλες Ουσίες.

7. Μείνε στθερός εις τούτη την υψηλή θέση. Η θλίψη τους στέκεται εις το να θυμούνται την ευτυχισμένην κατάστασή τους, όθεν έπρεπε να βλαστήσει το καλό της πατρίδας. Τώρα αισθάνονται ότι θα χάσουν τα πάντα· το αισθάνονται βαθμηδόν, και επομένως ολικώς. Η πείνα δεν μπαίνει εις αυτόν τον κύκλον, ειμημόνον ως εξωτερική δύναμη, την οποίαν υπερνικούν καθώς όλες τες άλλες.

8. Σκέψου την ισοζυγία των δυνάμεων, μεταξύ ανδρών και γυναικών. Εκείνοι ας αισθάνονται όλα, και ας νικάνε όλα, με την ουσίαν έξυπνη· τούτες ας νικάνε και αυτές, αλλ’ ωσάν γυναίκες.

(ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ –ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΝΛ Α΄ΛΥΚΕΙΟΥ)

1. Στο κείμενο που ακολουθεί άλλες προτάσεις μπαίνουν η μία δίπλα στην άλλη χωρίς σύνδεσμο (ασύνδετο σχήμα), άλλες συνδέονται παρατακτικά και άλλες συνδέονται υποτακτικά. Να βρείτε το είδος της σύνδεσης.

Μεγάλωσα με τη γιαγιά μου στο Μάλι. Όταν ήμουν ακόμη κοριτσάκι, μια γυναίκα ήρθε στο σπίτι και ζήτησε να με πάρει στο Παρίσι, για να προσέχω τα παιδιά της. Είπε στη γιαγιά μου πως θα μ” έβαζε στο σχολείο να μάθω γαλλικά. Μα στο Παρίσι δεν πήγα ποτέ στο σχολείο. Δούλευα. Ολημερίς σκούπιζα το σπίτι, μαγείρευα, πρόσεχα τα παιδιά, έπλενα και τάιζα το μωρό. Δούλευα από τις επτά το πρωί μέχρι τις έντεκα τη νύχτα. Η κυρά μου δεν έκανε τίποτα». Στα οκτώ της χρόνια η Σέμπα έγινε δούλα. Την έδερναν, την κλείδωναν, τη βασάνιζαν. Το μαρτύριο της πήρε τέλος, όταν κάποιοι γείτονες το κατάλαβαν και κάλεσαν την αστυνομία. Ήταν πια είκοσι ενός χρόνων.
Η ιστορία της Σέμπα θα ήταν συγκλονιστική, αν ήταν μοναδική. Όμως υπάρχουν άλλες δύο χιλιάδες σαν αυτήν σήμερα στο Παρίσι. Σε 27 εκατομμύρια υπολογίζονται οι σύγχρονοι δούλοι σε όλον τον κόσμο.
από εφημερίδα

2. Να συνδέσετε παρατακτικά ή υποτακτικά τις προτάσεις που σας δίνονται, σημειώνοντας δίπλα το είδος της σύνδεσης.(παρατκτική, υποτακτική)

1. Διάβασα πολύ ………………….δεν έγραψα καλά. ……………….
2. Λυπάμαι ………………….σε στενοχώρησα. ………………………….
3. Ήταν τόσο μεγάλη η χαρά του ………………….έφυγε χοροπηδώντας. ………………………………….
4. Θέλεις ………………….του μιλήσω   εγώ ……………. Προτιμάς ………………….του μιλήσεις ο ίδιος; ………………………………….
5. Έσκυψε πάνω του ………………….του ψιθύρισε κάτι στο αυτί. ………………………………….
6…………………..μπες μέσα ………………….βγες έξω. …………….
7. Υποσχέθηκε ………………….θα με βοηθήσει. ……………………….
8. Τα είπε αυτά ………………….με δοκιμάσει. ……………………….
9. Θέλουν ………………….δεν μπορούν …………………. λησμονήσουν . ………………………………….
10. Νιώθω μεγάλη συγκίνηση …………………..πηγαίνω στο χωριό ……………………

3. Επιλέξτε από το πλαίσιο και συμπληρώστε τις παρακάτω προτάσεις. Φροντίστε να χρησιμοποιήσετε έναν κατάλληλο σύνδεσμο και να κρατήσετε το είδος της σύνδεσης που σημειώνεται . κάτω από τα παραδείγματα.

1. Αγαπά τον αδελφό της…………………… παρατακτική

2. Ποτέ δεν ήταν φίλοι μας……………….. παρατακτική

3. Ομολόγησε………………………………… υποτακτική

4. Πόνεσα πολύ……………………………… παρατακτική

5. Τον είχε κυριεύσει ο φόβος……………… υποτακτική

6. Πήγαινε γρήγορα σπίτι………………… παρατακτική

7. Είμαι βέβαιος για την επιτυχία μου. ……………….υποτακτική

(Από το βιβλίο  Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο -Γλωσσικές ασκήσεις, ΟΕΔΒ)

4. Να εντοπίσετε το είδος της σύνδεσης μεταξύ των παρακάτω  προτάσεων (πηγή : Ελληνικός πολιτισμός)

5.Να εντοπίσετε το είδος της σύνδεσης μεταξύ των παρακάτω  προτάσεων 2  (πηγή : Ελληνικός πολιτισμός)

http://wwk.kathimerini.gr/kath/7days/1998/05/24051998.pdf

ΑΠΟ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΣΤΟ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΟΡΑΜΑ

Στο διάστημα της πολιορκίας ο ποιητής βρίσκεται στην πατρίδα του ,τη Ζάκυνθο , δηλ. ακριβώς απέναντι στα γεγονότα , στα οποία συμμετείχε ολόψυχα. Από τη συμμετοχή και τη βίωση αυτή προέκυψε το ποίημα του Χρέους (Χρέος ήταν η πρώτη ονομασία του ποιήματος. Ακολούθησαν 3 άλλες Αδελφοποιτοί , Μισολογγι, και τελικά  Ελεύθεροι  Πολιορκημένοι).Ο ποιητής αρχίζει να το συνθέτει το 1826.

–Ιάκωβος Πολυλάς (Ποιήματα Α, Λ. Πολίτη, Ίκαρος, σελ. 354 )

Το απόσπασμα του ποιήματος το Μεσολόγγι ήτοι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι ανήκουν σε τρία διαφορετικά σχεδιάσματα. Το αρχαιότερο ήταν , ως φαίνεται, συνθεμένο εις είδος προφητικού θρήνου εις το πέσιμο του Μεσολογγιού και λυρικό εις το σχήμα. Το δεύτερο, περιεκτικότερο σύνθεμα και επικό, εις το οποίον εικονίζοντα τα παθήματα των γενναίων αγωνιστών εις τες υστερινές ημέρες της πολιορκίας έως που έκαμαν το γιουρούσι .Το τρίτο, το ξανάπλασμα  του δευτέρου και εις το μέτρο και εις τη μορφή….

–Ε. Κριαράς, Διονύσιος Σολωμός , ο βίος, το έργο, Εστία, 1969, σελ. 91 κ.ε.

Η υπόθεση του ποιήματος αναφέρεται στις δεκαπέντε τελευταίες ημέρες από τη μάχη της Κλείσοβας έως την έξοδο. Ζητεί να αναπλάσει μες στην ψυχή του ο ποιητής τον μεγάλον Αγώνα μέσα σε μια ατμόσφαιρα υψηλού ηρωισμου. Αν δεν μπορούμε να αναπαραστήσουμε τη συνισταμένη του ποιήματος , είναι φανερή η κεντρική ιδέα του ποιήματος: η νίκη της ηθικής ελευθερίας ( με το πλάτος και το βάθος που εκέινος τη φανταζόταν) εναντίον της υλικής βίας. Ο ποιητής  επιθυμεί να δείξει όλα τα περιθώρια  δύναμης της ανθρώπινης ψυχής. Ακόμα και όταν σωριάζονται στο δρόμο της μεγάλα υλικά εμπόδια, ίσα ίσα τότε τα εμπόδια τούτα της δίνουν την ευκαιρία να φανεί και να αστράψει. Στο έργο δεν υπάρχει ένας ήρωας πρωταγωνιστής. Πρωταγωνιστής είναι η ίδια η μάζα που αγωνίζεται τον καλόν αγώνα…

ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ Β

 (Η Ανάλυση είναι  από το βιβλίο του Γ. ΘΕΜΕΛΗ Η διδασκαλία των Νέων Ελληνικών( τομ. Β) εκδ. Κωνσταντινίδη , Θεσσαλονίκη 1969.)

Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει·
λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί, κι η μάνα το ζηλεύει.
Τα μάτια η πείνα εμαύρισε· στα μάτια η μάνα μνέει

στέκει ο Σουλιώτης ο καλός παράμερα και κλαίει:
“Έρμο τουφέκι σκοτεινό, τι σ’ έχω ’γώ στο χέρι:
οπού συ μου ’γινες βαρύ κι ο Αγαρηνός το ξέρει”.

Ο 1^ος στ. δίνει την ερημιά του κάμπου, σιωπή άκρα, του τάφου, εντάφια, νεκρική , βασιλεύει, κυριαρχεί. Παρατηρεί  κανείς αμέσως από την αρχή  την άκρα πυκνότητα στην ποιητική έκφραση Οι λέξεις ακούγονται μια-μία  μεστή από νόημα (ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ ) τίποτε το περιττό. Κυριολεξία. Στον κάμπο. Ο στ. βγαίνει ακέραιος με αυτοτέλεια.

Ο 2^ος και 3^ος   στ. πάνε μαζί, πουλί λαλεί, ηχολαλική απεικόνιση με την παρήχηση του λ. παίρνει σπυρί , βρίσκει δηλ τροφή  σε συγκεκριμένο εικονισμό. Το β΄ ημιστίχιο σε αντίθεση : κι η  μάνα το ζηλεύει . Η μάνα , το ανθρωπινό πλάσμα , ζηλεύει το πουλί , που βρίσκει τροφή και είναι ευτυχισμένο κι ελεύθερο στην απλωσιά του κάμπου και λαλεί.  Με την αντίθεση το λαλεί παίρνει ένταση και δικαίωση κι ένα ιδιαίτερο νόημα, όπως αντίστοιχα και το ζηλεύει. Το ανθρώπινο πλάσμα , το ανώτερο στην κυριαρχία των όντων βρίσκεται σε κατώτερη μοίρα από το πουλί που είναι υποδεέστερο. Ο 3^ος στ. συνεχίζει το ζηλεύει και του δίνει το λόγο: σύνταξη παρατακτική- αιτιολογική . Το τα μάτια η πείνα εμαύρισε έκφραση απλή από τη γνωστή μεταφορά που από τη χρήση πήρε θέση κυριολεξίας : μαύρισε το μάτι μου και σημαίνει μεγάλη στέρηση εικονιστικά. Το β΄ ημιστίχιο συμπληρώνει το α΄ και το επιτείνει με το μνέει , ορκίζεται. Κι εδώ το ίδιο γνώρισμα: κυριολεξία και λιτότητα με τις πιο απλές λέξεις , που από μόνη την τοποθέτηση τους λειτουργούν ποιητικά . Η επανάληψη τα ματιά , στα μάτια , επισημαίνει το σημείο, όπου φανερώνεται και το εμαύρισε και το μνέει  αντίστοιχα, εντείνοντας την αντίθεση του λαλεί.

Οι τρεις πρώτοι στ. σχηματίζουν μερική ενότητα με νόημα, ότι η μάνα , η γυναίκα στην ιδιότητα της ως μάνας , αργοπεθαίνει από την πείνα σιωπηλά , χωρίς διαμαρτυρία , με μια ανέκφραστη υπομονή …μια παθητική αντοχή , σύμφωνη με τη φύση της γυναίκας………

Ακολουθεί το επόμενο τρίστιχο , η δεύτερη μερική ενότητα , όπου αντιπαρατάσσεται η στάση του άντρα  ειδικά του άντρα πολεμιστή ,αντίκρυ στην πείνα. Ο Σουλιώτης  καλός –ίσως  το καλός να σημαίνει την πολεμική τελειότητα, που συμπίπτει με την ηθική βαθύτερα.- στέκει παράμερα , απομονωμένος και κλαίει , για να μην τον δει κανείς , επειδή το τουφέκι του έγινε βαρύ από την εξάντληση της πείνας , που εξυπακούεται πια από το προηγούμενο τρίστιχο και κυρίως από το κι Αγαρηνός το ξέρει. Δεν είναι τόσο και μόνο η εξάντληση που έρχεται και περιορίζει την ζωτική ικανότητα  , την αναγκαία για μαχητική δραστηριότητα αλλά η ντροπή , η πληγωμένη φιλοτιμία , που επιφέρει το γεγονός ότι το ξέρει ο Αγαρηνός – να παρατηρηθεί η αντιπαράταξη: Σουλιώτης-Αγαρηνός. Το κλαίει δεν είναι δειλία, είναι περηφάνια.

ΠΩΣ ΕΜΠΝΕΥΣΤΗΚΕ Ο ΣΟΛΩΜΟΣ ΤΟΥΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΥΣ (απο την εφημερίδα το ΒΗΜΑ)

http://www.timetoast.com/timelines/1-2-3-2-02