Πανελλήνια ημέρα κατά της σχολικής βίας και του εκφοβισμού

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ Κ

Επιπτώσεις του σχολικού εκφοβισμού στον μαθητή

Η έννοια της σχολικής βίας και παιδικής επιθετικότητας αναφέρεται σε πράξεις που πραγματοποιούνται στοχευμένα και επαναλαμβανόμενα με πρόθεση την πρόκληση σωματικού και/ή ψυχικού πόνο στο άτομο στόχο. Οι πράξεις αυτές έχουν σοβαρές συνέπειες όχι μόνο για το θύμα, αλλά και για τον δράστη.

Τα παιδιά θύματα διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να:

  • εμφανίσουν ψυχοσωματικά προβλήματα, όπως διαταραχές ύπνου, κοιλόπονους κεφαλαλγίες, ενούρηση κ.α.
  • παρουσιάσουν σχολική άρνηση, μείωση της σχολικής επίδοσης και να οδηγηθούν σε σχολική αποτυχία.
  • να οδηγηθούν σε κοινωνική απομόνωση, εξαιτίας έντονου άγχους, φόβου και ανασφάλειας.
  • να οδηγηθούν στη χρήση ουσιών ή και να παρουσιάσουν αυτοκτονικές τάσεις.

Τα παιδιά δράστες έχουν μεγάλες πιθανότητες να

  • εγκαταλείψουν το σχολείο
  • να εμφανίσουν επικίνδυνες, παραβατικές συμπεριφορές και να έχουν προβλήματα με τον νόμο όταν γίνουν ενήλικες.

Στο σχολείο μας προσπαθούμε να καλλιεργήσουμε ένα κλίμα συνεργασίας και να προωθήσουμε τη δυναμική της φιλίας, ώστε να προλαμβάνουμε φαινόμενα σχολικής βίας. Λέμε ΝΑΙ στη φιλία και ΟΧΙ στις αρνητικές πράξεις της βίας και της επιθετικότητας.

Στον παρακάτω σύνδεσμο μπορείτε να δείτε ζωγραφιές των μαθητών και μαθητριών της σχολικής κοινότητας του 18ου Δημοτικού Σχολείου Ευόσμου για την Πανελλήνια ημέρα της σχολικής βίας και του εκφοβισμού:

ΝΑΙ ΣΤΗ ΦΙΛΙΑ-ΟΧΙ ΣΤΗ ΒΙΑ

 

Εβδομάδα κατά της σχολικής βίας

  

Στο πλαίσιο της εβδομάδας κατά του σχολικού εκφοβισμού πραγματοποιήθηκαν δράσεις ευαισθητοποίησης των μαθητών. Αντλήσαμε υλικό από το έργο Preparing Enhancing Participating Educating Informing –Pr.E.P.E.I.  το οποίο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ίδρυμα Κρατικών υποτροφιών στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus+ Key Action  2. Οι μαθητές και οι μαθήτριες των Β΄,Γ1, Γ2 , και Δ΄ τάξεων παρακολούθησαν το 1ο βιντεάκι του Καραγκιόζη: Είμαι μάγκας.

Το βίντεο αρχίζει με τον Καραγκιόζη και τους τρεις γιους του να συζητούν πριν το σχολείο. Καθώς εξελίσσεται η ιστορία, εμφανίζονται και οι άλλοι χαρακτήρες. Ο Χατζηαβάτης και ο Σιορ Διονύσιος που μιλούν το δικό τους τοπικό γλωσσικό ιδίωμα, ο Σταύρακας που πειράζει συνεχώς τον Μορφονιό για το κεφάλι και τη μύτη του. Ο Μορφονιός είναι ο αποδέκτης της  εκφοβιστικής συμπεριφοράς . Ο Σταύρακας συνεχίζει να κοροιδεύει την εξωτερική εμφάνιση του μορφονιού, με υποτιμητικό τρόπο, αλλά επιμένει να αστειεύεται και ότι ο Μορφονιός δεν πρέπει να το παίρνει προσωπικά, αλλά να αστειεύεται μαζί του

Ο Νώντας είναι φίλος του Σταύρακα (που ακολουθεί παντού και υποστηρίζει τις πράξεις του). Ο Σταύρακας διακόπτει συνεχώς τον Νώντα κάθε φορά που προσπαθεί να μιλήσει. Μόλις εμφανίζεται ο Μορφονιός στη σκηνή, ο Σταύρακας αρχίζει να γελάει μαζί του. Ο Μορφονιός διαμαρτύρεται, φαίνεται λυπημένος(για τη συνεχή κοροϊδία) και στο τέλος του βίντεο, αποφασίζει να φύγει από το σχολείο. Σε αυτό το σημείο ο Καραγκιόζης (δάσκαλος στο σχολείο της 2ης ευκαιρίας) συναντά τον Μορφονιό και τον ρωτάει πού πηγαίνει.

Συζητήσαμε για τη διαφορετικότητα και την αποδοχή,  για το τοπικό λεκτικό ιδίωμα, τον λεκτικό εκφοβισμό, τη συμπεριφορά των μαρτύρων και την αντίδραση του παιδιού που δέχεται τον εκφοβισμό. Συζητήσαμε την απόφαση του Μορφονιού να αναφέρει τα γεγονότα στη μαμά του και ζωγραφίσαμε.

   

Η ύπαρξη της ενσυναίσθησης μας κάνει πιο ανεκτικούς στη διαφορετικότητα και πιο δεκτικούς σε διαφορετικές σκέψεις και συναισθήματα. Δώσαμε στα παιδιά μια καρδιά ζωγραφισμένη σε απλό λευκό χαρτί. Μετά τους ζητήσαμε να τσαλακώσουν την καρδιά και να της μιλήσουν άσχημα. Στη συνέχεια, τους ζητήσαμε να την ξεδιπλώσουν και να παρατηρήσουν σε τι κατάσταση βρίσκεται. Τους ζητήσαμε να ζητήσουν συγγνώμη , να μιλήσουν τρυφερά και να προσπαθήσουν να το ισιώσουν απλώνοντάς το. Προσπάθησαν περισσότερο.  Κάποιοι/ες ήταν σίγουροι ότι θα κατάφερναν να το κάνουν όπως πριν. Ωστόσο, παρά τα όμορφα λόγια και τη συγγνώμη το χαρτί δεν επανήλθε στην πρότερη κατάσταση.

Το ίδιο συμβαίνει και με την καρδιά των ανθρώπων. Όταν φερόμαστε άσχημα, όταν λέμε λόγια που πληγώνουν  σημαδεύουμε την ψυχή τους και όσες συγγνώμες και να συζητήσουμε τα σημάδια μένουν στην ψυχή και τους θυμίζουν την επιθετικότητα και τη βία που δέχτηκαν.

Με στόχο να δώσουμε στα παιδιά τη δύναμη να αλλάξουν τους κανόνες, να δουν τις διαθέσιμες επιλογές και να εκτιμήσουν το πώς οι πράξεις τους μπορούν να κάνουν τη διαφορά και να βάλουν τέλος στην ενδοσχολική βία υλοποιήσαμε τη δραστηριότητα:  Τι θα γινόταν αν…

Συζητήσαμε με τα παιδιά για τον Χρυσό Κανόνα «Κάντε στους άλλους ό,τι θα θέλατε να κάνουν σε σας», Τα παιδιά έγραψαν τι θα ήθελαν να εισπράττουν από τους συμμαθητές τους και τις συμμαθήτριές της ως συμπεριφορά και συζητήσαμε για το αν τα παιδιά που ασκούν ενδοσχολική βία  αν νοιάζονται για τα συναισθήματα των άλλων παιδιών και αν συμπεριφέρονται σε αυτά τα παιδιά με τη συμπεριφορά που θα ήθελαν να εισπράττουν. Αποφασίσαμε να υιοθετήσουμε τον Χρυσό κανόνα και να ευαισθητοποιήσουμε όλη τη σχολική κοινότητα.

    

 

Οι μαθητές και οι μαθήτριες της Β΄τάξης παρακολούθησαν και άλλα σχετικά βίντεο και συζήτησαν περαιτέρω.

   

Οι  μαθητές και οι μαθήτριες της Γ1 τάξης, αφού συζήτησαν για όλες τις μορφές βίας τους ζητήθηκε να αποτυπώσουν στο χαρτί πώς εκείνα αντιλαμβάνονται τη βία, καθώς η ζωγραφιά αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για τη συναισθηματική και ψυχική κατάσταση του παιδιού.

Ο κ. Δούφης Χρήστος, πατέρας μαθήτριας της Ε2 τάξης,  παλαιός αθλητής της πάλης με Πανελλήνιες διακρίσεις μίλησε στους μαθητές και τις μαθήτριες της Ε2 τάξης για την αξία του αθλητισμού, της ευγενής άμιλλας και τη σημασία των ορθών κανόνων σε κάθε δραστηριότητά μας.  Απάντησε σε πολλές ερωτήσεις και απορίες των παιδιών και τους παρότρυνε να ξεκινήσουν κάποιο άθλημα για τη βελτίωση της υγείας τους.

Για την υλοποίηση των δράσεων συνεργάστηκαν οι εκπαιδευτικοί: Χατζηδημητρίου Βασιλική, Βικοπούλου Κωνσταντίνα, Δερβίση Δήμητρα, Αγγίδου Χρυσή και η διευθύντρια Σαρρούδη Ιωάννα.

Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και Εκφοβισμού

Στο πλαίσιο της Πανελλήνιας Ημέρας κατά της βίας στο Σχολείο πραγματοποιήθηκαν δράσεις  από τους εκπαιδευτικούς των τάξεων με σκοπό την ευαισθητοποίηση των μαθητών/τριών στο φαινόμενο αυτό και την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας με τις όποιες μορφές εκδηλώνεται στο σχολικό περιβάλλον.

  Οι μαθητές/ήτριες της Β1 τάξης αρχικά παρακολούθησαν το παραμύθι <<Η ΜΟΝΑ ΣΕ ΚΑΙΝΟΥΡΙΟ ΣΧΟΛΕΙΟ>>. Το παραμύθι αποτέλεσε μια αφόρμηση για ένα γεγονός που συμβαίνει στην σχολική πραγματικότητα, στο πώς υποδέχονται τα παιδιά έναν/μια καινούριο/-α μαθητή/-τρια στο σχολείο. Έγιναν ερωτήσεις κατανόησης του παραμυθιού και τα παιδιά προβληματίστηκαν.

Στη συνέχεια έγινε συζήτηση για τον όρο <<Σχολικός εκφοβισμός ή Σχολική Βία>> και τις μορφές του Σχολ.εκφοβισμού(https://asvouris.weebly.com/muomicronrhophiepsilonsigma.html) καθώς και στις επιπτώσεις του. Στη συνέχεια προβλήθηκε ένα βίντεο που δημιουργήθηκε από του μαθητές του 1ου Μειονοτικού Δημ.Σχ. Κομοτηνής που ευαισθητοποίησε ιδιαίτερα τα παιδιά (https://youtu.be/VT6kk_RBKDo).

Ακολούθησαν κατασκευές αφισών από τους μαθητές καθώς και του ανθρώπου των  συναισθημάτων με τσιρότα για   να δείξουμε ότι  δεν τραυματίζομαστε μόνο στο δέρμα αλλά και στην ψυχή και κάνουμε μάλιστα μεγάλες πληγές. Επίσης, έφτιαξαν τα μπαλόνια της φιλίας με συνθήματα (αγάπη, χαρά, χαμόγελα, συνεργασία, συζήτηση, όλοι μαζί, νοιάζομαι) που κάνουν μόνο καλό σε έναν άνθρωπο και απαλύνουν τον πόνο του…

      

Τέλος, δημιούργησαν και το δικό τους βιντεάκι …Ελπίζουμε να περάσουν το μήνυμά τους στη σχολική μας κοινότητα:

ΌΧΙ   ΣΤΗ   ΒΙΑ

ΝΑΙ ΣΤΗ ΦΙΛΙΑ

ΌΧΙ  ΣΤΟ ΞΥΛΟ

ΝΑΙ ΣΤΟ ΦΙΛΟ

 

Υπέυθυνη δράσης: Γκράνα Βασιλική

Οι μαθητές της Β2 τάξης, αφού παρακολούθησαν σχετικά βίντεο και προβληματίστηκαν για το φαινόμενο εκφοβισμού-θυματοποίησης, σχημάτισαν με το σώμα τους τη φράση ΜΙΛΑ ΤΩΡΑ

Υπεύθυνοι δράσης: Ιωακειμίδου  Δέσποινα, Αλέξανδρος-Μηνάς Ζανέτας

Είπαν ΟΧΙ ΣΤΟΝ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟ και πρόβαλλαν τα δικά τους ΝΑΙ

 

ΝΑΙ ΣΤΗ ΦΙΛΙΑ

ΝΑΙ ΣΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ

ΝΑΙ ΣΤΗΝ ΟΜΑΔΙΚΟΤΗΤΑ

ΝΑΙ ΣΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΝΑΙ ΣΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ

ΝΑΙ ΣΤΟ ΓΕΛΙΟ

ΝΑΙ ΣΤΗ ΧΑΡΑ

ΝΑΙ ΣΤΗΝ ΑΓΑΠΗ

ΝΑΙ ΣΤΗ ΣΥΜΠΟΝΟΙΑ

ΝΑΙ ΣΤΗΝ ΠΑΡΕΑ

Υπεύθυνη δράσης: Σαρρούδη Ιωάννα

 

 

 

6 Μαρτίου -Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και Εκφοβισμού

Συμβαίνει Κάθε Μέρα

Κάθε φορά που μιλώ, κάποιος με μισεί,

Κάθε φορά που απαντούν, πρέπει ξανά να συγχωρέσω,

Κάθε φορά που ακούω, καταπιέζω το θυμό μου,

Κάθε φορά που τους ακούω, σκουπίζω βιαστικά τα δάκρυά μου,

Όπου και αν πάω, είμαι το ανώνυμο θύμα.

Όπου και αν κρυφτώ, με βρίσκουν ξανά.

Κάθε φορά που με βλέπουν, βάζω το χαρούμενο προσωπείο μου,

Κάθε φορά που με αφήνουν, τα δάκρυα τρέχουν ασταμάτητα στα μάγουλά μου.

Κάθε βράδυ όταν κοιμάμαι, ονειρεύομαι τον απρόσωπο τρόμο,

Κάθε μέρα που ζω, εύχομαι να σταματούσα να υπήρχα

Κάθλιν Καϊτ

Οι επιπτώσεις την θυματοποίησης στην ψυχική υγεία των θυμάτων είναι άμεσες.

Τα θύματα εμφανίζονται να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο βίωσης εσωτερικευμένων ψυχολογικών δυσκολιών,   όπως μοναξιά και κοινωνική απόσυρση ( Boulton and Underwood,1992), καθώς, επίσης, κατάθλιψη και άγχος (Carney and Merrel, 2001), γιατί στρέφουν το θυμό τους προς τα μέσα (Prinstein et al, 2005).

Ομοίως, αυξημένος βρέθηκε ο κίνδυνος να εκδηλώσουν  ψυχοσωματικά προβλήματα, όπως ζαλάδα, νευρικότητα, αίσθημα κούρασης και προβλήματα ύπνου.

Ακόμη , σύμφωνα με τους δασκάλους, τα θύματα παρουσιάζουν περισσότερα προβλήματα συμπεριφοράς και είναι πιο υπερκινητικά σε σχέση με τα ουδέτερα παιδιά ( Gini, 2007 ). Ύστερα από την ανάλυση των αποτελεσμάτων της έρευνας σε 921 μαθητές γυμνασίου βρέθηκε ότι οι μαθητές που εμπλέκονται σε περισσότερες από μια μορφές συμπεριφοράς θυματοποίησης και τα παιδιά που θυματοποιούνται και στο σπίτι και στο σχολείο διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να παρουσιάσουν δυσκολίες στη συμπεριφορά(ΔΔ, ΔΕΠ-Υ), στα όρια κλινικού βαθμού( Wolke & Samara, 2004).

Σε ό,τι αφορά τα φυσικά συμπτώματα διεθνής συγχρονική έρευνα σε δείγμα 123.227 μαθητών ηλικίας 11, 13 και 15 χρόνων σε 28 χώρες στην Ευρώπη και στη Β. Αμερική κατέδειξε μια συνεπή, ισχυρή και κλιμακούμενη συσχέτιση ανάμεσα στη θυματοποίηση και σε 12 φυσικά συμπτώματα ( πονοκέφαλο, στομαχόπονο, πόνο στην πλάτη κ.α.) ανάλογα με τη συχνότητα που τα παιδιά βίωναν τις εμπειρίες θυματοποίησης (Due et al., 2005).

Ωστόσο, οι συνέπειες δεν είναι μόνο άμεσες αλλά επιβαρύνουν αισθητά και τη μελλοντική ψυχική υγεία των μαθητών. Όταν τα παιδιά μεγαλώνουν, ενδέχεται να είναι πιο επιρρεπή στις διαταραχές άγχους, την κατάθλιψη και τη μοναξιά.

 

    

 

 

Παρατηρητές

Τα μέλη αυτής της ομάδας, ανάλογα με τη στάση που κρατούν, ομαδοποιούνται σε τρεις κατηγορίες. Στην πρώτη υποομάδα ανήκουν εκείνοι οι οποίοι ενθαρρύνουν τους θύτες ως φίλοι ή βοηθοί. Θαυμάζουν την επιθετικότητα των θυτών, περικυκλώνουν την επίθεση, γελούν στις προσβολές και μποϋκοτάρουν το πάρτυ ενός θύματος. Αυτή η ομάδα γίνεται πολυάριθμη καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν.

Τα παιδιά τα οποία προσπαθούν να υποστηρίξουν τα θύματα αποτελούν τη δεύτερη υποομάδα. Αυτή η υποομάδα είναι ιδιαίτερα αγαπητή στα μικρά παιδιά, αλλά αποτελείται από λιγότερα μέλη. Στην τρίτη υποομάδα, η οποία περιλαμβάνει τα περισσότερα παιδιά, κατατάσσονται εκείνα τα παιδιά που κρατούν ουδέτερη στάση. Η μη παρέμβασή τους, ωστόσο, δηλώνει αποδοχή του φαινομένου, γεγονός που ενθαρρύνει τους θύτες να καθιερώσουν τη συμπεριφορά τους (Berger, 2007).

Στη δράση μας αυτή εστιάσαμε όχι μόνο στα συναισθήματα των θυτών, αλλά και στη συμπεριφορά των παρατηρητών οι οποίοι προέτρεψαν τους συμμαθητές τους να μην αδιαφορούν όταν βλέπουν ένα περιστατικό βίας, αλλά να υπερασπίζονται τον/την συμμαθήτριά τους και να αναφέρουν αμέσως το περιστατικό στον /στη δάσκαλο/α.

Επίσης, με αφορμή τη σημαία της Φροξυλάνθης της Ελένης Δικαίου, μαθητές της Πρωινής Ζώνης έκαναν συζήτηση με τους μαθητές των μικρότερων τάξεων στις τάξεις τους και δημιουργήθηκε σχετικός προβληματισμός για τη συμπεριφορά των μαθητών/τριών στο σχολείο.

Υπεύθυνη δράσης: Σαρρούδη Ιωάννα

 

Πανελλήνια Σχολική Ημέρα κατά της Βίας στο Σχολείο

 

Στα πλαίσια της πρόληψης της βίας, στο 18ο Δημοτικό Σχολείο Ευόσμου εκπονείται πρόγραμμα Αγωγής Υγείας στις τάξεις Β΄, Γ΄, Δ΄ και Ε΄ με στόχο την καλλιέργεια κλίματος εμπιστοσύνης, συνεργασίας, υπευθυνότητας,φιλίας,  σύνεσης και ανάπτυξης δεξιοτήτων ενεργητικής ακρόασης, αναγνώρισης συναισθημάτων , στρατηγικών διαχείρισης θυμού και διαπραγμάτευσης

Με αφορμή την  Πανελλήνια Σχολική  Ημέρα κατά της βίας στο Σχολείο πραγματοποιήθηκαν δράσεις  κατά τη διάρκεια της εβδομάδας με σκοπό την ευαισθητοποίηση των μαθητών/τριών στο φαινόμενο αυτό.

Συζητήθηκε το φαινόμενο της σχολικής βίας και του εκφοβισμού, εντοπίστηκαν οι διαφορές ανάμεσα στις πράξεις βίας και του εκφοβισμού , διερευνήθηκαν  οι μορφές  συμπεριφοράς τύπου εκφοβισμού/θυματοποίησης  του , και οι ρόλοι των εμπλεκομένων . Τονίστηκαν οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των θυμάτων οι οποίες δεν είναι μόνο μεσοπρόθεσμες αλλά και μακροπρόθεσμες.

Τη Δευτέρα οι μαθητές της Β΄Τάξης αφού διερεύνησαν το φαινόμενο του εκφοβισμού/θυματοποίησης με την τεχνική της ιδεοθύελλας, άκουσαν από τον Μικρό Αναγνώστη τα παραμύθια «Τα μπαλόνια της φιλίας» και « Η Μόνα σε καινούριο σχολείο» και ετοίμασαν τη δράση τους η οποία αφορούσε στην παρουσίαση των διάφορων μορφών εκφοβισμού/θυματοποίησης,  στον  ρόλο των εμπλεκομένων και στη λεκτική έκφραση των συναισθημάτων.

 

Υπεύθυνη εκπαιδευτικός: Σαρρούδη Ιωάννα

Οι μαθητές της Α΄Τάξης παρακολούθησαν σχετικά βίντεο και έδωσαν έμφαση στην ομαδικότητα και στη φιλία ως εργαλείο πρόληψης βίαιων μορφών συμπεριφοράς φτιάχνοντας όμορφες ζωγραφιές.

Υπεύθυνες εκπαιδευτικοί: Ιωακειμίδου Δέσποινα, Ζαντήρη Όλγα

Στην Τρίτη τάξη οι μαθητές ασχολήθηκαν με τη δύναμη και τον ρόλο των λέξεων. για να συνειδητοποιήσουν ότι οι λέξεις μπορούν να μας προσφέρουν τη χαρά της επικοινωνίας και της ψυχαγωγίας αλλά και να μας πληγώσουν. Τα παιδιά περιέγραψαν δικές τους εμπειρίες όπου τα λόγια κάποιου τους προκάλεσαν  πόνο ή αντιθέτως τους έδωσαν χαρά .

Αποφασίσαμε να φτιάξουμε μια ζωγραφιές  όπου τα  παιδιά θα γράψουν λέξεις που ειπώθηκαν από άλλους  γι΄αυτούς και τους έκαναν να χαίρονται.

Επίσης, φτιάξαμε μια ζωγραφιά όπου δεσπόζει ένα μάτι θλιμμένο με δάκρυ.

Εκεί γράφουμε τις λέξεις που ακούσαμε και μας πλήγωσαν. Ωστόσο, επειδή δε θέλουμε να τις ξανακούσουμε γιατί πονέσαμε αποφασίζουμε να τις φυλακίσουμε . Κάθε παιδί γράφει τη λέξη που τον πλήγωσε και εκφράζει το συναίσθημα που ένιωσε. Όλοι οι μαθητές δεσμεύονται να μην χρησιμοποιήσουν ξανά αυτή τη λέξη. Στόχος μας είναι να εξαφανίσουμε τις λέξεις που πληγώνουν, γιατί οι λέξεις δεν είναι για να πληγώνουν. Παράλληλα τονίζουμε ότι πρέπει να σκεφτούμε πριν μιλήσουμε .

Επίσης, επεξεργαστήκαμε την έννοια της φιλίας.  και αναζητήσαμε  τα χαρακτηριστικά του καλού φίλου

 

Αυτές οι δράσεις έγιναν και με τους μαθητές της Β΄Τάξης  σε άλλο χρόνο.

Υπεύθυνη εκπαιδευτικός: Σαρρούδη Ιωάννα

Η ΣΤ΄Τάξη παρακολούθησε το παρακάτω βίντεο.

https://www.youtube.com/watch?v=q7EW9TNP5eE

Εικόνες

Ακολούθησε συζήτηση, κατάθεση εμπειριών και προσπάθεια ενεργοποίησης της ενσυναίσθησης των μαθητών.

Στη συνέχεια προβλήθηκε σχετική  παρουσίαση. Σε κάθε διαφάνεια τα παιδιά εξέφραζαν τις απόψεις τους και παραδείγματα που είχαν ζήσει είτε τα ίδια είτε είχαν δει ως παρατηρητές και τέλος εστιάσανε στους τρόπους αντιμετώπισης τέτοιων καταστάσεων.

Υπεύθυνη εκπαιδευτικός: Αγγίδου Χρυσή

 

 

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ / ΘΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

 Ορισμός του φαινομένου του εκφοβισμού/θυματοποίησης

Η περιγραφή του φαινομένου του εκφοβισμού/θυματοποίησης ως μια από τις πιο συνηθισμένες και σοβαρές μορφές σχολικής βίας (Batsche, 1997, Larson, Smith, & Furlong, 2002) καθιστά επιτακτική, αφενός, την κατανόηση αυτού του φαινομένου και, αφετέρου, την προσπάθεια ορισμού του. Μεγάλο μέρος της έρευνας έχει ορίσει τον εκφοβισμό με έναν μάλλον μη συγκεκριμένο τρόπο, ταξινομώντας απομονωμένες ή σποραδικές επιθετικές ενέργειες ως ενδείξεις εκφοβισμού με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται το έργο των ερευνητών που ασχολούνται με αυτό το φαινόμενο.  Ωστόσο, από τις αρχές της δεκαετίας του 90 μέχρι σήμερα έχουν γίνει πολλές προσπάθειες να δοθεί ένας ολοκληρωμένος ορισμός που να περιγράφει τη φύση και τα διακριτικά χαρακτηριστικά του φαινομένου.

Ο Olweus(1986) μετά από πολλές έρευνες διατύπωσε τον παρακάτω ορισμό :Ένας μαθητής ή μια μαθήτρια είναι θύμα εκφοβισμού, όταν αυτός ή αυτή εκτίθεται κατ’ επανάληψη και για μεγάλο χρονικό διάστημα σε αρνητικές πράξεις, οι οποίες διεξάγονται από έναν ή περισσότερους άλλους μαθητές. Με τον όρο αρνητικές πράξεις ο Olweus εννοεί την πρόθεση κάποιου να προκαλέσει ψυχικό ή και σωματικό πόνο σε κάποιον άλλο, έτσι ώστε να τον υποτάξει. Οι αρνητικές πράξεις μπορεί να εκδηλωθούν είτε μέσω φυσικής και λεκτικής επιθετικότητας είτε μέσω κοινωνικού αποκλεισμού. Η χρήση αυτού του όρου προϋποθέτει μια ασυμμετρία δύναμης πραγματικής ή αντιλαμβανόμενης. Ο μαθητής που εκτίθεται στις αρνητικές πράξεις έχει δυσκολία στο να υπερασπιστεί τον εαυτό του και εμφανίζεται αδύναμος σε αυτόν ή αυτούς που του επιτίθενται. Η πραγματική ή αντιλαμβανόμενη ασυμμετρία δύναμης εμφανίζεται με διαφορετικούς τρόπους. Πρώτον, ο στόχος εκφοβισμού/θυματοποίησης μπορεί να είναι σωματικά ή ψυχικά πιο αδύναμος ή ενδέχεται να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως σωματικά ή ψυχικά πιο αδύναμο σε σχέση με το δράστη. Δεύτερον, μπορεί να υπάρχει διαφορά σε ότι αφορά τον αριθμό των εμπλεκομένων στον εκφοβισμό, όπως για παράδειγμα, όταν πολλοί μαθητές δρουν ενάντια σε έναν μαθητή. Επιπλέον, η ασυμμετρία μπορεί να πηγάζει από τη δυσκολία προσδιορισμού της “πηγής” των αρνητικών πράξεων ή τη δυσκολία αντιμετώπισής της, όταν αφορά τον κοινωνικό αποκλεισμό από την ομάδα ή όταν ο μαθητής γίνεται αποδέκτης ανώνυμων κακόβουλων σημειώσεων. Δε μπορεί, λοιπόν, να γίνει γίνει λόγος για θυματοποίηση/εκφοβισμό στην περίπτωση που δυο παιδιά ίδιας σωματικής ή ψυχικής δύναμης έρχονται σε σύγκρουση.

Οι Peterson & Rigby(1999) περιγράφουν τον εκφοβισμό ως εξής: << όταν κάποιος πληγώνει ή φοβίζει κάποιον που είναι πιο αδύναμος από αυτόν χωρίς εύλογη αιτία. Αυτό μπορεί να συμβεί με διάφορους τρόπους: με το πείραγμα που έχει σκοπό να βλάψει, με απειλητικές χειρονομίες ή πράξεις, παρατσούκλια, χτύπημα ή κλωτσιά…δεν είναι εκφοβισμός όταν δυο άτομα της ίδιας δύναμης έρχονται σε διαμάχη>>.

Πιο σύγχρονοι ερευνητές, όπως οι Elinnoff, Chafouleas Sassu(2004) διατύπωσαν έναν πιο συγκεντρωτικό ορισμό: Εκφοβισμός είναι μια μορφή επιθετικότητας η οποία είναι εχθρική και απρόκλητη, και σε αυτήν εμπλέκονται άμεσες και έμμεσες συμπεριφορές οι οποίες κατευθύνονται κατ’ επανάληψη σε ένα άτομο ή μια ομάδα ατόμων η οποία θεωρείται αδύναμη.

Η ποικιλία των ορισμών αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για τη συγκριτική θεώρηση των αποτελεσμάτων των ερευνών που έχουν διεξαχθεί σε διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια και την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων. Ωστόσο,  ο Greene (2000) αναφέρει ότι το φαινόμενο αυτό προσδιορίζεται από πέντε καίρια χαρακτηριστικά για τα οποία συμφωνεί μεγάλος αριθμός ερευνητών:

  • Ο θύτης έχει πρόθεση να προκαλέσει σωματικό ή ψυχικό πόνο στο θύμα.
  • Η επιθετικότητα ως προς το θύμα συμβαίνει επανειλημμένα.
  • Το θύμα δεν προκαλεί τον εκφοβισμό μέσω λεκτικής ή φυσικής επιθετικότητας.
  • Ο εκφοβισμός λαμβάνει χώρα σε οικείες κοινωνικές ομάδες.
  • Ο θύτης είναι σωματικά ή κοινωνικά πιο ισχυρός από το θύμα.

1.2 Μορφές συμπεριφοράς τύπου εκφοβισμού/θυματοποίησης

 Η συμπεριφορά τύπου εκφοβισμού/θυματοποίησης μπορεί να πάρει διάφορες μορφές οι οποίες είναι μεν ξεχωριστές, αλλά μπορούν να εκδηλωθούν όλες από τον ίδιο θύτη και να στοχοποιούν το ίδιο θύμα(Βerger, 2007). Σύμφωνα με τα ευρήματα μελετών, ο εκφοβισμός μπορεί να εκδηλωθεί με πέντε διαφορετικές μορφές συμπεριφοράς.

α) Σωματικός εκφοβισμός

Είναι η πιο φανερή μορφή εκφοβισμού και συμπεριλαμβάνει όλες τις μορφές σωματικής βίας, όπως χτυπήματα, σπρώξιμο, κλωτσιές, μπουνιές, κ.ά. Αυτή η μορφή συμπεριφοράς αναγνωρίζεται όχι μόνο από τους ενήλικες αλλά και από όλα τα παιδιά κάθε ηλικίας. Ωστόσο, είναι δύσκολο να διακριθεί από τους φιλικούς καβγάδες και την αυτοϋπεράσπιση(Βerger, 2007), παρατηρείται πιο συχνά στα αγόρια (Νansel et al., 2001) και σχετικά πιο συχνά στα μικρά παιδιά(Salmon et al., 2000).

β) Συμπεριφορικός εκφοβισμός

Σ’ αυτή την κατηγορία κατατάσσεται κάθε κακόβουλη πράξη, όπως κλοπή και καταστροφή των προσωπικών αντικειμένων του παιδιού. Αυτή η μορφή συμπεριφοράς μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβλαβής.

 γ ) Λεκτικός εκφοβισμός

Ο λεκτικός εκφοβισμός παρατηρείται πιο συχνά και εκδηλώνεται, ιδιαίτερα, από τα μεγαλύτερα παιδιά. Επαναλαμβανόμενα ταπεινωτικά σχόλια, βρίσιμο, κοροϊδία, αποτελούν παραδείγματα αυτών των λεκτικών συμπεριφορών.

 δ) Εκφοβισμός σχέσεων ή κοινωνικός  εκφοβισμός

Ο εκφοβισμός σχέσεων συμβαίνει, όταν τα παιδιά σκόπιμα αγνοούν την προσπάθεια ενός συμμαθητή τους να συζητήσει μαζί τους ή να λάβει μέρος σε ένα παιχνίδι, όταν απομακρύνονται καθώς πλησιάζει το παιδί στόχος ή όταν διαδίδουν φήμες ενάντια στο παιδί –στόχο (Berger, 2006).

Μέσω αυτής της συμπεριφοράς επιχειρείται η διακοπή των κοινωνικών σχέσεων ανάμεσα στα θύματα και στους συνομηλίκους τους. Παρά το γεγονός ότι ακόμη και παιδιά προσχολικής ηλικίας, ιδιαίτερα τα κορίτσια, εκδηλώνουν αυτή τη συμπεριφορά, η συχνότητα εμφάνισής της είναι πιο υψηλή κατά την περίοδο της εφηβείας και μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβλαβής, γιατί τότε τα παιδιά γίνονται πιο επιδέξια κοινωνικά και η αποδοχή από τους συνομηλίκους είναι ύψιστης σημασίας. Μάλιστα, οι επιπτώσεις μπορεί να είναι οξύτερες για τα κορίτσια(Crick & Nelson, 2002, αναφέρεται στο Yung et al., 2006). Tα κορίτσια χρησιμοποιούν περισσότερο τον εκφοβισμό σχέσεων σε σύγκριση με το σωματικό εκφοβισμό, ενώ τα αγόρια εμφανίζονται να χρησιμοποιούν εξίσου και τις δυο αυτές μορφές συμπεριφοράς (Young, 2006). Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, τα παιδιά εκείνα που δέχονται τον ίδιο αριθμό προτιμήσεων τόσο θετικών όσο και αρνητικών από τους συνομηλίκους τους χρησιμοποιούν τον εκφοβισμό σχέσεων για να διατηρήσουν ή να βελτιώσουν τη θέση τους στις ομάδες συνομηλίκων(Yung et al., 2006).

ε) Εκφοβισμός μέσω διαδικτύου

Αποτελεί μια άλλη μορφή εκφοβισμού η οποία είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη. Η απόσταση που εξασφαλίζει η τεχνολογία ανάμεσα στο θύτη και το θύμα δίνει τη δυνατότητα στα αδύνατα και φοβισμένα παιδιά να προχωρήσουν σ’ αυτό τον τύπο συμπεριφοράς, μερικές φορές για λόγους εκδίκησης.

Ακόμη, ο εκφοβισμός μπορεί να διακριθεί σε ατομικό ή ομαδικό ανάλογα με το αν ο θύτης ή το θύμα είναι ένα άτομο ή μια ομάδα, καθώς επίσης, σε άμεσο( φυσικός ή λεκτικός εκφοβισμός) και έμμεσο (εκφοβισμός σχέσεων). Ο έμμεσος εκφοβισμός είναι πιο δύσκολο να παρατηρηθεί και τα παιδιά είναι πιο πιθανό να αναφέρουν στους ενηλίκους μορφές συμπεριφοράς άμεσου εκφοβισμού παρά έμμεσου. Μολονότι τα αγόρια είναι κυρίως εκφραστές άμεσου εκφοβισμού δεν είναι αμελητέος και ο αριθμός των κοριτσιών που εμπλέκονται σε αυτή τη μορφή συμπεριφοράς (Olweus, 2002, αναφέρεται στα πρακτικά).Tα αγόρια, κυρίως, αναφέρουν εμπειρίες άμεσης θυματοποίησης (Lagerspetz, 1998, αναφέρεται στην Berger, 2006), ενώ, τα κορίτσια έμμεσης. Επιπλέον, τα αγόρια τείνουν να θυματοποιούνται, κυρίως, από άλλα αγόρια, ενώ τα κορίτσια και από τα δύο φύλα( Yates & Smith, αναφέρεται στο Salmon et al., 2000).

Σαρρούδη Ιωάννα